Sancti Aurelii Augustini ... opera omnia multis sermonibus ineditis aucta et locupleta

411쪽

EPI 8TOI D cxx. uolponum resurrecti , ita credulitur ut etiam videnda sperentur : Sed ostendi modo, ullo possunt modo. Duae Vero ita Sunt ut neque praetereant, neque futura Sint, Sed

aeterna permaneant, partim sunt invisibilia , sicut justi ita , sicut sapientia partim visibilia, sicut diristi in mortale jam corpus sed invisibilia intellecta conspiciuntur, a per hoc et ipsa modo quodam sibi congruo videntur et cum videntur, multo Certiora Sunt quam edquae Corporis sensus attingit; sed ideo dicuntur invisibilia quia oculis istis mortalibus videri omnino non OSSunt. At illa quae visibilia sunt permanentia, pOSSunt, Si OSten dantur, etiam his mortalibus oculis conspici, Sicut e Discipulis post resurrectionem Dominus Ostendit, sicut etiam poSt ascensionem apostolo Paulo et tophano dia

X. Proinde ista visibilia permanentia ita credimus, ut

etiamsi non demonstrentUr sperem VS ea O quandoque VisurOS; ne ea Conemur ratione vel intellectu Om

prehendere, nisi ut ea , quia visibilia sunt, ab invisibilibus distinctius cogitemus Dei cum cogitatione qualia Sint imaginamur, satis utique novimus ea nobis nota non eSSQ. Nam et Antiochiam cogito incognitam, sed non Si Cut Carthaginem cognitam. Illam quippe visionem cogitatio mea fingit, hanc recolit nequaquam tamen dubito , SiVequod de illa testibus multis, sive quod de ista meis SpeC-tibus credidi. Justitiam vero et sapientiam et quidquid ejusmodi est, non aliter imaginamur, aliter Ontuemur, sed haec invisibilia simplici mentis atque rationis intentione intellecta conspicimus, sine ullis formis et molibus corporalibus, sine ullis liniamentis sigurisque membro rum, Sine ullis localibus sive initis sive spatiis infinitis.

412쪽

Ipsumque lumen , quo cuncta ista discernimus, in quo nobis satis apparet quid credamus incognitum , quid Cognitum teneamus, quam brmam Corpori recordem Ur,

quam cogitatione fingamus, quid corpori SenSus attingat, quid imaginetur animus simile corpori, quid certum et omnium corporum dissimillimum intelligentia contempletur: hoc ergo lumen ubi haec cuncta dijudicantur, non utique sicut hujus solis et cujusque corporei hi minis fulgor, per l0e alia spatia circum quaque diffunditur, mentemque nostram quasi visibili candore illustrat, sed invisibiliter et indilabiliter, et tamen intelli gibiliter lucet,

tamque Obi certum est, quam nobis esset certa, quae secundum ipsum Cuncta Con Spicimus. XI. Cum igitur tria sint rerum genera quae Videntur, unum Corporalium, Si Cut hoc coelum et haec terra, et quidquid in eis corporeus sensus cernit et tangit alterum simile corporalibus, sicut sunt ea quae spiritu cogitata imaginamur, sive recordata Vel oblita quasi Corpora contuemur, unde Sunt etiam Visiones quae vel in somnis , vel in aliquo mentis excessu liis quasi localibus quantitatibus ingeruntur tertium ab utroque discretum, quod neque Sit corpus neque ullam habeat similitudinem cor, poris, sicut eS Sapientia, quae mente intellecta Conspicitur, et in cujus luce de his omnibus veraciter judicatur :in quo istorum genere Credendum est esse istam, quam nosse volumus, Trinitatem y rosecto aut in aliquo, aut

in nullo. Si in aliquo, eo utique quod est aliis duobus praestantiuS, Sicut est Sapientia quod si donum ejus in

nobis est, et minus est quam illa summa et incommutat, ilis, quae Dei Sapientia dicitur, puto quod non debemus

dono suo inferius cogitare donantem, si autem aliquis splendor ejus in nobis est, quae nostra sapientia dicitur, quantum Cumque ejus per speCulum et in aenigmate capere

413쪽

ΕΡISΤΟLx CXX. 463 possumus, oportet eam et ab omnibus corporibus , et ab omnibus corporum Similitudinibus secernamus. XII. Si autem in nullo istorum genere putanda est i Sta Trinitas et sic est invisibilis, ut nec mente videatur;

multo minus de illa hujusmodi opinionem habere debemus, ut eam rebu Corporalibus Vel corporalium rei uni imaginibus similem SSe Credamus. Non enim corpora pulchritudine molis aut magnitudine superat, sed dissi militudine ac disparilitate naturae et si discreta est a comparatione bonorum animi nostri, qualia sunt sapientia justitia , CharitaS, Castitas, et Caetera talia, quae prosecto mole corporis non pendimus, ne eorum quaSi corporea sormas cogitatione siguramus, sed ea quando recte intelligimus, sine aliqua corpulentia vel similitudine corpulentiae in luce mentis aspicimus; quant est ab omnium qualitatum et quantitatum corporalium Omparatione discretior Non eam tamen a nostro intellectu omnino abhorrere Apostolus testis est, ubi ait Invisi hilia enim a constitutione mundi, per ea quae facta Sunt intellecta ConSpiciuntur, empiterna quoque ejus Virtu SD ac Divinitas . ac per hoc cum eadem Trinitas fecerit et corpus et animam , sine dubitalione est utroque praeStantior. Anima itaque Considerata, maxime humana et

rationalis atque intellectualis, quae ad ejus imaginem facta est. Si cogitationes nostras et intelligentias non evicerit, sed ejus quod habet praecipuum, id est, ipsam mentem atque intelligentiam mente atque intelligentia potuerimus apprehendere, non erit ortassis absurdum, ut eam ad suum quoque Creatorem intelligendum , ipso adjuvatile meditemur attollere. Si autem in se ipsa deficit; sibique succumbit, pia fide contenta sit quandiu pere grinatur a Domino, donec fiat in homine quod promis

414쪽

sum est faciente illo ui potens est, sicut ait Aposto ius facere Supra quana petinui S aut intelligimus i. Xlli. duae cum ita sint interim volo ut legaS ea, quae ad istam quaestionem pertinentia jam multa conscripsi naus illa etiam, quae in manibus habemuS, et propter magnitudinem tam illicitis qu estionis, nondum OSSU-mus explicare. Nunc vero tene inconcussa 1ide Patrem et Filium et Spiritum sanctum esse Trinitatem et tamen unum Deum mon quod sit eorum Communis quasi quarta

Divinitas sed quod sit ipsa ineffabiliter inseparabilis Trinitas Patremque solum genuisse Filium , Filiumque

solum a Patre genitum , Spiritum vero sanctum et Patris

et Filii esse Spiritum. Et quidquid tibi cum ista cogitas,

corporeae similitudinis ocCur Ierit, abige ab Ialle, nega. respue , abjiCe, fuge. Non enim parVa est inchoatio cognitionis Dei, si antequam possimus nosse quid sit, incipiamus jam nosse quid non sit. Intellectum vero valde ama quia et ipsae Scripturae Sanctae, quae magnarum rerum ante intellia entiam suadent idem . nisi eas recte iii telligas, utiles tibi esse non possunt Ones enim haeretici, qui eas in auctoritate recipiunt ipsas sibi videntur sectari. Cum SUOS potius CCtentur errores ac per hoc non

quod ea Contemnant sed quod eas non intelligant lip retici Sunt. XIV. Tu autem, charissime, ora sortiter et fideliter, ut de libi Dominus intelle etiam , a Sic ea , quae Orin Seius adhibet diligentia pr3 ceptoris sive doctori S. OSSinteSSe fructuosa quoniam ineque qui plantat est aliquid , i neque qui rigat Sed qui in Crementum dat Deus Cui dicimus Pater noster, qui es in coeli sy o non quia ibi est, et hic non est, qui praesentia in corporea ubique est

totus , sed quia in eis habitare dicitur, quorum pietati

415쪽

ΕPl STOLA xx. 405 adest, et hi maxini in Coelis sunt ubi etiam nostra Con-Versatio est; si nos SmOStrum Vera Citer sursum cor habere respondeat. am etsi Carnaliter CCeperimus luod Clip tum est tum mihi Sedes est terra aul in scabellum pedum meorum et ibi et hic eum credere debemiis: quamvis non totum ibi, quia hi essent pedes me tot uni hic, quia ibi essent Superi0re Corporis partes. Quam C O-gitationem Carnalem, uisum ilhul iobis e cutere quod de illo scriptum est . potest ut C Phlna men SUS est, palmo, et terram pugillo ui enim Sedeat tu Spatio palmi sui aut in tanto loco pede ponat quantum Uus pugnus apprehendit Nisi sorte in tantum Caro an progreditur, ut ei parum, Sit humana membra Substantia Dei tribuere si ea non etiam monstruosa Confingat, ubi

palmus lumbis, et pugillus ambabus iasinis ConjunCtis sit latior. Sed haec dicuntur, ut Cum sibi non Conveniunt quae Carnaliter audimus, eis ipsis admoniti ineffabiliter spiritualia cogitem US. XV. Unde etiam si corpus Domini, quod de sepulcro

excitatum levavit in coelum, nonnisi spe Cie humana membrisque cogitamus; non tamen ita putandum est sedere ad dexteram Patris ut ei Pater ad sinistram sedere videatur. In illa quippe beatitudine, usi omnem Superat Umanum intellectum , sola dextera est: et eadem dextera. ojusdem beatitudinis nomen est. roinde nec illud qu0d post resurrectionem suam dixit Mariae Noli me tangero, nondunt enim Scendi ad Patrem me uni Τ, i tam absurde accipiendum est, ut exi Stimemu eum, CUIN SCendi SSet, voluisse a mininis tangi, qui Se tangendum Viri an e quam ascenderet praebuit. Sed Maris profecto, in qua

figurata Ecclesia est, quando illud dixit, intolligi voluit

tunC Scendisse ad Patrem cum illum Patri cognovit

416쪽

aequalem et tali sui illum salubriter tetigit, ne si hoc

solum eum esSe Crederet dod in Carne apparuerat. Don

bene tangeret. Sic cum Photinus haereticus tetigit, qui hominem tantummodo credidit.

XVI. Et si sorio aliud in his verbis Domini aptius meliusque intelligi potest, opinio tamen qua putatur

substantia atris esse in coelo, secundum quod Pater una in rinitate persona est, divinitas vero non in coelo tantum , sed ubique est: quasi aliud sit Pater , aliud divinitas ejus, quae illi communis est cum Filio et cum Spiritu sanctora ut ipsa Trinitas tanquam locis Corporalibus et tanquam Corporea sit, divinitas ver una trium personarum ubique Sit pr0 Sens , et ipsa sola tanquam incorporea ubique sit tota, sine dubitatione respuenda.

Si enim qualitas eorum esset, quod absit, ut in Patre aut Filio aut Spiritu sancto aliud sit qualitas , aliud

substantia , tamen si Porum qualitas esse poSSet, Utique amplius alicubi quam in sua substantia esse non OSSet: Si autem Substantia est, et alia est quam sunt ipsi; alia substantia est quod nihilominus falsissime creditur. XVII. Sed si sorte ininus intelligis inter substantiam et qualitatem quid intersit hoc certe sacilius advertis quod et divinitas Trinitatis quae putatur alia esse quam est ipsa Trinitas, et propter hanc dici non tres deos sed unum Deum , quoniam ipsa est tribus una Communis aut Substantia est, aut non est substantia. Si sub- Stantia est, et alia est quam Pater aut Filius, aut Spiritu San Ctus , aut eadem simul Trinitas procul dubio alia substantia est hoc autem veritas refellit et respuit. Si autem non est substantia ista divinitas , et ipsa est Deus, quia ipsa est ubique tota , non illa rinitas ergo Deus non est substantia : quis hoc catholicus dixerit' Item si non est substantia ista divinitas et secundum

417쪽

EPIAT Lx CXX. 407 hanc ost Trinitas unus Deus, quod haec una est in tribus; non debuit dici Pater et Filius et Spiritus sanctus unius substantiae , sed unius divinitatis quae non est Substantia. Agnoscis autem in fide catholica , quoniam hoc est Verum , hoc St confirmatum, quod a ter et Filius et Spiritus sanctus ideo Cum sit Trinitas, unus est Deus; quia inseparabiliter sunt unius ejusdemque Substantiae vel si hoc melius dicitur essentiae. Nam nonnulli DOS-tri, et maxime Graeci, rinitatem quae Deus est, magis

eSSentiam υωσιαυ, quam Unam ut Stantiam esse dixerunt

aliquid inter haec duo nomina interesse arbitranteS, Vel intelligentes unde nunc disputare non est opus inu0d etsi divinitatem istam, quae aliud existimatur SSe quam ipsa Trinitas, non substantiam, sed essentiam dixerimus, eadem salsitas consequetur. Si enim alia est quam ipsa Trinitas, altera erit essentia : quod absit ut catholicus sentiat. Iestat itaque ut ita credamus unius esse Suh- stantiae Trinitatem , ut ipsa essentia non aliud sit quam

ipsa rinitas. Ad quam videndam quantumlibet in hac

vita proficiamus, per Speculis in erit et in aenigmate quod videbimus. Cum vero, quod in resurrectione promittitur, spiritale corpus liabere C Dperimus, Sive illam mente, sive mirabili modo, quoniam ineffabilis est spiritalis corporis gratia , etiam Corpore Videam UM; non tamen per locorum intervalla, nec in parte minorem , in parte majorem , quoniam n0I AES COI pu , et ubique tota St, pro nostra Capacitate videbimus.

XVIII. Quod vero posuisti in Epistola tua, videri tibi, vel potius quod si Videbatur libi, nihil vivum secundum substantiam inesse justitiae ideoque te non posse adhuc Deum, id est, viventem naturam, justitiae similem cogitare quia justitia , sicut dicis, non in se . c. in nobis viviti imo nos potius secundum ilhun vivimus

418쪽

ipsa Ver per Se justitia nequaquam vivit Bod hoc ut tibi ipse respondeas . illud intuere utrum recte dici pos- Sit vitam ipsam non Vivere qua sit ut vivat quid tu id non salso dicimus vivere. Puto enim absurdum tibi vi deri ut per Vitan viva tui . et Vita non ViVat. Porro si ita ipsa praecipue vivit qua vivit omne quod Vivit accole obsecro quas dicat Scriptura divina animas in Or- tuas profecto invenies injustas impias insideles. Nam licet per illas vivant corpora impiorum . de quibus dictum S Quod mortui sepeliatu mortuos suos i et ibilia telligatitur etiam iniquae ait naiae uou SSe Sine aliqua Vita neque en in aliter ex eis possent corpora ViVere nisi qualicumque vita . qua omnino anilinae 3 re Ie non possunt undecimna ortales merito vocantur : non tamen

ob aliud amissa justitia dicuntur mortuae , nisi quia et

animarunt . licet immortaliter qualicumque ita Vi Veu-lium . Verior et major vita justitia est , tanqualm ita Vitarum, UR' Cum Sint in corporibus, etiam ipsa Corpora ViVa Sunt, quae per Se ipsa vivere nequeunt. Quapropter Si an inlae' non possunt, nisi etiam iii Se ita Sis utcumque Vi VCre. lilia ex eis vivunt o corpora , a quibus deserta mori utitur quanto magis ver justitia etiam in se ipsa vivere intelligenda est, ex qua sic vivunt animae, Ut ha CamiSSI JOrtuae nuncupentur, quamVis qualitu ha CumqUevita non desinant i Vere.

XIX. l a porro justitia quae vivit in se ipsa, procul dubi Deus est atque incommutabiliter vivit. Sicut autem ire cum sit in se ipsa vita etiam nobis sit ita, Cum ejus ellicimur utcum tu participos ita cum in Se ipsa sit justitia, etiam nobis sit justitia cum ei Ohaerendo ju, te ivimus . t tanto naagis minusve justi Sumus, quanto magis illi minusve cohίeremus de Scriptum est de

419쪽

unigenis Fili Dei, cum sit utique Patris Sapientia atque ustitia . et semper in se ipsa sit, si uod actus sit nobis a Deo Sapientia et Justitia, et Sanctificatio et, Bedenipti ut luemadmodum Scriptum est, Qui gl0 riatur in Domino glorietur i. is Quod quidem et ipso vidisti, addendo atque dicendo Nisi sorte non haec, hutn:ίinae aequitatis, Sed illa quae Deus est Sola esse s , seratur justitia. o Si plane ille Summus Deus veraciustilia vel ille verus Deus summa ju Stitia . quam roseCloesurire et sitire , a nostra est in lia peregrinatione us-litia , et qua postea Saturari, ea nostra Si in Hernitate plena justitia. Xon ergo Deum nostrae justitiae similem cogitemus . sed Cogitemus nos potius tanto simi liore Deo, quanto esse poterimus ejus participatione jus

X. Si ergo cavendum est ne justitiae nostrae similem putemus Deum , quoniam lumen quod illuminat, incomparabiliter excellentius est illo quod illuminatur quanto magi caveri oportet ne aliquid in serius et quodammodo

decoloratius eum eSSe Credainu S, quam est nostra uStitia.

Quid si autem aliud Justitia, cum in nobis St, Vel tu elibet virtus qua reCle sapienterque Vi Vitur, Illam interioris homini si,ulchritudo Et certe secundum hanc pul claritudinem magis filiam Secundum corpus saCti Sumus ad imaginem Dei. Unde nobis dicitur olite con- , sormari liui speculo. Sed reformamini in novitate men-n iis vestrae , ad probandum vos quae sit voluntas Dei quod bonum et beneplacitum et persectum . , Si ergo non in mole neque in disi intibus per loca sua partibus

Sicut Corpora sive cernuntur sive cogitantur sed in virtute intelligibili , qualis est justitia , mentem di Cimu S,

Seu OVim HS , Seu Volumus pulchram, et Secundum hanc

420쪽

pulclaritudinem reformamur ad imaginem Deici profecto ipsius Dei qui nos flarmavit et reflarmat ad imaginem

Suam , non In aliqua mole Corporea Suspicanda est pulchritudo eoque justorum mentibus credendus est incomparabiliter pulchrior , quo est incomparabiliter justior . Haec dilectionem tuam, quantum ad usitatum Epistolarum modum attinet , prolixius forsitan quam expeCtabas, quantum autem ad tam magnae ei quaestionem breviter admonuisse suffecerita non ut satis sit

eruditioni tuae, sed ut aliis quoque lectis vel auditis diligenter instructus, ipse uberius tua secus dicta redarguas quod est utique tanto melius quanto fit humilius et fideliuS.

EPISTOLA CXX .

Patili=ius Iolensis episcopus Augustiri proponit quinStiones aliquot riinum de Sahnis, tum de Apostolo et ad extremum de Eet an lio.

I. u DE paucis quae nunc jam ad navem currente litterarum perlatore , et mihi in ipsius sestinatione properant in mentem Venerunt, ne Sine corollari mihi rescriba S, aliqua proponam quae si forte lucida sunt, et mihi videntui ob Scura, nemo prudentum si horum , qui forte de nostris in hora lectiunculae hujus circa te steterint, de insipientia mea rideat, sed potius benevolentia fraternae charitatis faveat instruendo ut efficia videntium

imi desinebat epistola, qua ilim erat xxxv. - olias L HII quae autem et a I erat, mune aist Scripta circa an IO.