Pro cultu litterarum in Hungaria vindicatio

71쪽

σα VINDICATIONIS

Quod io e Felix, Faustum, Fortunatumque sit. Quum proinde cui a diverticulo redeamus quum inquam HUNGAM , ista auspicato , a D, bus addicentisus coepta , jamque per ITAMAM , GALLIAM, BRITANNIAMq;, singulares eruditaeEUROPAE Parteis propagata, peropportuna ct expeditissima philosophandi ratione nondum initiati sint; contra vero in spinosa PERIPATETICORuM abstra- .ctione occalescant,illudque intricatissimum sciendi genus, aridum praeterea, jejunum, enectumque , dedita contentione asse stentur , istud forsitan in caussa fuerit, ut nullas ADvERsARIE iis tu germa nas esse, frugique LITTERM , aut pra Da luas , Geassa tradi, cotique methodo , prorsus autumes , ct apud te omnino concludas p Verum, si ita qui dem, Vide sis, quam parum caute. Etsi enim HuNGARos neque sciam , neque etiam velim ex eis esse, qui rationem nultam reddunt, sed ad maj

rum judicta eonfugiunt, quod illi Sapientes fuerint, illi probaverint, illi scierint quid esset optimum: a

maluntque errare, eamque sextrariam, quam adam

rura, pugnacissime defendere, quam sise perrisacia, quid e stantissime dicatur, exquirere'. o ut pote, - Vel quia nil rectum, ηυῖ quod placuisssi, ducum; Vel quia turpe putant parere minoribus , O quae, Aberses diseere, Senes perdenda fateri c . Et si dicebam ) GENTILEs meos , neque sciam .

neque velim hujusmodi esse; quippe qui REGM

72쪽

TIORUM PHILOMPHIAM nedum non subsannant, verum & suspiciunt , & suos in usus plura ab eis sublime cogitata, utilissime inventa, perbelle elucidata, ac lapienter ordinata, in usus inquam suos jam dudum traducere orsi sunt , ac dei mceps quoque sunt amplius traducturi r tamen si etiam obstinatius, atque mordicus, unam PERI PATETICORUM D strinam retinere pergant, quam per manus ab A vu accepere , minime prose cto hac re nullas ipsi Litteras, aut pravas, o in Miles habere dici poterunt. Etenim nondum sane, nisi quadamtenus, ac tenui conjectura Compe tum est , eos ARIN EMos vere ac genuineis non esse ; sive germanam tanti Μagistri sente tiam ad eos haud pervenisse , sed ascitam albquam , sed subreptitiam . Τum Vero , non dum certe ipsi per ΑEmulos hodiernos, ex Arce si non manifestae veritatis , saltem paris , &aequae probabilitatis quantum quidem ego assequor: sunt exturbati . Insuper et AssERTA , DOGMATAque illorum, ad explicanda usitato more Christianae Religionis Μysteria multum,commo- . duinq; succurrunt, ac subveniunt: Cum potissime de Sacrameηto Eucharissia, cum de Ditanctione in Diminis, de Assumptione Naturae Humanae ad Sacrosanctam cuti vocant) 'postoim , nec non aliis summae considerationis momentis , quaestio imistituitur. Atque praeterea, Duce , Praeceprore,

verum meis

hora quaedaex ea deliis hant. Tames aute eripateti is eorum unam illam , con μηter reti serent, sono, id prava Litteras bais Merim.

73쪽

UINDICATIONIS

Interpreteque ac Doctore, THOMA illo, hum na sane ingenia praetervecto nitantur. Cum quo sere satius, quomodo Cicero ca) cum Platone, errare malle queant, quam cum isi is nuperis Pin-Los HIAE INSTAURATORIsis , vera , c si tamen sint a sentire. Λdde: quod M. TULIaus , tametsi, PLATONEM maximi semper secerit . inque Astra extulerit, ac Deum quemdam ni ophorum quodam Ioco nuncuparit . de PinipQETicis nihil minus immortalem commendationem expromat: Peripatetiri inquit familiares κομi ; 3uibus nihil est viserius. Albia eruditius , nihil gra Dius b . Ac denique; si tibi Α ΕRsARIE LITTERA RUM cultarum rudes HUNGARI , quia PERIPATE TIa , universus litteratus orbis , ROMA ipsa Studiorum ALTRIx maxima, ipsa ITALIA longe florentissima, totque postea ingenia , ac peleberrima SCRI'ORUM Nomina, qui litterariam Remp. pluribus retro saeculis cumulato Eruditionis cem se adauxere, indoctum quid suerint, aut sucum solumniindo assimulatae cujusquam Doctrinae vel nuper ostentaverint, est necesse. Quandoquidem, ct omnibus his , S ubique . S continenti ordine PERIPATETICA PLACITA . Scioque ac THEOR MATA , paucis ab hinc Calendis . atque semper antea, adprobata fuerint & recepta. Consequens praeterea est, ut eodem inscitiae dedecore coniandas cum Humans inclytissimas Λcademias,

74쪽

pARS PRIOR. sy

SEM,VIENNENSEM,OENIPONTANAM,S reliquas haud pro numero: in quibus non alius certe in praesens, quam ΑRIsTOTEuc Dic ToR MAXIMus , jura le

gesque philosophandi praestituit.Cum autem haud

arbitrer istoc audaciae genus te arrogare, ut nimi rum adversus tot tantaq; LITTERARu M pervetusta DOMIcIMA , immo quaedam EMPORIA judicio in turgeas; non erit cur hac de caussa quam pene mei immemor prolixius pertractavi) ΗUNGARIAE egregias deesse LITTERΑs occlamites, aut inhonora illam inscitia sordescere.

Quare amabo dic aliquando ingenue , quae illae insignes quas oggeris LiTTERAE, in

PATRIA nostra prorsus incognitae sint, ac peregrinae 3 Nisi vero Graecae sortasse, Hebraicae, Chaldaicae , aut AEgyptiae Z quibus ERuDITAE quoq; ITADAE Civitates plerumque viduae sunt. Enimvero, ni exoticas aliquas fabaudias, aut ejusmodi, sine quibus , egregiae frugique LITTERAE adhuc nihilominus nominentur, ac reipsa sint; ni hujusmodi inquam ) LiTTERAs inrelligas, atque praestacte exigas quamquam,ct harum aliquarum quisquam vigor sit in HuNGARIA, praesertim GRAECARuM, S HEBRAI RuM equidem quoti dianae, lidae illae, usitataeque LITTERAE, inΗuNGARIA nedum hospitium pervetus obtinent, verum etiam

Γdae vero ser usitatae aliae Liti arae, ae Di e linae, om

75쪽

s s VINDICATIONIS

etiam Civitatem,&necessitudinem, S pretium, Seultum. Viget proinde illic, & viget sane haud

mediocriter,primum quidem THEOLOGIA, sive illa quam ΤHEORIc- , seu ScHOL TIcAM appellitant; sive quae POLEMI dicitur, atque Controversias Orthodoxos inter, ac Desciscentes agitat, horumque perperam sentientium putidos nervos elidit: sive PosiTivA , quae de Scripturis, Τraditione, Conciliis, Patrumque consensione, tanquam illimibus , ct luculentis Fontibus ad liquido demo- strandas Sanctae Religionis Formulas , argumen. in rite ducit, ac derivat. Sive demum illa MOR LIs , quae ad Uirtutem instituit, Legem Dei pariter & ECCLEsi AE proponit; Noxiae, quae, ct quantae sint, quive devitandae , plectendae, expiandae , recte atque ordine informat. Viget praete

PAus studium, usus, exercitatio: Ut prosecto Causidicorum, & Advocatorum utriusque Fori. Greges usque circumagat Gens illa nostratium .

litibus agitandis , dicendisque Caussis quid enim

negem multum implicita, assuetaque. Quam eapropter veteri proverbio Finitimi dictitent

aut calamo , aut gladio eontinenter Altam gere. re . Praelegitur postmodum PHILOsOPHIA P RIPATETICA; quam tamen Quaestis etiam pr meis , ac navae experientiae subjectis , non ,

raro Diuili do by Coosli

76쪽

raro interpolamus: quo seriatum tantisper ab se-

eundis intentionibus animum, recreemus, ct quippiam oblectamenti admisceamus abreptae , ac fastidiosae contemplationi. Quod si porro tantundem ego extulero, ac magnificavero Res nostras, quantum tu ADVER- 'sAME commisisti , ut deprimeres ; atque si de GRAMMATICAE , PoΕsIS , RHETORICAE , ac utilissimae Artium, quae dati , acceptique Rationem, conficere doceat, DisCIPLINIs , collatio fiat, haud equidem erubescam asserere, non longe admodum H GARIAM esse inseriorem jam nunc ITAMA . Etsi autem non me praetereat, ultroque admittam , in praecipuis ΙTAMAE Urbibus a quibus , Ηον tanquam scatebris optimae in Orbem Litteraeci G RI perpetuo dimanarunt ELOQUENTIAM in primis, terae adeo ad primaevam venustatem , qualis ΤULLII tem- steqMenterporibus enitebat, postliminio jam sere redi Vis 24;, I h.

Ie minime tamen concesserim Sermonem Iati- sane pravaenum, ac totas mitiores Musas percrebuisse ma- rgis, magisq; esse familiares, ac denique usu se minimum , quentiores, quam in HUNGARIA . Ut sane, politioribus licet ITALIAE Litteris auream elle reddi- Dieuum se tam AEtatem jure propemodum venditare pO- 'tueris, tamen non nisi perperam, atque injuria abs te dictum sit, nurus IIUNGARIS , alit pravas,

ει inutiles possideri Litteras. Quippe, demus

mediocritatem illas non exaequare; in arduis ni-

77쪽

VINDICATIONIS

hilominus atque praeclaris teste Cicinom etiam mediocritas laudi est . Quamquam ut in

trepide satear quod res est , Humaniores nostrae Litterae , aut Α Enea profecto AEtate castigatiores , de elimatiores plerumque sunt; aut propediem cum Argentea quoque comparandae, vel eidem plane antecessurae. . Verum addubitas3 Sed immo inficiaris pervicacius, quemadmodum caepisti , haec talia , toti demque Scientiarum . ac praestantium: Doctrinarum , quae connumeravimus subsidia, & honestamenta HuNG-iM suppetere 3 Adi velim quilenim iacilius credas8 adii ΤYRMvIAM CAMIAM, BUDAM , CLAUDIOPOLIM , JMARlNUM , PIsONIUM ,

in quarum singulis , si non ubique congesta adjunctaque omnia , dispertita profecto reperies i cflorere haud postreme, S uberi etiam ac opimo fructu communicari frequentissima,Juventute. Quo fit ut nihil dicam de PHILosopHIA , ac ΤHEO LOGIA , de quibus jam aliquid , pluraque dein quo inquam fit , ut sane non debeant DIOGE-Nis lucerna perquiri, qui in stylo Oratorio, Poetico , Historico , sin minus controversiam sece

78쪽

FARS PRIOR. ss

rint CuALPuris, tecum saltem, quantum hoc in genere valeant, periculum fidere semper sint comparati. Atque age sedes Congredere Eloquio, ves Creminae,aelige quod vis; Ipse ego pro Sociis pergam comendere et es eme eerte ancipisi tecum eoxcurrera Marte . Scilicet haud tantum , e uanu me a Bat mur, Te moror 3 aut vescis pugnet A musica lacertis. Et mihi mena stit quo mihi Carminis ardor, Me quoque nutrices ritem μxere Sorores, Aptaque Castalia tinxere aspergine labra. Atque meo pariter consedis Tullius ore, 'Mis prorsus macere, exueeus , jejunus o illet Sim licet exiguus, neque par P ostratibus inquam. Quid vero 3 obluctari p aut quicquam adhuc o tendere ausis Ita equidem. Τransmittis enimvero , compluribus HuNGARIAE locis tractari , ct condoceri qualescumque Litteras; at pramam, o F esriv

inusium denique earum tradeadiarum , eolendarum. φηr ora Vs.

que ratιonem tmen. o quo te ΜιnerVali , queis rii, qua Aee. te condictis stipendiis demereamur l exoremus t re et , advocemus t ut rectam illam , illam accuratissimam , multo maxime exactam , atque tandem, Liuerar utilissimam Litteras instillandi, laevigandique rationem, quam peetore occulis , quam Orbem, que Ratibus Litterarium, ac nos praesertim avarus celas, nostras in oras , in Gymnasia Lyceaque nostra, tu novus sincerioris, ac rarioris Litteraturae Pa-h a rens, Divitia by Corale

79쪽

so VINDICATIONI s

rens , bonis quamprimum avibus adportes , imtroducas. Pro quantum nobis dolet, nullam hactenus de te famam , nullum vel minusculum, rumorem , nullam quamlibet tenuem notitiam

ad nos permeasset Scilicet, quantum suo divino P Tom doctissima ATHENARuM Civitas gloriata olim suit ; tantundem Ii parva licet componere magnis tantundem propemodum nos esse splausuros , dum tui nobis uturam impertiveris.

Quin ades p Quin advolas Quin velis remis

ni deinceps aevo dicundus p Ol quid perdidit, qui te audire non potuit a

Inde, concludi necesse est, Homines nostr tes , etsi permulti exteras Provincias viserint, peragrarint, introspexerint; etsi plurimi in hac URBE Omnium principe , praestantissimas Litteras condidicerint pro cujus rei fide Collegium Germanicum , S universos qui Romae Iuni Inclytae SOCIETATIs Uiros , ipsumque Sapien tissimum MiNERME Coetum appello concludi imquam necesse est, Homines Nostrates , Purpuratos alios, alios Primores , Praesules alios ; Presbyterosque, ac Regulares, verbo omnes illos, po

nes quos hoc in genere summa Rei semper fuit, ac quidlibet constituendi potestas, aut adeo stol, dos obtusosque suisse tua sententia, ut praecla

80쪽

PARS PRIOR si

ram inter, ac depravatam Litteras communicam

di methodum , discerniculum haud invenerint; Aut inertes adeo, S supine oscitantes, ut pro- biorem illam PATRIAs in SCHOLAs invehendi, negotium sibi minime unquam duxerint sumem dum. Τe contra tibi videri eum esse, qui ante omnes illos pernoveris , quam videlicet probotissimam rationem usitari oporteat, maximeque expediat in recte tradendis, percolendisque Litteris: Atque qui prae cunctis iis , idem ipsum exequi valeas. E quibus reor adsequeris , quam dissicili, scopulosoque loco versere , inde quidem odium tibi,hinc despicatum non impune conflando. cum omnis arrogantia odiosa est, tum illa ingenii multo molestissima L . Fac proinde quod Veteres dicebant in iuum ipsius Ilium inspue b) At,siquidem i Plin. i. 33. usque adeo perspicax ac lynceus tibivideare, cedo velim quam tu pravitatem observare poteras, quae in perverse, ac supervacanee tradendis Ll, teris, in HuNGARIA inveteraverit Z Ego vero si me sustines, si fastidium, si molestiam non faceta, reseram disertius, ecquidnam ex usu sit, mDERATo-RIBus HuNGARIs , ad sermandos bonis Artibus Adolescentes id quod ipse in me Puerulo fuisse praestitum vive memini; tum vero quamdiu domi agebam, propius animadverti, comperi, exploravi. PuERuia quocirca aliquanto post, quam

dulcium uberum suctu amoti sunt, dum videt,