장음표시 사용
91쪽
vix amplius annos , natos; qui tempore , quod
erat interdiu a ludo reliquum , caenationeque ac
diverticulis, bis centum, plurei'; versus bene concinnos, ct repexos pangebant, solertiaeq; ac navationis egregium periculum , atque mihi acceptissimum ingenioli partum, ad me perserebant postridie . Quos praesentem usque in horam tan quam dilectum pignus , ac mnemosynon , meliore scrinio asservare non piget. Nunc ad RHETORICAM , Artem illam flexanimae Eloquentiae, omnium jucundissimam aeque ac pulcherrimam, facto transitu, serio, atq; etiam impensius perhibere profecto interest, quo nimbrum ipsa, casso an frugi tenore methodoq; ab Hu GARIAE Magistris tradatur . Duos igitur annos huic Artium praestantissimae, nostri operam Iuvenes plerumq; navant. Ut videlicet quanto diutius,
tanto solidius atq; felicius, ad quiddam suis sabiem non indignum viribus in re maxima, ac certe inexhausta, pertingant. Ptimum autem Praeeepta ' Metoricae memoria complessit, explicata capere , controversas de iis c siquae intercurrant quaestiones nosse dirimere , atque componereo ,
elaborant. Deligitur iccirco, qui brevi, ac sacili Methodo PRAECEPTA Artis probatissima collegit.
Nunc DOMINICus DE COLONIA, vel alius Etruscus, CAMILLus NI Mus, e Piarum Scholarum Clericis adsumitur . Simul ergo, dum apposite dicendi
92쪽
cendi PRAECEPTA pedetentim accipiunt, periodos quae multifariam dividuntur elegantius concinnare auspicantur, ductare fusius, vertere vari reque multiplicius . Ratiocinationes dehinc ex L eis intrinsecis extrinsecisve desumere, latius tendere , eloqui nitidius. Τum figuras verborum , ac sententiarum saetitare; de industria afferre hujus generis Paradigmata , sive Exempla, e selectiorum A uetorum monumentis excerpta . TrO-pos etiam qui cimelia, aut quaedam lenocinia Orationis sunt , modo non ad nitidi um congerantur Tropos inquam scite commeditari,apteque, ct congruenter adponere et Inde , Amplificati nes de rebus propositis longiuscule proserre, innectere suis locis vividas sententias, miscere as,fectus. Postea PRAEEXERCITAMENTA APΗTONII, F suum,Narrationem Chriam o rel. ductu Praecept ris contexere. Sub idem tempus, Orationis Exordia quae ad intentum faciant, cum ex caussae visceribus , tum aliunde eruerer invenire demum firmamenta quaestionis ad dicendum assumptae,debilia, mediocria , sortissima : eaque in quovis dicendi genere ordinare:Formulas transitionum ab optimis Oratoribus mutuarii inspergere suis locis lumina sententiarum: facere deleetum verborum: se ri pro exigentia jam lentioribus, jam concitatis affectibus , hoc, vel illo modo expressis: ac post caetera , idonea peroratione cin quam Oratio spom
93쪽
te quadam defluat concluderet quaeve addis- sta decursu operi, sucre , summatim in ea eona plecti , ct compendio recensere . Addere denique, motum illi vehementiorem his vel illis verborum sensuumque subsidiis ex praeclarissimis Auctoribus depromptis. Anni tandem anterioris iacile dimidium , S. totum alterum, in structura postissi miim orationis, ct interdum Poematis, Iambi ,-Savrae , operose ex thahere. Cujus a denter prosequuti studii is demum fructus enascitur, ut construant tum demum a se ipsis Juv
nes , atque ad audientes non raro proserant quase tam primulas declamationes non sane strigosas , tortuosas, S enectas; verum pro teneritudine
judicii, utcumque succidas nitentesque, S uolin
ebianum, a cum haec audis, ct contra pertendas , longe alia , sive prava omnino, naucique metho do . in Rhetorica ac Poetice, HuNGA M insti, tui Juventutem . Siquidem persualum sere sit . ubtra monteis, ac potissime in HuNGARIA, barbarie horribili esse ratam esse Eloquentiam. Haec tu, sequutins errorem sua tantum in pretio serentium , ct aliena, ut ut aurea sint, ex inolita
94쪽
persuasione tamquam Dacida ac lutulenta asper nantium. At vero qua ratione superiora illa me morare poterana , ni didicissem p ubi autem didicerimp equidem in HuNGARIA . Heic in lucena es susus, hela altus, heic eduetus, heic imbutus. Neq; demum alias, nisi nuperrime, cum ad Urbem accederem, ab amicissimo Soto vel unquem Iatum
divulsus. Dico proinde libere , hunc quidem , quem pertexui Adolescentiam serinandi modum a me ipso , dum intersuit servatum suisse ised vero ab aliis H GARIAE Moderatoribus longe etiam teneri probiorem Qui praetera pleriqueis omnes ut nihil de me asseram sedulo, ct ossaciose , pro eo atque oportet) his praesertim n vioribus annis emciunt, quo nempe strenui Elo'quentiae Candidati germanae latinitatis corruptela inquinatos Codices cujusmodi, tenebris digniores,oflusa haud ita pridem politioribus litteris luctuosa nocte, Iucem prodiverant bene multi in coenum flammamq; injicerent. Eos in primis Auctores, qui
summo semper loco habiti sunt, atque auream ad Aetatem sese reserunt, assiduo voluerent, Sintentissime observarent. Μ ARCUM TULMUM, quem prensamus omnes, nullus etiamdum est adsequutus pro eo, quantum possent, detererent, aσ depascerentur. Hujus proinde unam , alteramve Orationem, lucidiorem illam, atque captui, profectuique magis accommodatam, Μ
95쪽
ut taceam de ITALIA , quae ipsa quoque ab imeptiis dicendi , queis fascinata suit , sesqui abhinc Saeculo , & quod excurrit , sese repugare coeperit ; sa Etsi inquam , haud inficier ejusmodi Stili depravationem pluribus ab hinc annis in HuMARIAE Scholas fuisse invectam, ut praeter sonitum ludicrorum, ridiculorumque par
tuum, praeter vocabulorum ineptorum, recens- natorum, vel etiam antiquatorum Sartaginem , non multum admodum reserret , redoleretque
Oratio; ipseque Cicero, tanquam tristis, severus, inornatus, festivique leporis inops , fastidiretur , Germanae ille Fons illimis, S inexhaustus Elo- ruentiae ; At hodie nihilominus, hauri antiquiusucimus aliquidpiam, quam TuLLIANAE LINGUAE, idest: ROMANAE , quoad possumus consormari atque idipsum, nostrae culturae commendata in Αδolescentia eniti murusque impendio praestare.
Ita siquidem, S illis prosectum illustrem, S exi
mium nobis decus parari quum neque mente, neque oculis destituamur) utique videmus. Quare pro viribus agimus, ut Eloquentiae studiosi in verbis genuinis, perspicuis, Castigatis, nitidis, Spraecipuam curam ponant, ct voluptatem illam virilem persentiant. In apertis deinde, ac pondus habentibus sententiis, figuris vividis, validis mo mentis , atque ad assentiendum pertrahentibus, amplificatione gravi, & nequaquam redundante,
96쪽
affectibus huc atque illuc pro rei exigentia non ignave inclinantibus, industriam col locent singularem . , Illa demum sidera, geminulas illas, ct blandimenta aures oblectantia, etsi rarius ac mod ratius intersererent, ne elixa atque incondita, aut depexa situque squalens videretur Oratio haud tamen plus nimio , atque unice , auribus blandiri contenderent , easque permulcere , a. perpetua quadam voluptate adficere. Quum nemdum in Oratione , sed in rebus quibusvis aliis, quae nimium delectant , satietate delassent: ut adeo ) maximis voluptatibus nausea tandem sit sinitima . Haec itaq; habebam, quae produe ius
dicerem Areversarie , pro SCHOLA HUMANITATII atq; ELOQUENTIAE REGIONUM nostrarum et Tum scilicet, ut ostenderem nullam in hujusmodi quoq; LITTERIs tradendis , quam objectas pravitatem, aut cassam operam apud nos invaluisse, quod comtinenter pertequor; cum vero , ut innuerem tui
similibus cujusmodi Com AE hae in URBE plures Ultramontanis quoque , S in specie
Nostratibus, quantumlibet barbari putentur, gu stum inesse studiumque sincerae ELOQUNTIAE . Ac propterea censeri non paucos, quorum Elocutionem arrogantiores isti, nedum non habeant aduncis naribus suspendere, sed in manus quo que delicatas sumere , ac quatuor etiam oculis legere minime debeant vel etiam possint dedignari. Jam
97쪽
Iam itaque; HUMANIORUM per LITTERARUM in ara te circumduxi. At cum vix quicquam putarem praetermissum esse, quid videlicet nobis in more positum sit in iis tradendis ; illud supplendum venit et Adolescentes nimirum nostros inde ab infimae Grammaticae subselliis, Instituto Moderatorum Historiam saeram ct profanam succincte ac per capita memoriae manda re t dein vero statia temporibus , de Saeculorum ex ordine Gestis , de Pontificum, Principumque successione, de Uirorum olim illustrium Factis, ortu , Conditione , in Hominum Praestantium
Corona sortuito compellatos monitosque, nar rationem summariam facessere. Praeterea, Hebdomadis aliquo die cr id quod Saturni sere , ac etiam Solis diebus fit , apud CLERI a praeser
tim SCHOLARUM PIARUM DOCTRINAM FIDEI ROMANAE , quanto majores , tanto solidius altiusve exponi audiunt et quo nempe , usu institutoque APOSTOLI , lae parvum , dentientibus autem joh-dior sca praebeatur . Quibus de rebus impigri Μoderatores sancto certamini crebro commi tum aemulos ; victores munusculis impertiunt:& qui Anni decursu hujusmodi salutari contentione antecellebant caeteris , illos cum Drama annuum in exodio Studiorum gestum est deis publico Pro scenio in Parentum lectorumque Auditorum accursu , adplaudentibus lituis , atque
98쪽
pias Humaianiores Litte. ros, Arith,
tympanis promulgant. Inde fit, ut isto gloriae laudatissimae gustu, ut ista acclamatione , veluti Classico quodam provocati, jam Neoptolemi bellum Haeresi intentent, ac se in dies magis, magisque adversus privatos saltem , ct Elandestinos Fi 1 Rebellium assultus magnis animis Obarment . Quemadmodum autem eadem sidelia peccati horrorem , amoremque Pietatis , tenerioribus imprimere Μagistri haud negligunt; ita ad maturiores, qui de Rhetorica , Poesi, supremaque Grammatica censentur, constitutus Iatinus Orator, quolibet nisi non vacet Solis die, accommodatam dictionem pronunciat , eosque ad omnigenae Virtutis consectationem , execrationem teterrimi vitii ; ad retinendam per omnem vitam Christianae Prosessionis inculpatam , rationem concitat, incendit, inflammat. Hunc in modum educti , edoctique nostri quos fingimus Iuvenes, mitioribus a Μusis, Velut optimis a Nutricibus divelluntur . Atque , quidam eorum iique permulti, solidioris Arithmeticae Studio manum admovent , cujus primordia singulas per Scholarum Classes antea
delibabant i cujusmodi quidem pernecessarii
Studii usum fructumve, uni, ac solisi acceptu refert ΗtNGARIA SCHOLARUM PIARUM INsTITU-- Alii demum rebus mundanis valere jussis, utpote fluxis ac cito perituris ; Clericalem,
99쪽
Regulariumque in ordinem sese redigunt: Pler, que Genus, Remque domesticam aucturi S iblustraturi, Studium litterarium ulteriorum Dis ceplinarum prosequuntur. Itaque S hi quidem S illi alii, dum per Μajores licet, PHILOSOPHIAE condiscendae , qui biennio. qui triennio mentem PDRA.
M THEOLOGIAM non mediocria adserre alume
ta Eruditorum Orbi semper via fuit 7 Neque sane hodiernorum quorutridam cavillatio , auctoritatem illius, roburque subvertere, aut elevare unquam poterit. Quamquam, ne praejudiciis pertinacius Occupari videamur, de PHILOwPHIA quo que Μ ANICA,ac RECENTI E sumptis quibusdam utilioribus, ct majore evidentia nixis eos imbuere. confirmareque, istamque nostram Pripateticania,
quodammodo interpolare, & quasi depexam, vi rem reddere; jam ct coepimus, ut quodam Ioco memini atque deinceps multo etiam solicitius iacturi sumus. Τum. ut sere jam publico D ctiorum judicio gratificemur . simusque obnoxii; cum etiam , ut rescissis nonnullis, quae haud
nostra, verum orbis prope culpa, ad excitam dum puta, excolenduinque intellectum obreps rant magis valitura substituamus, ac etiam h manae comuetudini amoeniora. Ad hanc proinde disceptandi, veritatemque indagandi magii stram
100쪽
tem milita. rem , ita ad Se tias quoqMe trompte eodiseendas
Artem navi Adolescentes nostri magno animo, nu
meroque sese applicant: Siquidem in Academia Drnaviens facile trecentos, Budeos sere totidem, Casseviras, Iamarinensi , Ciaudiopolitana, ZagrasA
na o rel. paullo pauciores connumeres .
Quanto vero profectu, quam sublime, per ingenitam eamque iacillimam ingenii vim brevi intervallo enitantur plerique omnes, dictu permirum est . Certe emenso curriculo, methodo plane Diale ticis usitata , ct catenatis, pressis, arduis , intricatisque argumentationibus in horas producta , ad centum, & amplius Τheoremata , saepe sine ullo Μagistri praesidio defensanda, sese permulti intrepide comparant. Τum vero haud praevisa, vel indicata, quae ab oppugnarerisus ad disputandum delecta suit Quaestione, argumenta proposita alacrius , ac fluide resumunt, di sibivunt
exacte nodos ratiocinationum, dissicultates mire eliquant , & dispungunt. Non nescio quidem UOLATERRANo excidisse , Hungaros omnium Artium esse indociles praeterquam militari Quam tamen
ille salsus, hallucinatusque sit, quisque velim
animadvertat. Libenter ipse ex ore jactantium excipiebat, UOLATERRIs Patria sua, coelesti sus
gno sagittarii posita , solida, o seneficio Mercurii mersatilia ingenia gigni; Atqui HuNGARIA quoque nostra, citra ullius dubitationem eidem eoel sit subest ; b aut igitur UOLATERRANus U