P. Virgilii Maronis opera

221쪽

Hinc totam infelix vulgatur fama per urbem: Demittunt mentes it scissa veste Latinus, Coniugia attonitus satis urbisque ruina, Canitiem immundo perfusam pulvere turpans. Interea extremo bellator in aequore Turnus Palantes sequitur paucos, iam segnior, atque Iam minus atque minua successu laetus equorum. Attulit hunc illi caecis terroribus aura Commixtum clamorem, adrectasque impulit aurea Confusae sonus urbis et illaetabile murmur. Hei mihi quid tanto turbantur moenia luctu'quisve ruit tantus diversa clamor ab urbe'Sic ait, adductisque amens subsistit habenis. Atque huic, in iaciem soror ut conversametisci aurigae currumque et equos et lora regebat, Talibus oecurrit dictis Hac, Turne, sequamur Troiugenas, qua prima viam victoria pandit: Sunt alii, qui tecta manu defendere possint. Ingruit Aeneas Italis, et proelia miscet: Et nos saeva manu mittamus lanera Teucris. Nec numero inferior, pugnae nec honore recedes. Turnus ad haec: soror, trandum adgnovi, quum prima per artem

Foedera turbasti, teque haec in bella dedisti: Et nunc nequidquam allis dea. Sed quis Olympo Demissam tantos voluit te ferre labores' an fratris miseri letum ut crudele videres 'Fam quid ago' aut quae iam spondet Fortuna salutem'

222쪽

Vidi oculos rabie ipse est me voce vocantem Μurrasum, quo non superat mihi carior alter, Ohpetere ingentem , atque ingenti vulnere ictum.

Ohcntit infelix, ne nostrum dedecus sens

-άdspiceret Teucri potiuntur Orpore et armis.

Exscindine domos, id rebus desuit unum, Perpetiar dextra nec Drancis dicta refellam Terga dabo' et Turnum fugientem haec terra videbit

Usque adeone mori miserum est Vos o mihimanea Este boni quoniam Superis aversa voluntas. Sancta ad vos anima atque istius nescia culpae Descendam, magnorum haud unquam indignus aVOrum. Vix ea fatus erat medios volat, ecce, per hostes ectus equo spumante Saces, adversam Ilia Saucius ora, ruitque implorans nomine Turnum: Turne, in te suprema aqua miεerere tuorum. Fulminat Aeneas armis, summasque minatur

Deiecturum arces Italum, excidioque daturum. Iamque saces ad tecta volant. In te ora Latini, In te oculos reserunt mussat rex ipse Latinus, Quos generos vocet, aut quae sese ad foedera flectat Praeterea regina, tui fidissima, dextra occidit ipsa sua lucemque exterrita fugit. . Soli pro portis essapus et acer Atinas Sustentant aciem Circum hos utrimque phalanges fiant densae, strictisque seges mucronibus horret Ferrea tu currum deserto in gramine versas Obstupuit varia consusua imagine rerum Disjtigo by OO JIC

223쪽

Turrius, et obtutu tacito stetit Aestuat ingens no.. corde pudor, mixtoque insania luctu, Et furiis agitatus amor, et Conscia Virriis. imum Iscussae umbrae, et lux reddita menti, Ardevites oculorum orbes ad moenia torsit Turgidus, eque rotis magnam respexit ad urbem. Ecce autem, flammis inter tabulata volutus Ad eaelum undabat vortex, turrimque tenebat: Tua im, compactis trabibus quam eduxerat ipse, Subdideratque rotas, pontesque instraverat altos. Iam iam fata, soror, superant absiste morari r quo deus, et quo dura vocat Fortuna, sequamur. Stat onserre manum Aeneae; stat, quidquid acerbi est Morte, pati nec me indecorem, germana, videbis Amplius munc, oro, sine me furere ante furorem. Dixit, et e curru saltum dedit ocius arvis; Perque hostes, per tela nit maestamque sororem Deserit, ac rapido cursu media agmina rumpit. Ac veluti montis saxum de vertice Praeceps Quum ruit, avulsum vento, seu turbidus imber Proluit, aut annis solvit sublapsa Vetustas; Fertur in abruptum magno mons improbus actu, Exsultatque solo, silvas, armenta, virosque Involvens secum disiectae per agmina Turnus

Sic urbis ruit ad muros; hi plurima uso sanguine terra madet, striduntque hastilibus aurae; Significatque manu, et magno simul incipit ore: Parcite iam, Rutuli; et vos tela inhibete, Latini;

224쪽

Quaecumque est fortuna, mea est me veritis unum Pro vobis foedus inere, et decernere ferro. Discessere omnes medii spatiumque dedere. At pater Aeneas, audito nomine Turni, Deserit et muros, et summas deserit arces; Praecipitatque moras omnes opera omnia rumpit; Laetitia exsultans, horrendumque intonat armis: Quantus Athos, aut quantus Eryx, aut ipse corusei

Quum hemit ilicibus, quantus, gaudetque nivali

Vertice se attollens pater Appenninus ad auras. Iam vero et Rutuli certatim, et Troes, et omnes

Convertere oculos Itali quique alta tenebant Moenia, quique imos pulsabant ariete muros; Armaque deposuere humeris. Stupet ipse Latinus, Ingentes, genitos diversis partibus orbis,

Inter se coiisse viros, et cernere serro. Atque illi, ut vacuo patuerunt aequore eampi, Procursu rapido, coniectis eminus hastis, Invadunt martem clipeis atque aere sonoro. Dat gemitum tellua tum crebros ensibus ictus Congeminant. Fora et Virtus miscentur in unum. Ac velut ingenti Sila, summove Taburno, Quum duo conversis inimica in proelia tauri Frontibus incurrunt, pavidi cessere magistri; Stat pecus omne metu mutum, mussantque tu Vencae, Quis nemori imperitet, quem tota armenta sequantur In inter sese multa vi vulnera miscent,

Cornuaque obnixi infigunt, et sanguine largo

225쪽

Colla armosque lavant gemitu nemus omne remugit. Haud aliter Tros Aeneas et Daunius heros Concurrunt clipeis. Ingena fragor aethera complet. Iuppiter ipse duas aequato examine lances Sustinet, et sata imponit diversa duorum; Quem damnet labor, et quo vergat pondere letum. Emicat hic, impune putans, et corpore toto Alte sublatum consurgit Turnua in ensem, Et serit. Exclamant Troes trepidique Latini, Adrectaeque amborum acies. At perfidus ensis Frangitur, in medioque ardentem deserit ictu: dii fuga subsidio subeat. Fugit ocior euro, Ut capulum ignotum dextramque adspexit inermem. Fama est, praecipitem, quum prima in proelia iunctos

Conscendebat equos: patrio mucrone relicto,

Dum trepidat, serrum aurigae rapuissemetisci; Idque diu, dum terga dabant palantia Teucri, Suffecit postquam arma dei ad Vulcania ventum, Mortalis mucro, glacies ceu sutilis ictu Dissiluit salva resplendent fragmina arena. Ergo amens diversa fuga petit aequora Turnus; Et nunc huc, inde huc incertos implicat orbes. ndique enim densa Teucri inclusere corona Atque hinc vasta palus, hinc ardua moenia cingunt.

Nec minua Aeneas, quamquam tardata sagitta Interdum genua impediunt, cursumque recusant,

Insequitur, trepidique pedem pede servidus urget: Inclusum veluti si quando flumine nactus

226쪽

Cervum, aut puniceae septum formidine penuae, enator cursu, canis et latratibus, instat; Ine autem, insidiis et ripa territus alta,

Μille fugit refugitque vias a vividus ViuerHaeret hians, iam iamque tenet, similisquέη seati

Increpuit malis, morsuque elusus inani est Tum vero exoritur clamor ripaeque lacusquie Responsant circa, et caelum tonat omne tumultu. Ille simul fugiens, Rutulos simul increpat hines, Nomine quemque vocans, notumque essiagitat ensem. Aeneas mortem contra, praesensque minatur Exitium si quisquam adeat terretque trementesi,

Excisurum urbem minitans, et saucius instat. Quinque orbes explent cursu, totidemque i et x inirHuc illuc. Neque enim levia aut ludicra petuntur Praemia sed Turni de vita et sanguine certant. Forte sacer Fauno foliis oleaster amaria Hic steterat, nautis olim venerabile signum: Servati ex undis ubi figere dona solebant Laurenti divo, et votas suspendere Vestes. Sed stirpem Teucri nullo discrimine sacrum Sustulerant, puro ut possent concurrere campo. Hic hasta Aeneae stabat huc impetus illam Detulerat, fixam et lenta in radice tenebat. Incubuit, voluitque manu convellere ferrum Dardanides, teloque sequi, quem prendere cura Non poterat. Tum vero amens formidine Turnus, Faune, precor, miserere, inquit; tuque optima serrum

227쪽

Terra tene; olui vestros si semper honores, Quos contra Aeneadae bello secere profanos. Dixit, opemque dei non cassa in vota vocavit. Namque diu luctans, lentoque in stirpe moratus,

tribus haud ullis valuit discludere morsus Roboris Aeneas sum nititur acer, et instat, Rursus in aurigae faciem mutata etisci Procurrit, fratrimi ensem dea Daunia reddit. Quod Venus audaci nymphae indignata licere, Accessit, telumque alta ab radice revellit. 'lli sublimes armis, animisque resecti, Hic gladio sid ns, hic acer et arduus hasta, Adsistunt qntra certamine artis anheli. Iunonem interea rex omnipotentis Olympi adloquitur, fulva pugnas de nube tuentem: Quae iam finis erit, coniux quid denique restat' Indigeten Aenean scis ipsa, et scire fateris,

Deberi caelo, fatisque ad sidera tolli. Quid strvis aut qua spe gelidis in nubibus haeres 'Μortalin decvit violari vulnera divum' Aut ensem quid enim sine te Iuturna valeret '

Ereptum reddi Turno, et vim crescere victis' Desine iam tandem, precibusque inflectere nostris: Nec te tantus edat tacitam dolor et mihi curae

Saepe tuo dulci tristes ex ore recursent. '. '

Ventum ad supremum est. Terris agitare vel undis Troianos potuisti; insandum accendere bellum, Deformare domum, et luctu miscere hymenyeos.

228쪽

lterius tentare veto. Sic Iuppiter orsus; Sic dea submisso contra Saturnia vultur Ista quidem quia nota mihi tua, magne, voluntas, Iuppiter, et Turnum et terras invita reliqui. Nec tu me aeria solam nunc sede vaderes

Digna indigna pati; sed flammis cincta sub ipsam

Starem aciem, traheremque inimica in proelia Teueros. Iuturnam misero, fateor, succurrere fratri Suasi, et pro vita maiora audere probavi; Non ut tela tamen, non ut contenderet arcum:

Adiuro Stygii eaput implacabile sontis;

na superstitio superis quae reddita divis. Et nunc cedo equidem, pugnasque exosa relinquo. Illud te, nulla fati quod lege tenetur, Pro Latio obtestor, pro maiestate tuorum: Quum iam connubiis pacem felicibus, esto, Component, quum iam leges et foedera iungent: Ne vetus Indigenas nomen mutare Latinos, Neu Troas fieri iubeas, Teucrosque vocari

Aut vocem mutare viros, aut Vertere Vestes.

Sit Latium sint Albani per saecula reges Sit Romana potens Itala virtute propago: Occidit, occideritque sinas cum nomine Troia. Olli subridens hominum rerumque repertor: Et germana Iovis, Saturnique altera proles, Irarum tantos volvis sub pectore fluctus Verum age, et inceptum frustra submitte surorem. Do, quod vis et me victusque volensque remitto.

229쪽

Sermonem Ausonii patrium moresque tenebunt; tque est, nomen erit commixti corpore tantum Subsident Teucri .morem ritusque sacrorum Adiiciam, faciamque omnes uno ore Latinos.

Hinc genus Ausonio mixtum quod sanguine surget, Supra homines, supra ire deos pietate videbis; Nec gens ulla tuo aeque celebrabit honores. Adnuit hia Iuno, et mentem laetata retorsit. Interea excedit caelo, nubemque reliquit..His actis, aliud Genitor secum ipse volutat: Iuturnamque parat fratris dimittere ab armis. Dicuntur geminae pestes cognomine Dirae Quas et Tartaream Nox intempesta egaeram n eodemque tulit partu, paribusque revinxit Serpentum spiris, ventosasque addidit alas. Hae Iovis ad solium, saevique in limine regis, Apparent, acuuntque metu in mortalibus aegris, Si quando letum horrifieum morbosque deum rex Molitur, meritas aut bello territat urbes. Harum unam celerem demisit ab aethere summo Iuppiter, inque omen Iuturnae occurrere iussit .. Illa volat, celerique ad terram turbine fertur: Non secus, ac nervo per nubem impulsa sagitta; Armatam saevi Parthus quam selle vendni, Parthus sive Cydon, telum immedieabile, torsit Strideas et celeres incognita transilit auras. Talis se sata Nocte tulit, terrasque petivit.

postquam acies videt Iliaeas atque agmina Turni;

230쪽

na P. VIRGILII 86o

Alitis in parvae subita, collecta figuram, Quae quondam in bustis, aut culminibus desertis, Tocte sedens, serum canit importuna per umbras Hanc versa in faciem, Turni se pestis ob ora Fertque reserique sonans, clipeumque everberat alis. Illi membra novus solvit sermidine torpor: Adrectaeque horrore comae, et vox faucibus haesit. At procul ut Dirae stridorem adgnovit et alas, Infelix crines scindit Iuturna solutos, Vnguibus ora soror foedans et pectora pugnis: Quid nunc te tua, Turne, potest germana iuvare 'Aut quid iam durae superat mihi qua tibi lucem

Arte morer talin possum me opponere monstro 'Iam iam linquo acies. Ne me terrete timentem, Obscenae volucres alarum Verbera nosco,

Letalemque sonum nec saliunt iussa superba Magnanimi Iovis. Haec pro virginitate reponiti Quo vitam dedit aeternam cur mortis ademta est Conditio Possem tantos finire dolores Nunc certe, et misero fratri comes ire sub umbras. Immortalis ego aut quidquam mihi dulce meorum Te sine frater, erit ' O quae satis alta dehiscat Terra mihi, Manesque deam demittat ad imos' Tantum effata, caput glauco ou texit amictu Multa gemens, et se fluvio dea condidit alto.

Aeneas instat contra, telumque coruscat Ingens arboreum, et saevo sic pectore satur: Quae nunc deinde mora est' aut quid iam, Turne, retractas' Disjtigo by OO JIC