장음표시 사용
51쪽
D Apus TABACI ET HERBAE TIME . et
Europaeis herbis illius succedaneum esse possit, aut necessario illi surro Λgari debeat idque tanto considentius facio, quanto promptius tanta in confusione authorum, Vir Claris T. Ian. Olearius lib. V Derme anischei incise iΘes chreibung cap. 1 . p. m. 6 O semel atqVe iterum in hoc commentam O laudatus, etiam situm Lectorem ad prioris ulpii nempe lib. lV. Observat medicar Cap. 39. pag. mihi Oo ableget. Auscultemus ergo ulpium Indiae orientali inquit nihilsamiliam es poίIone decocya ex herba quam hinensis The autJapomii chia ρο- Cujus notitiam ab illis qui cum summo imperio illic prauiaere mihi conina unicatam equidem lubens posteritati tradam. Sunt itaqVer herbae olfolia oblonga, acuminata, o in ambitu renatas radices ibros ac in minimas articulas dissese, cresicitque tantum non in China a Ja poma, verum etiam in Chiam. At eo discrimine quod Chinensiis a mi ex n gro Ha,J onensii verbcoloreditatiore ac apore eratio-
re Unde sit, quod Japonensium d chia longe pluris etiam Himetur
quam Chinensiuina Thee veneati non raro una ipsius libra centum a
gentiti u yippe creditur hic passim, nihil hac herba salubrius,cum B ad Vllam in extremam senectutem prorogandam tum ad impedienda et quaecunque sanitatis incommoda. mei ipsam redderesolum corpora, MMDL gela tqV arcere calculi dolores, quibus his neminem dictui obnoxi ' 'um, Verum etiam tollere dolorem capitis gravedinem, lippitudinem, destillationem,spiritus dissicultatem, ventriculi imbecillitatem, intesti μ'
norum tormina,lassiiudicita compessit, uisorbitionem h*in decocti a mentes,videas interdum integrin noctes lucubrando consumere , a ne usi molesta evincere inexpugnabilem caeter quin dormiendi nec italem Calefacit nim modice adstringendo ventriculi osculum reii enat coercetque usque eo vaporum ad somnum conciliandum necessariorum ad censum, ut nihil impedimenti ineratur illis, qui scribendo ac meditando fatagunt noctes transigere
Videt aut haec plantamni mi is hinensibin, neά admodum diu in usu, desit intenim ipsi savita, quibus eam designent nomina sive hieroglyphici illi characteres quales ferme sunt omncs Chinensium iterae quibus exprimant ipsius naturam. Difli
52쪽
Differuntque etiam haud parum uater Edisserepantes hae nationes circa utendi rationem inermiscentibus Japoniis pulverem hujmplantae in lapide ophitide contritum aqua calidae Chinensibus verbi amplaniam cum paucis salis saccharive granis extiqvore aliquo decoquentibus.
Quod decoctum deinde calet actum ossiciolissime' p pinant cum convivis invitatis , tum qVibusci inque honoris causa ipsos salutatum venientibus, idque ea animoriana inclination ut principes etia1n viri non detrectent, quin potius honori ducant, suis manibus hanc herbam vel amicis decoquere, vel alioquin ei miscendae temperandaeve operam suamimpendere. Exstructis propterea in palatiorum uorum interioribus conclavibus ac soculis ex pretiosi mimis Iapidibus lignisve isti ope ri speciatim dicatis, in Vibus curiose assς Vantur ollae, tripodes, infindibula, calices, cochlearia aliaqVe perpolita hujus culinae instrumenta, quae aliquot aureorum millibm redempta acserio intexumentis involuta iniimissolummodo amicis istendunt, nes minori habent loco, quam apud nos adamantes,gemmas, ac braccata siummi pretismonilia uti idere est apud
Iohannem Massaeum rerum Indicarum lib. VI es XII es Ludowcum Almὸidam select epist. lib. IV ct Petrum Jarricum Tom. I lib. II cap. 1 . o Guatthaeum Ricium de Chrs expedit apud Sina libri Cap. VII. Albiseum ros, in relat Japonica Macobum bonitum dialog. VI Med. M-άorum Iohannem Linsolum Cap. X XVI. Hucusq; Tulpius.
Iam prodi R. P, Societatis Iesu NICOLAUS TRIGAVTIVs,
1 in suo tractati a de Regno Chinae Cap. 3 cui titulus aut inseriptio quarum rerumstferax Sinensisag pag. 3 . de Thee haec refert Omitto necessaria multa, marmora distincla coloribus, pyropos aliosque lapillos dc gemmas, colores adpingendum non ineptos, odorifera ligna iitumina aliaque sexcenta. Sed tamen praetermittere nec possum nec
debeo, duo triave nostris incognita. cprimumsi ut quidam ex cujus stori celebris illa Sinarum Japonumque ac finitiniarum gentium potio, quam Cia Vocant, decoqVitur. Eius usus apud Sinas omnin esse nonpoten antiquissimus. Nam in vetustis eorum voluminibus, nullus ad eam significandam hieroglyphicus character quales sunt omnes Sinarum litem J reperitur binde siri se nostros etiam ha onde alim --
53쪽
xime carere licet si icari Europams autem Trigautius perro nostris saltus nostros Europin f,&Europam intelligens Haec folia verno coelo legunt, eaque in umbra exiccant, ad quotidianam decoctionem asservant, quam prope continuo in potum adhibent, non sub mens asolum, sed quoties in aedes hos es, amicum visurus ingreditur. ac enim potione invitatur,eaque secundo ac tertio,si moram aliquam sece-tit colloquendo. Calida semper bibitur aut potius sorbetur palato non est temperata quadam amaritudine, insuavis, sed revera salutaris,&ad multa frequentate illius usus. Nec una est hujus stondis praestantia,
alia aliam solet superare, atque ita Gra ac tria
bin si praestantio habita fuerit, compar bis apud I pones praestantissima decem aut e duodecim aures veniri apud quos etiam ilius usus aliquam to differt a Sinensi NamJapones folia haec in pulverem redacta , se
ventis aqvae cyatho immiscent, quantum duobus aut tribus cochlearibus continetur, eamque potionem ita permistam epotant. Sinae vero
in aquae se ventis vasiculum, aliquot ejusmodi solia injiciunt, inde calida posteaquam horum vim imbibit, epotatur, ipsi vero soli relinquuntur&ci Capite veroseptimo, cum inscriptio de Sinarumritibin nonnu IV.138. --: cum quispiam ad solemne epulum invitatur, pridie vel e iam' uribus diebus ante coiivivi idiem,is qui alterum invitat, libellum mittit ex iis, quos stupra descripsimusvio cum in convivi domum ventum est, solitis salutationum ritibus, ut stupra,expletis, inprima aula comsident, suum illud Cia bibunt: inde ad convivi locum itur. Solet is splendide adornari, non peristxona tis,quorum apud eos nullus est usi sed picturis, floribus,vasis,& ejusmodi antiqua supellectile Hactenus ille. Atq; haec sumcere quidem vulgo possent, sed haud Medicinae Candidatis, quia me plura exspectant, ceu qui adhuc ignarisiunt, herba it an frutex, anfustrutex Thee vel 'chia. Quippe hi modo nominati authGres, quo loquentes introduxi inter se non conveniunt, quorum prior
nigro, dabin oblongis, acuminatu, ac in ambitu renatas, radice raro
ac in minima particula differs : aponensem aut Iaponicam Ioliis colore Mutiore ac sapore esse gratiore c. posterior verb Trigam
54쪽
sIMONI PAULLI COMMENT. Trigautius frWisem esse amni, ex cujus frondimus celebris illa inarum
Iaponumque Cia decoquitur. Prior Thee herbam crescere non tantumo China a J onia, berum etiam in Chiam posterior etiam putat uspicari hcere arrigite quaeso aures Philoboiani Medicinae Candidati nitros emia- intelligo per cos Europaeos, alt--mmessa onde carere. Quae inferius mox mihi excutienda accusatius Veniunt. Noto interim ei leariol Cp. 6OO.Mameum de rebus Indicis testari Iaponio ex herba quidam expressum liqvorem nomine Chia admodum salutarem haurire; Linsciolanum de Insi laJaponia ex herba quadam Chaa sibi potvim parare. Atque hi Authores neque fruticis neque frondium meminerimi, sed uno ore Thee herbam esse asserunt Jacobus Bonnm in in diis orientalibus, civitatis Bataviae noxae in insita Iava Medicus ordinarius de Me-
dic.Indor.lib.2. de conserv. valetud.Dialog.VI p.m 07.dicit Herbulam n deThee conficitur hiandisse cosolidae minori olia referre cumparvas inam- Liuincisurs, Quem sane miror, cum seqVenti capite pag.IOO. referat, homines istic in caeteris rebus Idiotas, tam exactam herbarum ac stirpium
nancilci scientiam, ut si vel doctissimus Paulus nostri aevi Bolanicorum 'princeps emortuis resurgens huc veniret, miraretur se ab his hominibus barbaris doceri posse, quod preta illorum in brmatione adab perfunctorice ac secit descripserit nobis Europaeis Thee, caeteris seu Historiographis cum id vitio non dari, ipsi vero commetanti in indicas plantas posi . Gratiae tamen illi agendae, quod ex parte delincet ac pingvi Mine videpingat Thee, quod pro herba aut m habere occiperem propemo dum, quippe illius solia cum belli dis perpulsillae herbae comparat, parim in ambii nciseris quas Thespius etiam ei tribuit. Observatu dignum Tulpium, Trigautium ac Bontium aliosque aut res ad unum omnes unanimiter in eo convenire, quod decoctum Thee subamarum aut non ingrati amari saporis sit. Subsidium ergo mihi submittatur causa quam ago postulat quo mihi venit Reverendus Pater Alexander se Rhodes de la compagni deIesus, in tuo tractatulo cui titulus Sommatre des diversio age or Misioni sobrves Du R P Ariandre de Rhodes do lacompagni de sin a laChine es au tres Rostaumes de I Orient me inretoMd iachinia Rome;De uis P a eeiσ1Mu ques at e I .a Paras,Cheet
55쪽
Florentis Lambere, ruesintseques devant S. ver ad imete sint nul M. DCLIV Primilogeia Ro , loco pag. 23. Fem locima ut Philoboiani ac Medicina Candidati nondum Gallice aut Italice docti, accurate intelli gerent, S. R. M. Doniae ac Norvvagiae Regis ac si Drui mei clementissimi Secretarius ab epistolis Latinis Mon eur Thurri Gunther Fri Hrici F. Gallicam adeo accurate callens lingvsm, ut vernacula videri queat, ita in Latinum transtulit; sunt ergo tanta periti Gallicae lingvae interpretis haec ipsisssima verba Ex rebus huius regionis raritate nobilibus est Tay, cujus usium universio Orienti communem, etiam Europa innotescere videmus, estque cane interres maximc salubres quas ego quidem in hac regione conlpexerim, merito numeranda es hau cio an ex aeripus cauis 'mae qua hispopulus utior valetudinis, ultimae ad quam ut plurumumperveni enectatis. Folium Meti magnitudine folia,
prae mali punicae quam arbuscularum myrto imissimarum Nec in universio orbe praeterquam in duabus Chinae provinciis, Nanquin videlicet&chim, Cheata, reperitur, quarum incoia hora oliorum me tam perinde ac no ii intellige Europaeos' vindemis uis occupantur.collectam si cant in furnis, asservantque in vasis diligenter obturatis Frequens ejus in universa China, Japonia Tunquino, aliisque Regnis usus est, animis
proventi , ut exiguopretio veneat; quapropter saepius in die, vel ut verius dicam singulis horis ea utuntur in hunc modum folia in ferventem aquam conjiciunt, quam eo se tempore ab igne retrahunt, mox in imum desidentibus foliis, quod intra horae quadrantem fieri consuevit, hauria uni hanc aquam, quam possiunt calidissimam ejusque tres experiuntur admirandas virtutes, quarum prima est, quod caput levet, reprimam mpores; Ego quando hemicrania vel alio quodam capitis malo infestarer, tu hujus aquanta omni dolore liberabar, ac si detractum manu morbum mihi aliquis ademisset; Cogebar saepius audiendis confessionibus nocte integram vigilare,utebar eodem remedio,quo adhibito non modo per totam noctem somno non premebar,sed die sequenti, rinde ac si omnino non vigilamem,nihil sentiebam molestiar,volui aliquando hujus rei per sex noctes continuas experimentum facere, sed ut verum fatear, assum oppido me factum sensi. Secunda huju aquae aut decocti a viris
56쪽
sIM NI PAULLI COMMENT. Gramm, ventriculium corroborare , Tertia renes calculo Marenulis expurgare &ci Hactenus Alexander de Rhodes. Subssidio etiam mihi, nitiῖ -- cap.rap.161 his suis ipsitu
acCh1nenses delectantii haustibus aquae pene ferVentis,insiperso pulvere Tua: Herbaeu Tyanon tantum, a viri etiam liquorem eo imbuens colore, in certu non omnisu crem re ionibus ejus quaedampraefantior oba magno censentu retio. Divites haec in urceis duarum Hollandicarum mensurarum vel quatuor asservant, in sin uilis nimirum unum velalterum optimasspecieiparvum vasciculum amiciunt, deinde accurate Orificium claudun ad aeris ingressum prohibendum Teruntur illa folia in pulverem c. o paucis intermiusis saluberrimum hoc potionis genus, gustu sivave esse dicitur,imprimo pro delend , crastu raecedentis diei molesti s omnibus pituit si assecZibus, vul rus proverbio dicere solet de divitibus Aeneian non sit, bibit de optima Thia dic Paulo superius clariumai Oleari quidem memini ac retuli ex eo 1psium mandare lectorem suum, cognitionis herbae Thee avidum ad alios authores verum quae ipse de Thee in Persico itinerario commentatus est, his illius verbis loco citato pag. 399. accipitc est l/MnI nemb.
57쪽
m ApusU ABACI ET HERBAE THEE . o.
fausen. Hactenus Clarissimus Olearius. Qui cum Uzbeehorum Tartarorum meminiti liceat mihi quaedam ab instituto meo non aliena, ex Johann. de Laet descrip ion. Persiae p. I. p. II petita, huic lintergressi tro actutum ad alia, ut sermoni de Thectinis autmodus sit cujus
haec si inc Metheel, inquit Teixera amptissima ovincia quae Iicet sufferrioribuspeculis Persi fuerit subvecti, hodie non tantumas eas arata insed Persesses m infert, or nonnusiam partem Persiae decerpsit. Sed juvat qVOque nonnulla accersiere ex popularis me Nolitissimi ira IohannisALlerti Non MandebuMegapotitani itinerarioladiatorientalis,cujus inam turam mortem tanto stro familiarius,quanto illius parens Vir Oili Lmm Dominus Exue a Mandebo cum meo parente Henrico Paulli olim B rixit conjunctius, atque adeo praerepta nobis occasio sit, ut obviVentem post senera virtutem, parentum utrinque suscitare pectoribus in nostris consueti parentii amoris igniculi non potuerint. Sed ad rem. Is Vero postquam summam humanitatemvi benevolentiam imparem Praefecti Britannorum, qua ipsum Suratae in India advenam excepit complexus est, memorasset, de herba Thee libri c1tati CapΣΙ .p. a.memmam digna
58쪽
schius aris orete. Hactenus Nobili min Domi- Johannes Alberim ac Mandesto Opportune hic loci recordor D, T UL PIUM ex relatione eorum qui cum summo imperio IndiaeOrientalis provinciis praefuerunt, ea posteritati tradidissie, quaecum ipso de herba Thee communicarunt sinem merito inpraesis imitor, in fidem testimonium ea quoque producens, quae Nostrasse Patria Danus asissκsin ieiυper literas hoc o Mium a me rogatus post suum ex India orientali reditum hic Hamite mecum communicavit, cujus haec sunt astiteria inerichivontem si aut Chaoder Thee; diu in eis gemesene Gubernator und Commendant in Ost. India me ei Ahre MontgI. Ras'. u Gnnemarct/Normegeia eici aut dero Sestuna, Danisiburgi und das daraia dependiret, uni sonstentii viesen ren
59쪽
Jam porro mihi subsidi nihil reliqui est quo indagare aut assequi,
laam quid sit Thec aut 'chia Chinensium quippe qui instar Herculis Xenophonti in Bruto constituti, dubius sitim alterutrum defendam herbane seu an δαμ α seu pusillus sit frutexThee ed prius inquirendii an,ut paulo ante innui,in Asia uesas on profiteor Geographica nomine
Asiae omnes regiones seu continentem, insulas,peninsulas Orientis,Υa tariae partem complectens, aut eas regiones, quarum in prioribus facta est mentio an etiam in Eupopaeadem germinet aut si non Quaenam Europaearum plantarum deinceps succidaneum ut pharmacopastilo
quuntur esse possit modo dictae sive herbae sive sumulicis Thee cutio ergo priorum authorum de Thee commentaria, qy seupunctis seu
60쪽
sIMONIS PAULLI COMMENT. seu susseagiis illorum collectis, per majora ut Icti loquuntur, concludatur herba sit aut siffrutex Thee. Obtestor autem hic Medici me Candidatos, ut non partium studiis Occupatis,sed omnino deiecatis animis,
nec nisi perlecto iv ibro de aere, quis es locis ad mea haec legenda animum appellant, qVo gnari sint, quantum omnia haec interie conveniant, aut discrepent, ac eadem plus minusve in hac vel alia Regione valeant, aut Varient, quae compendisiecine Cet mmmio anni lib. a. de medicament. of cmabb. cap. I, p. 69 g. O. de myrto verba faciens,
his verbis videri poterit, cujus haec sunt: non negligendi in loci natalis plantae, ob quem veliatior vel strigosor ea, consequenter facultates non seri rarim; quod ego in Quadripartito meo passim praesertim vero in historia Betonicae ac Galliisub finem;itemq; exemplo Cardui benedicti, Cochleariae, Trifoli fibrini, Ari, Caepae, Cleutae, Draconiij, Scillae veluti ad oculum demonstravi Verum lim quid sibi velint, necdum capere possunt Medicinae Candidati; sed citote o mei, eo haec collimare, ut sieu defendam Theeesse herbam, vel esse siuistuticem, credibile videri non solum Orientalis Indiae Regiones aut insulas, quarum in prioribus sequutus vestigia laudatorum authorum eo mςntionem, ut sunt China, Japonia, Chian, Nanquin, Cham, Chian ejus esse fertiles, sed quoque ex ingeniosa conjectura R.P Nicolai Trigauit usicari nobolicereiori se nostros etiam bacfrondesalt- nempe Europaeos minime Nee carere, in quam sententiam ideo facilis propendeo, quod Clara . Olearim retu- Ierit, Ugbehenses Tartaros qVos divisum imperium cum Persis habere authoritate Clarissimi ViriJohannis de Laerimperius demonstratum est Thee ex Cattajo in Persiam importare; sed qVoqVe S. R. V. Daniae ac Norυυam arcis Regiae Dan Fburgicae in Carmandrin ectam Dn milheLmum L0lN ratem magnae aut horitatis es dei plenum, in suis literis ad me testari, se in Iava majori Macassar&Celebes ab inquilinis doctum esse, quod quidem cha sive The in China cathajo crescat ast optu
mum ex Cathajo Regione Tartaris parente exportari. Notum autem est, Tartariam ob poli elevationem in multis cum Europaeis provinciis sub eodem climate sitis convenire, adeo, ut minime absurdum videri debeat, complures arbores, frutices, herbas aeque Iaete in his septentrioni