Sancti Aurelii Augustini ... opera omnia multis sermonibus ineditis aucta et locupleta

371쪽

ΕPIsΤOLD CXVIII. 364 exponere. Quod quantum de leceat, quanquam tuorum studiorum raptus ardore prorSUS nolis attendere, tu etiam

sentis lamen. Quid enim aliud indicat, quod cum dixisses, in hac re penitus nihil esse dedecoris, statim adjunxisti amen quodcumque Sipet praeSte naviga- turo. Ilo enim Sonat, videri tibi quidem nillil in iacre esse dedecoris, tamen H0d Cumque S dedecoris, petere te ut praestem a ligaturo. Sed quid St, quaeso te,

quod addidisti si avigatures non ego, nisi navigaturus esses, praestare tibi aliquid dedecoris non deberem

Nimirum putas, quod aqua marina dedecus abluatur. Quod si ita esset, meum Certe qui uaVigatur u Sion Sum,

inexpiatum remaneret.

III. Scribis etiam nosse me, quam tibi molestissimum sit oneri esse cuipiam , et attestari Solum Deum OSSe quod nimia necessitate impulsus hoc seceris. Hic sane cum epistolam luam legerem, satis adverti animum Ogno Scere neCessitatem tuam. Cum ecce mihi asser et dicis Mores hominum non ignoratis, qui proclive sunt ad vituperandum, et quam, Si interrogatus qui non reSponderit, indoctus et hebes putabitur. Dio loco vero exarsi ad rescribendum tibici hoc enim languore animi tui penetrasti mihi pectus, et irrupisti in Cura meaS, Ut dissimul are non posSem, quantum me Deu adjuvaret, mederi tibi; non ut de tuis quaestionibus enodandis explicandisque cogitarem, sed ut felicitatem tuam pendentem ex linguis hominum atque nutantem a tam infelici retinaculo abrumperem, et uidam sed omnino inconcussae Stabilique religarem. Tunc, o DiOSCOre, neCier sium tuum respicis insultantem tibi contorto Versiculo,

sed plane puerile caput, si sensus adsit, idone colaphucontundentem atque COOrCentem;

seire tintiri nihil est, nisi te seire hoc sciat alter i. Persii: Salura I.

372쪽

Tot ut superius dixi, legisti dialogos, t0t philosophorum

altercationibus cor inseruisti. Dic allat, quis eorum4Lem actionum suarum constituerit in fama vulgi aut in lingua hominum vel bonorum atque sapientium p Tu autem, et quod magis pudendum eat, jam naVigaturus, Satis praeclare te in Africa prosecisse testaris, cum aliam ob CauSam te oneri non esse asseris negotiosissimis, et iualia longe distantia intentis episcopis, ut tibi exponant Ciceronem, nisi quia times homines proclives ad vituperandum, ne interrogatus ab eis, si non responderis,

indoctus et hebes puteris. O rem dignam vigiliis et lucubrationibus episcoporum lIV. Non mihi videris aliunde dies noctesque Cogitare, nisi ut in studiis tuis atque doctrina lauderis ab hominibus. Quod etsi semper ad certa et recta tendentibus periculosum esse judicavi, Dunc tamen in te maxime experior. Non enim aliunde quam ex eadem pernicie non vidisti, qua tandem re possemus moveri, ut tibi quod petebas daremus. Quam enim perverse tu ipse non ob aliud ad ea discenda, quae interrogas, raperis, nisi ut lauderis, aut non Vitupereris ab hominibus tam perverse etiam nos putas tu tua petitione talibus causis allegatis moveri. Et

utinam pOSSemus esseere, ut tu quoque tam inani atque

fallaci humanae laudis hono minime movereris, Cum tibi n0s indicaremus, non ad praestandum tibi quod petis, quoniam haec de te scribis, sed ad te corrigendum INOFeri. Mores hominum inquis, proclives sunt ad Vituperan-ndum. Quid deinde interrogatus quis non TeSPOnm, derit, inquis, indoctus et hebes putabitur B Ecce ego te interrogo non de Ciceronis libris aliquid, cujus sensumssertasse legentes indagare non possunt; sed de epistola

ipsa tua, et de sententia verborum tuorum. Quaero enim

cur non dixeris qui nou responderit, indoctus et hebes

373쪽

manifestabitur; sed potius dixeris: Indoctus et hebes putabitur is nisi quia satis etiam ipse intelligis, eum, qui talia non responderit, non esse indoctum et hebetem, sed putari. At ego te admoneo, eum qui talium putatorum linguis tanquam falcibus concidi timet, signum esse

aridum; et ideo non putari tantum indoctum et hebetem, sed vere esSe atque OnVinCi. V. Fortasse dixeris, sed cum hebes animo non sim, et praecipue non eSSe Studeam, nolo hebes animo vel putari.

Recte sed quo sine notis, id quaero. Quod enim in illis

quaestionibus aperiendis tibi et explicandis, nec nobis oneri esse dubitasti, hanc causam et hunc mem esse dixisti, et tam necessarium ut eam nimiam necessitatem appellares, ne scilicet de his interrogatus neque respondens, ab hominibus, ad vituperandum proclivibus, hebes indoctusque puteris. Ego autem quaero , OCCine totum, Sit, cur a nobis ista desideres, an etiam indoctus et hebes putari pr0pter aliud aliquid notis Si hoc totum est, Cernis, ut arbitror hunc esse sinem tam vehementis intentioni tuae, qua nobis quoque oneri es, ut fateris Uuid autem a Dioscoro potest nobis esse oneri nisi quod ipsum

DioSeorum etiam nescientem onerat quod non sentiet, nisi cum surgere voluerit atque utinam non Si alligenturia C Onera, ut rustra etiam humeros Onetur XCutere. Quod non ideo dico, quia istae discuntur quaestiones sed quia tali sine discuntur. Hunc enim sinem jam certe

Senti QSSe ligatorium inanem, ventosum. Habet et tu-Imorem, Sub quo etiam tabes gignitur, et pupula mentis ad non videndam opulentiam veritatis offunditur. Crede, Sic eSi mi Dioscore, itari fruar in ipsa voluntate, et in ip89 CUJUS Umbra averteris, dignitate veritatis. Unde enim tibi nisi vel hoc modo, de hac re fidem faciam, non invenio. Non enim vides eam, aut ullo modo quan-

374쪽

364 s. - ΑΓ ΠsTINI AEPISCOPI diu linguis humanis ruinosa gaudia conStruis, O te eam

videre.

VI. Si autem hi non sinis est harum actionum, atque intentionis quae, set propter aliud aliquid indoctus et

hebes non vis putari quaero quid illud sit Si propie rea ne angustior tibi aditus ad acquirendas temporale

divitias, uxorem impetrandam honore CapeSSend OS, et caetera iujusmodi praecipiti luxu transcuirentia, atque in se lapsos in inium rapientia : neque ad hunc sinem tibi servire nos decet, imo decet etiam hinc team OVere. Non enim sic te prohibemus tu incerto famae sinem ponere, ut tanquam de Mincio in Eridanum emigres quo te ipse fortasse Mincius etiam non emigrantem impingeret. Cum enim non satiavorit avidum spiritum

vanitas laudis humanae, quia nihil ad cibandum affert, nisi inane et inflatum cogit eam ipsa aviditas referre in aliud, quasi uberius atque fructuosius : quod nillilominus si temporali huisu praeterfluit, ita est quasi fluvius ducat in fluvium , ut non it sinis miseriae quandiu sinis ossiciorum nostrorum in re instabili collo Catur in aliquo igitur firmo atque incommutabili honote sigere volumus constantissimae intentionis domum, et Securissimam requiem Omnis bonae atque honestae actionis tuae. An sorte istum ipsam terrenam elicitatem quam Commemora 'i, Si proSperi rumori Saura, aut etiam flatibus vel a pandendo ad eam polueris pervenire, hanc etiam cogitas res erre in aliud Certum, et verum et plenum bonum pol mihi non videtur, atque omnino ipsa veritas negat vel tantis ad Se anfra Ctibus quae lamproxima est, Vel tantis Sumptibus, quae tam gratuita est, pervelliri.

VII. ii ipsa humana inde, tanquam instrumento utendum existimas , ut aditum per hanc praepares ad

375쪽

animos tonii num , persuadendi Vera atque salubria; et cave ne te Cum indoctum atque hebetem putaverint indignum arbitrentur , cui autem vel intentissimam vel patientissimam praebeant, SiVe ad recte facta quemquam exhorteris, sive malitiam atque nequitiam peccantis ob

jurges Hunc tu sinem justitiae a beneficentiae, si in illis interrogandis quaestionibus Cogitasti no de te male meruimus, quibus in Epistola tua, non id potius, quo O-Veremur, posuiSti, ut aut libenter daremus quod petebas,

aut ideo non daremus , quia causa quaelibet alia sortasse prohiberet; non tamen quia tuae anae Cupiditati, non Solum Servire, Verumetiam non resiStere puderet. Quanto enim melius atque Salubrius, quaeso te, ipsa Veritatis regulas, mulio Certius et brevius per Se ipsas accipis

quibus falsa omnia possis ipse res ellere , ne quod salsum et pudendum est, Si muliorum annoSas et decrepitas salsitates , studio jactantior quam prudentiori diceris doctum atque intelligentem te esse arbitreris ; quod jam non existimo tibi videri. Non enim frustra tam diu tam vera Dioscoro diximus, ex quo in hac pistola gradimUr. VIII. Quapropter jam illud videamus, Cum te istarum rerum ignorantia nequaquam indoctum atque hebetem judices, Sed ipsius potius veritatis, ut quisquis de his rebus scripsit vel scripserit, aut ea sint, quae jam

certus tenes, aut Si falsa Sunt, Securus ignores, neque de diversitate cognoscenda Sententia ruin alienarum, ne quasi

indoctus et hebes remaneas, inani sollicitudine macereris. Cum ergo haec ita sint, etiam illud si placet, videamus, utrum aliorum salsa existimatio, qui sunt, ut scribis, ad vituperandum proclives, ita ut Si te ista ignorare persenserint, indoctum atque hebetem, salso quidem, sed tamen putent, Si te movere debeat, ut etiam ab episcopis tibi

376쪽

366 ALGLSTINI EPISCOPI haec exponi non incongruenter petas quandoquidem eo sine ani te ista cupere Credimus, quo illis consulas ad persuadendam Veritatem Vitamque eorum Corrigendam

qui te , si in illis Ciceronis libris indoctum hebetemque

putaverint, indignum laabebunt, a quo aliquid utilis salubrisque scientiae sibi accipiendum esse arbitrentur. Quod non ita est, mihi crede. IX. Primum quia esse aliquos in illis terris, ubi imperitus minimeque acutus Videri times, qui te de istis quaestionibus quidquam interrogent omnino non Video: quandoquidem hic, quo ad ea discenda venisti, et Romae expertus es, quam negligenter habeantur, et ob laoc neque doceantur, neque discantur: et in Africa usque adeo de his interrogatorem pateri neminem, ut nec te ipsum qui patiatur invenias; eaque in0pia episcopis exponenda ea mittere cogaris quasi vero episcopi isti, etiamsi adolescentes, eodem quo tu raperis animi ardore, Vel potius errore, quasi aliquid magnum haec discere Curarunt, usque ad Canos episcopales, et USque ad cathedras ecclesiasticas ea sibi in memoria durare paterentur aut Si ipsi vellent non illa, etiam de inVitorum cordibus, curae majores gravioresque ecluderent et aut si aliqua ex eis in animis

eorum nimia ConSUetudine remanerent, non etiam ipsa

oblivione sepeliri mallent recordata, quam ad inepta respondere quaesita et Cum in ipsa liam scholari levitate et rhetoricis cathedris, ita obria latuisse atque obtorpuisse videantur, ut a Carthagine Hipp0nem, quo exponi possint, mittenda existimentur : ubi tam insolita, atque omnino peregrina sunt, ut Si Vellem respondendi cura inspicere aliquid Volens Videre quomodo ad sententiam quae mihi exponenda esset, desuper Veniatur, aut ab ea deinceps quae Contexeretur rati , Odicem prorsus invenire non possem. Illi autem Carthaginenses rhetores,

377쪽

EPISTOLA TXVIII. 36 si huic tuo studi defuerunt, non modo a me non reprehenduntur, sed etiam approbantur , si sorte jam recolunt, non Romanorum sororum, Sed Graecorum gymnasiorum ista solere SSe Certamina Iu Vero cum et in

gymnasia cogitationem injecisti, et ea quoque ipsa invenisti talibus rebus nuda atque frigida, ubi has curas tuas deponeres , Christianorum liby basilica Hipponensis occurrita quia in ea nunc sedet episcopus, qui aliquando ista pueris vendidit. Sed ne te Volo esse adhuc puerum;

et me jam esse puerilium rerum, Si Cut non Venditorem

ita nec largitorem decet. Quae Cum ita sint id est, cum duae tantae urbes, latinarum litterarum artifices, Roma atque Carthago, nec taedio tibi sint, ut a te ista perquirant, nec taedia tua Curent, ut te iSta perquirentem exaudiant miror tantum quantum dici non potest, vereri te tam boni ingenii juvenem, ne in graeci atque orientalibus urbibus quemquam de his rebus molestum interrogatorem seras. Facilius quippe corniculas in Africa audieris, quam in illis partibus hoc genus vocis. X. Deinde si fallor , et quisquam ibi sorte hujusmodi quaestionum tanto utique odiosior, quant in illis locis

ineptior percontator eXtiterit, nonne magis Cave ne mulio

facilius existant, qui te graeci homines in Graecia constitutum, et graeca imbutum primitus lingua, de ipsis philosophorum libris aliqua interrogent, quae Cicero in suis litteris non posuit Quod si acciderit, quid responsurus es, potius te ista iii latin0rum auct0rum libris, quam in

graecorum nosse Voluisses Qua responsione primo Graecise acies injuriam , et nosti quam illi homines hoc non serant. Deinde jam exulcerati et irati quam cito te, quod nimis non vis, et hebetem judicabunt, qui graecorum

philosophorum d0gmata, vel potius dogmatum particulas quasdam discerptas atque dispersas in latinis dia-

378쪽

logis, quam in ipsorum auct0riani libris graecis tota atque contexta discere maluis lici et indoctum , qui cum tam multa in tua lingua nescias, earum rerum frusta in aliena colligere ambisti. An sorte illud respondebis, non te graecos de his rebus libros contempsisse, sed prius latinos Cura SSe OgDOSCere, nunc autem velle te in latinis doc tum ciam r.eca quaerere Si lio non pudet hominem graecum latina puerum didicisse, nunc velle discere graeca barbatum, pudebit-ne tandem in ipsis latinis ignorare aliqua, quae quam muli latini docti tecum nesciant. vel hoc iiis sentis, quod te nobis magna necessitate dicis onerosum in tanta d0ctorum multitudine apud Cartha ginem constitutus XI. Postremo a te de omnibus quae a nobis quaeris interrogatum, reSpondere potuisse. Ecce jam doctissimus atque acutissimus diceris, ecce jam te laudibus in coelum graeculus flatu attollit, tu tantum memento gravitatis tuae, et illam mereri haudem quo me volueris , ut scilicet eos leviter levia ista miratos, et benevolentissime atque avidissime jam in tua ora Suspensos, graVisSim Um aE-

quid et saluberrimum doceas : idipsum quidquid est

gravissimum et Saluberrimum, UtrUm teneaS, et recte tradere OVeris, Vellem Ognoscere. Ridiculum est enim

cum propterea superflua muli didiceris, ut tibi aures hominum ad necessaria praeparentur, ipsa neceSSaria non tenere . quibu excipiendi eas per Supersua praeparaVeris; et dum occuparis ut discas unde facias intentos nolle discere quod infundatur intentis. Sed si hoc te scire jam dicis, idque ipsum christianam doctrinam esse respondes, quam te omnibus praeponere novimus, et in ea sola SSe praeSumere Spem Saluti aeternae , non Opus est

ei cognitione dialogorum Ciceronis, et Ollectione emendicatarum discordantium sententiarum alienarum pro-

379쪽

curari auditores. Moribus tuis intenti fiant, qui abs to aliquid tale accepturi sunt. Nolo prius aliquid doceas

quod dediscendum est, ut Vera OCeas.

XII. Nam si alienarum sententiarum dissidentium et repugnantium cogniti aliquid adjuvat insinuatorem

christianae veritatis, ut noverit quomodo adversantes destruat salsitates , ad hoc untaxat, ne quis contra disia serens , nonnisi in refellendis tuis gat oculum, sua vero sedulo occultet. Nam cognitio VeritatiS, omnia falsa . si modo proserantur, etiam quae prius inaudita erant oldijudicare et subvertere idonea est. Sed ut non solum aperta seriantur, Sed etiam abscondita eruantur, si alienos opus est Cognoscere err0re , erige. 0Culo auresque, oro te, et Vide atque HSCulta, utrum aliqui adversus nos

de Anaximene et de Anaxagora proserat aliquid inuando jam ne ipsorum quidem multo recentiorum, multumque loquacium Stoicorum aut piCureorum Cineres caleant unde aliqua contra fidem Christianam Scintilla excitetur sed circuli atque conVenticula partim fugacia, partim etiam audacter prompta, Vel Donatistarum, vel Maximianensium, vel Manichaeorum , Vel etiam ad quorum

greges turbamque VenturuMe Arianorum , unomiano rum, Macedonianorum , Cataphrygarum, Caeterarumque

pestium innumerabiliter perstrepant quorum mnium errores si cognoscere piget, quid nobis est, propter de sensionem christianae religionis, quaerere quid seriserit Anaximenes, et olim sopitas lites inani curiositate recoquere, Cum quorumdam etiam haereticorum, qui nomine christiano gloriari Voluerunt, ut Marcionistarum et a bollianorum , multorumque praeterea , jam dissensiones quaestionesque sileantur Tamen si opus est, ut dixi veritati adversante praen0SCere aliquas, et pertractatas habere sententias, de haereticis potius, qui se Christianos

380쪽

Vocant, quam de Anaxagora et Democrito nobis cogitandum fuit. Xlli. Ille autem quisquis abs te quaesiverit, quae lua nobis quaeris, audiat quod ea doctius et prudentius nescias. Si enim Themistocles non curavit, quod est ha bitus indoctior, cum canere nervis in epulis recusasSet, ubi cum se nescire illa dixisset, atque ei dictum esset, Quid igitur nosti respondit, Rempublicam ex parva magnam facere : dubitandum est tibi dicere, te ista nescire, cum ei qui rogari quid noveris, respondere possis,

Nosse te quomodo etiam sine istis homo esse possit beatus Quod si adhuc non tenes, tam perverse ista Conquiris , quam perverse si aliquo corporis periculoso morbo gravareris, delicias et tenerrimas Vestes potius quam me dicamenta medicosque Conquireres. Non enim ullo modo

disserenda est ista cognitio, aut ulla huic a te, praesertini jam in hac petale , vel discendi ordine praeserenda est. Vide autem quam facile posses hoc scire, si velles. Qui enim quaerit quonaodo ad beatam vitam pol veniat nihil aliud profecto quaerit, nisi ubi sit simis boni, hoc est ubi

constitutum sit , non prava Opinione atque temeraria, sed certa at tu in Concussa veritate , summum hominis honum quod a quo hi et ubi constituatur non invenitur, nisi aut in corpore, aut in animo aut in Deo, aut in duobus aliquibus horii in aut certe in omnibus. Quod si didiceri , neque Summum honum , nec aliquam partem summi boni omnino esse in corpore es vita restabunt, animus et Deus , quoruni vel in uno vel in ambobus sit.

Si autem adjeceris et didiceris hoc idem de animo, qu0dde corpore quid aliud jam nisi Deus occurret , in quo

summum lio minis honum constitulum sit; non quo alial 0ria non sint, sed summum id dicitur, ii Cuncta reseruntur. Lo enim fruendo quisque beatus est propter qu0d