장음표시 사용
81쪽
GHethodus tradendi Eumenta Ut terarum ae
cet pappant jam ipsi commode atque Ial tant, ad annosque discretionis petigisse indiculis non obscuris produnt, sextum itaque, aut septimum Aetatis ingressi, vel emens, Nobiles quidem universi, plerique omnes civili conditione nati. sed S p pulares non pauci, aut Paedagogis Domum conductis , aut Lum LITTERARU Rectoribus apud omnem c quod dici receptum est Parochiam . publica pensione constitutis ; aut potiussimum VIRIs
RELIGIosis committuntur ; JEsu nimirum SoCus, vel ut plurimum REGuLARIBus CLERICIs , a SCHOLIIs PHs nuncupatis. Hi ergo qua fieri potest facilitate , Elementa primum Litterarum internoscere ; tum syllabas innectere; mox lectitare expedite ; postea memoriola quaedam con, plecti ac etiam depromere, eos condocefaciunt. Ad haec : ductatis blande palmulis apices exarare; Pietatem superos deprecandi quam a Parentibus, aut Nutriculis combiberant , adaugere; Rudi menta Fidei Christianae ordine ediscere, proque modulo concipere, ac declarare. Paullo tardius, rite per casus, versa per modos , o temporaz uti Grammaticis loqui uiuuenil inflectere : Notiones deinde ac propietates octo partium orationis primoribus quasi labris delibaret brevi demum curtulas quaspiam, easque familiares periodos latino sermone apte construere, intendendo ad regulas assidue, quibus convenienter opera.
82쪽
ri des eant , ni ferulam non expavescant . Simul autem in promptiore nisu Characteres expingendi illos exercitant; nec non Decalogum, Praerepta Ecclesiae , Sacramentorum numerum s fructum , usumque perdocent . Μethodum
denique labeculas sacro in Τribunali detegendi , easque ob amorem piissimi cum primis Numinis detestandi, naviter instillant Hipostmodum , ii
nimirum, quorum paterni lares publicis a Sch tis remoti sunt. tum & omnes alii, hunc in m dum e vitae simul Litterarumque cunabulis utcumque eduisti, Insignioribus in Oppidis, ac Civitatibus aggregantur: quo videlicet ceu de nidulis educti pulli ) jam proprio quisque conatu altius in studendo nitantur, aemulatione plurium animos incendente, atque alas addente. Istatic de amiculis, Hospitio, alimentis, locupletiore Domo natis Genitorum impendiis abunde prospicitur ratii in Seminaria, ct Convictus piorum liberalitate eum in finem excitatos, ae locupletatos, COOPtantur . Ubi plerique Saecularis vitae institutum retinent, multi Clericalem in ordinem adlegum tur omnes autem ad praescriptam vivendi nodimam , sanctam ac salutarem sese componere , ac diem ex die ordinate ducere omnino jubentur.
Egentiores tandem, queis Domo vix quicquam suppetit , praesertim ob loci distantiam ) cum
per Studiorum occupationem vacat, subsidium Diuitigod by Corale
83쪽
apud divitiores rogitant, pro laudabili quae ob tinuit) victitandi ratione. Cujusmodi pium inprimis subsidium, ultro ac munifice optimi Homi- ines elargiunturdam recepta in consiletudinem benevolentia. Inde prosectum , quod non pauca sane nu meraveris Municipia ac Civitates, quae levi calculo tercentum Alumnulos, hoc modo opitulatae sustentent, eisque ad STuDIA LITTERARuM pros quenda, praesenti sint alumento. Hujusmodi quocirca in locis quae frequentia sunt GYMNAsiA S ACADEM-E , consertis, simae patent Iuventuti. Quam viri, qui nomine SocioRum JEsu uti diximus , atque CLERI RuM PIARuM SCHOLARuM censentur , post illa quae praemisimus, GRAMMATICAE deinde consummatioris INNITuaeis, adeo perfecte confirmant, atque etiam expoliunt, ut jam Adolescentuli, & quod EvROPA demiratur novenos plusve minusve annos nati, expedite , prompte , perin deque latinam, ac vernaculam linguam loquam
tur . Sive demum istud felici facilique Gentis indoli, sive diligentiae rugistrorum, sive quod verius sit utrique imputes. Neque loquantur solum ex usu quodam ipsi S Psittacorum instar,sed
vero uniuscujusque Θηtaxis, sive Periodi, generum item , & multiformium cin quas voces per mutantur) flexionum;nec non variorum construendi modorum, cum regulam, tum & caussam subi Diuiti by Corale
84쪽
subito reddere pernoverunt. Quin & dubia exadVerse posita distincte enodare, refellere, conciliare : Omnia vero latine; quasi qui de HuNGARIs in LATINos cito abierint , materni sermonis alumentis non amplius indigi, ac illius vix
Quo ex sente promanavit, quod in HuNGARIA qui de vulgo usque, & medias inorum humilitate sint, non raro admodum offendas , qui licet ignavia , aut iniquiore sortuna , vel alia
demum ex caussa , studiorum adminiculo meliorem ad conditionem non assurrexerint; tamen intrepidi , cum percunetatus es , latine respondeant ; Doctrinamque constanter , ac tenaciter retineant, quam rudibus annis accepere : tamet
si ipsi Ollas inter & Cacabos , inter tripodes, ct alveolos, subulas inter S acus , inter stivas
ct strigiles, inter armenta gregesque Versentur. Quamquam ista non ad invidiam , verum quia res ita tulerit, diista sunto. Quare si pateris, geminum exemplum ad istud propositum faciens non incongrue sum allaturus . Accidit haud ita inusto abhinc tempore , quod Viri Religiosae cujusquam Familiae , ruente imbri contecto per arva curru pro cesserint , dum subulcus opico gregi pascendo ad vigilans , propius viam consisteret . Hi ergo inaccessa Dei judicia admirati, elatiore voce la-
Exempla Peeuariora LatiuorΠmsct opinione magis erudi
85쪽
tina , haec invicem: Homo iste nihilo secius . atque nos , ad imaginem Dei iactas, Divini Cru ris lytro assertus, ad cepessendam sempiternam Beatitudinem ordinatus, en cum Caeli nos injuriam commodissime arcemus qui fortasse in statera ne paullo quidem plus appendimus ipse tamen dedecorosam ad sortem damnatus, in gratiam foedissimarum pecudum tanto sub nimbo alget misere, ac tremiscit. Ille contra , sermonibus intentus, apposite , ac praeter opinionem versum hunc latinum Vatis Tomitani subnexuit: n us ambiguis metam properamus ad unam. Tum stupere illi, quaerere, urgere, num quid
quam latine sari nosset ubi gentium didieisset ran vellet ad honestiorem victitandi conditionem pertransire Reposuit ex ordine latinus Porc rius e Se videlicet in HuNGARIA Patria sua , latinis litteris probe suisse instructum, in Philos phia quoq; ac Theologia haud infime profecisse; hujusmodi tamen vivendi genus quod sustineret,
jonte amplexum esse, utpote saluti aeternae ab se conquirendae peropportunum : quod iccirco pro nullo inset deserere, quamdiu spiritus corpori cohaereret. Ipsi proinde cum bono Deo, via, tramiteq; suo pergerent ad metam supremam communemque, dum ille interea hoc altero dele sto calle , eodem contenderet. Attoniti sapientissima , prodigiique plena secundia, se seque muti
86쪽
mutuo respectantes recessere , ineffabile subinde Numen multis collaudantes, atque factum memori mente reponentes . Alterum , die sere perendino accidisse videri potest, illius siquidem ego ipse testimonium perhibeam. Alius proinde qui sepiam , pariter eruditus , bucerum pecus consequebatur an cornipedes , non satis reminiscor. ia vero per distantiam immanium apud SE GEDINUM camporum Civitas Τibisco alacet perampla Christianis Sacris interesse vix umquam erat integrum, Socios per aprica Pascua
CATECHEsI imbuebat , a criminibus revocabat, ad secum comprecandum permovebat,
Aris operantibus dari solita ad litandum pro deli stis eorum nervianctam Hostiam) colligebat: quae postea Religiosorum in Coetum bis quotis
annis deserre , atque simul in aure Sacerdotis onus conscientiae latine proseisto deponere , sin litavit : neque unquam porro passus est ab suscepta vitae ratione sese deduci dimoverique virorum illorum Regularium persuasionibus, locuples licet ac bene nummatus jam S esset, Saudiret latinus Equiso, aut Bubulcus. Quantum porro abest , aut quantae saltem assignemus ignominiae existere usquam in Hungaria Virum Nobilem, vel Ordinis Senatorii praecipuis cumprimis in Urbibus, qui latinae Linguae ignorantia sordeat, nemo crediderit et quip
87쪽
HvNG. qRI Militer. etiam Gregarii , Latini permulti.
pe cum illius usus etiam Oppidanis, atque Opi ficibus non sit infrequens. Quapropter haud unius Exteri , praesertim qui de Italia ad Nos sorte concesserit , ore prolatum fuit , quum ibia , quae mox adduximus , coram deprehenderet , LATIUM videlicet nedum Coloniam olim in PANNONIΑs duxisse ; verum hodie Sedes quoque illo transtulis e videri r Utpote cum ΗUNGARis , qui jamdiu in Pannoniis insederunt, lingua illa, vulgaris propemodum haberetur, quae olim LATINORuM erat vernacula. Et sane, quemadmodum est verissimum, ita nemini videri do-bet incredibile r in Curiis videlicet , Τribunal, bus , J udiciis ; in Arugationibus , Probationibus, Responsionibus ; in conficiendis demum Instrumentis quorumvis scriptorum , Coatractuum, Transmonum, Doηationum , FUFDηvm , Locationum , nec non Tabularum Teriamoti , sermonem latinum passim personare . Adde : Milites ipsos, Gregarii usque ordinis , quam plurimos computari satis nitida , comique latinitate in sermocinando, aut noxas Sacerdoti aperiendo: barbariem licet ipsi , ac perhorridam immanitatem , '. ad Gentium consternationem praeseserant Intuitu, frontisque minis , armisque torosi , Et late patulo fuscis in pectore millis , Et seris , poda subter quae nare rigescunt; Denique voce truci , eum tandem infrenduit ira. Quid
88쪽
Quid posteay an repereris Pred byterum in HuNGARIA, qui latini sermonis prompta, minimeque sta A, Cle- haesitante peritia non sit praeditus p Apage illoc ricum ordi haud serendum omnino dedecus ab inclyto CLE-Ro nostro, ut Deo nimirum sacrati, ct ipsi qui- Θterum,quidem ECCLEsIAE LATINAE Homines, linguam tot '' ἡ.ι. Conciliorum Sacrosanetis traetatibus, Divinorum- infra ut a. que Dogmatum Decretis, tot religiosissimis Ritibus, caeremoniis , adorandisque Mysteriis conse cratam , probissime, quantum quidem pro munere ad eos pertinet, non calleant, non intelligant SLongissime profecto dissimiles iis , cujusviodi, dum peregre proficiscerer intra tuae putem Regionis fines semel Ego ac iterum ostendebam . Ex quibus cum latine quippiam sciscitatus sum, δώου pro'.
pisce mutiores haerebant: voculam ab eis impe--od eοπ' trare vel pretio haud poteram, adeo SacrMnentum suae ruditatis abscondesunt . Ne in viam me rectam quem nescio quid barbarum fremere pu' .δω.dis 2
tabant dirigere noverunt: immo sugere tandem RegioπMd- latinam alloquutionem, uti praestigias, vel sint, strum augurium. Deus bone i graecine isti, an reis Ausa latini Ritus Sacrificuli 3 an ipsi vel formas Sacra- mentorum satis intelligant, quae latine certe γproseruntur Reipsa, recitant solum illi Horas Canonieas, ac sine scrupulo earum ad sensum non attendunt: neque enim potant, cum latine ignorent. Jam vero ad impossibile neminem teneri lu
89쪽
culentum est. Igitur semper ipsi si Superis placeat γ culpa vacabunt , nunquam licet orarint attente .
O imperitiam tanto sane Μunere indignam lQuid vero ρ si quoquam in I ungariae latibulo hujusmodi myiam deprehendi occurreret, quod prodigio foret similius putes putes hemi ADvERs ME,ad Aras illum admitam iri Immo ludibrium
cunctis suturum tene, ac omni mihisterio coni,nuo depellendum . Dolet tamen, S majorem in modum dolet , quod provocatione tua irritatus qua totis HuNGARIAE Regionibus probrum in se, tiae, ac pravae litteraturae adlevisti ad ista paullo procacius exaggeranda, invitum propemodum animum adjecerim: quamquam non mihi, at justius tibi succensere istud, quisque prudens debeat, qui initium introduxisti. Quo se argumento tutabatur, ac sortiter muniebat contra C. SALL ΤIuMΜ. ΤuLLius C. ; si tamen responsio illa sit Ciceronis .
Sed jam veluti in conspectu positum est ,
atque dictum abundius, quae videlicet ratio, quis modus obtineat apud Hungariae Praeceptores, Grammaticam, sive recte di emendate loquendi Artem edocendi Adolescentes. Ita quocirca comparati , ad Prosodiam ac Poeticen manuducuntur. Heic anni circuitu, quantitatem accentum' que syllabarum advertere, percuneuntibus e Ve-Diuitigod by Corale
90쪽
stigio indicare; genera deinde metrorum, & constitutos eis pedes c quod Hunt altius menti imprimere; fractos pollea, tortosque versus, redin tegrare; tum vero marte proprio sensim aliquos procudere, Epithetis Ad a trique illustrare: imbrari impensius Hassicorum, S in arte principum , structuram , Entheum , Oestrumque, dc Elegantias et VIRGILII in primis, OvIdII, SENECAE , HORATH , MARTIALIs , JGENAias , ΤIBuLM , PRO PERU. Eosque nedum pervolutare, sed ingistro jubenti memoriter quoque promere, in dies con suescunt. Istius autem labor est , isque praec,puus , veterum omnino Poetarum vim , latentes
eruditiones, sensus abditos, insigniores accessus, impetus, transitiones, hypotiposes & energias , gemmulas denique ac flosculos, singularesque paratus selertissime exquirere , indicare , ad perire , explanare. Auditores verbo omni contentione , omnibus stimulis, omni industria, ad evolandum in Parnassum , ceu minores aquilas , prolicere, provocare. Quo sane conficitur, ut ac ta , pernici , atque duetili Indole Adolescem tes nostri, circiter curriculi istius exitum, & versus recitent quamplurimos probatorum Α uctorum ad omnem sere materiam congruentes; & suos neque temerius, neque aridiore, parcioreque Ve'na prosundant . Ipse ego nactus fueram quospiam institutioni nostrae ereditos , sexdecim