장음표시 사용
81쪽
Baudisios, Rauensis Arcis ergastula non occuparet, si Patrui
exemplo non pugnare , quam vinci maluisset. Tartarorum ingentes copiae iuga, nedum acie, pugnaces, lapenumero profligatae , quos propitium Orbi Fatum in vicinia nostra potuit , ut perpetuis nobiscum bellis occupati eum vincere dediscerent. Gaborij Transylvaniae Principis exercitus in Ungaria cae suS, maiore , quam pro tumultuario bello vilioria, qua ad ipsa obsessae Viennae maenia vicimus, licet alibi pugnauimus: illius , inquam, Gaborij, cuius nouitas sortunae,suae viis ctrix, sceptris lusit, & illusit, quique alios lacessere, ac vincere solitus, lacessitum se , ac victum a nobis fateri maluit. Nam ulcisci, vel ita demum per Turcam ulcisci, ut glorio-uu S utruque vinceremuS. Zaporouiorum armata licentia, armis non semel castigata, eorum nimirum, qui nouo genere
Uassis aemulae, & nomen, Imperiumque sortitae olim Princ, iis Vibium Urbi , Orbiq. illudunt, ipsiq. adeo rerum naturae, ut frustra iam catharactas fluminibus , maribus . obiecisse, &caecas nauigantibus insidias per charybdes, ct scyllas, & syrtes', & si quae sunt vera , seu fabulosa, scopulorum vocabula struxisse videatur. Nec Cecoria extra gIoriam erit prius victoria sine sanguine, deinde sanguine sine victoria, nobilitata. Proludium illa tantula clades, omni victoria nobilior, belli Τurcici suit, ae inauditae Delicitatis auspicium: ut hoc nobis esset Cecoria ante Chocinum, quod alijs quondam Dirrachium ante Pharsaliam, qui nisi illic se vinci posse clade accepta hostibus persuasissent, hic non vicissent. Quanquam aquae v ictoriae illa clade non victa aut .de quo triumpho illa iuga non est triumphatum equando per media hostium castradi acies, nostri magis sugantes, quam fugientes tuere ; in tysis barbarorum castris, castra metantes, nec alijs, quam hostilium cadauerum aggeribus vallantes , ct decem integrovdies nocte'. continenter vincentes, nec vincendi, si post tod ictorias vel semelaon vincere voluissent, & caute potius cedere γ
82쪽
dere quam eaedendo sortiter cadere elegissent. Magnum .hoc erat, Auditores, sed maius : Smolenscum Aret illius Septemtrionis munitissima expugnata, centum annorum dedecus , duorum gloria pensante, & Aut Nomini'. sui iniuriam Nepote ita demum vindicante, ut Rculum hostium biennio SIGIS MUNDI succumberet, & Primus is esset, licet ab eo, qui amisit, nomine Tertius, Sceptris Quintus , qui amissam .cum Arce gloriam nobis restituit, & grande hoc saeculi spoliu sternitati consecrauit. Neque hic illius biennij stetit decus:
sed fortuna obsidionis moram aliunde sarciente, ingentes Moscorum copiae, magnis exterorum auxilijs ferocientes, ad Κlusinum profligatet: Metropolis Imperij,re di nomine totam in se claudens Moschouiam, magnitudine sua diu secura Occupata et gaZa Imperatorum Moscouiticorum, tot victarum gentium spolijs, ac ipso opulentae pacis senio diues direpta a ipse Dux cum Fratre eaptus; & vastum illud ultimi Septem trionis Imperium nullis ante gentibus peruium, nullis armis domitum, eo non totum euersum, quod iam non fuerit, qui vinceretur, reliquum fortuna. Imperio, vel victoriae V L ADI S L AI Regis reseruante, ne non haberet, quod nouus hic Alexander post maiorem Philippo Parentem vinceret: cui satis tum erat partum gloriae, quod quςri oportuerit hostem, nec inueniri potuerit, ut vinceretur, quodque victor Rex eo. dem tempore alibi obsideret, oppugnaretque, alibi expugnaret , atque caperet , alibi hybernaret, alibi coctingeret, vinceret , triumpharet. Maius hoc erat, Auditores; sed maximum : Terror ipse orbis, armis SIGIS MUNDI tert, tus : potentia, quae ex ruinis , cadaueribusque Regum, ac Begnorum creuit, fracta. innumerabiles copis, quas Asia, Europa, Africa, in nos septenni apparatu armauerat, attritae e di in ipsum infaustae expeditionis caput suorum odiatas ct arma versa ; ut concuti iam, & labescere tandem caeperit,
illa tanta moles, illa Regnorum vorago, ille Regum tumu-
83쪽
gne VLADIS LAE, periculis, VladisIai Aui Varnar - Chocino per te Vlciscente . Quibus propterea debet Sarmatia , quod victrix, quod incolumis stet'. debet Europa, debet Orbis , quod non seruiat; qui quanto magis inhorruerat tanto belli fulmine concussias ; tanto plus post S IGI S M V NDUM, & VLADIS LAVM, debet iam nobis, quod non perierit, quos periisse credebat: aeternum etiam mem raturus, primos SIGIS MUNDUM, & VLADISLAVM, Polonosque ; fuisse, qui inuictam antea potentiam non do Cuerunt modo vinci posse, sed vicerunt. Hoc est Amplissimi Auditores, tantarum rerum compendium, haec tantae gloriae umbra, hic tantae lucis & solis radiolus. Inter quae non defuit
SIGIS MUNDO Regi CONSTANTIA, non illa,
inquam, tantum Regiarum virtutum princips constantia , . qua constanter ubique egit: sed virtute ipsa melior Regina coniux CONSTANTIA, quae in Regnum, thorum virtutes Diuae Sororis ANNAE successerat, immortale nomen per alia, hoc solo immortalitatem ipsam meritat,quod nobis tantum Regem genuisset. Aberat illa a belligerante , sed aderat pugnanti, di cum vincente vincebat, siue hostes,
dum suppetias caelestes pio Superum cultu belligeranti Vim. submitteret, siue se ipsam, dum sibi tantum bonum abesse pateretur: qua sui victoria, eo in sexu maxima se ipsa; idest
CONSTANTI A constantior euadebat.
84쪽
ΗIne ego iam,' Nobilissimi Auditores , eum experte
armorum sexu , di pacato Numine , ad purpuram togam q. transeo. Sed quis, etsi in maxima placidarum virtutum malatia , ipsam tanti Oceani altitudinem, vastitatemq. non timeat λ Verum ego in altum non mouebo: quamquam hic nihil non altum, nihil non sublime , nihiI non caelo Propinquum . Lauream, & Sagum togae praemisi, quia illud prius induerat, & sanguine siue aemulorum, siue hostium , in Purpuram Regalem purpurauerat: vel quod ille induto sago nunquam togam exuit, pacis, bellique decora mira concoris dia sociando. Militabat enim cum illa Religio, vel ipse Reli. gioni et bellabat Patriae pietas, vel ipse pro Patria; vincebat iustitia, sortitudo, prudentia: triumphabat clementia , Iiberalitas, constantia: nullumque decus militiae, nulla belli somtuna, nulla victoriae, ac triumphi gloria, vacua erat pacis ornamentis, sicut nec pax belli tropharis. Raro equidem in magna felicitate, interq. victricia arma, ac Sceptra, magnam
vidit orbis pietatem: vidit SIGIS MUN D. I & miratus est, ipsaque sanctitatis, ac Religionis Arx, stupuit ad inauditae sanctimonis famam, & vix non se victam caeterorum victrix fatebatur, dum tanta Maiestas submitteret, tam prosum de Regios fasces Christianς pietati, & oblita prope sui circumserret se per Superum Templa, tanta inter rem Diuinam, tanta inter prolixa Sacrorum solemnia, lata inter horariarum Concionum, Rituumque sacrorum, & ipsa suauitate tςdiost harmoniae, concentusque Ecclesiastici prolixitatem patientia, quanis sola par erat CONSTANTIA,& Ille,cui inerat constantia, aderat CONSTANTIA indiuidua comes,
socia, aemula. Neque noctibus tanta pietas parcebat; quoties assumptae, quoties triumphatae mortalitatis aeterni R
gis anniuersati j redibant dies, quoties denique illi. Diuino Rori, qui nobis tot saeculis salutem e coelo rorat, illi roscidet Aurorae cinii , antelucanis bacria aeole Gentis litandum
85쪽
erat. Uere equidem lagellonicus, ct alter, nisi, & maior Alius I AGELLO, quem nec imminens tota illa Germanicae potentiae moles, nec per ludibria ensium prouocans h stis, nec crebri suorum accursus ab altaribus auellere potuere, paratum magis , si optio suisset, post rem Sacram vinci, quam ante vincere. Ite nunc vesanae, nouae politiae pestes, ite irreligiosae,& verae Religionis aduersatrices, Religiones, & aras, di mundum , ae caelum ipsiam Deo spoliate. En ille tantus Rex, si fidem historiar, quam nec Deo habetis, tam impia deliria prius, quam nascerentur, damnauit, & veritatem Sacrificiorum , Religionem Altarium, memorando exemplo, ac sanguine eorum asseruit, quorum Nepotes ea profanaturi
erant. Vixit haec tua . o Magne Rex, in Pronepote SI G ISMUNDO Religio, vivetq. ac perennabit in Regia ipsius Prole. Nam quid & hunc aliquando, quin quotidie aris vacaret , auocauit ξ num negotia publica ξ num Regiae curae num castra num pericula Θ num valetudo e ipsa profecto Regia , ipsa castra, templum erant ; ut nihil in pace, nihil in bello inciperet, nisi ab aris ; nihil ageret, nisi pro aris; id est , omnia pro summi Numinis cultu, & nihil nisi cum Deo, nihil nisi pro Deo : testante id, testaturoq. seris saeculis victrici Aquilae, Polonicae labaro, quod aurea illa, & mundo, caeloq.
legenda verba, lunaribus barbarorum signis sermidolosata, circumtulit: TEC UM PRO TE. o nouum contra n uos Maxentios Constantinum i cum Cruce, pro Cruce dimicare solitum , ct tota vita tam Re igiosum Crucis veneratorem , ut ei moribundus sacra trophaea ad Variauiam erigeret o nouam etiam Helenam , & nouorum Constantinorum Matrem CONSTANTIA Mi non inuentricem quidem Crucis, sed piam cultricem, ac gestatricem: cuius & in hac Basilica admirandam etfigiem, Cognatae Diuae olim locutam,
summa pietate vivens coluit, ct prope moriens, reticulato ve-damine propria manu intexto,ornauit ἱ sic ociari sueta, ur sem- Per
86쪽
per Iaboraret ; sie laborare , ut suaviter oeiari sibi videretur rquoties ocium texendo, suendoq- impendebat , vel egentibus vestiendis, vel aris Superum ornandis. Taceo lilla, quae pro se ipsa loquuntur , aeternae pietatis monumenta ' ΤempIa magnifice structa, ornara , ditata, Collegia landata , oratOria , Altariaq. erecta; os a Diuorum aureiS, argenteis, mar moreis urnis condita. Iam se tot basilicis structuris, tot magnificis labricis, aeternitati inseruit eorum pietas: iam Utriq. Diuus Caelorum aedituus templum immortalitatis reseravit, pro eo, quod hae in Urbe illi Regio sumptu posuissent: iam duo illa Sarmatici Orbis averrunca Numina , veteri nouoq- Regalis Aquilae nido incubantia, tam eximios sus cultores ibi consalutarunt. iam sanctissima Austriaeae, atque Iagellonica stirpis Propago, recognouit suos Nepotes ara , Ioculaq. ar genteo, atque Sacello marmoreo sumptuosissime ViInae structo ab eis honoratae iam caeteri Diui, Diuarq suae immortali tali consociatis applaudunt; sua simulacra solido auro suis,&venerationi publicae saepius exposita, e cetiis conspicati. Iam denique ipsa caelorum, Diuumque Regina, ct Filius Deus
Rex, aeternum beant ac praemiantur tantos sui veneratores, rependuntq. argenteas, & aureas statuas, baccata, plumata que Sacrificalis apparatus ornamenta , aureON calices, candeis
labra, lampadas Sacrς Cetestochouiensi, Lauretansque aedi, ac alijs dicatas: quae parum erat, ingenti parauisse sumptu , nisi pleraque proprijs manibus ille ipse Rex cnon contentus aurum in Dei cultum prosundere , quin & sunderet , &opes, opusque Superis deuoueret pinxisset, eaeiactes sculpsisset digno Regibus octo, digno coelitibus coelo, ac penicillo dignis tali Apelle , atque Lysippo, Superis, cum & ipse dignior vel Alexandro esset, ab illis solis pingi, fingique . Riam di
spar, optimi Auditores, multorum Regum ocium vix hor muscas cum Domiciano venantiumr ut non paucos habeat
laxitatores perdendi och ille, qui, ut frater unum diem per
87쪽
didisse queri desineret, omnes perdidit. Non sic pietas oeiari
solet; nunquam magis, quam in octo negotiola ; nunquam minus, quam inter negotia ociosa , ingentosa Magnorutria. Regum Magistra, nec modo per vacuas non indignae Regibus, iucundae quidem artis occupationes,sed operosae etiam agriculturae labores, Regias manus exercere solita, qualibus
Diuum, vicinae & cognatae gentis, Regem, in diuinissimi usum Sacrificij exercuerat, dignum tali agri cultura Agrico-Iam , dignum tali Colono coelum . Sed quidni SIGISMVNDVS Rex, totum quod habuit, totum quod sciuit, potuitque, Superis impenderet qui totum, quod erat, deuoue bat: ut non frustra a collo Regio pependisset.illa aurea Religionis thes era, illud venerandum Catholici pectoris gestamen , & sanctissimae secietatis pignus, quod securius in sacrario Regij pectoris Religiosa Hispania, quam in Colchico
templo, nescio quis Frixus, aut Arestes suspenderat, & si fas tantam veritatem per sabulas loqui, verius tam pius sacri metalli gestator in coelum relatus, quam inter sydera aurem vellere diues, sed spoliatus, aries. Nam quidni eum coelo inseruisset Religio, quam terris longe, lateque ipse inseruit ΘSed enim o nouum Septemtrionis Apostolumi o admirandum Diuinumque errorum profligatorem l qui nouis pro Religione, nouis contra Haeresim armis, quia sine armis dimicauit, & pace ipsa Religionis hostes profligauit, sine pugna expugnauit, sine bello debellauit, quin dictu mirum e seruando perdidit: sed vel ipsi isti profligati, expugnati, debellati, perditi, iam laeti latentur, se perituros suisse, nisi sic periisssent. Alia nimirum arma nescit, nisi beneuolentiae, libertas, cogi nescia, flecti facilis, dura frangi, ct contra omnes seruitutis cathapultas obstinata. Res pro me loquitur, Auditores, di vel is ipse Rex, nisi sacere gloriosa, quam loqui maluisset, verius praeclariusque gloriari potuerat, se non Romam Pro lateritia, marmoream, ut ille, sed Poloniam magis Ca, tholi-
88쪽
tholicam, quam accepe rat, reddidisse. Verum , qui tacere possum, cum de Religione SIGI S M V N D I Ioquor, Re - . ligionem ipsam , vel viuum eius simulacrum , R eginam CONSTANTIAMὸ Vixisset illa adhuc, Auditores, nisi genti litius in cς testem , qui Deus est, CI B V M , cultus, cum post terrarum Imperium iam pridem August Genti sus datum , dare hic plus non posset, Caelum dedisset, & Illa VITAM ipsam per torridas Varia utensis Vrbis vias, supplici, & venerabundo incessu comitata , vitam amisissetiquando non tam caelum toto sole terras torruit, quam Diuinus ille SOL, cauesti cor amantis igne; ut duplici sole haec nostra Phoenix ustulata, in nouam vitam conflagrarit: sed cuius posthumi Cineres , in nouam, & rediuiuam C ΟNSTANTIAM, Magnorum Regnorum Regnatricem repullulaturi, breui recalescent. Csterum, non erat satis Regi-hus nostris. Auditores, pios in cflum fuisse, nisi & in Patriam essent: quippe eadem pietas Caelum colit, & Patriam amat: neque in illud quisquam pius fuerit, in hanc fi impius, cqlum ipsum , & viuum Superum domicilium complecten tem . Quanquam vero non satis liqueat, magisne Respubl-ca nostra SIGIS MUNDO Regi Patria fuerit, an ille iei Pater; utrumque tamen aeque indubitatum est; quia & illa genuit eum Regem, cum secit, & is Rempublicam, cum seruauit : ut iam ambigere orbis non possit, & grata lateatur Po-
ΤR IAE suisse. Verumenimuero parcite iam, piae illorum Mentes, parcite, si quid in vestram hanc pietatem error vel aduersatrix bonorum inuidia peccauerat. Iam innocentiam vestram, C lo iudice ac vindice, asseruistis, ipsius inuidiae, vel malevolentis palinodia approbauistis, Sanctissimo Supremarum tabularum testimoni coronastis: quanquam non
oportuit Vobia tutata se ipsa innocentiam, alio, quam fidolatis-
89쪽
Istissim ς conscientiet testimonio munire. Munierat ille quidem hoc potissimum, Auditores e sed pri terea alijs caritatis in Patriam monumentis, quq dimidium hoc Imperii l culum totis duratura quis reliquit. Leges, quibus libertatem; sa bricas , quibus Regnum; trophςa, quibus Gentem ; beneficia, quibus Rempublicam; sanctius Ludovico, elegantius Casimiro, gloriosius Boles lao, liberalius Augusto, propagauit, exornauit, illustrauit, cumulauit. Neque cum ipse sie Patriam , sic Cives amaret, amari se ab ijsdem unquam diffidebat ; quin vel ipso Diuo Auo fidentius in sinu subditorum tuto suet dignitatis, atque fortunς repositorio ad securi prolubium somni conquieiceret. Huc spectaret memorare , Auditores, illam Regnorum Gubernatricem , Urbium, populorumque Rectricem , ac generis humani conservatricem Iustitiam . nisi eam sibi magis vindicent leges , quam Reges. Scilicet cum illς plectere malos , ornare bonos iubeant, non minus ad Reges, quam subditos sanctissimi spectat gloria obsequi j, si& isti nec committant, quod puniendum; & faciant , quod prςmiandum Regibus soret; &illi utrobique pro meritis cujusque ςquabiles se prςbeant. Noster equidem alterum digna Rege beneficentia, alterum prς scripta legibus prς stitit seueritate ; &quamuis prςmia augeret liberalitas,
poenas moderaretur clementia : incorrupta tamen sub utraque stetit bilancis Iustiti; squilibritas. Quin tam cisi idem
Rex sincerius damnatorias odisset literas, quam ille, qui scilicet adeo nesciuisse literas optauerat, ut vel ipsum, a quo eas didicerat, morte ultus fuerit; & quoties tam bonus Rex damnare cogebatur, prius ipse sere lacrymas cum Biante γ , quam damnatus sanguinem, fundebat; nunquam tamen iuri,ae legibus iniuriam fecit, quod si pepercit, aut mitius mulctauit, clementiς crimen erat, si peccare potest, quς in ip sam ius habet Iustitiam. At mea ad elementiet nomen lςta re
90쪽
IlItat oratio placidς inhqrere ac imni orari virtuti cupida, nec ignara , Regis illam nostri spiritum, & animam fuisse , Quid
enim inter tot Regia decora tam suum erat, quam clementia ut cum ille caetera, haec iplum possideret, & parum intersit, pauca , multatae eius documenta referre , cuius totum quod vixit, totum quod Regnauit, clementia erat. Iactet S ad caesum serat, illos suos lutior, Titos , Traianos, Theodosios, nimia sui miratrix , atque laudatrix vetustas : non est, quod illi inuideat nostra aetas , imo erit, quod nostrae sequens inuideat, in uno SI G I S M V N D O omnia antiquitatis miracula complectenti. Hac ille pepercit reis , ut seruaret: hac sei uauit inimicos, ut benefaceret: hac benefecit omnibus, ut beneficium accipere cum daret, videretur. Vere cunctis aureus , vere laureus, quia beneficum, & sine fulmine Numen d
quod nimirum semper benefaceret, sed bonis, & dignis: nunquam fulminaret, nisi hostes, vel malos. Ab eodem sane Regiae clementiae sonte ille nouus beneficentiae fluxit Hermus, aut Pactolus; sed non quem fabulosus Midas auro, nimiai eius copia inops, fluere, sed qui multos verius Midas auro , diuit ijsque affluere, & iplam Poloniam, saeculuinque nostrum Laelicius Saturnio aurescere secisset. An enim praeterist dies in tot annis, quin per SIGISMVN DUM faustus, & beneficus alicui fuerit ξ eo ipso ultra amorem , & delicias humani generis prouehi meritum , quod non tantum perdidisse diem, sed etiam beneficium nunquam queri potuerit , ita beneficia collocare solitus, ut non tam precibus, quam meritis daret, praeclaro documento, Regibus nec aures in pedibus, neque in auribus beneficentiam esse debere. Quin tardare maluit beneficia, quam perdere, vel tardare; quia nemini negare voluisset, qui omnibus benefacere cupiebat; vel quod mallebat, ut mora competitoribus repulsam diceret, quam