장음표시 사용
81쪽
r, Apum ABACI ET HERBAE THEEL D
di Gennanicis inserviat lupuli loco, quo o us eos inebriet qui effectus exuperanti in Chamaeleagno Sulphurinnice acceptus est fierendus. Verum adverto me abripi ad chymica principia,ad quae explicanda hic loci
iterum non abibo,cum publica monumenta praeclarae eruditionis Vir uerum abunde testentur, nicipsis satisfecisse in digressione mea de ebriuibus malignis, salis ac sulphuris praesertim Volairilismaturam, genium,im dolem, cillorum effectus ex instituto excutientem : quo nomine, seu quod adeo benigne hoc meum studium Interpxetati sint, hoc loco piblicitus ingenteis huc usque,dum ab anno1629. quaedam in rem medicam commentatus sum, nec dum compererim quenquam in dubium revocasse ea. Quid
jam mihi fiet, dum hoc profer paradoxon de Thee praestolabor, personam induens pellis pictam tabulam in pergula suspendentis, sed dixerit insanum quis me milam audiet
ut proverbium clus habet. Quae cum ita sint ac ex instituta inter Theechinense, Urtumiseram ae Brabanticam seu nostrate anicum
'porix ac Germanicum post Momparatione evidentissiime constet,
quod, ut Thee cum myrto congruat quoadQrmam, ita etiam conco det cum ea quoad vires& facultates : Chamaeleamus etiam similis sit
myrto, ut Themei surrogari, aut illius siccedaneum esse possit, Quis ergo, cum Chamaeleagnus nostras ipsissimum sit Cha Tartatorum, aut The Chimmensium quod puto me abunde probasse deinceps patrium suum di Europaeum Thee quam hiniticum pluris non faciet, aut domi natum non longe petito praeseretiEsseruitem
ioc syllogismo insuper probatur
Quaecunq; forma,&Viribus conveniuni illaspecie sunt eadem, Atqui ro Cha Tartarorum4 Theechinensium: nostras Chama, leagnus, sorma &viribu&conveniunt, E. illa specie sunt eadem c&per consequens mininae inter se differunt seuutBolanici loquuntur, unius ejusdemquc generis aut speciei sum utices sunt, solum numero
82쪽
mi dicent, me haec defendentem adhuc instar Herculis alicujus sub one re laborare tamen ob contrarios effectus, quos Thee Chinense seu Chamaseagnos limitica,& nostra Europaea Danica aut Germanica &c. edunt Quippe cum Omnes effectus, quos hinenses aut Indi The suo tribuunt, ex partium diversitate modice calidarum, & impense siccar crassarum iubtilium aeque ac verae myrti proficisci videantur hinc utraque nempe The dc myrtus Vera praeservat ab ebrietate, imo Thee intusium, in ecte adinstando Natura opere in China citra ullum in commodum sorbentes aliquot noctes insomnes servat. Quin & iidem objicient mihi, tantum abest ut Chamaneagnos nostra Europaea ebrie ratem dispellat, ut cerevisiam in qua ea decocta est, bibentem actutum inebriet; qui ermectus e diametrosibioppositi sunt aeque ac hi sibi con trariantur invicem, nempe quod Thee Chinensium instar incitamenti hemicraniam imites capitis dolores discutere sit observatum, quos Chamaeleagnos Europaea causiatur. Sic estViri experientissimi Non nego crateor quidem Galenum passam demonstrare, quantum in uno
misto diversitas partium valeat. id insignito exemplo nucum juglanadium cum in vigore essent, de composit medicamentor cund Ioc. i. M. 5.ra.' 632. omnium optime no docere, quam tamen solam ad edendos
istos effectus, quos Thee ac myrtus nostras Brabantica edunt, sussicere haud affirmaverim, sed utraque haec tota substantiavi secundum, his ii trisque proprium, mistionis modum agere, me defendere potius posse, quam ut imbecilli illorum calori, sed excellentissimae siccitati, atque ad eo solis illorum primis aut secundis qualitatibus effectus hos transcri hendos arbitrer Sed vitas ipsa quae nuda in plano pugnare dicitur
meae huicpatrocinabitur causiae,ut probem,unde haec qualitatum discor dantia iam sortiantur originem Sciendum autem Calevi sulphure, e oque maxime glutinoso, ut praecaeteris curiose Anonymus in Dod. Au thor observavit, maxime Chamaeleagnum exuberare, quo nec ipsius
d. per bonam consequentiam destitui illius semina fructumque ne gat , sed quod sulphur minimc insenium me arbitratu cerebro nervi, que est imo quod instar myrti ramulorum implexorum quos Lesbii
83쪽
secus enim si res se haberct, non Video, qui non lati erent in nanes noctes saepiculo transigentes Regum Principumque ac Rerum public rum ablegati ad exteras provincias, Vorum fidei fides habenda, sed interim experientia eam vel confirmabit, vel in dubium vocabit. Sic De-niocritum per aliquot dies cibum non cepisse sed solo nidore panis ex furno recens extracti sustentatum fuisse, accepimus, ut diogenes Laertius his verbisp. m. 63 . Editionis Causebonianae testatur:nos sic de eo lusimus: ' Onam tam se en visus , qui tale patrarit inquam, qualesciens omnia Democritω.
mper tres tenuit praesentia fata dies finga recens octipaniis odore aluit. Sic moderatus vini usus nos reficit&nervos corroborat, sulphure suorexiccat, quod nec citharaedos nec fallatores latet, ceu qui ut corroborent nervos, quos expeditos ad phonascorum tactum habere discupiunt saepicule manus &pedes vino lavant; illi ut blando chordarum tactu tromulo sono aures demulceant hi ut reciprocis pedibus altum fallent , venusteque si imitarentiat Magnates, nempe ut lavarent Mam doque manus pedes vino, vel Roris marini, Salviae, Betonicae &c diu ci nota potest, Vantum hoc expediret ipsorum valetudini, imo ex accidenti fieri potest , ut hoc euporisto a malignis praeserventur morbis quod in Anatomica schola demonstrandum est . Haec ergo sulphuris volatilis Chamaeleagno specificiabundantia, quod vel eminus soso prodit, ac nares in ericetis errantium ferit, cerebrum turbat ceu temetum,
unde temulentia illain capitis dolor Sic in cellis viariis, longe fac, lius quam alias inebriamur, ob vini in doliis licet contenti, in cellas Vibnarias exhalantes sulphureas live atomos sive partes, visum effugientes. Tartaros quidem importaue inChinam suumCha aut amaeleagnum, ut ex prioribus constat certum est, ast incertum , an ij id eum inmo- dum praeparent, ut Chinens quod mihi vero non fit simile. Namsi mores ac diaetam Tartarorum spectes, ij ebrietati impense sunt dediti,diramen firma valetudine. Hinc cum illi herbis i cantur crudis, &χ-asdem decoquant v. g. suum Baltracan de Vo non minin Dod. s. I93.
integendus esedibile est insuper illos habere torreant, aut arte suuna Cha
84쪽
C Cha exiccent, vel non, crudi sint a crapula vel non, caput doleant vel non modo illi aeque ac nostrates, acaliorum Europaeorum Rustici a decocto Chaseu Chamseseagni inebrientur. Hoc vitiunx hii Chamaeleagno caeteroquin admirandarum Virtutum herba loquor cum vulgo cum corrigi posse putarint ingeniosissimi Chinenses, verno tempore i genda eo Chamaeleagni seu sui Thee soliola, nonipestat statuerunt, posteaque solerter exiccare periclitati sunt inam facile vero sulphureae herbarum partes exhalent, ex amicis observationibus notum est. Quod nec Galenum nostrum fugit, si modo loci superius ex bb illius de
Himent. acutitarib cap. 18 citati recorderis, in quo docetur vehementeni medicamenrosam qualitatem id est me interprete salinas Tulphureas partes I coctione a sat V 4. maceratio-corrigν, vel salinas sulphureasque partes volatiles medicamentorum abigi . Hinc assant, aut inclibano studiosissime suum Thoe exiccant inenses,hinc in calida quadrantem horae id mac anti minimeidic venies; eriti ne omnibus vita ribus id coctura aut ebullitione privent. Sic vos ipsi Viri Celeberri- O mi novistis Rhabarbarum, Senaeque Alexandrinae optimae notae Glia omni purgandi facultate privari; illud si assaveris aut torrueris; haec si coquantur eaprrmanturque justo sortius . Quod silergo Europaei quoque Chinenses imitarentur, ut superius innui, nec nisi verno tempore lecta solia, ceu quorum messsistunctemporis adhuc in herba non fruticem summulto minu&laete est Oreicentem, semineque ocupletem lupuli loco in aqua coquindae cerevisiae decoqyerent; sed fotam macerarent: utique credibile, necnostratem Chamaseagnum, tam facile ac jam usii veruta eos inebriatum ire, prisertimi iterato illa moneo, 3 si omni careret se e Tantum vadit sulphur, quod tamen in aliis herbis aut fruticibus abundantius, ut in nostrati Chamaeleagno, in aliis plus minus reperitur, idq; volatilius aliud ficus. Sic suaveolentia Moschatella Cordi fiequentior odoratu omnisdeperit Geranium moschatu non nisi marcidum east commendat, quam ut arte procures, percutiendu semel atq; iterum sinistrae manus dorsium Geranio est,aut utrisq; manibus confric, dum blanditer,si enim nimis contriveris opera in eo luditur.Sic ruta val
85쪽
dein usque adeo volatili est siulphure, ut exiccata sit αο u seu omni co aiore carens Nemine oleoso sulpiriireo. sinthium medio modo se libbet, uno valde Molatili praeditum, sed quod maxime fierit caput unda nonnulli volunt, quo id eluatur, aut potius ovanescat, immergendum csse calidae prias quam recipiatur ad paranduna ex eo vinuna absinthites altero stuperstite & fixiore una cum sala volatili & fixo. Sic serpillum, allium, laurus,maxime litiphure aeque ac Chamaeleagnus,quam prae manu habeo abundant, quod tanto dissicilius in Chamaeleagno evanescit, quanto id lentius, ut ex prioribus constat. Quas m Chamaeleagno sive vires sive facultates, cum in otricina Regi, Pharmacopaei DN. Christo Hori Hemordij explorare sagaciter contenderem, eamque una cum foliis ac
semine incenderem, opera in eam rem usus duorum artis pharmace utices studiosorum liberaliter ipsi servienti im, nempe Ernesi Chrsophori Cmrriforingi, o Severim artorij Hessiarum abluit, quin accensia non quidem Ocyssime ceu Juniperus ast instar betatae fragoribus inter.
mistis crepans conflagraret. cujus sumus cum universiam laboratorium oppleret odoratu acris propemodum beluiae accensos ramos te olfeci Bse dixisses, sulphuris abundantissimos unde infertur sulphure faleque volatili plurimo constare Chamaeleagnum. Ex his ergo in medium allatis rationibus ac expcrinaentis nunc constare arbitror, cur hinensium Chamaeleagnos cerebro grato sulphure, sed arte attemperato aut correcto insigniter sipiritus eorum ita reficiat, ut insomnes noctes citra
dispendium valetudinis transigere possint in China degentes exemplum habes in Alexandro Rhodio nullo capitis dolore infestari imo abeo vindicari. nostras seu Europaea Chamaneagnusue praesertim aetate
perfecta, floribus sena ineque maturis cerevisae incocta, cum inebriet cinam bibentes, ac iis ceu temulentis somnum conciliet, capitisque dot res cieat. Quibus ad rationis stateram exquisite examinatis, nunc ego omnis temeritatis absolvor, si posthabita pretios aChineiasium Chamae-leagno, illi vili pretio&huc usque vitio a nuce non pretiosiorem Ch maeleagnum substituendam decernam fruticem praestantissimarum virtutum adversus venena serpentes, ut antea ex ipso Plinio probatuquippe qui ne quidem odorem illitas ferre possi in commendabilem
86쪽
sIMONIS AULLI COMMENTC Quas illius Asiaticis adhuc ignotas qualitates nos Europaei eos docebimus, illis cum debeamus, quod insomnes noctes illius beneficio seu Thee Asiaticae citra dctrimentum valetudinis transigere nos posse creduli hic in Europa credamus. Verum videor mihi necdum rationibus ac experimentis his fatisfecisse cxperientissimi DN Practicis, nisi cum in officinas passim duum generum herbae Thee inferri advertant, alterum nigricantius, alterum viridius, alterum crenatum, alterum minus, ego quoq; Orbi Europaeo palam faciam, qui heechinensium ita variet inibus hunc in modum responsium volo Constare quidem ex Tulpio Chinensi Thee ilia esse ex nigro viridiaJaponensi vero colore dilutiore, ac sapore gratiore; hinc posterius libram unam non raro centum argenti libris in India vel etiam Teste Trigautio solum decem ac sepe duodecim aureis vcnire.Et tamen aromatopolae Amstetrodamenses&Hamburgenses tam pretiosiTimae, quae pecunia aestimari nequit, herbae. loquor cum Vulgo integram libram octo Ioachimicis, octo Ioachimicis dico divendunt, ut I superius indicavi.
Hic vero loci aliter facere non possum, quam ut sagax ac solersi fu-dium indagandi firmamin vires Thee Celebrati mi Viri DN. D. Olai Orm9, olim COAegae mei condigne laudem,ceu qui in Moseo Lugduni Batavorum Anno I . edito lib. a. p. I p. 163 se etiam accepisse dimum generum Thee, eorumque aliquot folia aliquantisper macerasse calida refert, quorum unum explicuit colore viridi opaco figura referens solium fruticis rosarum crenatum, oblongum, per longitudinem nervulum extensum habens uncia ferme longitudine.vid figuram l. c. Cujus ego solertiam studiose data opera imitatus sitim. Rogavi namque DN. Hesrdium Regium Pharmacopolam,daret hoc mihi publica curanti commoda, ut si utraque Theechinensium genera possideret, mihi utraque lustranda concederet accuratius in indulgere mihi lim omnia, ac duo scrinia fatis capacia Thee repleta iubet depromenda diversorum coloriam, in quorum altero, 'vod ejus generis Thee repletum erat, cui simile ut ex prioribus constat in Fleischeriana ossicina scrutatus eram)ne hylum quidem aut festucam alterius sive plantae sive herbae neu pediculos
87쪽
culos neu semina reperi, quam mera solaque Thee solia alterum quoquc scrinium continens nigricantiora soliola, cium invertissem ac ex eo in mensam profudissem omne The idque Veluti rusparer, ecce ex universo illius cumulo colligo tres pediculos myxti pediculis usque adeo simillimos, ut non tum meo solius arbitratu, sed quoque Hersordij
acantea laudatorum artis pharmaceutices studiosorum, pro ipsissima myrti haud alterius suffruticis fructus pediculis haberi possent. Magnum autem id argumentum in tam dubia causa, myrto adulterari, aut potius substitui eam herbae Theechinensium, ceu quod, ut antea demonstratum est, cum myrto conveniat. Atqye hoc genus, aut hanc speciem nolo hic quenquam λήγ P νθ Thee, nisi ipsa myrtus, quia nigricantior, eam esse auguror, quae ipλs inter Indos, longe vilius, quam Thee herba viridior, venit. Sed cum modo laudatus Celeberrimus nostras laus Hormiusfuspicetur, ob tantam diversitatem, quae in foliuTheeapparet audem se se, ac multa hic apudnour foliis nee endi quae alteriussum piam: cui fraudi amnis ea est, quam in foliis baci, cum de iis agerem perstrinxi utique non solum m a me hic habet, sed quoque lampade mihi ab ipso quasi tradita, non committam hic 1
quoquam mortalium studium in me requiri meum;praesertim cum Hippocr. velit μή -ρορ- - πνικῆ me ergo vis metemeritatis postulare posset, ceu staudis insimulantem Asiaticos, egoque male audirem, me rum csse partium duxi acerrime ac oculis maxime intentis porro coim templari Theechinensium. Exoravi proin DNo Hemordio liberaliter servientes praedictos juvenes, ut premissu ipsorum Heri, neque enim nos Medici adeo feroces aut imperiosi sumus, quasi in illos vel etiam Chirurgos ceu beluas imperium habeamus,ob artisMedicae dignitatem. alias nobis reverentia, cultu, legibus obstrictos, jussa nostra ceu patrum exequi, sed non bajulare nos instar lecticariorum, aut nobis soccosta trahere instar subhastatorum sive servorum sive mancipiorum J ajuscula ierfectiora Thee folia seligerent, aqua calida macerada,post a curatimime explicanda dein charta bubula exiccanda ac complananda, quo suis studiis mea siublevarent, atqVe ita traderemus operas mutuas;
mihi cum ob graviora negotia vacare huic uni studio non liceret. Ob H sequun
88쪽
sIMONIS PAMLI COMMENTsequunturilli meae voluntati,&negotium hoc ex sententia conticiunt, ac ex ali volnumero.paucula quaedam decem plus minus non lacerae,' trita mihi exhibent, ex quibus duo,eaque persectiTima Regius 2κυ- Alberim Ut C fatis accurate caelavit, ut quilibet curiossis oculispersipiciet. Vid. Histor Cochlearia in ta Classe Quadripartiti mei,bdiversia facie magnitudine,ianum vero seu prius illorum usqye adeo. Chamaeleagno Megapolitanae solio verno consimile, ut vix quisqvam habeat comparata intersie invicensi quod desideret Caltera variant potius alterius, quam genuini Thee, imo quoque fiunt alterius nisi oculi me mei fallunt, plantae aut fruticis, specie a Chamaueagno silvc Tarta rico, sive nostratis differentis ristia, quanto autem minora cum tenera atque ita imperfecta verno tempore legantur, tanto magis pro genuinisThee foliis esse habenda reor. Veruntamen nequis hic loci erret moneo. cum antea ex incomparabili Ba in robaverim, interveniente autopsa oppido variare in foliis unum idemque individuum Chamaeleagni seu murti nostratis sylvestris, seu nostratis φρrν ac Megapolitanorum ' ost/illudque mire in soliis ludere dicat e probabile id quoque usi venire Tartarico Chave etiam Chinitico Thee, unde inferri possJ per bonam consequentiam in China non adulterari Thee Tu quod defendis esse ipsi sitima
Tartaricam Chamaseagnum. monum saneiachum quod Tu priorum adhuc recorderis Philalethes, aut Philomathes; ego quoque Tibi respondeo permanere me adhucin ea sententia, at nunquam volui me neu me docuisse, ita variare aut ludere naturam infulicis Chamael agni sicuTartaricaeseu Europaeaefoliis possc,ut folia specie omnino diver aproserat Monstrum enim fruticum dixerisnis soliis, oramvis arte cernas una eandemq; prunum, pruna nigra nardo colore, utco seu flavo, mala iPersica Amerina, amygdalas dulces ac amaras; itemque inarum arbo
rum soli moserre. Hic sane mihi aqua ariere, neque auxilii neque consili mihi copia. Capessenda ergo iterum mea inibi Botan Otheca erat, quam tribus millibus plantis ablainc quadraginitaxa mpliu an inis divitavi, ut Acci hic vocem usurpem. Replico eam a capite usque' ad cinem, non semel, sed sicine atqye iterun , contern an arguto oculo,
89쪽
eulo,ed an imo,ut anne ex his omnib' aliquam, quae ad spuri Τhee Chi-mtici, seu quo genuinum adulteratur, aut quod et rcmiscetur, illi analingon, ex tot herbarum numero possiem invenire similem plantam. Et ecce duorum suffruticum ramulorum solia inter eas observo soliis spurij Thee persimillima. Iuni autem ij qui apud solum inicum Boiani., cum incomparabilem aeterna memoria Carolum Clusium occurrunt,&prior est inrota stertia Astuticans dicta, lib. s. rariorplantar fis.cap aQ. pag. 17. destripta, quam pari fama di authotitate Celeberrimus mhom in Pinace appella pyrolamstulescentem struetu otio. Posterior susfiutex Spira Theophrasi eis a Clusio lib. I Hs plantar cap. 33 p. 8 . μα
ac desicripta Baulano, Fruie 'icatu obses ins erratis dictus. Cum
verti antea expedire MereMcdicinaeCandi/atorum esse existimaverin ut post meam, quana hinc inde consarci11aram heechinitici descriptionem, cam, cum Betoni caeli bae MChamase agni fruticis descriptionibus, ex Dodonaeo depromptis conferrem ita hillic loco non inconVeniens puto utrorumque descriptiones auctore ludo hic inserere, qu i MedkinceCandidatoru hoc Authore carentium desiderium expleam. Quod Viri clarissim, ac experientissimi vestris sine ingratiis fiat, meo ipsius cillorum omnium nomine rogatos vos venio Linorum tempora, meis his legendis non morarer dintius,nissi causa: quam tracto pondus&dillicultas, ejusmodi vexborum circuitiones requirerent,qVonqn,dum brevisesse laborem,obscurus fiam. Defitiitio vero prior seu pyrolae firmticantis Clusim dictae haec est Elegant imum inquit, intelIim pyrolae)esi alterumgenus tmerisAn quodammodost Hirans nam novelli Meves ramum ingulis annis ocresentes, aliquot annos semi viridess permanent, o supra uitarem emineri, donec tandem pondere suo depremi, humi procumbant, se niscos condam, liram ,Bierdum agant sobaui pis rimum ad gula internodia,ublimis ramuli succrescum niterea adquater habent carnosi qernesturiatimvirentia, sisndentia Chamadaphnes quam vulgus laureolam vocatisolis omnio magnita dine opes milia, in ambitu tame errata, distu admodam exiccante, deinde amaria cante, ut reliquarumst rolam olito c. inre quae ultima verba probe considerent 'cliin Medicinae Carulidati. Idem Clusivis lita 1 rario II 3 Nan'
90쪽
plantar. l. c. hunc in modum spiraeam describit Duorum cubitorum alti iudine assurgit, tenuibu ramus virgispuniceo cortice obductis, per quos
sine usi ordinesarssunt equentia, longiusculis an rasa folia salignis
proximaper ambitu errata,Aperne dilutiore viriditate praedita, inferne υeluti aerugine assema exiccantis cum quadam amaritudine conjuncti distin orc. c hujus descriptionis ultima verba maxime consideranda sint qui unicuique decernendum relinquo, cum herba Thees praeterquam quod serratis sit foliis, gurius sitimisω- cum qua m amaritudine colunm, nec non fruticans pyrola Clusij itemque illitis spirae Theophrasti, seu utraque haec praesertim pyrola admodum exiccante deinde amaricante flegustu, anne valde probabile Videri p0ssit vel alterutro,Vel utrisque commodissime facillime Theca hinensibus praesiertim cum quo ad formam ex parte inter se conVeniant, non sapore bium posse adusterari sed prioris seupyro solum foliolum in tabula aeri insculpta historia: Cochleariae Quadripartitinaei annexa N6. IX. depictum aut siculptum, ,- ei persimile No X in Chinarias reperies curassem una eademque o - per quoque spiraeae coctandum,sed cum capax ejus non esset tabula, bo-tanophilos visat ipsius figuram spiraeae apud Clusium,vel etiam ejus accuratius depictum aut sculptum unicum soliolum inter aeri insculptas vasculorum pretiosissimorum cum fictilium, tum aeneorum Chidensium
figuras, sub finem hujus mei stochasmi Bolanici insertas pag. nempe.Ubi duo Chinensis Thee foliola, caelata exhibentur; quorum majus usque adeo persimile spiraeae Theophrasti est,tam si longitudinem latitudinem,
ctes, vix ac ne vix qVidem, ea ab inVicem disicernere ut possis. Ast quam dissimilia utraque haec lunt ei soliolo Thee, quod primo loco seu No. VII in modo laudata tabula una cum Cochlearia Danica caelandum curavi: alterum vero pusillum illud sed omnino non crenatum Thee Chinensi soliolum proh lut illud simile Chamaeleagno Megapolitanae; quam mire ludere in soliis ex Bauhino docui Hoc crgo pro genuino, illud quodsipimam epraesentat, pro ipurio habendum esse reor. Verum cum mihi, neu vobis Viri Experientissimi constet, horum cremiorum, pyrois nempe, ac suiffuticum spiraeae Theophrasti sertilis sit Tartaria