Iusti Lipsi Saturnalium sermonum libri duo, qui de gladiatoribus

51쪽

eefaciunt ad pugnain.Pro ipsis gladiatoribus Prudentius usu ρ pat: parum proprie, imo imperite: sed i ilia verenduvittarum insignu fabru, itural u lini Ur. Nam de Vestali scribit, quae spectabat gladiatores. Emebant

autem lanistae futuros gladiatores,aut expositicios pueros huic rei tollebant. Quinctii ianus Declamat. CCCxxviii. Ouantum ad te pertine non habet respublica visu ortem. aut illam serae luce ruuerunt. aut aliauu quod multo sit indipn ὶ uidis levi aut iam ni L. Martialis: In pexit velut emptor aut lanissa. tae Tota autem manus quae sub uno Lanista, Familia appellabatur:&eum dicebant Famili ae praeesse.Cicero pro Sulli: qt pro

Dis familiae Cormitas. Iam si in paranda familias luis est nulti i

quia Uuit 1ihil ad rem pertinet. Nam hunc Cornelium sciliacet sutile pro lanista Inbpide prisco M v Nus. FAMILI AE.

CLADIATORIAE. Suetonius Augusti cap. x Li i.

. nalicios Lanistarum ilias urbe expulisset. Se ca de Beneficiis : Lanista, qui semilia η siuam summa cura exercet atque ornat. νιμια Hinc natum prouerbiu Ciceroni familiare, Ducere familiam: quod idem censeo ac familiae praeesse, sumptumque ab hac ipsa lanistarum praefectura. Cicero in Antonium: Lucius quidem frater,ut qui peregre depugnauit,sam iam ducit. Idem alibi: Sententia,quaesumissam ducit. Et:Accedit,quo familium ducit in iureficientia. Nam qui caput in aliquare princepsque,bcne Ducere eum dixeris & Ducem. Sic in Historiis passi in Ducere ordines. in Quinctiliano , Ducere classem. Nec vis verbi huius adhuc satis intellecta: non certe ab iis qui Adagia nobis concinnata. a iuriind. Hi iidem Lanistae, honestiori de inuidendo verbo Doctores dicti. Valerius lib. it. Ex ludo C. Valerii Scauri doctori ratidiatorum accersitis. Quiqctilianus Declam t. CCCt i. In ludo

uit. erunt m doctores,'medici, mini iri: neque tamen ilis hi gladiatorum nomine tenentur. Et Magistri. Cicero iii . de Oratore:

Magister his Samnitium summasemctute est.Wdesiccit quia gladia-G--- tores nouitios do tirones docebant. Quin iidem Commentari di euutur,d: dare Dictata:verbis omnibus a meliore ludo sum ptis. Cicero de Magistro Samnitium:cortulae commentatur.

52쪽

sar apud suetonium a plerisque senatorum & equitum preci b iis mi sus est, ipsi disti buam tironumsusciperent, exmenti-biu Diliata arent. Tertullianus ad Martyres: I lactanti

ut vos assiquar. sed tamen , gladiatores perffctis os non tantum mutari praepositisui ,sed etiam idiotae superuacui quique adhortantur de An inquo r ut epe de ipso populo Distata suggesta profuerint. Nec inepte, Dictata: quia reuera prςcepta sua armorum, in commisere etiam scripto. iuuenalis de futuro gladiatore, Scripturus leges regia verba lanistae. Hirtius gladiatoriam hanc rationem docendi, bene cum mili tari composuit lib. i. De bello Africo: Caesar,uaquait, contra eiu smodi bo situm genera, non ut imperator exercitum veteranum, sed ut lani Ja tirones gladiatores condocefacere. quo pedest reciperent ab hoste, in quem Aodum obuersi aduersariis, quantulo Jatio resia perent, &c. Ait, tirones gladiatorcs. quia in ludo genera duo, Tirones siue nouitij,di Veterani. Veterani nobiliores, & usu longo edocti. ad Tirones cura &inst itutio praecipue pertine .bat.' Symmachus lib. ii. Epistolar Namgladiaturae idoneos communis cura pro piciet, quaepars in apparatu Gaestorio prior est,ut au- Ioramentote s L usa sus iustituat. Quinctilianus: Et inter dedita noxae mancipia contempti simus tiro gladiator,ut nouissime pei derem calamitatis meae innocentiam , discebam cottidie scelus. Ratio modusque instituendi,ut rudibus batuerent cum Lanista. Sue tonius Caligi iiD MPm Ionem e tu ora in ludoὶ rudibus se cum ' batuentem, sponte prostratum confodit ferrea si a. Sive etiam ad palum exercerentur, militum instar. Vegetius lib. i. iiiii cap. XI. Palorum enim im alo, palariorum tu non olum militibus

sed etiam gladiatoribus plurimum rodest. Sed prius illud de Rudibus,proprie,Batuere dicebant : & gymnasium ipsum, Batua lia. Glosi, priscae, Batualia , υμνα τι μονομάχων, Adamantius artyr . Salua a,quae vul) But alia dicuntur, exercitatione ludiu

torum vel militum Ani caut .Nec male addit liticrator ille de m i litibus nam &ij interdum rudibus pugnabant, ludendi exercendiue caussa. Liuius lib.xxvi. Scipionis curam in milite sor-rnando describens: Terris die rudibus inter se in modum iuga: pu ai. Inae concurrerunt. Ita vetus liber, qui apud Lipsium: non ,sudi ' 'bus, ut praeserunt vulgati. Firmat Polybius, qui capse in reb- quid i ta G

53쪽

ri: Ailat: adios ligneos. Id autem, ni fallor, Rudis: gladius inquam , e ligno. Suadeor Dionis etiam loco, in Commodo, qui post meridiem exercitia eius cum gladiatori-

iura. ibi bus denarrans: inquit, του Σεκ

est, Ea et ccbatμr, ' in usu hamat armaturam Sectitoris Ei ρὰ ctum rei peum dextra,gladium ligneum inistrapraeferens. Ait enim

ξύ ν: ad batuendum scilice non pugnandum. lib. i l .cap. Itaque Baculos eos appellat Capitolinus .in Gallienis: Pullos baculiis ion veritate pugilantes. Ita enim ego emendem,cum vulgo siit baculi s. ex quo alij, cculti , metuat ,haud apte. Tamen vulgo aliter iudicant, scio: & satis habent dixiste Rudem, baculum fuisse. At ego etiam aliud eos doceo in rude. Duplicem Wiari; is, cam fuisse: Lanistarum , & Tironum siue exercentium. Laniliae sua riadis,qua secerni cognoscique potuit.eam dico e serulas ure m: fuisse,& ferulam etiam nominari a priscis. Dio in Commodo: δε γυπια : πιζ,η μονοι οἰχ O , ias uisi . . id est: Pugnabat cum eo Larista quispiam, vel etiam gladiator, ferulam bosens. Et nonne discriminat apertὀὸ Commodo velut discipulo gladium ligneum tribuit: magistro serulam. Seneca ab hoc ludit in Satyra Menippaea: Eum proximo munere, inter no . uos auctoratos eruis vapulareplacet. Nam noui auctorati,nouo iij gladiatores: quos rude ferulaque sua aberrantes lanista cc debat velut legitimus magister. Nam & haec res a litterario lum aliis. do. Martialis illud tortuosum & breue,credo,iam capitis, Videan te deIectet contra nrtiarium ferula. id est, rudis,contra triden, te m. De hac ferulacca rude Charisius: Ru socipio quem Lani libet audis gladiatoribus gerit. Glossae: Ru s, ραοῦ *S ccior

ramini λα μονομα .Varro transtulit decore: Ad te enim rudem agriculturae esse nunc,olim ad Stolone uisse dicunt. id est, magisterium M. velut praesecturam agriculturae. At rudis ad gymnasia, liuersa ab hac,&gladij forma,ut dixi; fortasse etiam pbnderosior,gra-uggerit apud Senecam Latro Portius: Non est utilis exercitatio tu i quae verisimi ima est illi quod exerceat. itaque durior

solet esse vero certamine. Gladiator grauioribus armis discunt, quam pugnant: diutius i os magister armatos, quam aduersariussu linei Idemque in militibus notat Vegetius iactitatum ib. i. cap. xii.

Arma stana uiorque

54쪽

mp is ponderis E a crut is ctiua ideo dabantur, Ut cum vera in leuiora tiro arma sumpsisset,velutirauiore pondere liberatus decurior acriorques' varet. Haec exercitatio & velut meditatio nouis gladiatorious ad caedem. quam Cyprianus,ut cum Lucretio loquar,iure increpat incitatque: Homo, inquit, in hominis volupta

tem perimitum. t f τt quis pol is occidere , peritia est, τ sus est, ars est. Scelus non tantumgeritur: e docetur. quidpotest inhumanius, quid acerbius dictis Disciplina est,ut perimere quis possit: o gloria est,qu)d

Mense secundae. interruptuspaullam sermo de loco: sctumque per oc-gonem de Saturn liciis muneribus: item de Atophoretu,quae δε- is i. in mensis, o, item in ludis blectacuosque. DIC E v AT etiam Piglaius: cum ego ad puerum , Tolle ocius las mensas, & bellaria nobis infer. quae bellaria3 inquit Victor, non opus,

Piphianus hic quidem sermo ante omnia tragemata &nobis. Ecce autem dum locuimur, pueri adeste nuntiantur onulli, pomis,pyris,oliuis, palmulis, caricis, aliaque copia partim domestici,partim exotici fructus. Missi erant ab Hierony- εmo Berchemio, familiari nostro. I emi inquam ego. sempcrita munis noster Berct cinius ZTutores illi dabimus, ne prodiagat. At vos pueri gratcs illi dicite gratias,& rogate cras ut apud nos sit. Versusque ad conuiuas, Amici,inquio,numquam vidi faunera magis opportuna: non eo solum quia allata in punctistitio,ut sic dicam,mensae postremae,sed quia hoc Saturni die. Morem enim Romanum scitis, per Saturnalia, munuscula misitandi ultro citi δ. Spartianus in Hadriano: saturealicia o Sigiliaricia frequenter amicis inopinantibus misit, ipse ab his libens accepit. Tertullianus de Idololatria: Aobis, quibus Sabbatia extramea sunt, Neomenis feriae aliquando a deo dilectae . S

turnalia, γ' Ianuariae, cin Brumae, Matronales Irequentantur: Munera com eant renae consonant, lusis , concivia congruunt.

Martialis:

55쪽

1 cminit & Suetonius Augusto cap. LXxv.& plures alii. quid enim moror in re tritat Tu Pighi, dum interiungis, bibe. Licet, inquit; nam sitiebam in hoc sermonum aestu. puer assunde largius. Dum ille bibit,ad me Lernutius, De muneribus imos mihi satis liquidus: non aeque de Apophoretis,quae ipsa don ta Saturnalibus lego. Suetonius Vespas cap. xl x. Sicut Satumnalibus dabat iris tophoreta, ita Kalendis Martii semiuis. S des,illustra. Ne id quidem Lernuti,in uam ego,in alta nocte. Nam Graeco eo nomine dicta proprie, quae in conuiuiis dabantur auferenda. Ipse Martialis, qui libellum eo indice scripsit, interpres, Praemia conuiuic det sua qui rue suo. Et Ambrosius: ad conuiuium magnum inuitan'r, Apularet secum reportare consueuerunt. Suetonius in Caligula: - cho comissatione quadam, in ivboretis vicies Hs. contulit. Nec ignota ista,scio vobis: illud noue fortasse moneo,Lampridium corrigendum in haccc voce,vita Eligabali: Eunuchos pro aphroditis dedit. dedit quadrigas equos'atos nidos,bastemas in rίeda rescribendumque, pro dedit. Atque haec, Lernuti, inmensa Apophoreta. Postea translata ea vox ad munera etiam editionum. Ne enim lineam spectaculi huius tra filiamus,scia tote fuisse ritum uti Editores munuscula aliqua amicis fautoribusque mitterent, ludis consectis. ea quoque Apophoreta dicta. Symmachus lib. 11. Filius noster Symmachus,peracto --nere candidato, assert tibi dona maestoria, oe ceteras nec situ lues nostras pari honoreparticipat. sesso igitur ut eius nomine 2 ptis es' Apophoreta fiscipere dignemini, qui apparatui eius plura , praeclara tribui tis. Et saepius Apophoretica apud eundem. vi lib. ix. Non aspernabere,ut aestimo, d pilabi , apophoretici oblationem .no que enim graue est Nerecundiae tuaeso ennia votis . cipere. Ibi Dro quinto: Ad te hptichum candi uti, apophoreticum librarum argenti duarum misimus, approbare cupientes editioni te nostrae nomanimo desiis. Nec omitto denique, Apophoretum vel Apophoretam potius inter genera vasorum censeri Isidoro, cuius

verba De vasis escarum: Apophoreta, a Graecis, a serendo poma ver

56쪽

tati quid nominata. est enim plana. Desieram ego: sed excipiens Dii Za,Bene 5 benigne doces de Apophoretis, inquit. sed audentia ea dare nobis Z Quaenam illa inquam . magnum sit quod tibi negem, o Batava Syreia. Ex medio, inquit, Saturnalium ritu cereos ac asses. scin cui rei qui nobis domum prς- αῖ luceant. certe enim iam tempus. Heu, inquam , Morino, non ' 'Syrcn. ' Vix adsedimus etiam,& faris de discessu λ Caue, cave, ne per hoc Saturni se- DFGMerstum Saturnum te facia ego,& nouus Iupiter te dem in vincla.

Itorum a ludiatores reditum:deque copugnae dictum. Easunt, Ro-gtu, Forum, phitheatrum,Septa,Circus,vici rustones.

AT tu,Pight,redis in eandem arenam pugnatum λ l lle tiadens,Ego,inquit, iam mi ilum me putabam. Scin' quomodoὶ inquam. ut mihi domino citius decretum sit auctora sri,quam vite soluam. Pergo igitur,inquit. De loco ubi habiti, dixi: locus superest pugnae, qui non unus. Ad rogum enim d ti: in foro: in Circo: in Amphitheatro: in Septis: Vicatim dc re 'μ'gionati m. Ad rogum oli ,in exequiis: is ciue antiquissimus locus. Postea noda placuit circumducere populum,& omissis rogo ipsi gladiatores funebres in foro dati. Forum ergo locus ve- lactra olim tus pariter α diuturnus. Vitruvius: Italiae non eadem ratio fuit. Nam a majoribus consset udo tradita es ,gladiatorum munera in Ioro. dari. Proinde Oatiosiora di stribuebant intercolumnia. Idem alibi: Muneribus quae a maristratibus sero gladiatorum, scaeni que ludorum dantur. Asconius in Verrem: Menius exceperat sibi ius nius cor vae super quam tectum piraticeret, puri ipse posteri eius e ure munus gladiatorium pollent: quὼd etiam tum inforo dabatur. Ait,

etiamtum: quii nimirum is mos non prorsus exoluerat etiam

Ascon',id est,Claudis aetate. Plini j xerba cauete vobis impo nant, lib. XV. cap. xvi ii. Ara inde sublata gladiatoris munere Diui 'Iulii,quod noui me pugnauit in foro. ancipitis dico de fallacis sententiae verba. Videntur enim adfirmare postremum id fuisse in foro munus. Falso. Nam & sub Augusto fuit,ex Propertio Seu c lusiuumseruet arma sorum.

57쪽

& Tiberius munus gladiatorium duplex dedit, alterum in sotaro, alterum in Septis, auctore Tranquillo, cap. v ii. At Plinius de ipso Caesare sensit,nouissimum id suisse sorense munus,illo editore. Tamen coeptum vilescere&sorum. opinor ideo, quia ses ut &spe stationi parum apta Itaque magno ambitu i cum in foro Consules magistratusque clientibus tribulibusue suis adsignabant, δί in beneficij loco. Cicero oratione pro Mu-P ni' sitis multis verbis: ad Atticum lib. ii. epist. i. Duaerit ex ια. - Δ-me,nim conjues m Sicuus, umgladiatoribius dare φ At ero,

inquit 1οuus patronres iustituam sed soror,quae tantum babeat co laris loci, unum mihisolumpedem dat. Et facit eo decretum Senatus in honorem Ser. Sulpici j: Senatui placore Ser. Sulpicio fatuam pedestem aeneam in rostras latui circum ue eam fatuam locum ludu, ghinatoribitaque liberosposterosque eius quoquo Versis pedes quin que habere, apud Ciceronem Phil. ix. Igitur structa Amphia theatra, destinata proprie huic ludicro & Venationi. Et pleruque exhinc in iis dati gladiatores: tamen non omisso prorsus isti foro. Etiam in Septis Agrippae . Suetonius Calig. cap. xviii. Muvera pia tutoria partim in Amphitheatro Tauri , partim is Septu aliquot dit. de idus criptor notat alias. Sed &Circus interdum reperietis in Dione. saepe Vici &xi δε i. regiones vrbis: quod sub Imi p. factitatum obseruo. Sud non mihi mens onerare vos copia vulgatium exemplorum. Explicui de loco.

De Spolia is, quod item pars ludi ndei dictum, cui rei usuique obiter etiam de obscaenά ludi parte.

Hic Victor,Nimium properas. Quod olim de Haterio

Augustus, se te Pighi drxerint suillaminandus cs. Nam Spoliario quid fici,nisi locus ei at in loco ' Caput percussit Pignius, & Hemi inquit, videte vestrum Cyneam. Absquo hoc monitore, res tam illustris elapsa mihi crat. Sed retraham. Spoliarium non ipse ludus,sed ludi,ut apparet,pars. Ex lapide

prisco, quem Tybure vidimus: Cu RATO RI. MV NERI s. rvBLICI. Gi ADIATORI. III. QVO T. I S. TEMPORE.

58쪽

PvBLICE. OPTvLERIT. Etiam Tertullianus ab ipsis Am - phitheatris separat: Ceterum aseculo coronantur ν lupanaris, Atrinae, in carcer, ludi , in ipsi Amphitheatra, crima Ddiaria , ipse que Libitinae. Ductum nomen a re balnearia. Nam exteris esctati in balneis,Dinaria dictae, vi notant Gloc a Misissae Latinae veteres: vet,ut Graecae,Am- ιον, Spoliarium. Vbi er- -

go in balneis exuebantur,seque veste exspoliabant, Spoliaria dicta. & a caussa simili,in Ludis. Nam ibi,credo gladiatorum vestes,ornamenta. Plinius in Panegyrico de Arario disterens:

Nunc templum,nunevole deus,non ipoliarium ciuium cruentarumque praedarum si evum receptaculum. Imo amplius, locus ille receptor vulneratorum caesorumque. Cassius Seuerus in Controuersia, Debilitans expositos. Produc agedumfamili semiuiuam,trem tim,debilem,caecam, mantam, amelicam : Mende nobis captiuos tuos. Uolis mehercules nosse istam specum tuum,ugam humanarum calamita- .

tum oscinam, it dissentium θλoliarium. Seneca de Prouidentia: Videant largum in foro sanguinem, supra Seruilianum lacum ident proscription is Sultivae stolianum est) Senatorum capita. Itaque.

crebrae illae acclamationes Senatus, mortuo Commodo, sunt . ab hoc ritu apud Lampridium, Gladiatorem in bioliario. &, Gud aioris cadauer unco trabatur: gladiatoris cadauer instoliariisponatur. Quinde ij,qui sine spe curationis laesi, illic interficiebantur. Seneca epist. XCHH. vquid aliquem esse tam cupidum vitae puras t tu ulari in Spoliario, quam in Oren mali ' obscaenam partem ludi in eodem Seneca lego tibio v i i. Quaest Nar. extremo: nec scio an ad Spoliarium an ad ludi locum G dum, n. ubi ' Spongia, referam: an potius emendetin ludi, & capiam de iis qui sponte icle auctorant. ' infitis da

59쪽

DI xi. & sitiam sermonum pausa quaeso. Nam & serum est , ut video: & in me quidem omnis vis loqvcndi iam

vacuit. Itaque domuitioncm parcinus. Inclementi vultu ego,

Tu Pighi cesses' nec per limites illos eas, q*os ipse tibi ponti sti Z Non ego homo trioboli sum, si id feram. Cras licebit,in

quit. nunc te Lips, per hanc dexteram oro, mitte. Non, si per hanc sororem laeuam quoque inquam. Et iamne mitto ad Pi Prorem,ut te iaci stam i Neca etiam, in uir, si voles. Nam mihi decretum in hoc Spoliario mori potius, q iam amplius in hac Arenam. Lernutius cum Victore inici ueniens. Hercules multa nox est, Lipsi,inquiunt: δί tempus abcundi. Ego commotior, . Etiam me latrant meae canes P Sed surgebar talia dc Dueta. Ita que ego,Haec quidem conspiratio est,i quam . at sedete saltem dum patera ista circumfertur. Nam Pighio nostro non alia lege diludia do. Sedit iterum & respexit me Dura, Diludia tu quid appellas Apposite ad hanc rem,inquam. Nam,tempora quae gladiatoribus conceduntur inter dies Muuerum quibus pugnatur, Diludia dicuntur, viti scribit ad illud Horatij, Di luet i isticus, clamo, , diludiapo co .. - vetus scholiastes. Hic Victor, Vere fortasse Commentator, inquit. tamen inibi olim sententia me non displicet, Diludia es secum medie ludi alio genere spectaculi interrumpuntur, S

quasi diiunduntur. Ita enim mos, ut in media saepe coi odia. aut tragoedia, Venationem aut paria aliquot gladiatorum poscerent, taedij leuandi. Horatius testis: a Si cordet eques,media inter carminas iuvi ut Tyrsum aut pugiles.

Et Dio: qui Circenses dii si s ait Venatione de Athletis inter

60쪽

Pyrrbicam Ararmett. Approbo, ait Duaa. Et similis calamitas Terentianae Hecyrae interuenit, interposito funambula. Eius enim sententiae querela illa Prologi, Ita populus dis stupidi in funambub

Animum occuparat. .

Etiam gladiatoribus: ut statim,

Primo actu laceo: cum interea rumor venit. Datum trigladiatores. populus conuolat. . Tumultuantur, clamant,pugnant de loco.

Cum dixisset: patera accepta ego Victorem intuitus,Hanc ita spumantem,inquam, Latio & Latiae. Eduxi,dc Victori tradens, Quamus, inquam: moriendum est. Ille abominatus tam triastem vocem, Quaeso, inquit,vitemus hanc δεα sui in mensa:& despue,neomen habeat tua vox. Ego ris,&,Homo religio-ssii .ne,inquam,ita nescis morem antiquum Z Numquam illi diuitas , hilarius se inuitabant, quin lacesserent laetitiam hoc sermone. Atque adeo ipsa verba, ut protuli, apud Vibium Gallum in Controuersia Senecae vi l. lib. ix. Conuiuae cerre tui dicunt, mus,moriendum UZ.l ea lego non Bibamm,cinia vulgo.Ritum non vulgatu obseruo in hac ipsa admonitione apud Ammianum, Iib xvi. Nam pueri ministri cum lumina mensae inferrent, s liti similia dicere. Ita enim suppleant legamque desecta haec πverba: Malignitatesimili quidem Agens in rebus in His aesta, aderi nam itidem inuitatus,cum inferentes vellertina lumina pueros excis masse audisset ex usu, Vincamus perun lem ne interpretatum atrociter deleuit nobilem domum. Lew,Iquamus,per- nuce Am- eundum est. addiditque Ammianus calumniatorem aliquem sic interpretatum esse, solemne verbum, tanquam machinaretur Dominus ille aliquid magnum, & cum exiiij sui metu con iunctum. aut,tanquam id detorsisset in saeuitiam Imperatoris, sub quo omnibus pereundum esset. Hoc ecphonema etiam inveteri inscriptione sepulchrali,

AMICI.D V M. V I v I M v s. v I v A M V S.

Et sententia non semel obuia in poetis. Quid autem dices, si ipsuin cranium mortui insurre in mensam soliti huic rei λ ς' - Ο