Sancti Aurelii Augustini ... opera omnia multis sermonibus ineditis aucta et locupleta

381쪽

caetera vult habere , cum illud jam non propter aliud sed propter se ipsum diligatur. Et ideo sinis hi dicitur,

quia jam quo excurrat, et quo reseratur, non invenitur.

ibi requies appetendi, ibi si uendi securitas, ibi tranquillissimum gaudium optimae Voluntatis. XIV. Da igitur qui cito videat, non corpus esse animi bonum, sed animum potius esSe Corpori bonum recedetur jam ab inquirendo utrum summum illud bonum, vel aliqua ejus pars sit in corpore. Quod enim stultissime negatur, melior est animus Corpore. Item stultissime negatur meliorem esse eum, qui dat beatam vitam vel partem aliquam beatae vitae, quam eum qui accipit. Non igitur accipit animus a corpore Vel Summum bonum, Vel partem aliquam summi boni. Hoc qui non vident, caecati sunt dulcedine Carnalium voluptatum, quam ex indigentia sanitatis venire non intuentur Sanitas autem persectaeorporis, illa extrema totius hominis immortalitas erit. Tam potenti enim natura Deus secit animam , ut ex ejus plenissima beatitudine, quae in sine temporum sanctis promittitur; redundet, etiam in inseriorem naturam, quod est Corpus, non beatitudo, quae fruentis et intelligentis est propria, sed plenitudo sanitatis, id est, incorruptionis vigor. Quod qui non vident, ut dixi, bellant inquietis altercationibus, varie pro Suo quisque captu in Corpore ConStituentes summum hominis bonum, et Carnalium seditiosorum turbas concitant : inter quos Epicurei apud indoctam multitudinem excellentiore auctoritate

Viguerunt.

XV. Da item qui cito videat animum qu0que ipsum

non suo bono beatum esse, cum beatus es, alioquin nunquam SSet miser; et recedetur a quaerendo, utrum in

animo sit Summum illud, atque, ut ita dixerim, beatifidum bonum, vel aliqua pars ejus. Nam cum se ipso sibi

382쪽

quasi suo bono animus gaudet. Superbus est. Cum vero perspicit se esse mulabilem vellio Cuno saltem quod de stulto sapiens efficitur. Sapientiamque esse incommutabilem cernit simul oportet Cernat esse illam supra suam naturam ejuSque participatione atque illustratione se uberius et Certius gaudere, quam ei pSO. ita CeSSans atque detumescens a jactatione atque inflatione propria inhaerere Deo, atque ab illo incommutabili refici et resormari nititur a quo SSe jam capit non Solum omnem speciem rerum omnium. Sive quae intelligetitia mentis attinguntur; sed etiam ipsam capacitatem brmationis ante formationem, cum vel informe aliquid dicitur quod formari potest. Itaque tanto minus Se esse stabilem sentit quanto minus haeret Deo, qui summe est: et ideo illum summe esse quia nulla mutabilitate proficit seu deficit sibi auto illam commutationem expedire, qua proficit ut persecte illi cohaereat eam vero commutationem, quae in desectu est esse vitiosam : omnem autem desectum ad interitum Vergere quo utrum aliqua res perveniat, tametsi non appareat, tamen apparere Omnibus eo ducere interitum ut non sit quod erat. Unde colligit non ob aliud res deficere vel posse deficere nisi quod ex nihil factae sunt ut quod in eis est quod sunt et manent, et pro de sectibus etiam suis ad universitatis Complexum ordinantur, ad ejus bonitatem onani potentiamque pertineat qui Summe est et conditor qui potens est etiam ex nihilo, non tantum aliquid sed etiam magitum aliquid facere : primum autem peccatum, hoc est primum voluntarium desectum, esse gaudere ad propriam potestatem ad minus enim gaudet quam Si ad pote Statem , quae en Su Corpori S , sive Dei gaudeat, quae utique major est. HOC non Videntes, et polentias intuentes animi humani, magnamque pulchritudinem factorum atque dictorum, etiamsi

383쪽

in corpore puduit ponere sum naum bonum, in ipso ta-nacia animo pone lites, infra utique la0Sucrunt; quam ubi sincerissima ratione ponendum est inter hos qui ita Sen tiunt apud graecos philosophos ut numero et disputandi subtilitate Stoici praevaluerunt, qui lamen in naturalibus

corporea omnia SSe arbitrantuS. magi a Carne quam a corpore animum a Vertere potuerunt.

XVI. Inter eos autem qui fruendum Deo a quo et nos

et omnia DCta Sunt, unum atqU Summum honum OS-trum esse dicunt, apud illos eminuerunt Platonici, qui non immerito ad officium suum pertinere arbitrati Sunt, Stoicis, et Epicurei maxime et prope Solis Omnino reSIS-tere Iidem quippe Academici quillatonici, quod docet

auditorum ipsa successio. Archesilas enim qui primus occultata sententia sua, nihil aliud istos quam refellere statuit, quaere cui Successerit, Polemonem invenies quaere cui Polemon , Xenocratem. Xenocrati autem discipulo Academiam schollam suam reliquit Plato. Quantum igitur pertinet ad quaestionem de summo hominis hono,

remove perSOna hominum, atque ipsam disceptationem constitue profecto reperie duo errores inter Se adversa fronte collidi unum conStituentem in Corpore, usium constituentem in anim Summum bonum Rationem autem veritatiS, qua Summum bonum nostrum Deus esse intelligitur, utrique resistere, Sed non prius docentem, vera quam prava dedocentem. Idipsum rursum adjunctis personis constitue reperie Epicureos et Stoicos inter se acerrime dimicantes eorum Vero litem conante dijudicare Platonicos occultante Sententiam veritatis, et illorum vanam in falsitate fiduciam convincentes et redar

XVII. Sed non sicut illi errorum suorum, ita Platonici verae rationis personlim implere potuerunt. Omnibus enim

384쪽

defuit divin e humilitatis exemplum , quod opportunis

sim tempore per Dominum nostrum Jesum Clii istum illustratum est cui uni exemplo in cujusvis animo serociteri arrogantis omnis Iuperbia cedit et frangitur et emoritur. Ideoque non valentes illi auctoritate turbas terrenarum rerum dilectione caecatas ad invisibilium idem ducere, Cum eas Viderent Epicureis maxime contentionibus commoveri, non Solum ad hauriendam, quo ultro ferebantur, sed etiam ad defensitandam corporis voluptatem, ut in ea sum Inum bonum hominis constitueretur; eos autem qui adversus hanc voluptatem virtutis laudem OVerentur, minus dissiculier eam contemplari in animis hominum, unde facta bona, de quibus utcumque poterant judicare, procederent: Simul videbant si eis conarentur insinuare aliquam rem divinam et Super Omnia incum, mutabilem, quae nullo attingeretur Corpori SenSU Sed sola mente intelligeretur quae tamen etiam naturam ipsius mentis XCederet, eumque esse Deum propositum animo

humano ad fruendum purgato ab omni labe humanarum cupiditatum, in quo uno acquiesceret omnis beatitudinis appetitus, et in quo nobis uno honorum omnium sinis esset non eos intellecturos, et repugnantibus vel Epicu reis vel Stoicis multo quam sibi facilius patinam daturos, ita ut Vera salubrisque sententia, quod perniciossimum est generi humano, imperitorum populorum irrisione sordesceret et hoe in moralibus.

XVIII. In naturalibus autem quaestionibus, si isti dicerent esseCtricem Omnium naturarum esse in Corpoream

Sapientiam, illi autem a corpore usquam discedet Plat, cum alii atomis alii quatuor elementis in quibus ad sti-cienda omnia ignis praevaleret, principia rerum darent; quis non videret stultorum abundantiam corpori deditam, cum incorpoream potentiam conditricem rerum Ἀγ

385쪽

EPISTOLA CXVIII. 3 5 quaquam valeret intueri, in quorum potius suffragium Tapcretur'Xl X. llos al)at pars rationalium quaestionum. Nosti enim iiiii quic propter adipiscendam sapientiam quaeri tur, aut de mortibus, aut de natura aut de ratione quaestionum liabere. Cum ergo Epicurei nunquam SenSUS Corporis salii dicerent Stoici autem salii aliquando Concederent, utrique tamen regulam comprehendendiae veritatis in sen-Fibu Sion ei Piat quis istis contradicentibus audiret Platonicos Quis non modo in sapientium, sed omnino in ho-nainum numero habendos putaret, si ab eis prompte diceretur, non Solum esse aliquid, quod neque iactu corporis; neque oliactu Vel gustatu neque his auribus aut oculis percipi possit, neque omnino talium rerum, quae ita sentirentur, aliqua imaginatione Cogitari sed id solum vere esse atque id solum posse percipi quia incommutabile et sempiternum est; percipi autem sola intelligentia, qua una Veritas quomodo attingi potest, attingitur XX. Cum ergo talia sentirent Platonici, quae nequc

docerent carni deditos homines, neque tanta eSSent auctoritate apud populos, ut Credenda persuaderent, donec ad eum habitum perduceretur animus quo Sta Capiuntur, elegerunt CCultare Sententiam Uam, et Contra eos disserere, qui verum se invenisse jactarent, Cum inventionem ipsam veri in carnis seri Sibus ponerent. Et eorum

quidem consilium quale suerit quid attinet quaerere divinum certe vel divina aliqua auctoritate praeditum non suit. Tantum illud attende, quoniam lato a Cicerone multis dis perlissime ostenditur in sapientia non hii mmana , sed plane divina unde humana quodam modo accenderetur, in illa utique sapientia prorsus immutabili, atque eodem modo semper se habente Veritato constituisse et finem boni, et causas rerum ci ratiocinandi fiduciam:

386쪽

376 ALGLSTIM EPISCOPI Oppugnato autena Sse nomine Epicureorum et Stoicorum a Platonicis eos, qui in corporis vel in animi natura ponerent et sinem boni, et causas rerum , et ratiocinandi

1iduciam, O rem Succe Ssione temporum SSe deVolutam,

ut citristianae jam aetatis exordio, cum rerum invisibilium atque aeternarum fides per visibilia miracula salubriter praedicaretur hominibus, qui nec videre nec cogitare aliquid praeter corpora poterant, beat apostolo

Paulo, qui eamdem fidem gentibus praeseminabat, iidem ipsi Epicurei et Stoici, in Actibus Apostolorum contra-

dixisse inveniantur. XXI. Qua in re satis mihi videtur demonstratum eSSe,

errores gentium, Sive de moribus , Sive de natura rerum,

sive de ratione investigandae veritatis , quiquamVis essent multi atque multiplices, in his tamen maxime duabus Sectis eminebant, expugnantibus doctis et tanta disse rendi subtilitate atque copia subvertentibus, durasse

tamen usque in tempora christiana. Quos jam Certe nostra aetate Sic obmutuisse conspicimus, ut vix am in SChosi rhetorum Commemoretur tantum quae fuerint illorum Sententiae Certamina tamen etiam de loquacissimis Graecorum gymnasiis eradicata atque Compressa Sunt, ita ut Si qua nunc erroris secta contra Veritatem, hoc est,

contrara cclesiam Christi emerserit, nisi nomine cooperta Christiano ad pugnandum prosilire non audeat. Ex quo intelligitur ipsos quoque Platonicae gentis philosophos,laaucis mutatis, quae christiana improbat disciplina invictissinio uni regi Christo . pias cervices portere Submittere; et intelligere Verbum Dei homine indutum qui jussit, et creditum est, quod illi vel proferre me

tuebant.

XXII. Huic te, mi Dioscore ut tota pietate Subdas velim , nec aliam tibi ad capessendam, et obtinendam

387쪽

EPISTOLA CXVIII. 377 veritatem viam munias, quam quae munita est ab illo qui greSSuum nostrorum tanquam Deus vidit infirmitatem. Ea est autem prima humilitas, secunda humilitas , tertia humilitas, et quoties interrogare hoc dicerem , non quo alia non in praecepta , quae dicantur, sed nisi humilitas Omnia quaecumque bene facimus et praecesserit et comitetur et consecuta suerit, et propoSita quam intueamur, et apposita cui adhaereamus, et impOSita qua reprimamur, jam nobis de aliquo bono facto gaudentibus totum extorquet de manu superbia. Vitia quippe Caetera inpeCCatis , superbia vero etiam in recte factis timenda St,

ne illa quae laudabiliter facta sunt, ipsius audis Cupiditate amittantur. Itaque sicut rhetor i ille nobilissimus Cum interrogatus esset, quid ei primum videretur in eloquentiae praecepti observari oportere, Pronuntiationem dicitur respondisseri cum quaereretur quid Secundo, eamdem pronuntiationem ; quid tertio nihil aliud quam pronuntiationem dixisse cita si interrogares , et quotie interrogares de praeceptis Christianae religionis , nihil me aliud respondere nisi humilitatem liberet, etsi sorte alia

dicere necessita Cogeret.

XXIII. Huic humilitati saluberrimae , quam Domin HS noster Jesus Christus , ut doceret humiliatus est huic inquam , maxime adversatur quaedam, ut ita dicam, imperitissima scientia, dum nos scire gaudemus, quid Anaximenes, quid Anaxagoras, quid Pythagoras , quid De-mOCritu Senserint , et caetera hujusmodi, ut docti eruditique videamur , cum hoc a vera doctrina et eruditione longe absit. Qui enim didicerit Deum non distendi aut diffundi per locos, neque sinitos neque infinitos quasi in aliqua parte major sit, in aliqua minor, Sed

totum ubique esse praesentem , sicut veritatem cujus

, Demo theues.

388쪽

378 ALGUSTINI AEPISCOPIn mo sobrie dicit partem esse iii isto loco , et partem uillo ollioniam Pritas uti lue De US Si nequaquam eum imovebitrii iod de iii si nilo adre Sensit, qui cum clue Sensit

quod is se Deus esset. Quid ad illum si nesciat quam dicant isti corporis formam P eam quippe dicunt quae undique suilla sit : et utrum rescit elidi Causa tanquam Academicus naximen Cicero objecerit, sormam et pulclaritudinem Deum liabere oporteres 53 , quasi corpoream Speciem Cogitan S, quia ille corporeum Deum esse dixerat, aer enim Corpus est an ipse sentiebat esse sor-naam, et pulchritudinem incorpoream Veritati, qua ipse animus informatur, et per quam omnia sapientis facta pulchra esse judicamus, ut non tantum refellendi gratia,

sed etiam verissime dixerit, quod Deum pulcherrima specie deceat esse, quia nihil est pulchrius ipsa intelligibili atque incommutabili veritate. Quod autem ait ille

gigni aurem, quem tamen Deum esse censebat , nullo modo movet iunc virum , qui intelligit non sicut aer gignitur, id est, aliqua causa, ut Sitissicitur, cum omnino Deus non sit, ita genitum esse Verbum Dei, Deum apud Deum, Sed longe alio modo, quem nemo, nisi cui ipse Deus inspirarit, intelligit Ilium autem etiam in ipsis corporatibus desipere quis non videat, Cum aerem gigni dicat, et Deum Velit eum autem a quo aer gignitur, non enim a nullo gigni potest, non dicat Deum Cum autem dicitur aer esse Semper in motu, nequaquam Conturbabit hominem, ut propterea illum Deum putet, qui novit Omnis Corporis motum inferiorem e SSe, quam estimo tu animi motum autem animi longe pigriorem quam eSt motus Summae atque incommutabilis Sapientiae. XXIV. Iteni Anaxagoras, sive quilibet, si mentem clidi

cit ipsam Veritatem atque sapientiam , quid mihi est da

Lib. . de Nat. Deorum.

389쪽

EPISTOLA CXVIII. 379 verbo cum homine contendere Manifestum est enina Onanium rerum de Scriptionem et modum ab illa fieri eamque non incongrue dici in simitam , non per Spalialo Corum , Sed per potentiam , quae cogitatione lium an a C0mprehen ii non potest; neque quod iusser me aliquid sit ipsa sapientia , clio enim corporum St, ut quaeCum ille infinita fuerint, sint et informia. Cicero autem studio resultendi Φ, quantum videtur, propter ad VerSario Corporaliter sentientes negat in sinito aliquid jungi posse quia ex ea parte qua quidquid adjungitur necessu esse in corporibus aliquem sinem. Ideo ait si Non eum vidi SSe,

neque motum Sensui junctum et Continentem , n id est Continua Opullatione adhaerentem Infinito. id est infinitae rei, ullum esse posse quasi de Corporibus

ageret, quibus nihil jungi, nisi per sine locorum potest. Sic autem addidit, u Neque Sensum omnino, quo non tota natura pulsa sentiret, o quasi ille dixisset mentem illam ordinatricem et moderatri Cena rerum omnium habere sensum , qualem habet anima per Corpus. Nam manifestum est totam sentire animam, Cum per Corpus

aliquid sentit. 'am lotam utique non latet, quidquid illud est quod sentitur. Ad hoc autem dixit totam naturam sentire , ut illi quasi auferret, quod ait mentem infinitam. Quomodo enim tota sentit, si infinita est pSensus enim corporis ab aliquo loco incipit, nec percurrit totum misi ad cujus simum pervenerit; quod in in si nito dici non potest. Sed neque ille de sensu corporis aliquid dixerat. Et aliter dicitur tolum, quod incorporeum est, quia sine milius locorum intelligitur , ut et totum et in similiam dici possit: totum propter integritatem cita si nilum, quia locorum sinibus non ambitur.

XXV. diuinde, inquit, si mentem ipsam quasi animal

i Lib. i. se at Deorum.

390쪽

aliquod esse voluit, erit aliquid interius ex quo illud ani-naal nomineturi; D ut mens ista quasi corpus sit, et haheat intus animam unde animal appelletur. Vide quem admodum corporali consuetudine loquitur, quomodo solent videri animalia , propter Sensum CraSSum, ut Opinor, eorum Contra quo disserit : et tamen dixit rem quae illos, si vigilare possent, satis admoueret, Omne quod sicut corpus vivum animo occurrit, magi S animam habere et esse animal, quam animam esse cogitari oportere. Hoc est enim quod ait, si Erit aliquid interius, ex

quo illud animal nominetur , Sed adjungit , s Quid autem interius mente , Non ergo potest mens habere interiorem animam ut Sit animal quia ipse est interior. Ergo corpus habeat extrinsecus , cui sit interior, ut sit animal. Hoc est enim quod ait, Cingitur igitur corpore externo quasi Anaxagoras dixerit, nisi animalis alicu-jUS esset, mentem esse non posse. Si mentem ipsam Summam sapientiam SSe sentiebat quae nullius quasi animantis propria est quia omnibus animis se frui valentibus Verita Communiter praesto est. Et ideo vide quam urbane Concludat Quod quoniam non hicet, s inquit hoc est non placet Anaxagorae, ut illa mens, quam dicit Deum , Cingatur Corpore externo, quo animal eSSe possit, Aperta simplexque mens nulla re adjuncta qua Sentire possit, , id est nullo corpore adjuncto per quod sentire possit, Fugere intelligentiae noStrae, vim et notionem

videtur. DXXVI. Nihil verius quam fugere hoc vim et notionem intelligentis Stoicorum et Epicureorum, qui ni Si corporalia cogitare non p0SSunt. Quod autem ait, si NOStrae, Dhumanae intelligi voluit: et bene non ait fugit, sed Fugere videtur. Dioc enim illis videtur, neminem hoc

Cicero ibid.