Acta eruditorum Lipsiensia, anno 1682 à 1776

201쪽

ιρα AD NOVA ACTA ERUDITORUM &α

verba transposuit, ad sensum eo magis, ut arbitratur, vinciendum. L. II. c. L n. r. definitionem exercitus, ex Latina derivatione omisit. Neque tamen alia plane desunt observata. sed minoris quae vulgo momenti videntur, e. g. L. I. c. a. n. 7.

quis Claudius fuerit, exponit, scilicet Appius ille, qui Capuam cepit Hannibalis tempore, ut resisteret equitatui Cam- Panorum. Ad L. II. c. q. n. s. narratur aliquid de ludis in circo, atque indicatur, quod sub imperatoribus ibidem primariae dignationis viri versati, rhedariorumque munere functi sinti Sub Nerone actores in quatuor ordines dividebantur, candidum, rubrum, caeruleum, viridem. Auratum ae purpureum adjunxit Domitianus. Uni praesertim aut al- teri ejusmodi colorum, quasi ad furorem usque addictus populus erat. Inde S potistimum caeruleus ae viridis Constan- tinopoli celebrabatur, et in roceres ac cives aemulabantur Romanos. Inde cum alteri magis faveret Iustinianus, duae potentes in imperio factiones ortae senti Atque hae. sunt sere primariae hujus commatis notae.

202쪽

Quae Liasia publicantur,

Tomi VIII Sectio M.

MONUMENTA INEDITA RERUM GERMANLem um, praeipue Cimbricarum/Megalopolensium, quibus varia Antipvitatum, Hisoriarum, Legum, Brium. que Germania, speciatim Holoria di Megapoleos, vis, narumque regionum argumenta illastrantur, supplentur, γfabiliuntur. E codicibus MDis, membranis, re ebarris authentieis erui studuit, notulasque alecit, re pra-

fora me instruxis ERM IOACH. DE ESTPHA

lapsae, impensis D. ChrisL Martini, I s. in sol. ma, Alphab. I 8. plag. IO. cum Tabb. aeri incis. 48. tum ante haec tria. & quod excurrit, lustra. priores hujus praestantissimi operis Tomi, quorum PrimusA. I739. Secundus AI7 o. Tertius A. I743. lueem adspexit, prodire coepissent, in his quidemtauditorum Assis haud praetermissum est, de iisdem, pro B b - ordine

203쪽

ordine & loco, quem ex sua priestantia omnino merebantur, tum temporis judicium. Quartum & ultimum ejus laboris volumen, cum quo & integrum atque praeclarum hoc opus eonquiescit, indulum quidem nobis hucusque mansit: haud ' sane ea ex causa, quod ultimi hujus minor ac praecedentium

reliquorum dignitas ct praestantia suerit; sed quod novorum

S recens vulgatorum laborum recensio, quorum omnino

mentio & notitia inserenda fuit, volumen istud, justo & priori, qui illi dudurn debebatur. loco excluserit. Quicquid am

tem hujus sit, quod hucusque remoram injecit, , quominus nostiis in recensendo partibus desuncti simus, iam nunc. ubi desectum hune animadvertere datum est, id operam dabimus , ut sarciamus eundem, ne Lectores nostri in Sup plementis, quae eum in finem adornari coeperunt, ut qii E in ipsis Actis filis locis vel omitia vel neglecta sunt, in iisdem locum inveniant, labore nostro haud diutium careant, qui adsitim sorte eorundem restinguendam omnino sacere possit.

In ipso aut im recer innis nostrie instituto, licet, ut modo dierum, paulo serius ad illiid demum accedamus, Opera eo minit, 'e l cloria su bis agendum et se ea istimamus, quod 19 uileis. Editoris, quam in cvulgando concinnandoque ultimo hoc volumine posuit, industria minime defecit, sed

vel omnem in eo conatum adhibuisse videtur, ut non modo postremus hicce monumentorum Tomus prioribus editis per omnia similis evaderet, sed ut dignitatem etiam &praestas itiam eorundem quodammodo superaret, ct aliquot minimum paratangis post se relinqueret. Hoc ipsum namque testatur tum Voluminis hujus forma exterior & habitus, ubi S moles ejus aliquot alphabetis, ut vocant, ct tabularum aeri incisarum multitudo ac numerus, vel aliquot deeadibus major ac in prioribus, conspicitur; tum vel maxime interior operis constitutio idem comprobabit: tibi mox argis menta, in prolixiori huic Uolumini ab Illustriss Editore pridinusia praefatione, pertractata, hinc ipsa, quae in eodem occum

204쪽

si,hieste sunt notae ct animadversiones uberiores, ac denique ipse Index etiam, qui hocce volumen claudit, & ad priora sinit relatus est, nobis uberrimam disserendi copiam suppeditare possunt, ut de singulis hisce aliquid in commenta os nostros reseratur, si quidem in hac causa partibus nostris rite perfungi velimus.

Ad praefationem i aer Illustriss Editoris, ut primo

omnium loco animum advertamus. vel maxime necesse

est, siquidem illa ita eomparata est, ut vel ipsa peculi rem librum conficiat, & per integra sere tria alphabeta, ad quorum seriem typothetae operas suas dinumerare selant, decurras. Licet autem quinque duntaxat summa sint capita. quae Uir Bmmus & Illustrisi. prout ipse in calce hujus praesa minis horum indicium aliquod facit, hoc loco sibi pertractanda sumsit: haec tamen adeo foecunda fuerunt, ut de pluribus. cum his cognatis & amico nexu junctis argumentis, uberi rem eidem disserendi copiam & materiam praebuerint. Primo loco occurrit commentatio de praesarionibus Martinalibus Lubecensum missibus Hambvirgensum, ab utrisque ad aulas Dueum Cimbricorum & Megapolensium deseret solitis' Postquam de his, quicquid observare quotannis moris est, e fide dignis & luculentioribus, quae de iisdem testantur, documentis, primum Illustrissi Scriptor retulit, atque hine

utriusque Allennitatis formam, aeneis tabulis exhibitam. Proposuit, mox demum ad originem ejus observantiae diligentius exquirendam devolvitur. Quum autem eandem in nullo hujus rei servato documenta, aut ad integram fidem faciendam testimonio, reperire hucusque datum sit; locus igitur nonnisi conjecturis relinquatur: harum quidem integram dodemdem ab ingeniosissimo Auctore in me. dium allatam deprehendimus. occurrunt autem in tant

coniecturarum numero, quarum altera alteram excipit.

ct suis quaelibet ex genuinis sontibus petitis praesidiis ot

rationibus eorroboratur, tot tantaque jurium & consuetudinum momenta, ut singulorum eorundem recensum

inire, pro nostri quidem instituti ratione, nobis non liceatc

205쪽

Illud eommemorasse sussiciet. nihil in prolixiori hae tractatione, quae ultra dimidiam partem commentationis hujus praeliminaris implet, omissum esse . . quod ad statum juris gentium, vel universalis vel particularis, publici vel Privati, quomodocunque pertinet, quod nexum Princirpum & Imperantium tum inter se, tum cum suis civibus,

iubditis, & vicinis, respicit, & quiequid hujus sit, sive ad vetem superioritatis territorialis, sive ad nexum laudatim

clientelarem, vel alium quemcunque modum, quo horminum inter se jura mutua vel continentur vel diriguntur. reserri potest. In his namque singulis, ubi, consulias & adiductis genuinis antiquitatis ae historiarum sontibus, Illustrissint ori haud levia vestigia reperire datum est, in quibus hujusmodi quidam nexus, praedillis civitatibus, cum vicinis Cin brieis & Meeklenburgicis laudatis Principibus intercesserit. diei non potest, in quem amplum & late patentem campum simul delatus sit, in quo suam in omni juris S historiarum apparatu scientiam eximiam comprobare potuit. Non tantum enim e domesticis documentis S praesidiis, hujusmodi

diversissima jurium, consuetudinum, variorumque circR era

dem rituum & observantiarum specimina ct exempla petita sunt; sed & si quid huius generis in scientia legitima totius Germaniae, quin S alibi gentium S populorum fuit, quod

cum iisdem comparari, atque ad eadem vel explicanda. vel ii lustranda, modo quocunque facere potuit, haud adeo praetermissum est, ut non ex ditissima omnium penu. qua illustri Scriptor in hanc rem instructiis fuit, allatum sit. Testamur argumenta, quae praecipuum in hac causa momentum trahere

nobis quidem videntur, de jure superioritatis territorialis, de nexu clientelari &seudati, de expeditiopibus militaribus, depraestatione hospitationum & orbedarum, & quae de variis notionibus, generibus, quin & θmbolis recognitionum hodiram jurium, in instituta prolixiori eorundem tractatione, in medium prolata & curatius excussa sunt: in quibus saepe, qui juri rudentiae amoenioris studio & amore ducuntur. &ω-

tuea trita & vulgaria Iustiniani placita sapiunt, ejusmodi dapes

206쪽

SUPPLEMENTA. Tom. VIII Sest V.

' invenient, quae eorum palato quam maxime arridebent. Ne

dicamus de iis, quae in applicatione horum jurium ad statum Lubeeensium S Hamburgensium, a primis suis originibus in hune usque diem, subinde deducta sunt. In his cum jurisprudentiae . litigiosae quamplurima argumenta occurrant, dc utramque iaciant paginam ; atque ad rationes Illustris imi Scriptoris id inprimis pertinuisse videatur, ut iura, quae in

iisdem versvatur, summorum Principum, curatius explicanda tuendaque sibi sumeret: ea tamen aequitate simul usus est, ut adversae partis rationes & argumenta subinde adferret,

ct parili fide ob oculos poneret; adeo quidem, ut quae in Q duis hujusmodi causis ab omni tempore diseeptata, ct vel Hamburgensium intuitu nee in hune usque diem satis ad liquidum perducta sunt, ex iis, quae hic in utramque partem di

putantur, egregiam & majorem omnino lucem accipiant,

quam rerum harum avidi lectores. aliunde haurire possint: propterea quod, quae in scriptis amoebaeis utrinque dicta sunt, & quorum in privatorum seriniis ratior copia est obvia, postquam eorundem subinde accuratior recensus institutus est, hic in compendium missa leguntur. In tractatione hueusque instituta, cujus summa quaedam capita retulimus, cum mentio nonnunquam injecta sit insimum Principatium Hosato, Cimbricorum Mechlenhurgensium, quorum ectypi in oriis subinde locis sint conspicui: exinde occasio subnata, & via velut parata est Illustriss Editori, ut in hoc etiam argumentum paulo curatius inquirereti Fecit id primum in Cimbricis, dein vero etiam in Megapolensibus; ab que cum in illis urticae solium, quod in terris Holsaticis admodum frequ*ns est. S in his eaput tauri sive bubalinum dubiae omnino sine originis . opera primum non parum molesta Auctori devoranda fuit, ut, quae sint aliorum diverssiimae ct parum sepe verisimiles de ' ea re opinationes, undique cong reret, & suum de iis judicium interponeret. In vera autem S genuina utriusque hujus emblematis origine decernenda, eum haud sit, quo rem extra omnem dubitationis

aleam ponas, ct ipse Noster etiam, in hoc capite, neque sbi,

207쪽

neque aliis sorte satisseeisse videatur: in eo tamen labor eiusdem, in nobile hoc argumentum insumtus, aliorum ante se tomm superat, quod ingens figurarum copia ct sarrago, quas magnis sumtibus tabulis aeneis pluribus insculpi. iisdemque non modo hunc, sed & jam priores prestantisiuni hujus operis Tomos, passim exornari curavit Noster. nunc compareat,

ct ubique praesto sit. In his namque figuris ubi delineati nes insignium Holato . Mecklenburgensium subjiciuntur, quemadmodum eadem in diversis ordinibus, locis, & tempo- .ribus eonspicienda fuerunt, ab Auctore autem Nostio pit u- rarum, diplomatum , numismatum . & sigillorum ex omni aevo adductorum fide, abunde seis munita sunt: inde satis no hiseum intelligent, qui heraldiere & historicae artis haud immri sunt, quantum incrementi hinc scientiae huic aeeesserit, quoniam hac ratione ct methodo, quicquid mutationum in ea parte iactum est, omnium optime ostendere S comprobare licebit. Tertium argumentum, quod Illustriss Mibeor in praesitione hae sibi pertractandum sumsit, ad jus p trium Cimbro -Holiaticum pertineti In medii aevi annalibus nonnunquam mentio oecurrit j-s Holliri. Ilae miteries; ex eo autem quod dudum in desuetudinem abiit, idem illud aliis adhuc nominibus insDiri consuevit a scriptoribus quibusdam reeentioribus: quorum proinde variae prostant opiniones, quodnam juris genus sub hujusmodi diversis notionibus eomprehensum sit 8 In iisdem igitur partim examinandis & iuordinem redigendis, partim etiam, quod ab omni veri speeie alienissimae essent, rejiciendis, cum primum aliquam op ram posuit Noster, mox suam in hac causa affert conjecturam . qua hocce iuris genus, quod in Cimbriae regionibus praecipue paludosis olim obtinuit, de jure Hollandies interri . pretari mavulti Cum enim e Seculo potissimum XII habeantur documenta, numerose Batavorum, Flamingorum, Frisiorum, aliorumque multitudinis, in terras hasce palustres. ad agros colendos, Stavosque exterminandos, emeatae; cui, dum huc commigraverit, ut patriis suis moribus & institutis viveret, omnino concedi debuit: ex eo Me de origine alien Disjligod by Cooste

208쪽

alieni iuris in his regionibus eonjectura fit admodum prob bilis, quam non parum confirmant tabulae Ducis Si viseensis S Comitis Holsatiae Adolphi A. I 438. itemque Regis Damae Christiani I. Α. I 47o. quae de antiquato jure Hollico.& surrogato in ejus locum jure Holiatico, testantur. Haec sententia Uiri Summi, quam hoc loco primum attulit, ex illo tempore jam aliis quoque se probavit; & meminimus . Viro lil histriss S Consultiss. Frid. Deil. Car. a Cronhelari, in Introd. Hist. ad Corp. Statui. Provinciat Holsat. Cap. IV. comprehensorum retenso, quam Illustiiss. Editor quarto loco in praefatione tradere aggreditur, quod non ad singula refer. tur, paucioribus hae vice absoluta est. Si quid in his occurrit, quod omnino ad rem etiam nostram facere queat, de eo mox insea dicendi locus dabitur, ubi de singulis in ipsa

volumine exhibitis monumentis exponemus, . quod ad litterariam eorundem notitiam cum maxime pertinet; ut adeo id ipsum jam heic praetermittere liceati . Quintum in S ultimum argumentum . de Taurolatria orbis a rei, μανη

pue Ombris Gothici, Vandalici, Nomegiel, Saxonici, Fri Ilai, re Scivisi, cui M. Thomae Broderi Bircherodii Taurus Sacer . qui S integer hine ipsi volumini sub n. UII. ex a tographo insertus est, potissimum occasionem desit, maj rem omnino nostram h. L attentionem & considerationem meretur. Ipse namque Illustriss Editor, integrum hoc doctrinaeti Cum Viri huius laboriosi mi, novissimo tempore, in Iuri

prudentiam Holaticam etiamnum vigentem, adeo magna &praeclara esse coeperint merita, ut vel intra proximos quinquo' - annos totidem sat haesa in forma quadripartita volumina pro-- dierint, in quibus tum constitutiones Regi Holaticas, tum statuta harum terrarum provincialia, magna industria' collecta, curatius a se ordinata, & in unum corpus redacta exhibuit ἔ de hoc tam eximio opere & conatu, qui nec in his porro subsistet, eum nihil adhuc in his Erud. Assis dictum sit, ut id

' propediem fiat, curabimuλ Aidem . sed pluribus novisque stabilitum rationibus,

placuisse. . ' in

Notitia Scriptorum re nonum ortim hoc volumine Diuitigod by Corale

209쪽

- doctrinae eaput sibi retractandum sumsit, & ex amplissimo , quo instructus fisit, apparatu, tantam doctissimarum obsere tionum farraginem attulit, ut historiam idololatriae gentium borealium velut ex integro retexuisse, & omnium sane seiptorum, qui in nobiliori hoc argumento ante se illustrando & exornando versati sunt, industriam longo post se intervallo reliquisse videatur. Hint nimirum effecisse inundem haut difficulter aut aegre sibi persuadebit, quicunque tot & ultra centum aliquot trunculas, Deastrorum & cultus eorundemmis nes reserentes, quae integris decem tabulis, aeri elegantissime insculptis, hie primum exhibentur, intuebitur. Hae namque, vel ex ipsis monumentis antiquis ad vivum delineam vel ad numismatum fidem expressae, vel ex aliorum auctorum, rum rarius obviorum, tum caro nimis pretio venientium. qualia sunt Atham. Tirefieri, Myst. Alis vani, Ol. Rudb elii, Bri nard. Pietani & mine leonii, aliorumque voluminibus repetitae, quantum ad clariorem oculo animoque ideam ingenerandam valeant, nemini Aelle obseurum es.

poteriti Quid porro de explicationibus, ad singulas has imagines allatis. sinuendum est y Non sane aliorum duntaxateonjecturis & opinionibus in iisdem nititur Noster, sed post easdem adductas ct expositas, mox suum sere non ubique imterponit judicium, ubi modo ab aliis sicubi aberratum est accurate ostenditur, modo quid in veriori vel probabili magis sententia tenendum sit pronuntiatur: in qua utraque parte, si vel historim argumenta presto sudiunt, vel si his deficientis bus ad praesidia etymologica, quPlingua gentis, a qua numen aliquod evitum est, obtulit, recurrendum fuit. ab utrisque ex aequo adeo eundem instructum reperire datur, ut nihil omnino videatur ei defuisse, quod ad causam hanc. ex genuinis suis sontibus exuendam ct decidendam, litesque etiam circa eandem obortas finiendas, quomodocumque lac re poterati Hactenus duntaxat de trahandi modo. quem Auctor ad argumentum hocce attulit, aliquid monitum est; jam ut de ipsa causa pertrachata etiam asseramus, quantum ad

summam rei pertinet, id primum dicendum venit, non esie

210쪽

SUPPLEMENTA. Tom. Um Sest R

eaurolatriam tantum, licet ab ejus tractatione initium factum est, sed & quodcunque numinum S deastrorum genus, quod populi septentrionales, & eorundem vicini, sacro quodam cultu ct honore prosecuti sunt, quorum hic ratio sit habita. Sieetenim occurrunt Frejus, Direbochus, Tuisto c Teuto. Wodati s othinus. Thorus, Crodo, Prono, Radeginus. Suantevitus, Suantiboldus s Suantibochus, Ruge villius. Frea item Herma, Siva, ct plura alia dudum eruditis celebrata idola; sed proseruntur etiam Cerunnus, Hollerus, No

Picollo, Protrimpus, Puscelus, Muiberus, Perdonus, Curchus, Porevimus, & quot non numina alia, quorum vix nomina nota sunt; de quibus tamen singulis, non tantum imagines asserre, sed & sua loea adsignare, quin & cultus genus, quod illis tributum est, utplurimum Noster explicatum dare potuit. Si porro vel intuitu figurae.

vel etiam cultus horum numinum septentrionalium, cum aliarum gentium Diis sive idolis convenientiam quandam animadvertere datum est, neque hane operam detrectavit ingeniosissimus Auitor, quin potius hujusmodi comparationes frequenter instituit. Sie enim mox Hertha Cimbrorum, &Diana Ephesiorum, atque Cybele Syriam, inter se conseruntur; idem fit eum Mota Baba Rusiorum, & Iside atque oro Aegypti. rum , cum Pogada L Pagoda Ploenensium & Pagodis orientalium, Ramens, Chinae & Ei astae Uirginiensium, ciuri Puchio Suerinensi & Picollo, Diis Cabiris, Baxturca, Boxitio. Henilo & Lollo, eum Virilipurasti Doberanenfi, & idolis hujus nominis Americanis atque Metieanis, cum Zwichio Slavorum, S Pustero, item Qui co Uirginiae & Floridse, cum Perdyoto Stavorum & eodem uioeco: adeo ut ex imaginibus

juxta se postis, S additis earundem descriptionibus; hujusmodi

convenientia ubique appareat. Cum denique a tauri cultu scriptori nostro ingressus ad tractandum hocce argumentum iactus est, ut in contemplatione ejusdem id ipsum

clauderet, operam dare omnino voluit. Egressus autem oditam arctoum, ad antiquissimas & remotiores alibi gentes