Quomodo latina lingua usus sit: Sanctus Hilarius Pictaviensis Episcopus

61쪽

Trinitate, sed etiam eos quos ad Constantium principem miserat ceterosque esse de Arianorum disciplina: atqui Ariani, inaudita immo etiam salsa vero miscebant in hoc autem a vero desciscebant quod firmissime assevorabant Dei Filium non esse eiusdem natura qua Pater ost, neque aeternum sicuti Patrem esse novimus. Quo ut redargueret, novis rorum indiciis illi opus erat quamobrem, ut affirmaret a ternum esse Filium perinde ac Pater est, finxit vocabula Oin emporalis, coinnascibilis praeterea ut affirmaret Filium eiusdem Ane natura qua Pater est, finxit vocabulum consubsistens; Mφ' ut enuntiaret ea esse adeo abstrusa ut in nostram intellegentiam minimo cadere possint,

finxit vocabula imperserutabilis, imperspisabilis ineon-eeptibilis ineonspieiaritis, inintelligibilis, ininitiabilis.

Superest vero nunc ut videamus quas leges secutus sit in fingendis vocabulis quae necessaria aut saltem utilia sibi esse arbitrabatur. Fatendum est autem eum diligenter optimum morem tenuisse egregiorumque scriptorum vestigiis inhaesisse; fingit enim nomina qua eadunt:

l in entia D seientia, suaveolentis, et sciontia benev lantia, etc... v in or emundator, praeiι- νωιeritor, remissor, Laetor, arator, orator, messor, etc... 3 in ala discissis, transcursis, os fiasio, offensio, incudi

4 in ira deuas, eneratuas cl. humilitas, sanctitas,

l. inter me via quae eadunt in-tas, non repono cohereclitas et deh ηαι , quia S. Hilarius adiunxit tantum praepositionem eum voeabulla lampridem usitatis et in ta eadentibus, scilieet heredita et honestas; quod optimorum scriptorum aetate laetum esse liquet ut indiuio uni de via eo Halio clehonestamenιum eis.

62쪽

- si - ' in vota onereniatis, eontuato, inebriatis inumbrαιω. Obaeratio priae emtis praeformatis, νιλ restauratio. Laetio derivatio intentio, etc...;6 in trix: mercatrix es imperatrix, Victrix, etc.... T in tua inintellecιus, et intellectus; 8 in ulva, via elariculus, machinuta, et homuncuIUS, vernaculus, meretricula, etc...

Ita mox latinis sunt vocibus deducta alia Vero rePE-riuntur qua. omni ex parte graeca sunt, nempe ea qu- trita erant dum disceptabat S. Hilarius cum Arianis, scilicet homousias, homoerraios a/mminustos, si et nomon paraeissis, quibus addendum ost nomon theoreta. in quod a tertia declinatione Θεοτης τος), ad primam inepte translatum esse fateor. Nonnulla etiam adjectiva finxit S. Hilarius cadentia : ' in hilia quibus adiungitur vel non aliqua praepositio et innascibilis, frequenιabitis, despicabilis, imperscrutabἰlis, imperspirabilia, ineOnevιibilis inconspicabilia, in aeωδμlis, indisseeabilis i solubilis, ininutabilia, exaequabilia, Lamabilis, aequabilis, inaequabilis, inaestimabilia, exorabilis, etc...; P in eua: Hevaeus, et terreus luteus, etc...; a in ima diabolicus, parabolicus iaraeliticus, ct nauticus hispanicus, thessalicuS, etc... ἔν in ima : deputativus, et captivus, nativus, mu-

Aliis autem jampridem usitatis praeponuntur in et eum; haec sunt:

Insalutaris, in quisitus, inexcessus, inenarrandus, in ne-tans, innumerosua, irremissus, consubsistem ci inconditua. inconsideratus, inerrans irreligiosus, constans, etc.

Quadrimodus fingitur eodem fere modo quo quadra-

63쪽

Amphibolus vero speciem reddit vocabuli amphima- cretes Quint. . Quod ad verba spectat, unum tantum ex simplici vocabulo deducitur, nempe paupertare quod rite fi tum est, utpote deductum ex adjectivo pauper, eodem

modo quo debilitare Cic.), ex adjectivo debilis dedueitur.

Cetera autem duobus vocabulis confiant; quorum alia consecta sunt e vocabulis in quibus ne una quidem mutata littera est, nempe adblandiri, Deumsaevire, circNmsplendere, indemutare, subseeundare alia vero constant Voce jam usitata et praepositione eum mutata in eo, eon, vel praeverbiis re et dis, nempe voeaesula re,

coimastinare, commaerere, eonevere, condescendere,

consignere, Onnrancupare, reprovehere, divr eere; quod optimis scriptoribus probatum sane laret. s.coemere coire cohonestare, cohortari, conclamare, On- eoquere disjungere, reprobare, etc...

Occurrunt etiam duo verba cadentia in fleare, si e eare et levifleare, quae usitato more consecta sunt non secus ac laetifleare, quod apud Tullium reperitur. Denique aliquot adverbia finxit S. Hilarius subiungendo ter nonnullis adjectivis, unde immedieabiliter, impassibiliter, ineulpabiliter inenarrMiliter, pastoraliter atque etiam uni participio, unde profleienter id

vero non mendose laclum esse satis perspicuum est :cf. suaviter, Ortiter, amanter, ete.

Summa autem haec erit : S. Hilarius latinum se monem ita auxit ut mea quidem sententia, huiusce facti neminem pigere debeat; etenim itariana Voc bula non sunt, ut ita dicam, aspectu horrida, qualia sunt plurima a Tertulliano iam ante ficta, aut quae posterius fingentur.

64쪽

Addanda laxi Nonnullis S. Hilarius utitur vocabulis quae in I xicis

isis p. 2'. His addere iuvat quod nemo sane molest feret)quaedam alia quae reperiuntur in libris quia S. I i ario conscripti certo dici non possunt haec sunt

65쪽

LIBER SECUNDUS

DA VOCABULIS UANATIS QUIBUS VIS NOVA SUBJIcITUR

Vocabula quibus optimi scriptores quondam usi sunt, sed quibus ara Hilario vis nova subjecta est, tum ad christianam religionem pertinentibus tum Pr sanis rebus imponuntur non secus atque ea quae supra

Vocabula communi usu trita quibus christiani scri lores usi sunt ut inauditas ante sententias explicarent plurima sunt in scriptis . Ilitarii; quae singula enumerare nihil attinet, cum non pauca in Scriptura Mora atque apud scriptores ecclesiasticos SaePe reperiantur Satis igitur erit in quibusdam consistere quae nova sunt aut alium rarius usurpata haec autem heile est in ordinem redigore quippe cum quae iis explicantur vel ad Deum vel ad Christum divinamque hominum redemptionem pertineant.

66쪽

Deus tribus personia conatat; aed in eo una tantum Gonatura, quod explicatur vocabulis Olaudo, unis.... quidquid unum est, per nativitatem non habet soluumn maqui et solitudo singularia est... De Trinit. VlI, 21. ... Pater et Filius Deu unum sunt non nione Persona . . mea substantia unitate. . . De Trinit. IV, 42. Vocabulo soluua apponendum est vocabulum solitrarietas quod idem sonat atque unus.... nobis quoque nec solitarius tantum nec diversus est coα-ntendus... De Trinit. IV, 18.

Apud optimos scriptores. Olaudo idem sonat ac Maereoloea, vel relicιω, aestuutio rinio autem designat Unua quoddam margaritarum apud Plinium et Senaeam. Aequo prorsus iure sunt Pater et Filius quod explieatur

Hie considere verbum est per similitudinem translatum, cum qui ad latus alicuius assidet, dignitato cum eo M quari soleat. xvorbo considera deducitur nomen conaeas is quod idem

sonat ac Ius aequale. ... Qui et Christus et Filius Dei est,eonsessu Dei dignus esse --- In Psalm 2, 27. Apud Ciceronem et alios corraeasus meto Ventus. Filius Dei gignitur non per ransfusionem nequo Filius Dei est a Ptis... Filius in Patre est et in Filio Pater, non per transfusionem retusionemque mutuam ... De Trinit. VI , 31. ... et Filius est, non adoptio... De Trinu. VIII, 4l.

Apud Ciceronem tiransfusi idem sonat a colluuio gentium), et apud Plinium idom atquo effusio qua aliquid ex uno vaso in alterum trajicitur). Apud eximios scriptores a pii in electio; apud S. Hil rium hoc prorsus inusitatum valet, nempe Filius a Fιisua.

67쪽

Ceterum reperitur etiam vocabulum a Fιisus quo negat S. IIssarius Verbum designari posse cum sit ejusdem naturae qua Pater;

... Filium confiteri non adoptivum sed natum. De Trinit.,XIl, dictum enim a Ptiuum appellat quem oratia Deus filium sini adoptavit. Anto S. Hilarii tempora, adoptivus dicebatur a quem Mimis filium sibi asciverat. Cl. P. Scip. apud Gell. 5 s; Suet. Tib., 52. Spiritus a Patro et Filio originem trahit miro proraua

modo nempe Fr Gaione. --. Superest ut confirmemus. . . utrum in hoc consistentes egressionem an geniti proeessionem existimemu1... De o

nit. VIII ls. Apud Ciceronem processio m instressust incestua. Ut significet eamdem tribus pomonis inesso naturam,olituri Hilarius vocabulo indisserena.... Unius atque indisserentis natum unum Deus nomen est... De Trinit. VII, la.

Apud Ciceronem hae vox idem sonat ac medius λι- ω--- et inarum; apud Quintilianum idem atque anceps an- auferens yἰlaba apud Suetonium parum difflesiis eirea victum indissereno). Ad designandam Dei aetemitatem utitur'. Hilariua me heso innatua

... quod aeternum est, etiam innatum est... De Trinit., XII,2

et ad designandam eius immensitatem, vocabulo immo

... ut ... omnem Persequenti se naturos infirmitatem infinitas immoderatae aeternitatis excederet... De Trinit. I, 6.

Apud Ciceronem immoderatus idem sonat plerumque atque effrenatus, se Ox, intemperam C Attio. 13, 23, 3. Oeeurrit tamen idem valens atque infinitus, immensus, sed poetico stilo Cic., Poet. N. D. 2, 25,65. -- CL Luer. , I, lota.

68쪽

Innatus idem valet atque inaurea apud eumdem Ciceronem. Deus nominatur eo iιor, creator, nempo qui in omnia duxia... CL Oomar, P 223.... in quo clus incium mstare eonditori suo minusve posset. . . De Trina. I, s. ... ipso creatore Deo testante de se... De Trinit. I, MApud eximios aeriptore conditor, ereaι-- qui constituit turbemin. Pro verbo creare id est rea ex nihilo dueere quod reperitur saepe in Sacra Seriptura, S. Illarius utitur ver

tu ars...... aliud est ante saecula fundari. . De Trinit. XIl acto

Apud eximio acriptore Iundare idem valet atquct optime eo tituere imperium, opesin. Rea a nihilo dueere vocatur creatis, vel comtuMιas CL saetare, p. 22s.... alii Vero. . . nativitatem negantes, reatlamem solam Pro sessi avnt... De Trinit. I, 36.... gloriam... quam ante eonstitutionem mundi apud Deum habuit. . . De Trinu. X. .

... cum Postulatum ab eo esset ut tonum ad fidem de se ostenderet. . De Trinit. IX, la.... Per virtutum operationes loquuntur sepulcra. . . , nit. XI, 3.

Apud optimos scriptores, aionum idem sonat ac si notare impressae 2 vexillum a stynifreatio mandatum 4 auspicium 5'aωιua 6 aisilia... virtua autem idem a via eo soria vel animi.

69쪽

2 4 christo

Filius Do seu Verbum, humanam naturam sumpsit, quod significatur vocabulis assu ιλ corporis), deseensio in homines .... et in corporis assumptione mediator Christus... De Trinu. , IV, 42. . . . ut protensio sit potius in hominem quam descensio... De Triniι. I,46.

Apud Ciceronem assumptio idem sonat atque electis, πιλοῦ apud eumdem Ciceronem vox assumpιio designat etiam secundam syllvismi enuntiationem. Apud Plinium descensio in descensua deaeensi balnea-- Ex eo qnod humanam sumpsit naturam, verbum ut Deus, ex aeternitato est; verum in lucem ut homo susceptus est atque ita suit ei ortus temporarius.... tenuit autem beatus apostolus novam hanc in eo temporariae hujus natiuitauis discretam. . . significationem... In Psalm 2, 28.

Filius Dei qui homines e servitute diabolica liberavit, v

Quae hominum liberatio vocatur redemptis . Cl. Garizar, P. 229.

Redempsi apud Livium idem valet ac pactum quo aliquid rearito pretio recuperaιur apud Ciceronem idem ac turpia

mercatus.

Christus morti se devovens. ut homines redimeret, Suam

l. Ex quo sequitur errare Goetae qui putet vocahulum redemptis hoc non sonare ante S.Ilieronymum CL G-ιzer, p. 22s.

70쪽

dig.itatem fregit quod S.Ililarius expliea voeabulo exina

Apud Plinium exinanitio idem est atque Urimis qua vos aliquod plenum exliaurituri.

Per . Ineam aιionem n Christus novum rerum ordinem institi it qui vocatur vulgo M supernaιuratis , et a raua initium dueit gratia autem vocatur interdum malicum αιernuaιia.... acquisita hac in istieum aeternitatis opulentia. . In Psat . M. l . Vocabulum uiatieuin quod apud Ciceronem et alio idem valet a commeatu parati a ster constendum transtulit S. Hilarius putans gratiam pro commeatu quo ancti in caelo in sempiternum tempus austentabuntur. Cum animus oratia ornatur, ruitur habitatione Spiriι

sancti. ... indigni Iurbitatione Spiritus sanet erunt... In Miath. 24 13.

Apud Ciceronem habitaιio idem valet aes misilium A Uitium; apud S. Hilarium idem atque ipsa habitantia prinsenιia ad memoriam autem revocat hunc Sacrae Scripturas locum a morti is vivificabit et mortalia corpora vestra, propter in buanism Spiritum ejus in vobis. . Rom. , VIII, ll. gratia morescit primo des qua qui virtute ornatur, vocatur Metis. Cl. OGetare, p. 233.

. . . novit et Apostolus hunc in viris i iesibiιs Spiritus esse es morem ... In Salm. 18, 9, 2.

Apud optimos scriptores delis dicitur qui non falli pr mi a non violat amicitiam. Fidei autem repugnat haeresia in eluas per is CL saetare, p. 234.

... alius ad haeresim sollicitat. . In Psalm lls s. ... quidquid apud te priote fidem unam est, permis non fides est... contra constant. 24.