Sancti Aurelii Augustini ... opera omnia multis sermonibus ineditis aucta et locupleta

391쪽

posse intelligere, et ideo nihil tale esse arbitrantur, sed quorumdam intelligentiam, quantum homini datum est non fugit esse apertam simplicemque Sapientiam atque Veritatem, quae nullius animantis sit pr0pria , sed qua

communiterim uis quae id poteS anima , Sapiens et Verax efficitur. Quam si sensit esse Anaxagoras, eamque Deum esse vidit, mentemque appellaVit, non Solum no

men Anaxagorae, quod propter litteratam vetustatem omnes ut militariter loquar, litteriones libenter sufflant 53), nos doctos et Sapientes non facit, sed ne ipsa quidem ejus cognitio, qua id verum esse cognovit. Non enim mihi propterea Veritas chara esSe debet, quia non latuit Anaxagoram, sed quia Veritas est, etiamsi nullus eam cognovisset illorum.

XXVII. Si igitur nec ejus hominis, qui verum sorsitan vidit, cognitio nos inflare debet, ut ea quasi docti esse videamur; sed nec ipsius Veri solida res, qua vere docti

eSSeIOSSum HS , quanto minus eorum hominum, qui salsa senserunt, Domina et dogmata nostram possunt adjuvare doctrinam, et latentia cognita saceres cum si homines simus, magi nos coutriStari deceat tot et tam nobilitatorum hominum erroribus, si eos audire conti gerit, quam hae pr0pterea Studi OS quaerere , ut inter eos, qui illa nesciunt, jactatione inanissima venti lemur. Quanto enim melius ne audiSSem quidem omen Democriti, quam cum dolore Cogitarem, neSCi quem suis temporibus magnum putatum , qui deos esse arbitraretur

imagines, quae de solidi corporibus fluerent, solidaeque ipse non essent ea Sque a atque a motu proprio circumeundo atque illabendo in animos hominum facere ut vis divina cogitetur, cum profecto illud corpus, unde imago ueret quanto os diu est, tanto praestantius

quoque esse judicetur Ideoque fluctuavit ejus, sicut

392쪽

38 S. AUGLSTINI EPISCOPI isti dicunt, nutavitque sententia ut aliquando naturam quam dani cle qua fluerent imagines Deum esse diceret, qui Emen cogitari non posset, nisi per eas imagines quas fundit, ac mittit, id est quae de illa natura, quam nescio quam Corpoream et empiternam, pC etiam per hoc divi nam putat, quasi Vaporis similitudine continua velut emanatione serrentur, et Venirent atque intrarent in animos nostros, ut Deum Vel deos cogitare possemus. Nullam enim aliam causam cujuslibet cogitationis nostra opinantur isti, nisi cum ab his corporibus, quae cogitamus, veniunt atque intrant imagines in animos Ostros quasi n0n multa a prope innumerabilia cogitentur, incorporaliter atque intelligibiliter ab is , qui talia

cogitare noverunt, Sicut ipsa sapientia et veritas. Quam

si isti non cogitant, miror quomodo de illa utcumque disputent si autem cogitant, vellem mihi dicerent, Vel de quo corpore, Vel qualis in eorum animos veniat imago

veritati S.

XXVIII. Quanquam Democritus cliam hoc distare in naturalibus quaestionibus ab Epicuro dicitur, quod iste

sentit inesse concursioni atomorum vim quamdam animalem et spirabilem qua vi eum credo et imagines ipsa di initate praeditas dicere noti Omnes Omnium Te rum, sed deorum , et principia mentis esse universi , quibus divinitatem tribuit, et animantes imagin S, quae vel prodesse nobis oleant vel nocere Epicurus Ver DC-que aliquid in principiis rerum ponit praeter atomo , id est, corpuscula udodam tam minuta , ut jam dividi

nequeant. Neque Sentiri, Ut Visu , aut tactu possint: quorum Corpus Culorum On Cursu ortuito , et mundos

innumerabiles, et animantia, et si fas animas fieri dicit, et deos quos humana sorma non in aliquo mundo, SedeItra mundos, atque inter mundos constituit et non

393쪽

vult omnino aliquid praeter Corpora cogitare quae ta- naen ut cogitet, inagines dicit ab ipsis rebus, quas a lo-mis formari putat, defluere atque in animum introire subtiliores quam sunt illae imagines, quae ad oculos veniunt. Nam et videndi causam hanc esse dicit, ingentes quasdam imagines ita ut universum mundum complectantur extrinsecus. Intelligi autem jam ut arbitror, quas isti opinentur imagineS. XXIX. Miror non admonuisse Democritum vel hoc ipso falsa esse quae dicit, quia Veniente tam magnae

imagines in tam brevem animum OStrum, Si CorporeUS,

ut illi volunt, tam parvo corpore includitur, totae illum

tangere non possunt. A magno enim Corpore Cum par

Vum Corpus attingitur, a t0t simul attingi ullo pactb potest quomodo igitur totae Simul cogitantur si in tantum cogitantur , in quantum Venientes atque intrantes animum attingunt, quae nec totae intrare possunt per tam parvum Orpu , ne totae tam parvum animum attingere Memento me secundum illos haec dicere : non enim ego talem animum Sentiora aut Si incorporeum Democritus animum existimat Elaicurus quidem solus ista ratione urgeri potest sed etiam ille quare non vidit, non opus

esse nec fieri posse, ut incorporeus animit adventu atque Contactu Corporearum imaginum cogitot De visu certe oculorum, analbo pariter redarguuntur : tam enim breves oculos, tam grandia imaginuni Corpora tota attingere nullo modo pOSSunt.

XXX. Cum autem quaeritur at eis, quare Una imago videatur corporis alicujus, a quo innumerabiliter imagines si uia ut respondent, eo ipso quo frequenter fluunt et transeunt imagines, quasi quadam carum Constipatione et densitatu sieri, ut ex multis una Videatur Ouam Vanitatem Cicero ita refellit, ut eo ipso neget aeternum

394쪽

Deum eorum posse cogitari quo innumerabiliter fluentibus et labentibus imaginibus cogitatur. Et quoniam innumerabilitate atomorum suppeditante , dicunt fierisormas deorum empiternas, cum ita discedant quaedam corpuscula de divino corpore ut alia succedant et dissolvi illam naturam eadem successione non sinant re in nia ergo inquit , aeterna essent is quia nulli deest ista innumerat,ilita atomorum , quae perpetuas ruina Subinde suppleat. Deinde quomodo non vereatur iste deus ne intereat. Tum sine ulla intermissione pulsetur, agi teturque atomorum incursione sempiterna po pulsari enim

dicit illud corpus, quod irruentibus atomis seriatur . et agitari quod penetretur deinde Cum ex ipso imagines. n de quibus jam satis dictum est, u Semper Diluant δε quomodo potest de immortalitate considere λXXXI. In quibus omnibus deliramentis haec Opinantium illud praecipue dolendum est , quod non sufficit ea narrari, ut nulla cujusquam disputatione adversante respuantur : Sed acutissimorum hominum ingenia id etiam negotium USCeperunt, ut Copiose ista res ellerent, quae statim dicta etiam a tardissimis derideri abjicique debuerunt. Si enim On CesSeris esse atomos si concesseris etiam

concursu fortuit Se ipsas pellere et agitareu num et illud eis fas est concedereri ut inter se atomi fortuito concurrentes, rem aliquam ita Conficiant ut eam serma modisicent, si gura determinent, aequalitate poliant. Colore illustrent, anima Vegetent quae omnia nullo modo nisi arte divinae providentiae fieri videt, quisquis magis mentequam oculis amat videre . idque ab eo expetit a quo sactus est. Nam nec ipSa atomos esse ullo modo concedendum est, quod omissa subtilitate, quae de divisione corporum a doctis traditur, vide quam facile secundum

Lib. t. de Nat. Deorum.

395쪽

EPISΤOLA cxvli I. 385 ipsorum opinionem possit ostendi. Certe enim ipsi dicunt omnia quae sint naturae, nihil esse aliud quam corpora et inane quaeque his accidant; quod Credo motum et pulsum dicere et consequentes sormas Dicant ergo in quo genere ponant imagines, quas de corporibus solidioribus assuere putant, ipsas minime solidas , ita ut tactu nisi oculorum cum videmus, et animi Cum Cogitamus, Seu-tiri non possint, si et ipsa corpora Sunt. Nam ita CenSent, ut exire a corpore et venire ad oculos, vel ad animum possint, quem nihilominus dicunt esse Corporeum. Quaero utrum etiam ab ipsis atomis assiuant imagines Si assivunt, quomodo jam sunt atomi, a quibus aliqua Corpora Separantur Si non assivunt, aut potest aliquid sine imaginibus cogitari, quod vehementer nolunt aut unde Orunt atomOS, qua ne Cogitare potuerunt Sed jam pudet me ista refellere, cum eos non puduerit ista sentire. Cum vero ausi sint etiam defendere, non jam eorum, Sed ipsius generis humani me pudet, cujus aures haec erre

XXXII. Cum igitur tanta sit caecitas mentium per illuviem precatorum amoremque carniS, ut etiam ista Sententiarum portenta , Otia doctonim Conterere disputando potuerint, dubitabis tu Dioscore, vel quisquam vigilanti ingeni praeditus ullo modo ad Sequendam Veritatem melius consuli potuisse generi humano quam ut homo ab ipsa veritate susceptus ineffabiliter atque mirabiliter, et ipsius in terris perSOnam gerenM, TeCta praecipiendo, et divina faciendo, salubriter Credi persuaderet, quod nondum rudonte posset intelligi prarius

nos gloriae servimus , huic te immobiliter atque Constanter credere hortamur, per quem faCtum est, ut non pauci,

sed populi etiam, qui non possunt ista dijudicare ratione, fide credant, donec salutaribus praeceptis adminiculati

396쪽

386 s. ἈζGΠsTINL EPIR OPIevadant ab his perplexitatibus in iuras purissimae atque sincerissimae Veritatis. Cujus auctoritati tanto devotius obtemperari oportet quant Videmus nullum jam erro rem se audere extollere, ad Congreganda sibi turbas imperitorum, qui non Christiani nominis velamenta conquiratra eos autem solos ex veteribus praeter Christianuni nomen in conventiunculiS sui aliquanto frequentius perdurare qui Scripturas eas tenent, per qua annuntiatum esse ipsum Dominum Jesum Christum , se

intelligere et videre dissimulant. Porro illi qui cum in

unitate atque communione calli0lica non sint, Christiano tamen nomine gloriantur, Coguntur adversari credentibus, et audent imperito quasi ratione traducere, quandoniaxime cum ista medicina Dominus venerit, tradem

populis imperaret. Sed hoc facere coguntur, ut dixi,

quia jacere se abjectissime sentiunt, si eorum auctoritas cum auctoritate catholica Conseratur. Conantur ergo auctoritatem stabilissimam fundatissimae Ecclesiae quasi rationis nomine et pollicitatione superare. Omnium enim haereticorum qu agi regularis est ista emeritas. Sed ille sidet Imperator clementisSimus, et per Conventus Celebe rimos populorum atque gentium , sedesque ipsa Apostolorum arce auct0ritatis munivit Ecclesiam, et perpauciores pie doctos et vere spiritales viros copiosissimis apparalibus etiam invictissimae rationis armavit. Verum

illa rectissima disciplina est, in arcem fidei quam maxime recipi infirmos, ut pro eis jam tutissime positis, sortissima

ratione pugnetur.

XXXIII. Platonici vero, qui salsorum philosophorumhrroribus illo tempore circumlatrantibus, non habentes divinam personam qua imperarent idem . sententiam suam degere quaerendam , quam polluendίm Proferre

Iudaeos.

397쪽

rant, sis proserendum utque aperiunduin quid lati, sensisset. Tunc lotini schola Romae s0riuit, habuitque

condiscipulos multos acutissimos et Solerti SSimos viros. Sed aliqui eorum magicarum artium Curiositate depravati sunt, aliqui Dominum Jesum Christum ipsius veritatis atque sapientiae inc0 inmutabili quam conabantur

attingere, CognOSCente gestare perSOnam, in ejus militiam

transierunt 1lgqud id tum culini ei iratictoritalis inlueti l tisi rationis in illo uno salutari n0mine atque in una ejus Ecclesiti recreand titque es finiane saliniati generi

constitutum St.

XXXIV. Haec me tibi diutissinae in hac psist6l Ib-

cutum sitsi alia sol te tu allis , miihil la Uti poetiitet. Probabis ui in se magis, tia iit hia gli ii veniatd proficies et uincir0babis cunsilium ineuin, qti6e nune viis tali studioruit tuorum minus ob Secuti ilii illas. Quunquarii etiam illis ipsis 'lius stionibus tuis, lilii s6lliinquit, iisdam in liac Epistula, sed etiatii caeteris psine similis tigin ipsis membranis, in quibus eas misisti, ut potui breviter moland responderim tu quibus si ni pari iiii aut aliud quam volebas egisse arbitratis, io 1 tecte c6gitas, mi Dioscote, ii ii iiiiiic ista is desieris. Diatoris autem librorumque de tal01 diuities quaestibiles faetermisi. hsci quis enim ligator illsi esse visus sum si eas exponendas et Sequerer Nani de caeleris possemetismi echnter interrogari, si inihi quis litati res ipsas, non do libris Ciceronis, sed si ipsas facta iidas dissolvendas pie proserret. In illis uterii res ipsae hunc nostrae prosessioni minius 611gluuiit. Iaec aliten omnia non sacerem, nisi me post aegritudinem , in qua famcum homo tuus venisset, aliquant uni ab Ilippone re-

398쪽

388 s. ἈΓGΓsTINL EPISCOPI movissem. Quibiis item diebus perturbatione valetudinis febribusque repetitus sum. Inde sactum est ut tardiusquam possent tibi haec mitterentur. Quae quomodo ac- Ceperis, rescripta flagito.

Domino sancto ac beatissim papae AUGUsTINO CONSENTIUS.

Consentius Augustἰno Proponi quoestiones de Trinitate.

I. IAM quidem sancto , mihique cunctis animi virtutibus admirando, fratri tu Alypi episcopo genus petitionis meae brevi sermone SuggeSSeram , Speran preCum mearum ut apud te esse adjutor dignaretur. Sed quia praesentiam mihi tuam ea, quae ad villam ire compulit, causa fraudavit, malui litteris precem inSerere, quam expectationem animi fluctuare maxime cum id quod postulo, si mihi concedi oportere perspexeris, adjuvare sensum tuum alti SSim a J Steria perscrutantem , loci ipsius, ut arbitror, in quo nunc ConSi Sti S, aleat solitudo. Ego igitur cum apud memetipsum prorsu desinierim, veritatem rei divinae ex fide magi quam ex ratione percipi oporteren si enim fides salictae CCtesiae ex disputa tionis ratione , non ex credulitati pietate apprehenderetur, nemo praeter philosophos atque oratores beatitudinem

possideret. Sed quia placuit Deo, qui infirma mundi hujus elegit ut confundat sortia , per stultitiam praedicationis areare credentes, non tam ratio requirenda de

Alias cxx I. quae autem I 19erat, nune 55. - Scripta sorte circa idem templis. - Cor. I, 27.

399쪽

ΕPISTOLA CXIX. 389 Deo, quam auctoritas S Soquenda sanctorum. Nam prosecto neque Ariani, qui Filiunt, quem genitum Confitemur, minorem putant, in lia impietate persisterent, neque Macedoniani Spiritum Sanctum, quem neque genitum neque ingenitum credimus, quantum in ipsis est a Divinitatis arce detruderent, si Scripturis sanctis magis quam suis ratiocinationibus accommodare idem mallent. DII. Iamen tu vir admirabilis si tibi ille Pater nos

ter, Solus consCiuS Secretorum, qui habet clavem David , serenissimi cordis obtutu coelorum machinam penetrare CODCeSSit, et reVelata, ut Criptum est, facie gloriam

Domini speculari ' in quantum tibi ille, qui hujusmodi

cogitationem dedit, promendi dederit facultatem, enuntia nobis aliquam ineffabilis substantiae portionem, et imaginem similitudinis ejus ipso adjuvante exprimere,

inquantum potes, Verbis eniter : quoniam nisi tu tantae rei dux ac magister assueris, velut lippientibus oculis prospicere tu eam tanti luminis repercussa fulgore cogitatio nostra sormidat. Intra ergo in illam, quae nostros arCet intuitus, mysteriorum Dei obscuriSSimam nubem quaestiunculas in quibus absolvendis me errare Ogn0SCO, qui auctoritatem sanctitatis tuae fide magis sequi volo, quam rationis corde conceptae falsa imagine depravari, primum

in memetipso , dehinc in libris corrige. ΙΙΙ. ago siquidem in circumspecta admodum simplicitate audiens credensque Dominum Jesum Christum

lumen esse de lumine, sicut Scriptum St, Bene nun

tiate diem de die salutare ejus k; et in Sapientia Salomonis, si Candor est enim lucis aeternae si , credebam Deum quod licet credere ut dignum est non alebam tamen esse inaestimabilis cujusdam lucis infimitam magnitudinem , cujus nec qualitatem aestimare, ne quanti

400쪽

tηtem metiri nec Specioni ingere, quanquam sublime L0gitans naen humana sufficeret, tamen esse illud quiddam quidquid est cui adsit incomparabilis sorma, in aestimabilis pulchritudo quam etiam carnalibus oculis saltem Christus aspiciat. Cum ergo circa mem primili iri, sicut procul dubio meminisse dignaris, cupienScoinprobare Dominum Jesum Christum , id est, homi-ιὶ0m assumptum , ita divinam possidere potentiam, ut nan Ieria carnis humanae, quam SUSCeperat, ermaneret,

quam in illis viseeribus nis aliud quam infirmitatem perissi docuissem, illius mihi nodus quaestionis objectus est. Si inquit, homo ille quem assumpsit Cliristus, in

Deum Versus est, ergo acalis esse non debuit. Cur ergop04 resurrectionem dixi Noli me tangere , nondum

venim ascendi ad atrem meum, o V. Ego igitur hahorans approbare ubique SSe Christum virtute n0n opero, divntitato t0n Carne de unitate Dei et personarum irinitat hujusmodi veri a

sonacripsi DeuS, inquam, unus est, et erSonae treShunt Deus indiscretus est, et personae diSCretae Unt. Deus intra omnia , trans omnia est, ultima ineludit, in dia impleti summa transcendit, lira universa et per universa diffunditur i personae autem ibi Constant08, proprietate secernuntur, non confusione is entur DeuSergo unus St, et ubique est; quia stralius praeter illum non est, et loQus non est vacuus ubi esse alius possit.

Plena sunt Deo omnia, et praeter Deum nihil est. Ipse est in Patre, ipse in Filio, ipse in Spiritu sancto Dae per hoc , Pater et Filius, et Spiritus sanctus non plures dii, sed ipse unus est Deus: et non est ipse Pater qui est Filius, nee Filius qui est Spiritus sanctus Palei in silio est, Filius tui atro in utroque Spiritui, sanetus a quia