De arte recte cogitandi lectiones sex auct. ab. Franc. Longano

211쪽

Reductione ad Arithmeticam . I77rit , es igneum . sol autem urit, e ' igitur uveus. In quo syllogismo, tertia id- ea , ciam qua duas alias comparavi , est quicquid curit. ut quae eidem conveniunt, inter se quoque conveniunt. Itaque eidem urere conveniat tam natura ignis , quam solis . Ex quo postremo conclusum est , solem esse igneum . f. I 8. In secundo quaesito hanc aliamideam in auxilium sumam : quae ex hemoventur, sunt animata. Plantae autem exue non moventur, ergo non sunt animatae.

In hoc yllogismo tertia idea est ex femoυore , cui convenit esse animatum, at quia eidem non con Venit plantarum natura, proindeque conclusum est plantas non esse animatas .f. Is . Ex hisce duobus exemplis ..sit manifestum ratiocinium esse illud ipsum, quod in Arithmetica regula aurea', sive trium', hoc est ex datis tribus terminis vel veritatibus notis, quaeritur quarta io- cognita . Sic in primo syllogismo veritates notae, sunt. I. uicquid urit. 2. Ignis. 3. Sol urit. 4. Terminus incognitus foles igneus . In alio exemplo : I. Quod ex se movetur. 2. Est animatum . 3. Plautae non fomovetur. Ergo plantae non sunt ani-Μ --

212쪽

i 3 Lect. V. De Logitai natae est quarta veritas incognita , Con. stat itaque ratiocinium esse quoque regulam numericam , Quantum ad caelia as atagum eptandi rationes apud vulgares cogni-ias . ipta non iunt nisi diveris unius yllogismi modificationes , et p. Ex quo fit, ut illud ipsum Dialectico contingat in quaesitorum solutioni, bus, quod arithmeticis in suis problema. tibus resolvendis . Hi enim quartum Ier minum proportionalem incognitum post tres dAtos noros , semper inveniunt vel multiplicando secundum cum tectio , vel primum cum secundo , eorumquo productum vel dividqui per primum , vel per rertium , Sic quoque Dialectici medium terminum varie combinando cum suis extremis modo directo, modoque reciproco omnes syllogismorum formas conficiunt . itemque si quis ratiocinii naturam per pend i , invenit eandem ad ipsum jud, cium referri, eιenim in syllogisino aliud nod sit . quam duas voces prius ad ter tiam , deinde inter se referre, Sicuti igitur quotquot dantur numericae regulae , omnes λd additionem atque subtractionem revocantur, ita etiam omnes regulae Logicae

ad unum judicium vel pegativum, vel assi

213쪽

eductione ad Arithmeticam. Ipsmativum , hoc est ad ipsam etiam additionem , vel subtractionem reseruntur .

Haec cum ita sint , quisque intelligit primo , quod sicuti Dialecticus operetur in ideis , ac sensationibus , sic arithmeticus in cyphris numericis : 2. Intelligitur, quod utriusque finis sit idem hoc est veritatis inventio Etiam intelligitur, tot regulas dari in una, quot

in altera . 4. Denique patet mentis operationem in utraque esse eamdem His demonstratis , nonne sequitur inter has disciplinas dari maximam analogiam 8 Nonne Logicae studioso esse perquam necessariam numericam supputationem8 nonne denique sequitur mentem hac exsuscitari ,

acui nobilitari ρf. a I. Quibus ita potius inchoactis

quam explanatis , pater numericam supputandi rationem omnibus esse nece

sariam , maximeque Dialecticis . At si aethicus, si oeconomicus, si politicus sint ejusdem expertes, habendi sunt bardi, &tanquam stipites ac trunci. Quis enim seipsum regere ac vincere potuerit nisi prius proprias vires tam physicas , quam morales supputaverit ρ'quo pacto aliquisse cohibere praesumat, nisi antea & tem-

214쪽

LQ, R Ds D caeperamenti , dc propensionum , assectuum impetum definierit ὶ Quomodo denique socialis , nisi propria & aliena iura , ni siqde propria oliena ossicia δnte princklluerit

f. 22. Quid tandem dices in seconomia civili, ac politica ars numerica cum nostro empore Maucis rhagistris docenda, paucissimis vero discipulis addiscenda eadem deseratur o infantuli naturae humanae asellii Po suntnς recte prospereque procedere aeque res domesticae , ac civiles sine ulla nummerica supputatione ὶ Quomodo enim sciremus hominum multitud idem, qui huno

regnum incolunt i quomodo consummationis quantitatem' frugum copiam, animalium fructum , commercii extensionem , industriae productpm i sine bac sciremps navium numerum , regni seperficiem , te rarum omnium productiones , vectigalium vim , hominum cujusque coetus labores , vitae commoda, fortunas, bona, aetates,

morbos pςriodicos , curationes ρ Deniquesne uti *pputandi arte quisnam scire posset, hujus regni praesentem, ac pinea ritum st tum, & quodammodo etiam su.

215쪽

Regusione dis Aritime ledrer. Igine praesens totius Eutopae floritas , uni computandi spiritui tribuenda est Pq. 23. Ex dictis igitur hanc in aper tissimam conclusionem venio , quod si qui impetent , recte facillimeque computant , ejus regimen est philosophicum , artes , scientiaeque florere debent , atque status omni ex parte esse debet securus ac potens. Contraque si ubique mendici , otios, ignavi, flagitiosi : si ex ita

tu extrahantur materiae primae , atque immittantur aliorum industria: si ars pe, euaria negligatus ac commercium vile.

stat : si artifices , agriculas, ac laboriosi angentissimo vectigalium pondete oppri mantur : si stupidi vasti, atque inscien tissimi sublimantus , deprimentusque ho nesti & industrios: a denique inusici, hi,

striones , mimi, balatrones inagniace ex cipiantur , literatique autem viri sacent, dicendum in illo statu artem computan.

di prorsus ignorati , Inoumbat staque huia scientiae quilibet Logicae studiosus , in suisque operationibus consenescat . Narnvisum est , quantum aeque pauperib prodest locupletibus aeque s a que ne gle la viris , pueris , senibusque nocebis.

217쪽

IN USUM LOGICAE TIRONUM.

De exiguo historii Logkae covinnenta, . Dialectica, quae est am perficiendae nationis humanae a Graecis orta Zenoni Ea leati Parmenidis auditori , & adoptione filio tribuitur, cuius progressio , ac fatatum apud antiquos , tum apud recent7ssi trios usque ad Abbatem Angelonum Pa trem Coelestinum brevissime d8signantur . Itemque itis praecipuis scriptoribus, quid in iis Wculpatur , quidve laudatur sine par tiurn studio exponitur.

Cap. I. Ex omnibus animantium Faneribus nobis huc usque cognitis , unus

218쪽

homo vi biae rationis caeteris pretestat , quia hujus facultatis beneficio se ipsum ,& petie. infinita alia obiecta exteriora cognoscit. Sed quo pacto nisi corporum exteriorum diutinis experimentis in suos sensus 3 Quid sensus, nisi quaedam organa , quae nOS Videmus, tangimus , ac dividimus 8 Verum quae ita sunt, corporea sunt. Homo igitur corpore constat. Itemque quilibet homo sua natura ducitur ad veritatis investigandae studium, ad bonum comparandum , ad malum declinandum . Insuper rerum ordinem , pulcritudinem ,

iustitiam , honestatem , liberatemque di

Iigit. His addite tot divina rerum inventa , tot artes, tot disciplinas, quae omnia nonnissi ab homine plumbeo materiae solidae , atque inertissimae tribui possunt . . Denique nonne maximum est animo ipso animum videre Quare homo etiam spiriinconstat. Sed qua via is ad veriratem inveniendam contendit. ea tam theoretice, quam practice Loescae tironibus enucleabitur . Cap. 3. Sensus , qui sunt totidem animi sensationum sulcra , quibus mens

veluti excitatur, concutitur, atque auge

tur, rem distinguimtur in exteriores, &in interiores. Primi sunt quinque om i-

219쪽

bus perquam noti , quique ad unum tDctum Omnes reducuntur. Interiores vero sunt memoria , temperamentum , assectus , attentio, fensusque moratis . Horum Omanium vis facile determinatur ex ratione tum organi, tum virium corporis pre

menti'. o.

Cap. 4. Cum sine obiectis exterio Ibus nullas inessent in homine sensationes, Sesine his nulla in esset scientia; proinde tot dari debent quolibet in homi ne sensationum genera , quot in eo dantur seolas . At in sensationum serie prima est nostri , exteriorumque corporum existentia. p. 3. Deinde persaepissime ex una in aliam sensationen 1 transimus, ac is

in eadem immoramur. En euotio ae du ratio. Verum sensationum cessatio, ac dinratio in nobis non fiunt nisi vel eum voluptate , vel cum molesta quibus dein des,deria , atque abominationes excitantur. Itemque remotis inbiectis etiam ea sentimu . ac sensatiostes sunt in ratio ne attentionis, vis phantasticae, atque in digentiae praesentis . Ex quibus clare liquet animum huminum quamplurimis ha

220쪽

di, sentiendique voluptateς, desiderandi ,

detestandi , reminiscendi, atque imaginandi. Ex his etiam liquet animum uno sensu tot habitibus imbui , quot ex centum , si eidem inessent . Cur igitur tam multiplices Ut seruationum multitudo au

geatur .

Cap. s. Sicuti ex sensibus sensat ones,

ita ex sensationibus mentis actus oriuntur . Hi generatim sant perceptio , reflexio , conscientia A meritatio , imaginatio , abstractio, perceptiovum compositio, earum que resolutio. Quorum duntaxat praecipui

adumbrantur.

Cap. 7. Percept o potius nomine, quam re ab idea distinguitur , nam eadem rei notitia ad inentem reserta dicitur perce'tio , ad objectum vero relata dicitur idea . Ergo quotquot sunt idearum genera, t tidemque etiam sunt perceptionum classes . Ideae omnes dividuntur uel quo ad ea rum ortum , vel quo ad earumdem naturam , vel denique quo ad nientem . Primo casu, sunt vel a eurisiae ac primae ' Vel secundariae , ac res ae . Secundo casu sunt, vel smylices , vel compostae . Tertio autem casu , sunt , vel elarae Scobscurae ; vel distimetia A confusa; vel complea