Manipulus orationum ab eruditis viris Polonicae nationis, diuersis temporibus, & occasionibus scriptarum

121쪽

lere voIuit, quam in aduersum vires suas experimentum dis

ferre . Tunc funestum in vicinas ceruices ac terras ferrum intulit , cum Te liberae Polonorum Manus Regali auro occupabant . Quid vero ad tam infaustum nuncium subito non moliebaris i Distulisses, si per Te stetisset, decus sceptri, ut cla-uam erigeres, nisi subditorum desideria, aureum Te prius, sibique amabilem in Regali Maiestate, quam ferreum hostiq. dissicilem in bellico puluere admirari maluissent. Quoties Optasti longa Comitiorum spatia breuiori cursu pr terire, con silia in angustum cogere, securitatem in fines deferre, ad omnes honoris primi fructum destinare ξ Audiebas immanem hostium furorem, Nationum diuersarum delectu varium , ingenio subdolum , perfidia celebrem, numero militum & a morum opulentum, sedere ad Smolenscum, lassis circuireia, continuo ligatis ductu castris stringere. Intelligebas subterraneis dolis turres subrui, eijci puluere nitrato muros, agi vineas , scalas admoueri, parua arcis immens' prςsidia perpetuis laboribus ac vigilijs satigari. Tanta periculorum mole

prorsus concidisset magnorum animus Imperatorum, Tuus assurrexit, & Te Regno huic coelitus concessum probauit, ut pulcherrimam rebus amictis ac dubiis fortunam porrigeres ρος sens , absens mitteres. Incredibile enim , & ad aurium tDIecebras confictum videretur, tam ingens Prouinci ς propugnaculum a paucis contra frequentes Hostium legiones seris uatum, nisi Tua auspicia nossemus. Tuq selicitatis erat opus , quod starent m nia, ruerent Adueriarii, milites sola tui aduentus expectatione viventes, corporum atque animorum vigorem retinerent. Ita postquam aduersis ac . belloi una tempestate fluctuantem Rempub. tractare cς pisti, ijs quoque spes salutis affulsit certissima, qui ne auram quidem ducebanti liberam, nisi quam Hostes suς fiducia victoriς, & terroribus imbutam transmisisIent: Et vero,cum Te in Patriς gremio detineret multa undique impendens necessitas, di primet subdi

torum issili od by Cooste

122쪽

torum preces, quibus rus consulebant dignitatI, amoris inui- tament una non tulisti Mouerunt Te calamitates miserorum, quarum sensus maior Te tangit,postquam singulos cum Sceptro in manus, cum Corona in cogitationes admisisti. Didiceras ab Aureo Pomo, quod in solenni datur inauguratione, ad Te pertinuisse, ut Tuq Fortunς pr mium ac dulcedo ad omnes perueniret. Summis ergo itineribus propcrasti, ut securitate prς senti pericula dissipares: nec sic tamen absens, cum abesses. Sustinuit interea tuos successus Vicaria Tuae imperterritae sortitudinis Mens, quae Tuam praesentiam ubiqueia circumtulit, Quo magis autem Barbari agere prsdas, ct in vicina evagari prohibebantur, eo pertinacius , in illo militari otio Arcis Principis excidium agitabant. In hoc sortissimum

munimentum , adductarum versutia Nationum incumbebat; innumerae sudabant operae,omnium pendebant animi: ignari , quod tuis rebus militarent. Nam postquam in haec campestris meditationis opera, & validissima dissicultatum erectarum artificia semel hostis decidisti, subito nudati propusnaculιs montes, tuum tibi Smolenscum retexere. Anni pene totius laborem dies una ita sustulit, ut viae undique late. rum starent apertae , neque tot anfractus vallorum, & tumuli Ioricis emuniti tutam amplius praeberent stationem. In una Omnes cesserunt castra soli, omnia se portare secum rati,quod Pedes ad corpora auehenda superessent. Hoc quoque clementiae tuae debent, quod cum caelo transegeris, ne Victoriam sanguine Hostium cruentares. Ostendisti ea Te pietate esse, ut ad vincendi securitatem voluntate tantum. OpuS habeas : ea prudentia , ut dispersos sub unum extremae Sortis

ictum colligere possis . Neque vero haec Diuinae opis benignitas in otium cecidit Tuum, & fidem conatu ac occupatione militari absolutam. Non supplicibus eam duntaxat in partes tuas aduocasti palmis, sed serro etiam inuitasti. Illa enim

ultum pretij habent vota, quae, quod petunt, faciunt.

123쪽

Exordia pugnandi, 'quae precum ardor promouet, pro eon. . summatione Victoriae Superi metiuntur. Quanquam etiam ita praesens in ipso praelii seruore Tibi aderat Numen, cis . late sterneres Hostes , & erectas adires per cadauera moles aut militum gladij iam in ipsis aduersariorum castris triumpha.rent. Persecisses igneae alacritatis constantia, Tuarum virium impetum, nisi manus ad placandos rebellibus Diuos

transtulisses. Prope ipsa tibi displicebat Victoria , quod pessime obstinati, bene oblatam salutem impetrare nollent. Quia tamen seruare volebas, idcirco, cum memoria grassantis in ceruicibus caedis, somnum non permitteret sessis, & alacres nihilominus ad fugam saceret, Tuis votis debent. Nox obscura & illunis erat, cum relictis abirent impedimentis ; & sbdera ipsa coelo profuga testabantur palam, quod violati sar- deris conuincerent fugientes. Suspensis ac cautis vestigijs Sehinum versus lente viam periclitabantur, & sic tamen pro perabant, neque tuam fallebant vigilantiam, ante quam om nia dilucescunt. In errorem dari potuissent,inisi ad unum sortitudinis tuς experimentum uniuersos pergere maluisses. Dies sequentes causam insoliti timoris, faciem castrorum, revirum copiam sub aspectum posuere. Quis hic laetitiam militum explicet, quorum periculis pietas tua consuluit, ut in opulentam praedam otiosi venirent e Gloriam tuam voce tumulis

tuosa disserebat Exercitus, & in Urbes publicς hilaritatis de cus porrigebatur. Celebrabat alij Martiam illam Iulij Cς saris celeritatem in Te gloriosius effulsisse, cui ignotς prioribus

seculis machinae moras vincendi non facerent. Mirabantur

impedita aggeribus loca, implicata lassis, aereis insessa rubis, armis instrata, tuo,conatui facile patuisse, & quod paucis

contigit ante Te Imperatoribus, uniuersos perijsse uno vincente. Alij amicam cum Deo consuetudinem efferebant,

quod expiare Tuarum fines prouinciarum sacrilegio Hostium posses, & speratus alienis Castris laecedere habitator. Tali-

124쪽

hus fremebant cohortes prςconiis, & nemo erat, tui vitrices Furiae, quq perduelles cestro eiecerunt, non elicerent suturi exitus auguria. Distrahebatur interea diues penu in omnes. Ferrearum acerui pilarum, bellica ad usum supellex, curules hali stet in publicum reserebantur. Clim plurima caeteros re crearent , Tu ad tuos , quos diuturna obsidio afflixerat, quorum armis, vitae, animis inuolutum constitit Smolenscumia, concessisti. Et vero magnum ac verum Principum ornamen.

tum sunt seruati Cives. Hos morti eripere, reddere Patriae , clarissimas inter semper habitum Coronas. Quidni ergo &illi tui amaenitate vuItus ac successu excitati, quasi ad vitam cruderibus exilirenia cur se non effunderent in pomeria,ut Tu apri sentia maximae Arcis vastitas impleretur. Tum primun Periculorum voluptas in gestus corporis emicuit, & signa R- titiς , quam gustata qrumnarum patientia commouerat, in indicem frontis serenitatem exierunt. Maenia ipsa, quς assidua pugnandi contumacia solo ς qua uerat, ad Tanti Hospitis aduentum surgere videbantur, di in Muralem coire Tqniam, ut integro Vindicem suum atque Patronum coronarent ambitu . Aeres machin q, quq furibundo assueuerant stagori acc dibus, in gratulabundos explicuere vim clamores, & laetitiam conspirantibus in plausum flammis accendebant. Vtrinisque gratus eras , & quia REX venisti, & quia Liberator . Illi de Te vires ais iduitate operis fractas reparabant,& iam se recipiebant, quia Te viderunt: Tu in illis amasti inauditam , di apud posteros ς stimandam animi magnitudinem , quq sero uitutem, in illa arcta obsidione horrebat, & ingenui semper, quia Tui iuris erat. Inuicta pectora, quς Sparis murum fecissetis , & circumnudas Thebas generosius ad virilem tubarum vocem surrexissetis quam rupes post Amphionis Lyram reptaverunt. Vos illibatus Liberet Gentis languis Nuamantinam reddidistis Olbi in exemplum virtutem. Tam enim immoto stetistis contra pericula semper gradu, ut oculOS V stio S

125쪽

stros & vocem sustinere, plenutu opus fuerit aleae & terroris a Eam inuicem suscepistis vivendi legem , ne unum superstitem

haberet immanitas, quem seruitute violaret. Nomina pactionis, sς deris, pacis, tam ignota vobis erant, ut in obliuionem abluisse viderentur. Hoc itaque sortitudinis prodigio effecistis, ut &' immortalitas res vestras praeclare gestas' receperit intra gloriam, & Regia Liberalitas prςm ijs honorauerit amplissimis. Plura licet, quam optabatis, acceperi. tis, ipse tamen magnanimus Princeps, munus erat prς stantissimum . Vt enim illum aliquando recipcretis, vivere vo luistis. Quidquid aliud in mercedem venit, ipsius erat aut horamentum gratiae & signum rei expetitae. Te igitur conuenio REX Inuictissime, qui postquam milites spolijs, ob

sessos Tuo aduentu ac Victoria resecisti, nihil aliud mente agitabas, quam ut sortunam prosequerere. Commodum auo tem ceciderat, ut bellum in compendium mitteretur. Exercitus tantus, quantus summis stipendiis domi & soris, maria vltra ,& per alienas quaerebatur Ditiones, in cumulo iam

erat. In punctum Omnes unum tiansiuere, & fecerant virium summam. Sic quoque suturi difficiles , quod & a tergo uniuersa iaceret Moscho uia in subsidium, & ipsi a fronte imminerent. At exercitus, quem ducebas, ut vi ac animo valido & inconcusso anteibat, ita numero erat exiguuS, & comparationem in censu non admittebat. Quid hic aliud gereres , quam quod posteri suspiciant, & ante Te non legerunt ΘRatus e vicino rem agendam esse, & in ultimum conatum recentes vires intendendas, Moscho uiam inter, & latissima Hostium castra , Exercitum minorem, neque si amcn totum posuisti. Milites deinde in latera explicari, montes insideri, erigi munitiones . Tanta haec in opus ibant celeritate, ut obsidio prius steterit, quam sentiretur. Quis hoc tandem, in consilium afferre sine temeritatis vitio aud cret, quod cum summa prudentia ex arcanis militiae praeceptis peregisti Certe

126쪽

Certe tantiim Ingenij &audaciet, scriptorum assentatio, cui quidlibet comminisci promptum est, non habuit, ut literarum monumentis illigaret, quod fecisti. Imperatoribus Parentes dabant e caelo, imputabant immortalitatem, diuinam assin. gebant conditionem: hoc addere non potuerunt, ne aliquando inter fabulas esset, quod Virtus Tua in lucem debuit eniti statim verum . Trito illi calle incedant, qui alieno se regunt successu , & ad veterum exempla, velut insantes ad fulcra appositi, gradus primos tentant. Tu operum tantum iam Orbide disti, ut Te possis imitari. Circumfusa olim Tuis castris Asila, pluribus cohortibus prope, quam viros sub signis numerabas, circum Te excubabat. Vires non Ottomanici Imper ij, sed humani generis videri poterant. Ij cum se in terrarum libertate esse putarent, tenebantuP. Abire non poterant, nisi rogassent . inod si legem a Te accepere ingentia variarum Gentium nomina, quid aduersi hic ominareris, ubi urgebas Θ Robur Moschouiae circumstabas; sed ipsam obsedisse Putabaris, quς tam longo ad apparatum dato spatio, lacertos in subsidium mouere non poterat. Partem , in quam sanguis ac vigor omnis fluxerat, pressisti; quid nisi torpor viti. bus , velut membris, incumberetὸ Vocem quoque in aures obsessorum extendere non poterant. Si quς mittebatur, languore suo peribat, aut a Tuis intercepta intelligebatur. Hoc effeceras, ut in alieno aere vacillantes, sua non haberent alloquia. Silebat uniuersum Imperium, ut Tu loquerere. Terra nihil illis dabat amplius, quam quod mortuis solet. Fossas illi vocabant ; sepulchra erant, tam incerta hospitum, & Tuis addicta nutibus, ut eiectura infidos, & parricidis aequales facile viderentur. Eiecerunt postea, cui . magnitudo sceleris maturuit, & colorem sepultorum indue runt . Sed ad haec veniam iterum, cum prius Tuos in hostico progressus fuero contemplatus. Nam postquam iam

densis omnia firmasti munitionibus & propugnaculis, par G tem

127쪽

tem exereItus in Moschouiam destinasti, ut circa reliquorum Matrem oppidorum luctaretur. Fama rerum gestarum praecesserat,& omnia trepidabant, quasi militum manus sae. uiret. Aedes desertae, Lares patrij relicti, Omnia aperta , , nouos illecebra annonae ac opum inuitabant hospites. Colligebantur ad totius seditionis caput plurimi, & sui stipati ne sormidinem densabant. Plerosque tam intenta rapuit suis 8a , quasi extra solem armis quaerendi essent. Caeteri, qui fiduciam rebus suis fingebant, finitimis carceribus magis,quam arcibus sese includebant, ne stragem sentirent, an ne vide rentὸ omnia enim sie luctuosurn faciebant spectaculum, ut oculi bellorum incendio grassante ac sumo irritati sponte lacrymarentur. Quidquid virium erat in hoste, circa praecordia imaginarij Ducis palpitabat; nec fas erat ad leuandos miseros, tantumque animam trahentes excurrere. Quidquid relictum suisset, pro alieno haberi poterat. Proximis itaquet strage ingenti correptis, contagio quaedam mali in extremis finibus sentiebatur. Tu haec inter, Sehinum, qui Op Iento inuitata aut decepta impendio, variarum Gentium ro hora secum habebat, virum iam militandi veterem a retinebas .. is centrum esse, quod insederat, Tuis militaribus in circularem lineam euolutis copiis credidisset , nisi duxi iaset religioni, ordinem ac situm turbare motu λ Ista egebat quiete aetas profligata annis, & ingenio pertinaci. Reliqui sti spatium, quo vastus experiri periculum poterat exercitus,

di pectoribus viam quaerere, Otium maluit, & prςlijs circa nidum ludere , quam bello moliri libertatem. Sciebat enim Tuae Virtutis conscius, ibi quoque iter obstructum esse, ubi munimenta nulla starent, sed Tu esse poteras. Cogitastio haec in hoste prudens fugam dissuasit, ne dubio sortunae

passu in caedem pergeret: retinuit a publico maximarum duello terrarum, ne citius semel periret, quam optabat .

Amplissimum vero sortitudinis Tuae testimonium erat , quod

128쪽

quod quem sorti militum cinctu strinxeras, ad praelia , quoties vellet , solveres. Et quidem laborabat ille, conflictibus

milites suos eventilare, ne otia languor virium & tabes sequeretur; sed cum videret densam stragem, grauius malum, incurri, consilio supersedit. Intelligebat diuerticulis his pugnandi & desultoria militia , tempus cum clade duci, non exitum parari. Quaerendi itaque erant, & admotis viribus e subterraneis lustris eruendi. Saepius prope sunt armis Iacessiti, quam territi,& , quod solum ad arctissimam deerat adhuc obsidionem, hostiles portς cssorum mole corporum claudebantur. Ita pro Te iacebant mortui, qui contra Te viui stabant. Vidisses non semel expugnatos omnes, nisi temporis ratio pro Te certare incepissetis Brumalis horror, infestus nivibus turbo , gelu intractabile, terrς rigor, crud tempestates hostem pressere. Cflum Tibi militabat, coniurata in auxilium elementa aduersarios terris proscribebant. Nam ut Tuorum alacritati nihil asperum esset, a Te uno omnes calebant: illi tremuli, stigore dubium, an metu male tecti, ad paucos socos, in quibus ignis, veluti sacer , ad usum bellicum vigilabat , hqrebant. Consuetudo tamen esti secit, ut dura mens contra insanam acris intemperiem proterve obniteretur. E glacie, e nivibus, e Marpesijs prope sunt essessi cautibus, & iniurias ferre non didicerunt, sed sciunt. Quemadmodum tamen aqua frigore concreta hiat,& rumpitur nimia hyemis asperitate, & ponderis impatiens late stridet; ita diuturnitas malorum assiduitatem tolerandi maiore sensu afflixit. C duis prohibebantur sylvis, aberant fomenta gelu perustis ; & inde morbi ac sunera. In Tuis Castris e contra verna quasi ridebat hilaritas . Vigor corporum, flos virium, animi pugnς ardentes faciem temporis mutauerunt. Quis enim tam impos sui suisset, quem tua adferendum non accendisset constantiae Quis non arsisset a

frigore', quod sponte in exemplum admittebas Iniuriae G a coeli,

129쪽

coeli, quae in te cadebant, admirabili clementia agebant in milites, & quasi ab attactu naturam deposuillant, inflamma.

hant. Ignea mens nivibus alebatur, struebat a proximo latere serrum, & algor ille Septemtrionis ingens, rabiesque ventorum, animum rigore non edomabat. Et defuisset sane incitamentum laudis, satalis calamitatum scopulus, tuus

aspectus ita suit incitandi potens , ut Themistocli Miltiades, Hercules Theseo. Et hic tamen gloriae stimulus abes- se Te praesente non poterat, qui omnia in immortalitatis curam conuertis, & eripis languori, in quem ex vicino agis.

Arx amaena & Regalibus instructa commodis , hospitium ostendebat tranquillum; inuitabat, ut aestiua ab hybernis distingueres, aliquid etiam solitis detraheres laboribus. Sed

tam incitatus inerat animo seruor , ut in illo horrendo tempestatis habitu , delicatam fouere nolueris cogitationem . . Quia Te oblectabat exercitus stigore adstrictus, cum anhelitu circum ora concreto, & solutis desuper in niues nubiabus canesceret, iam non tantum ad Patriae salutem, sed ad

imitandi quoque. voluptatem , patientiae de Te exhibebas spectaculum. Eant nunc , qui cumulatissimum Principum munus asserunt, Consilia & Imperium, duas quasi manus, quibus Regna seruantur vel vindicantur. Te Virtus pro ipe inter Commilitones habet. Ipse iacis quod iubes, non a liussurus, nisi tibi gerendi imposuisses necessitatem. Caeteros addixisti operibus certis perficiendis, secreuisti dignitates ossicijs , artates ac merita immunitatibus: unus discrimen nosse noluisti, peregisti omnia. Bellicorum munerum Compendium ac Summa dici potes. Illustris es Imperio &Labore S partes Fortunae confudisti. Legiones etiamnum cum admiratione spectant terrae regionem, quq a tuo inge nio pulcherrimam Castrorum accepit speciem ,& pugnς lo cum ἱ arbores, quς quiescentem senserunt, monteS quos excubitor obequitabas,aut inuadebas pugnator :ijsque sudorum

130쪽

Tuorum vestigiis a.' bellicas laudes commouentur. Nemo in posterum ignauus ac degener terris illis insistet, que a Tuo excellenti studio genium quendam hauserunt sortitudinis Eij cite prosanor, locus Tua virtute consecratus Antiochia id, nescio qua Dei lege habet, ut Mahometis Sectatores diu inter vivos non sinat: cura magno Hospite Seueria parem non acceperit felicitatem Mn te itaque refero, R E X Inuictissime , quod ad tuum aduentum hostes terris excedere caeperunt. Pugnae primum infelices, metus deinde, afflixerunt omnes. Accessit fames &late omnes sequaci corripuit contagione, effecitq. ut nemo suam vitam optare potuerit, q-Τuam Victoriam simul non esuriret. Qui cadebant, sibi imputabant, quod eandem Tecum terram calcarent. Noverat aer suum Principem , ct singulari sese impendebat omnibus discrimine, ut Tui vitam ducerent , illi haurirent 'mortem . Eiecta ab usu hominum stomachis ingerebant, feles, canes,& quidquid horremus; & discebant in symbolo fidelitatis,

quod rodebant, poenam perfidiae. Atque ita magnum caedis compendium dextris tuorum euenit, cum Aduersarij in suo rum cadaueribus tumulandis satigarentur, quos Vltio in ipso sceleris loco oppressit. Multa hic mihi dicenda essent dictu tristia , ad quae subeunda coegisti contumaces , si liceret Triumphales Tuas aures rebus senestioribus diu tenere. Lae tum illud potius ac ingens tuae gloriς monumentum commemorabo , quod plurimis prqlijs, caedibus frequentibus perseceris , ut hostibus placeres. Qui enim rebus suis melius consultum voluerunt, sese castris suis eripiebant, accedebant Tuis. Sua tibi vulnera vendebant, tanquam corporibus eorum tui gladi j incidissent illecebram transfugiendi, & primam Sacramenti reuerentiῆm. Iam cohortibus immixti, nouum susceperunt certamen, ut Victoribus sedulitate pugnandi coaequentur, & quibus artibus hostes erant, amici sint. Haec est Imperatoris Inuicti gloria quoddam in animos

G 3 serere