장음표시 사용
101쪽
statuerunt quibus verbis testatur Musia prohibere crapulam S per consequens a somno nos vindicare, tota substantia sua, uti puto, aeque ac Thee cerebrum reficientem. Atque utinam magni usus multae experientiat hic taesarius Medicus nos docuisset una ad expellendam ebrietatem ustirpandi Betonicae modum, tum demum Europaeis omnibus persuaderi posset aut certe iis, qui presii in negligentia inper edebunt, usque adeo accurate Vel colligere, vel a majusiculis soliis minora teneriora seligere, vel artifidioseexiccare, contorquere ac conglomerare sive manibus,11ve digitis, Chamalaagni aut myrti nostratis solia, ac tium Thee Chincnscs, ut non fastidirent, nostratis Chammeagni foliorum decoctum, fi utiuis praestantissimarum virtutum, ut ex prioribus constat; vel si obstinate ali protererent, ac conculcarent nostratem Chaimaelca-gnum,aut sibimetuerent ab illius usu, qui tamen per secula clarus incanuit, praesertim apud nostraresin interioris Saxoniae cives iusticos; Thoe cum novus sit Betonicam iis maximopere commendari, eamq; Thee velut luccentrixiari commodissime posse auguror. Verum si Medicus Europaeorum alicui, imbinfimae sortis homini, v. g. cerdoni, Lanioni stilloni, carbonario, alsamentario imperaret Betonicam in qua macerandam, eamque post dein noctu interdiu frequentissime ut Martinius de Chinensibus perhibet caldam propinandam, nae ille indignaretur, dideretve, torve tuens, servaret ipse sibi balneariam istam
i osten id darιuiastic leuat artieni alit oder Magebat volanois n. Ego Verti quid dicam, aut commemorabo 'Thee bibendi aut ejus utendi modus solum quia novus, imo ipsorum Chinon sitam Patrum aut avorum memoria incognitus aut ignotus, quia exoticus, quia peregrinus, quia ex Asia in Europam immigravit hinc Europanis civibus, summatibus Viris atque infimatibus, decoctum Thee, illorum palato adeo gratum, quasi nectar vel biberent, vel Ambrosia, aut ipsa aetherea vesceretitur aura, ingrati, amari, subastringentis quod est seporis. Idem de Chocolata Inda QCalivvat Persarum aqua asserendum est, laec tria
decocta palato nostro vult alias nou gratiora sunt, quam vilium pyrorum Europaeorum decoctum,&ut verbo dixerim in Mimeet ii basin μ
102쪽
Hic vero loci, cum Medicinae Candidatis paulo superias de Choco-luia Antoni Colmeri de Lerisma opusculum legendum commendarim, eosdem expectare a me mihi videtur, paucula quaedam de Cal vae aqua praeparatione rusu plerisque illorum adhuc ignotis afferam, quihus perlubenter gratificabor, praesertim cum, quod ego sciam a nemine
sive Bolanicorum, silve Medicorum, ex instituto, sed sparsim intercise solum Calivvae historia tractata siti; quos moneo hoc loco meminerint non solum Chocolatae,sed quoque Calivvae potionem parcius comendare praesertim delicatulis quamvis utriusque vires 'valitates
non ab doctis iudibus in restionibus, aut foece plebis infimae, sed vel
primariis civibus maximo commendentur opere; Quippe Hieronymu Benzo, qui teste Dalechampi lib. XVIII. His genera plant Lugdun. edat. cap. XCIVp. 183 7. miles aliquot annis in novi Orbis, seu Americae provinciis vixit, teitetur Porcorum eam veritu se coliaviem, quam hominum potionem, qui cum Nicaraman in America provinciam peragramet, plus quam integrum annum ab tali lora abhorruit sed cum ipsi vini copia non esset, ne semper aqvam bibere cogeretur, alios imitari didicit. Ea sapore aliquantulum amaro satiatin refrigerat corpus mininae tamen inebriat. haec praecipua carissima incrx earum Regionum est, neque quicquam aliud Indi majore in pretio habent, ubi quidem in usu est.vid. in hanc sententiam etiam Carolum Clusium lib. 2. exoticor cap. 29. pag. 35. itemque x non m auctarisin Dod Authorem Sane ego cum Rengo ne ei puram aquam longe praetulerim, aut bibere malim quam hoc ingratum in ita ι aeque ac Coo item Nee Europaei, modo vellent, citra ullam acturam valetudinis carere pollient. Atque utinam vel stingulorum, vel omnium horum usu i sertim nimio eam non irent corruptum, medicamentis diversiarum partium tota substantia agentihus, atque ac eo non ratione, sed teste Gai per empiriam inventis. Atque haec similia faciunt quorum etiam mentionem feci in histor Tabaci quod hoc seculo vel omnino novis vel contumacioribus corripiamur morbis, de quibus in commentariis veterum nihil relatum est Hinc prudentissime No a Barthotinus pol histor, loco paulo ante ex Cometa illius praeclarissimae eruditionis citato praecipit: pag. q. 5. Proscriben
103쪽
scribenda esse aromata, hesiorum m Europa in corpore incendisrum causa. Pervices verosolis colutheae,fumaria, nasturtio orc sanguinem esse mundandum Antidotum eligendumfamiliaris μου, non Theriacam, cujus ad fabae magnitudinem manesumebat ANTONINA Imperator, ne Mithria datium, qui ct calore nocent, ornobis aliena sed conservam farum no- rarum, Robsambucinum, electuaria Calenduia,c Morum Nymvagicam se caeterarum herbarum iisquilinarum temper imento no o convenientium. Sed diductius tractari ea hic loci non possunt. Verum usius herbae Thee, si recens ex China in Europam inferri possiet, prae reliquis duobus mecui camentis Chocolada&Coifi tolerandus adhuc esset; ast Cossi minime
omnium, ceu cujus decoctum havvae, corpora, animosque Persarumoninino effoeminat, quos cum imitamur, hoccine est indurare corpora,
quod studium in Germanis nobis tantopere olim Iut C ar, se CorneLTacitus praedaearum in Exsuperioribus cum de abusu Tabaci agerem, notum ex Vi neni libro de moribus Turrarum Amurethem IVtum Orientalis imperi Thrannum ideo subditis suis capitali edicto interdixine omnem abaci usium, quod veritus fit, ne nancisceretur ileriles si1bditos Et nos Europaei incautio tissim Calivva aut Cossi aquae, aut decocti pergemus, ut ita dicam emasculare nos insta Persarum, qui sterile conjugium foecundo praeferunt, longe Europaeis, se Oleario, libidinosiores. Qui val ant, Diuum sibi Coifi, aut Calivvae aquam habeant, sorbeant ad satietatem usque, dum inepti conjugi sitiat. Sed de hoc admirando effectu
Caeterum cum apud laudatos authores' ς Carao sive Cacavate fructus, qui amygdalas repraesentat hinc Bauhinus in pinace a. a borem inius appellat amygdalis similem Guatimalensem in basis mcdo recensiti κω ατω seu Chocolatae est, figurae aut cones fatis rapiace elataesint, imo etiam eaedem apud Tabernaemoni lib. 3 cap XVI p. 338. ultimaestu Anni 166 editiona exstent, supersedeo lubens nove eas cae landi studio; qui contra potius dedita opera, id studui, cum semen vel Ban, quod&Buna vel Bunctio,imo&Bunc etiam dicitur, seu ex
quo potius Coava, Caova, Cavve, Choava Calivvae, qui procul dubio
104쪽
corruptus, Cosse, vel Cossi Gallis, Italis, Britannis, Belgis ac nobis hodie audit paratur, neque Dalechampius lib. cir cap. 3i.p. 79 . Clusim is cit.
cap. 3I p. 236 nei Anonymus Dod Author pag. m. II id semen omni bus numeris absolutum aut exauciatum nobis caehibuerint, ut ego ad vivum illud depingendum ac sculpendum curarem, atque ita illiust conem laudatorum author una sub tituerem, quam B L. inter alios fructus herbarum ac fruticunt lia, post historiam Cochlcaii mei vadripartiti Bolanici Classe tertia reperiet NO XL XII imis. Sed quaerat ex memcdicinae Candidatus, ad quam sinapsion irclaimem haec planta refercnda, an ad herbarum vel arborum, quae Bonsemen profert ex quo Chavvae aqua paratiar cujus etiam celeberrimus Olearim lib. 3 itinerari' Perfici cap. 7. p. 397 mentionem facit. Sane rei herbariae imperitus, faciIe eo abiret; ut cum ille id cum semine si amenti Turcici, seu frumenti Indici Mays Baithino dicti vel etiam uoltrate tritico comparet, sciscat esse herbam, cum tamen non, sed arbor sis, cujus
ille quod autem semen Bonisella ex arbore ipsi cognomine,,3 sit generis coeligatur, unicus nobis instar omnium Oculatus testis est incla
tissimae famaevi immortalis nominis Pros Alpin lib. deplantis nucap. 6 pag. 63 qui in AEgypto aliquot anno Medicinam exercens, hanc' arborem vidit in Viridario Hai Bel Turcae, cujus integram descripti nem, illiusque conem L c. itemque apud Ebrodunenses Herbarsos Tomo primo lib. .lo Hsor. pianta univers. cap. l. 22. reperies. Cum ergo Alpinus hanc arborem cum Euonymonostrate comparet, ac ei sim neni esse doceat, hinc incomparabitis notanicus Casarus Bauhinm, inace suo p. 28 quarto seu ultimo loco inter Euonymi species collocat, eani
105쪽
vel Ban excussu emine Fg th potum Coava constrium. Quibus ut sane hic fructus simillimus est,figuram,corticem Iliusque colorem si spectes; ha longe magnitudine baccis lauri cedit. in meo arbitratu omnium
optime proin cum semine admirabilis Peruvianae deinceps comparari poterit, illi in omnibus simillimo cujus decoctum orientales Nationes AEgypti j, Turcae, Persiae ad roborandum ventriculam frigidiorem, adjuvandanaque coctionem tis ad auserendasviscerum obstructiones, itemque in tumoribus hepatis lienisque frigidis, acantiqvis obstructionibus stlici cum successu multos dies experiuntur Od etiam,eodem Alpino teste uterum respicere videtur ipsum enim excalfacit, butructionesque ab eo aufert sic enim in familiari usi est apud omnes AEgyptia Miabasque mulieres, At semper, dum fluunt menses, ipsorum vacuationi usus hujus decocti serventis purgato corpore multis diebus utilis imus sit vi Alpinum. Obiter autem noto, ob hos essectus, ut Periae p. tant, ut ex Clari f. Oleario docti humo miniis Calivvae quam eos trigefacere nisii quoque agnum castum, etiam sterilitatem inducentem,trigida esse temperie dicamus. Sed mox cnodabitur hoc dubiuna. piandamicro celeberrimo se in re immo tam lauimet eme eliei, et iam in AEgyptoqui peregrinatus ost, ut in viridariis AEgyptiorum arbo rem hauc conspexissct Mnae ille accuratiorem illius descriptionem, quam hactentis desii delamus , nobiscum communicasset sui in commentar modo laudati Alpini pag.21.testatur,niictum illius ex Jamin seu Arabia te Iiciori in A gyptam deferri, Sc potum ex hujus decoctionei latum m aliquot mille tabernis inurbo omphi divendi, quem vide;
itemque Prosperi A milibrum singularem de Medicini miorum lib. q. cap. Ia3 4 ubi de decoctis, quibus AEgypti sum insanis, tum inae νroti corporibus utuntur, agitur, 'videm primo loco decocti Ch dicti, ex tunicis seminis Bon; secundo ex semine torrefacto 'omtos o praeparationem laris accurate describit, Vod trumentum secate, hordeum adustum Europamna, vel etiam pisia nosti alia in prunas conjeincta ac ustulata redolet. Defendit autem perdocte Alpinus, modo Dcta semina Bon, ex duplici substantia, altera crassi, terrea, qua cogunt
106쪽
et roborant; altera calida in tenui sis constare, qua calfaciunt, abstergunt, ObstructaqVe aperiunt. Quae ut siccare valde concesserim, ita cur in iisdem frigiditas modice praevaleat, ut Alpinus vult, capere non possum. Tota enim substantia ea agere, latione falis Scsulphuris utriusq; generis modo recensitos effectus edere, rationi valde probabile videtur; ob ingratum nempe cum odorem tum saporem. Sed corrigi hic faccharo traditur. Sic est. Nam Testingius docet, non de esse, qui caccharo potioniis amaritudinem diluant,nucleum stuc integrum
sacchar incrustatum inter bellari rea debellant. Neque id inri vi tantumsedes timis etiam vasti illiu imperi' provinciis usu requentis imum existis diuae res pretist magnitudinem induit, o inter Europaeps utilissimi alioquin messi nenti raritatem es t . Quorum posterius, nempe quod Europaeis utilissii numii' sit medicamentum, Vestingitis desendat, non ego, qui diversus ab illo abeo. Sic non solum Calivvae aut Cossidecoctum, sed Chocoladae, deniqVe herbae Thee Europae condire
saccharo insinuti sunt, manifesto argumento, non tameς illicitos esse indagent, quantum adversus recensiitos sive morbos debellandos, sue ad conservandam valetudinem omnia vel singula haec valeantiqvan ut solum ad recensitiorum Asiaticorum Americanorum consuetudinem fallendi temporis, coelum palati aut fauces decoci sachari edulcati b. tillent.
Sed Theephilorum vis, nam ad illos me in praesens recipio in mihi Me regerat Tune recordaris Tulpium docuisse, ipsos Chinenses in
infuso Thee pauca salis iaccharive grana diluere 'Probe,inqvam,horum omnium, Te etiam me non monente, recordor Verum hic non vanu
tur quid fiat' edquid fieri debeat, non qVid gulae inserviat, sed vidia
turae conducibile, sive ad conservandam bonam, sive ad corri oendam adversam valetudinem. Quam recte exgo Chinenses in fusio Thee fac charum remisceant, ipsi viderint, salem non improbo a faccharum o mnino. Quam pessiime ver nostrum Europaeorum, & praesertim Se ptentrioni ubiectorum valetudini consulatur, dum sinapi&embam mali ex aceto&Raphano majori faccharum remiscemus, quo praesier vemur a scorbulo, hujus ingentis erroris mentionem feci in historia Si napi,
107쪽
DE Apusu ABACI ET HERBAE THEU G
hapi, in Classe tertia mei diva partitA pertractata, ob eandem ratio Αnem saccharum si remiscueris infiiso Theetato, illius vires infringis, res eo propemodum redit, simplicem coctam Europaeam haud medicatam aquam, sed faccharo solum edulcatam ut ebibas. Egregiam mecastor medicinam adversus ebrietatem dico posteritati commendandam Sed an putas, me Te illudere Arge Philalethes minime Aege aut ho- res priscosi recentes, qui de aqua commentati sunt , aut obiter illius mentionem secerunt nemo eorum negabit, si ebrius frigidam biberit, quin ea ebrietatem disipellat aut get imo eadem etiam ebrietatem in sania similem discutit, si testes aut scrotum linteis frigida madefactis in volvantur. Quid ergo 'quid opus est hunc in finem,tantis sumptibus, terra marique ex Tartaria, ex China, ex Japonia The peteres ad quid ista non ferenda prodigalitas, aut hecuniarum profusio nonne longe fatius esset pauperihus quam in eos usus ex crumenis nostris istam ero gare pecunia in f Sed Persius olim veridicus, dum ita indignatur
O curas homimum quantum ea in rebus inanelo tempora so mores Europaeorum, diversissinios ab iis quos olim Hip Bpoc noster L Odescripsit, nondum Asiatica mollitie corruptos Verum concedi EuropaeisThee faccharo edulcati vel non,usus po1set,liceretque illis imitari Indos, noctu interdiu seu ab occiduo usque ad Solem orientem caldum id bibentes, modo nobis Europa is cum Asiaticis communis esset diaeta quo nomine sex res non naturales di Me, ut simi 1. aer, E cibus se pu-. . excreta es retenta. fotin es quies s somno es
m lia. aue M infini ita gnaris quae quam diversissima lanostrati seu Europa a sit, id pressius aia genti mihi pluribus hic loci demonstrare non licet lege R. P. articinium ac priores alios authores, qui iti Indiam commentati sunt, iraesertim popularis ira et Nobilissimi a Mandeblo Indiam Orientissem Astqvem fugit, Hippocratem nostrum, Virum in omnibus admirandum compendifecisse ea omnia in libro superius a me citato, cui titulus deis-re, aquisor locis, prudenter tria fiata conjungentem, aut subjungentem ea uni titulo, qVae ratione magis quam reapse aut ipso actu nolo hic a
villeris argute Arge Philalethes hseparantur. Sic cum aer suas: sibi
108쪽
proprias aqua sitas ibi proprias terra luas&sibi proprias atomos possideant, usque perpemo vestiti halent se eas spar gant,vi veluti evibrent, 'videm ad m- asaria dissi tam, ut cuin Celeberrimo nostro Sartholim, amicorum intimo ex illivis Cometa p. 19. Ioquar,docente post Ucium obum beneficio Momorumad Loo, Lia riapropagarii'aehra actiomae Natheticae c., caccidit,ut circa aequinoctiavisolstitia,quo tempore lubita in signitro coeliorbe mutationes fi- unt,dumSol appetit ac recedit igneus in loco teriae proprio quem regionem appestamus, illae ipsae atomi terrae aquae ac loci seu Regionis,adiutae igneis Solis atomis, vel crudae quasi circa Uer,ipsa in terra quidem,terra: GIore utcunq; coctae, ac nec dum sussicienter Solis calore attemperatae erumpanis vel quae aestate sese in autumnum praecipitante, nimisexustae,&quasi tostae, ima aeq; sed graves suis deorsum ponderibus tendentes leseque praecipitantes Varieomnem sexum aetatemque alterant. Quid quod Z vel vernis mensibus eiusmodi exhalationes aut sulphureae atomi quandoque coelo praecipitentur xujus rei insigne cxemplum S. R. M frae, Summm Besbiu praesidiariorum militum, vagicorum, Pert
est singulari humanitate henivolentia, interprete ac parario Johamne Martino Stobae Medico practico insigni hymico, pronuper ad me per scribendum uisit. Nam cum Fridericicopoli Norvvagiae huius armi
1663. 19. Maii inter quintam sextam vespertinam, insolens tempestas obortaesset, tonitru horrendo& densu nimbis intermistis, creto cecidit sulphuri simillima materia, qua postmodum quis innatam necnon terram conspersisse, imbeam quasi obduxisse visa est. Quam cum decemicrtractasset DNus St ψ, exiccasset, cribrasset, criBratam in tigillum conjecisset, is observavit,eandem, simul ac leniter solum incaluimet, spirare talentemnimum, colore ipsi silmilem, qVeminter destillandum nitri spiritus induit; quae tamen sulphurea materia ne quidem sortissimo igne eo adigi potuit, ut fluxa evaderet aut flueret Quae antequam eum sustinuisset graveolens vilisssimum pulveratum sulphur,postmodum in- odora, Nivae arenae simillima evasit inae an sale quodam rixo adhuc
praegnans sit,id porro indagabit Refert idem author in suis ad me datis
109쪽
DE ABUSU ABACI E HE BAE THEE datis lireris, quod si ab igni fortissimo in tigillo candenti huic materiae,
tantilluin recentis, quantum mucro cultri capit, fuisset adjectum, eam: sponte sua fui me incensam aliquo modo detonuis se ac crepuime exhalantem subrubicundum etentem naum Hanc cruda sulphureae materiae aut tam portionem, postero die DX.Stobam per se aut sine ullo additamento sublimare periclitatus est, quo certo sibi constaret, an no- res silphuris ex ea parari post hiat, sed irrito conamine. Nam licet decenter seu per ignis gradus incandueritia, nihil florum, sed blum primo halitus, qui in alembico subrutilus apparuit, in aquam fusco ferrugineo colore abiit post dein auctiori igni, spiritus comparuere albidi, qui in ei similem colore aquam commutati juni, quae subacri sapore, laris gravi esse odore ter destilland tim adverti potuerunt,unde fale Vo-Latili si rigeneris ive hos spicitus silve albicantem aquam praegnantes esse, concludendii, meritisIimbaria i Stobaeus sciscit Quid quod pluviam,qua depluit tonansari her,idem author in suis ad me datis literis testetur, sulphur redolu1sse; inde perdocte statuit ex hac obsiervatione, secundum mentem hymicorum, doctrinam degeneratione frit minis, ejusq; caussis confirmari posse. Idem materia aut terram hanc sulphurea infudit spiritui Terebinthino, cum non quodlibet, agat in quodlibet,ac sulphurea sulphureis &c digessitque eam, quae blandi IIJmo igne, Junij subluteo colore liquorem insecit odore bais amo sulphuris persimilem, deqvibus omnibus ampliter hic non disseram Certus qui sum miracula non edi amplius hac mundi senecta ast Deum Causas secundas vel in pamam vel solatium nostri pro immensa in nos bonitate dii ponere. Inde accidit, ut naturaliter circa Ver autumnum, aut utraqVe a qVin ctia vel etiam solstitia omnis generis morbi, praecipue vel endemi v. g. scorbutus; vel epidemij, v. g. morbilli ac variolae, pestis ipsa nos inse- stent. Eaque saepe tamen non latius serpat, quam . g. Ρomerania, Megapolis, Holsatia, Cimbria sese extendunt, pe etiam vel blam inticam civitatem Occupet, cujus insigne exemplum in Ham burgo Amstetrodamo celeberrimis emporiis habemus. ceu quas utrasqVe omnes novimus pestilenti sideres scia 156 .fuime affatas,sed per Dei clenaeimtiam non tinfecisse tamcn Daniam, Suveciam, Britanniam, Galliam:de-
110쪽
SIMONIS PAULLI COMMENT.C iq; nec Germaniam, undiq; has provincias, Holsatiam,ncmpeo Hollandiam,vi in iis nobilisssimas has Europaeas civitates circumdantes, aequasi circvvallantes. Sed cum eadem pestis ex Africa feratur, primu immigrasse in Europa, ita ut non in Europa ipsa nata 'vasi educta sit,ual
de rationi probabile videtur,aeris falubritatem modo recensistorum Regnorum,correxisseDeo benedicente ceu causas secundas prastas illis ali- nasci sulphureas atomos, Vae primo cives Amstetroda menses, post de- in Hamburgensies pessundederunt. Caeteroquin indisserenter in omnibus partibus orbis aut Phujus universii tria illa recensita, nempe aer aqvactio sita variant, vel amice in uiatim velut effectum conspirant, vel etiam sibi ita contrariasiunt, ut nulla, nequidem spatios Regio alteri confini conterminae in omnibus similis sit. Sic incae in ci mania vinum omnium optimum ad Rhenum nobis surri iunt,&tamen illud quod ex tractibus illis, quos Rhenus Mamus alluit aut praeterfluit, longe lateque exporta ur, oppido variat, alterum alteri boni-D Nactabath vindemiatur, quod ad alios eiusdem tractus non item. Sic in
Moguntino tractu vina Hoch heimese, Loben heimese, me isennachense, prae aliis vinis ejusdem Archiepiscopatus .g. Bingensi, Lorechensi, An dernachensii,prima tenet Qvete vina omnia Rhenanain audiunt,& sunt; astssingula illa singulari colore, odore, sapore sapore, ac cum alii S non communibus sese commendant. Sic inter Gallica vina vinum de Cous sy, d' Haij similia probates urit contra Aurelianens opessimum radit, adeo, ut teste a uercetani Dinetico seu c. 6 p. IO6 testetur In Galliarum Regis oeconomina sancitum esse lege domestica , ne conomus, cum adhoc munm vocatur, Aurelianum vinum RegiaeGMajestati a tpropinare;
Ius bonas de jure iurando praestituturumpromittit Et si Aureliana
vina inter caeterasapore quam Davissimo exhalant. Eadem rati cere vi-siarum est. Sic Rostocli solum genuina Rostochiensis ismariat ismari ensis Lubecae Lubecensis Mamburgi runaburgensi cerevisiacoquitur. Sic placenta qua extra Noribergam parantHr, Via farina&aromata non subiguntur aqua Norica, quae omnia veluti illarum Clementa sunt, nunqua uin tota Europa adeo grati saporis praeparan