장음표시 사용
231쪽
tur, dum tradit ascendendum fuisse aedi catori A
bus a porta Equorum adportam regis, nempe a Meridie in Aquilonem. Atque iterum manifeste satis nam cum egressus fui stet per portam a Pisno Ie indeque ad portam Fontis venisset curi que totum montem Sion ab occidente in Orientem per cridiem circumdedisset , vallem Ennom ingressus, utique a Meridie Aquilonem versus ascendit per torrentem, ut rediret ad portam Vallis, prout supra omnia perpendimuS. Exstat autem venerabilis Bedae locuples de Leda lib. de hae re testimonium huiusmCdi: Iuxta murum risiis O templi vel Hierustilem, G hcnnon occurrit, quae
est Vallis Iosaphat fi septemtrionali plaga in Au
strum porrecta per quam torrens Cedron,si quan Bdo pluuiarum aquas recipit, decurrit. Haec vallis, sarua campi planities irrigua, Mnemorosa, plenaque delici js, locum quondam Baali lacrum habuit. Haec ille. Quibuo illud manifeste cistatum habemus, torrentem Cedron iuxta decu sum vallis ab Aquilone Mericliem versus defluxi sese. Et clim non vivis, ac perpetuis aquis afflueret torrens, sed tant lim hibernila, ac pluuialibus, hoc etiam testimonio, Hieronymi sententia confirmatur, attestantis, aquis Silo e irrigari iluam, aut nenius Topheth, in quo fanum Baal exstructum Grat. Quocirca necesse est eam siluam inseriorem multo fuisse ipso fonte, latatoria Siloe, nempe magis ad Meridiem in valle Ennom. e Crtim curri omnes orientalis urbis portae ad Aquilonem sontis Silo e constitutae, ut vidimus, longe ab eo fonte distent, multo magis eos distare nece1 VALLIS sum est a loco Topheth, quem esstitisse ad Meri- Topbe ho diem fontis probatum e sit quemque iuxta introisti ubi, tum portae Fictilis constitutum fuisse tradit Ieremias. Quo quidem validissimo argumento falsitatis conuincuntur chorographi illi omnes, qui pomtam Aquarum etiam portam Figuli dictam fuisse arbitrantur necessarium ergo est, aliam a praedictis aperire, quae ipsi fonti Silo e proxima sit. His ergo ducti rationibus, inter ilex urtata,&angulum, quem recessus natatoriae Silo constituit in muro, portam Fictilis aperuimus. nata 1 propter saepius allatam rationem tim non commemorasset Nehemias, illam tamen praetermit-
sam fuisse, vel ipsius verba commonstrant, dum ait Poseum Agariam, aediscati it Tennuistius Henadadmen Ohnseo dam,a domo Adariae que ad exuram, que ad angulum atque climnullum alium interponat aedificatorem, subdit: Phalelilius O i contra exuram, is turrim, quae eminet de domo Regis excelsa, c. Necessarium autem fuit inter angulum,&secundam flexuram spacium aliquod intercessisse, sicut interii orem flexuram, Langulurn duplex intercessit mensura quod pactum quoniam instauratione non indiguit, ideo fuit praetermissum , atque in eius me Edio porta Fictilis aperta fuit cuius praeterea situm maXime confirmabunt, quae de eiusdem portae nominibus tractanda suscipimus. HEBRA I Et quidem prim i Hebraicum nomen nCum portae charsioth a radice n n heres deduci videtur, quae
bolem lignificat, sic dictuin, ut aliqui putant, ab ardores, exsiccatione. Eius fit mentio in libro Iudicum Reuertensque de hedo, Gedeon filius Ioas, ante Solis ortum Septuaginta ab M scensione ares: agninus Vesuper existente Sole, hoc est, antequam Sol occideret. Idem νtenere videtur Chaldaeus, usque non intrare SO-
-lem, Vertens. Valabius, a loco acclivi ad orientalem plagam quamuis in scholijs Hebraica videatur Latinis conciliare, ante ascensum Solis scribens, hoc est, antequam Sol ascenderet supra hori Zontem. Fit eiusdem vocis mentio apud Isaiam: Ciuitas Solis, inquit, vocabitur na. Et Iob: quipraecipit Soli, inquit, se non oritur mirac ded etam putant vocem n I ncharsioth, quasi dicas solarem siue orientalem. Nonnulli Hieronymum hanc vocem in idtilis conuertisse arbitrati sunt , eo quod sum ea et flamech prora in sinistro Vertim cum hos omnes perspicaces censores alucinari putemus, si cum vno Hieronymo conferantur, qui Hebraicae litteraturae peritissimus,& sacrorum librorum sollertissimus fuit interpres, nihil temere, aut sine magno considio hac in parte actum fuisse ab Hieronymo statuimus immo vero ex conssimilium vocum notionibus rem ipsam, quam significare voluerat textus, mirifice expressit. Nam praeterquam quod praedictae duae litterae Hebraeis commutari frequenter soleant, utpote quae consimilem in pronunciatione sonum reddant, ipsa etiam ratione, atque exemplis mox afferendis facile constare poterit, quam accurate Hieronymus portam Fi tilis conuertit Min chares enim cum In si boleth, hoc est, habente punctum in sinistro cornu, significat testam, fictile, igne, vel Sole coctum. In hoc enim congruit haec vox cum superiores 'incheres, quasi diceret Hispana phrasis, Meseada. Quod autem vox 'n cheres cum Pin
Solem etiam ii, ni ficet , manifestum est es obitestimonio, qui cete magnum longa oratione describens, sic post ni ultari Sub iis, inquit, erunt radi i meheres Solis, e sern tibi aurum, quasi lutum. Quo in loco utriusque vocis acceptionem in unum coniungere voluisse videtur Rabbi Duid, qui sic interpretatur margaritae splendidae sicut Sol. Rabbi Levi Petrae acutae similes testis
acutis ob suam ariditatem, super quas tota sua mole dormiet, sinon laedetur Targhum Frustra acuta, ut testae miram quidem sententiam, quae Hebraeorum, atque Graecorum communis videtur, tenet etiam vulgata nostra lectio, non qua leucumque acutas significans, sed acutissimas, veru-busque simillimas, pluresque seriatim dispositas, quas eleganti translatione vocavit radios Solis. Septuaginta interpretes proprie obeliscos posuerunt, qua ratione ostendit Ios durissimam ceti cutem, qui super acutissimas testas, solaribus ad ij squam simillimas, siue etiam sit per aureis tribulis versetur, aut molliter cubet, haud secus quam su
per molli luto id enim figmficant sequentia; sernet sibi aurum quasi lutum.
His ergo sic statutis, examinandum nunc venit, quare sic diceretur ea porta Liranus quorundam sententiam citat, afferentium, portam eam Fictilis dictam, quod iuvia eam figuli habitarent. Quam rationem quoniam veram ducimus, eXplicabamus, cum priuatim reliquas portae denominationes percensuerimuS.
Quod ad Graecos attinet, Hieronymus sic de eis scribit Pro porta Fictili Aquila, Symmachus, Theodotio ipsum verbum posuerunt Plebrai
cum charsith, pro quo Septuaginta iuxta morem suum pro spiratione n cheth litterae addiderunt chi Graecum, ut dicerent Charsiis pro Harsit li'. Haec ille . Quocirca clim Graeci nul Iam superaddant voci interpretationem, hoc tantum significare volunt, nomen charsith vel charsioth usurpa-
nominata sporta Fictialis a Liranus.
232쪽
usurpatum ab eis, quasi portae proprii a seisse , A liae usque hodie locus, qui sic vocatur iuxta Di
ideoque non interpretandum rati sunt. Longe tamen aliter Chaldaeus paraphrastes, qui ante portam An, p, chilineis ta scribit eam autem vo- et 4 1 em Latinia Chaldaei interpres portam sterco
daeu, hane ri conuertit, neque immerito eadem enim apud portam ster eundem Chaldaeum in stercoris, necessario vercoris vocare videtur i. Ra. a. l. 8.
tenda est, in libris Regum, psalmorum, ubi habetur, desercore erigens pauperem Significat autem ea O non tam stercora, quam lustramenta, sordes, puluerem, paleas, ea inquam omnia ,
quae voce Hebraica', a gala significari supra di
Ex qua Chaldaei interpretatione originem sumpsisse putamus constantem illam chorogra Iphorum nostrae aetatis sententiam, qui fere Omnes portam stercoris ad Orientem sistunt; vertim ut late supra probauimus, porta quidem stercoris ad Occidentem statuenda necessario fuit atque longe diuersa ratione sic fuit denominata porta stercoris, ac porta F1ctilis. Illa en iis, ut ostendimus, proprie a stercore denominabatur, propter fimeta, quae iuxta eam asseruabantur haec autem non item, sed propter sordes, quae per hanc portam gerebantur, vel inibi proiectae conspi- . salom ciebantur. Ideoque Rabbi Salomon portam Fi- pud Liran et ilis sic dictam putat, quod prope portam illam pro ij cerentur fragmenta vasorum fictilium quod non leui quidem coniectura a Rabbino traditum C putamus. Sed eadem vox Chaldaica , tiae sordes, ac lustramenta significat, paululum immutata κn, p, chil chilitia, phialam significat, habentem os angustum , sic d1c Lam absque dubio propter sonum, quem edit, quando ei liquor infunditur dii fertque nonnihil ab Hebraica voce Piap bachbuch, quae lagunculam significat apud Ieremiam , quem interpretamur nam ctim utraque vox vas significet angustum habens orificium, haec tamen Hebraica vas denotat paulo latius habens guttur, quod dum infunditur, edit sonum illum bachbuch consimili forsan onomatopoeia idem vas Italis dicitur bocat. At Chaldaica vox vas significatos habens arctius, quod dum infunditur,edit illum Dalterum sonum hilahiltha, Hispanis dicitur boti a. Huiusmodi vero testaceum vas praecipitur accipere a senioribus Ieremias, venireque ad portam Fic Lilis, iuxta quam nempe eiusmodi vasa fiebant, confractaque paene innumera conspiciebantur ut prope figulorum ossicinas equenter assi lent ut inibi confracta inter confractorum acer- O laguncula ruinam Hierosolymitanorum ci- io lagenae uium, ac eorum miseram cladem portendat lo-luid porten cusque ille non amplius vocetur Topheth, .erem. livom, sed abis occisionis iue ut Septuaginta conuertunt, i ολυανδ in Hie σφαγῆς polyandrion is sphagis, hoc est, locus plurium epulucrorum occisionis, vel occisorum. EIam vero si praedicta omnia, quae de porta Fictilis di et a nobis sunt, in unam summam colli, gantur, eadem quoque facile nobis ostendent locum illum celeberrimum, qui ager prius dicebatur figuli postea vero, quam pretio sacratissimi inaestimabilis sanguinis Christi emptus, te
regrinoIum sepulturae deputatus fuit, ager a
g nisu siue Acheldem a dici coepit.
Et primum ut qua ratione haec duo cohaereant, sibique inuicem respondeant, taciti negotio cognoscamus, testimonium Hieronymi examinan
. cum est, quod sic habet Tapheth legimus in Ie-tamia Arar tapheth; est autem in suburbanis A
scinam Fullonis, agrum richeldema. Qui locus scriptorum incuria ita est deprauatus , ut quid significare voluerit Sanctus Hieronymus , vix possit ex eo percipi. Quare corrigendus prilis vi
detur iuxta ea, quae in eodem traduntur Ieremiae loco, quem citat. Ibi enim dum verba , . Hieron. textus refert, sic scribit Et aedi cauerunt eae sis. Ierc. I
celo, siue aram Topheth, quae es in alti sti in-
nom. In commentario vero sic habet Excelsa autem, quae Hebraice appellantur 'Dia amoth,
siue Aram Topheth quae es in valle Alij Ennom, illum locum significat, qui Siloe fontibus irrigatur . est amoenus, atque nemorosus, hodieque hortorum praebet delicias. Hic autem gentilitati error omne prouincias occupauit, ut ad capita fontium, lucosque amoenissimos victimas immolarent, omnis prauae religionis superstitio seruaretur. Topheth lingua Hebraea interpretatur latitudo. Quibus verbis ab amoenitate ac loci
delicis deductam Topheti denominationem significare voluisse suspicor Hieronyinum, quasi di
ceret, cordis latitudinem, quod tantae amoenit tis,4 pulcritudinis conspecti hominum corda dilatarentur. Vertim clim vocis nῖntopheth radix certo statui vix possit, eius quoque certam notionem ignorari necesse est tamen quid alij sentiant, dum refero, quid quisque sequatur, sibi integrum
Putarunt quam plurimi radicem esse propriam, vel a nan haphali deduci, significareque infernum, quo seducti decidunt: alij a radice namaphath d ducunt eam vocem, portentum, rem mirabilem, insolitam indicare volunt. Posset tamen , a radice nai a phali derivari, pulcritudinem referre Semel legitur haec vox apud Iob: P fuit me, inquit, quasi prouerbium vulgi, est exem Iobar. ν. Splum coram eis. In Hebraeo habetur n)ata, nan topheth lepanim, portentum faciebus, hoc est, omnibus me prospicientibus admirabilis videbar, vel prae nimia pulcritudine, vel prae maxima dolorum, ac miseriarum, quibus premebar, copia . Eam sententiam tenuisse videtur HieronymuS, qui S. Hieron. Toph gehennam, siue operculum oris accipien de nomin. dum tradit. Atque hac ratione intellexisse arbitror Hebri clocum Iobi Chaldaeum, qui in gehennam conuertit Topheth nomen 1 credendum ulla ratione videtur, sollertem interpretem in re tam manifesta alucinatum, ut Tophetum apud Iob gehennan verteret ex eo, quod amoenissimus quondam locus, postquam a Iosia Rege contaminatu S uir, Oe η. m. 23. perit pro inferno, poenarum loco usurpari ea . IO. enim omnia quamplurimis retris ieculis anteces . V RE
sit Iobus. vocis in eo sensu usurpatio. Sed quo hin tab
niam vim vocis, quam supra ostendimus, expres vi urpetu 'sit Chaldaeus propterea forsan gehenna proinferno coepit usurpari, vel quod locus in ea Topheth infernum significaret, quem tunc ma Xime expressit,ctim ut ex Hebraeorum placiti tradit Hiero s. Mire m. nymus, omni populus Iudaeorurn ibi perierit, erem.' offendens Deum vel quando viventes filios homrendum spectaculum ignibus exurendos tradebant parentes, quapropter gehenna ignis dicta fuit vel quando post contaminatum a Iosia locum, sordibus, ac bestiarum putidis cadaueribus horrendum praebere coepit atque abominabile spectaculum . Quocirca non paraphrastem tan- turn modo egisse videtur hoc loco vulgatus; criam, kllertissimum interpretem nulla enim alia Latina voce aptius explicari potuiste videtur H braicae
233쪽
conuenire facile iudicabimus. Hic enim Maldo nato teste sic potuit vocari vel quia alicuius figu- Topheth, qtiam voce, exemplum, quasi dicit, ego qui olim pulctitudinis, Helicitatis fueram, nunc vero positus sum poenanim ac miseriae exemplum, tamquam quidam infernus. Sunt tamen alij qui a radice g taphaph deducunt eam Ocein, hoc est, tympani rationem quod in abominando illo Baalis cultu tympana pulsarentur ne
deficerent, si filiorum eiulatum, ac gemituS, quo Sin flammis edebant, audirent. Iam vero, cum locus Topheth, qualis suerit, manifestum sit, vicinumque eum fuisse portae Fidit Iis, perspicue tradat Ieremiasci atque sim hunc eundem locum agro acheldema proximum collocet Sanctus Hieronymus de huius loco quid idcin sentiat, videndum modo est, ut his omnibus rationibus simul collatis, tirmus, ac sine ulla dubi tatione maneat portaees ictilis locus I vero sic habet Achelde ina N: -, pn, ager sanguinis, qui hodie quoque demonstratur in Aelia ad austra lcm plagam montis Sion, iactenus iuxta Iudaeorum consilium Plor tuos ignobiles alios terra tegit, alios sub dio putrefacit. Haec ille. Ne que vero adusque Hieronymi tempora ager ille solum notus fuerat Hierosolymae ad Austrium ex-stuisse vertim nostris quoque temporibus a peregrinis inuisitur, atque eorum testimonij probantur ea, quae Adrichom ius in hunc modum scribit Acheldema ager erat figuli ad australem plagam montis Sion situs, a tergo habens montem eiusdem nominis mediocriter altum, iactu Dpidis a piscina superiori distans, qui Iudaeorum consilio triginta argenteis, quibusIudas Christum vendidit, insepulturam peregrinorum emptus est . Cuius medium Imperatrix Helena quattuor muris, longitudine septuaginta duorum latitudine vero quinquaginta pedum fecit includi, ac superitis testud mei quae eptem foraminibus, per quae defuncta Christianorum peregrinorum
corpora dimittuntur, patet concamerari. Hactenus ille. Quae autem subdit de eius terrae mirandavi, ac de ea in Romantum quem Vocant, campum sanctum asportata respuente incolaram,
admittente peregrinorum tantum corpora, non
referimu , quoniam alios exquirant eiusmodi coninaenia lectores ab iis, quos Romae degere aliquando licuit, atque assidua experientia oppossi tum doceri. Reliquum est, ut eius nomini S, tuo hic ager vocatur, notionem, sum, atque qua γ cassione in eum fuerit destinatus, breuiter atte
Haec omnia disertis verbis tradit sanctus Euangelista Matthaeus Is enim, postquam triginta argenteos pacti iniquissunt pretis, a Iuda Christi traditore paenitentia duci in templo proiectos retulisset, sacerdotesque quadam religiosa superstitione ductos non licuisse ibi arbitratos fuisse,
quos acceperant argenteos, in corbonam mittere, quia pretium sanguinis esset Consilio autem tuito, iri quit, emerunt excidis agrumfiguli insepulturam peregrinorum. Propter hoc ocatus es ager ille I faces fama, hoc est age anguinis siue in hodiernum diem. Tunc impletum est quod dicium est per Ieretniam prophetam, dicentem Macce perunt triginta argenteos , pretium appretiati, qtiem appretiaverunt a si ijs Israel, ct dederunt
eos Di agrum Agulo, but consiluit mihi To
Quod si quae diximus de porta Fictilis, in me
monam reuocemus, eadem omnino huic agroli suit, vel quia ex eo figuli adfingenda vasa temram effodiebant aut quia in eum testarum fragmenta pro ij ciebant, ita ut culturae inutilis esset, solisque mortuis sepeliendis commodus est posset. Haec ille. Neque incredibile videtur immo valde vero simile, eundem agrum figuli fuisse,&proiectis testarum fragmentis omnibus viventium usibus paene inutilem Ex quo etiam responderi facile posset quaestioni illi, quae negotium aliquibus facessit, qua nemperatione ager tam magnus, Hierosolymae vicinus, triginta argenteorum minimo pretio potuerit aestimari ξ Nam sit agri magnitudo, eiusque inutilis usus, atque pretium attendantur, inuenientur longe diuersa ea omnia fuisse a communi vulgi existimatione 2: ager enim minimus est, cuius medietatem metiutur Adrichom ius septuaginta duorum pedum longitudine . Vsus eius, ut dixi, omnibus humanis usibus inutilis quem arbitramur consimilem Omnino fuisse monti illi, qui prope portam S. Pauli Romae visitur, vulgoque mons dicitur testaceus, quod totus testis figulinis constet . qui mons quamuis intra urbis moenia constitutus, nullis tamen usibus seruit Pretium item, quamuis coe mendo sanguine Christi infinitis partibus minus fuerit; agri tamen comparatione magnum fuit.
Nam ut nos suo loco notabimus, triginta sicli, quales ibi sunt intelligendi , quindeclin argentivnc ij pondo aequales sunt aequi ualentque centum viginti Hispanis argenteis, totidemque Romanis Iulijs,aut eo amplius. Quod 1i ad ea tempora aestimationem referas,maximum quidem fuisse facile cognosces ex eo, quod Ieremias agrum quidem Micti serum emit ab Hanameel, filio patrui tui, decem septem siclis sic enim interpretatur eum locum Hieronymus. Quocirca dicendum videtur, non emiste quidem sacerdotes agrum iusto pretio sed maiori pecuniam enim, quam in corbonam mittere non licebat, satis provide administrasse iputabant, si arrepta occasione coemendi agri im iam profunderent. Sed nunc tandem ut capitis finem initio coniungamus, portam Fictilis propterea dici facile potuisse putamus, quod agro figuli fuisset proxima, interiacente tantummodo valle Topheth.
TRIGIN-ha sicli, quibus Clitatius
fuit venditus, quantum valeant.1erem. z.
cta, quod agro 1guli esset proxi-
taturium apertas fuisse portas, quaternas fingulis necnon de viis Hierosolymitanis. cap. XXVI. ijs, quae superioribus capitibus firmissimis testimonijs, aut probabilibus coniecturis adducta sunt , facile di is constare potest, portas quidem, tiae in exteriore murorum ambitu apertae , urbem muniebant, eamque totam ciuium, alienigena .
rum sui percommodam reddebant, duodecim
234쪽
, oheth tantiam fuisse, neque plures sacris litteris, aut pro Avie usalem batis scriptoribus omine morari, neque in pau-
ui, multo plures a quam plurimis commemorat adrichom tur, praesertim ab Adrichomio me quisquam eo rum scripta legens, aut incuriae, aut inscitiae nos arguat, earum singulas breui percensere conabimur, atque ostendere,quid de eis sentiendum 1 t.
Et quidem, si, quod sentio, libere dicam, eius
modi portae omnes vel duodenario portarum numero includuntur, vel ad eas sunt referendae reliquae autem, quae ad has non possunt reduci, pamin ficta partim ad Xteriorem urbis ambitum non pertinent, sed interioribus muris continentur partim vero ex Aelia in antiquam Hie Brosolymam falso transferuntur aliae vero tamquam urbis portae referuntur,ctim templi, aut Regiae, aut Pontificiae domus portae fuerint. om Atque ut a porta David, quae nostris choro auid nul graphis celeberrima est, initium sumam, illa nus
negotiato 'um eadem suae re- s. . ORTA.
squam reperitur in sacris quam enim Borchardus, Ad richom ius sic dictam putant, portam Fonti Solim vocari satis sit pra probauimus. Porta nego tiatorum aut nulla fuit, aut porta regis sic dicta
fuit, propter rationes suo loco allatas Porta turrium muliebrium,& porta,quae contra monumen tum Helenae commemoratur a Ioseph, eaedem nuliebrium omnino sunt cum porta Ephraim,4 Anguli, ut ex ijs, quae de Helenae monumenti situ supra a no Cbis tradita sunt, constare cuiuis poterit. Porta Iebus nulla umquam apud probatos auctores legitur Porta aurea Orientalis, quam maxime celebrant nostrae aetatis scriptores, nulla umquam fuit olim sic dicta, vel in templo, vel in Ibe . Q usi vero tradunt per eam ingressum fuisse , vibi in Ae Christum Dominum in die palmarum, falsum i tantum omnino est repugnat enim Sophoniae vaticinio, per regis turrim, ac portam, ingresturum eo die Christum Dominum enuncianti, ut suo loco ostendemus. Id ver quod tradunt, auream portam νcompendiaria via a templo ad Oliveti montem dux ille, non auderent asserere, si attentitis Iosephum legi sient, asserentem, templum ab orienta Dii sui parte, quae Olivarum montem prospicit, trecentos. eo ampli in cubitos erectum fuisse, at
tii sectavi, metiri , deficiente visu , ut ait idem Iosephus, templo du prae nimia altitudine, hoc ipsi Christum Dominum super asinam,&pullum eius humano moreve citu iri, emensum fuisse arbitrantur. Quapropter nulla fuit compendiaria via, quae a templo rectaikὸ is ἡ ' duceret in montem Orientalem, sed per portam Gregis ingressos ducebat recta via ad aquilonarem periboli templi , indeque per orientalem viam ad speciosam templi portam, per quam introiste arbitramur in templum Christum Dominum Scio tamen auream eiusmodi pol tam Hiero Esolymis maxima veneratione in huius ingressus Christi memoriam coli, quam arbitrantur ad instar prioris aedificatam loco eodem , per quam aditus hodie a monte Oliveti in templum patereucin nabere potuisset
priorum ver adiimilitudinem prioris attinet,
arctii tecturae ratio, atque columna illa Gothorumn tin medio portae erecta, nil tale probat, nisii quis crederet nouam Gothorum aedificandi tionem iam inde ab Herode originem ducere . Quod ad locum, ritum spectat, meminisse opor--teret eiusmodi propugnatores, inter murum quidem urbis orientalem di templum, Ophelem, la-
ierosolynis hodie .icitur, nulam videturi militudi-
tam Nathina eorum liabitationem, intercessisse , prout Nehemia,&Iosepho reserentibus late su pra probatum a nobis est. Quocirca necessarium est, eiusmodi scriptores locum attenti iis considerare,atque diligenti is perpendere, quaenam pomta olim eo loco aperta fuerit. Si enim eam fuisse portam templi dixerint, speciosam eam vocare cogentur; si autem urbi si utriusque enim esse nulla ratione potuit vocent regis; nam auream neque hanc, neque illam vocare licebit. Porta Genath,4 horti Regis, eadem fuit cum porta regis, ut suo loco ostendimus. Portam vero palatis Pontificis finxit in muro australi urbis Adrichom ius, nescio qua fretus coniectura: ea enim , quam pro se afferre videtur ex Nehemia, dicente Baruchum aedificasse siue ad portam domus Eliasib sacerdotis magni, poti is sub- Uertit, quam astruit eiusmodi portam; siquidem
domus porta non potuit in muro urbis aperta esse. Posticum vero ex ea parte nulla ratione haberet domus Pontificis,ctim propter praecipitia,& inaccessam viam inutile on ino esset inaccessum. Porta media in muro Begetae aperta fuit exaduerso portae Piscium, quam secundam quoque portam dici probauimus. Porta vero Iudicij, vel Custodiae Ophelis potitis fuit, quam urbis, vivi dimus. Porta ferrea, ex propinquo an dii Petri carcere, quem supra iuXta montem Caluariae e stitisse probauimus, ubi fuerit, manifestum cuiuis esse poterit. Qitoniam vero in superiorem vibem conscendere volebat S. Petrus e carcere educitus
ab Angelo ibi enim fidelium Ecclesia in cenaculo Christi conueniens, assidue pro eo orabat ideo portam ferream urbis superioris fit iste conij cimus, apertamque in turri Hippi cos. Cuius portae mentionem fecisse Iosephum putamus, haec scribentem tim autem ab excursibus paululum quieuissent, obseruato Romanos per opera, Sc caltra esse dispersos, quia labore, formidine Iudaeos discessisse arbitrarentur, excurrunt omnes, qua turris erat Hippicus , porta latenter , ignemque operibus ini j ciunt: Haec ille. Reliquae omne Aportae quae a praedictis scriptoribus commemorantur, vel templi portae fuerunt, ut porta fuimdamenti, porta Regis, porta Seir, porta sacra ,
porta sublimissima, porta noua, ciliae huiusmodi vel certe commentitiae sunt neque eiusmodi portae umquam Hierosolymis visae. Iam vero quoniam portarum distributionem Mordinem in unam summam redigere paramus, illud in primis referendum est, quod alias saepe
notauimus, australem urbis tractum perpetuo muro clausum fuisse neque ullam olim in ea urbis regione portam apertam commemorari immo vero rationes,& testimonia non parua reperiri, quae nostram tuentur sententiam. Celebre est illud Iosephi, saepius a nobis allatum. Civitas enim, in
quit, trino muro circumdata erat nisi qu1 vallibus inuijs cingebatur ex ea enim parte unius muri habebat ambitum.
Quibus verbis partem eam urbis vallibus in iiij scingi testatur, quae inico tantii in muro cingebatur: at ea pars meridiana est, ut pluribus locis probatum a nobis est ex ea ergo parte nullius portae fuit usus; si enim ulla fuisset, non valles in uiae dicerentur, in quas paterent a porti quae dam viae . Est etiam non leuis huius rei coniecturam, nullam a Nehemia umquam commemorari portam inter Fontis occidentalem portam , Aquarum orientalem, cum difficillimium creditu foret, si portae in ea regione exstitissent, sicut in alijs, nullam earum dirutam a Chaldaeis fuisse. Nam
palati Pontificis nulla sui eiusmodi in muro urbis. Adrichom, II ierusal. n.
serrea fuit muri superioris urbis non inseri ris.
austialis nullam habuit portam.
235쪽
Namsi destructa suisset,&instauranda sor et atquq A dem denominatinis montem, in Sichem, Sama-
ex in lauratis portis credimus a
O RIE N- tali, aquilonario occidentali urbis lateribus omnes eius Portae satis
regiones ducerent viae Per portas urbis egr diemes Ierem. 1.Luc. O. v. JO.
adeo commemoraretur a Nehemia , a quo nul lam ex instauratis praeter miliam credimus. Illud tamen validum esse putamus nostrae sententiae
argumentum, quod sim duodecim urbis portas sigillatim enumerauimus, singulisque propria i ca ordine adscripserimus nulla tamen ex omnibus ij portis ad Austrum prospexit quare tribus alijs urbis lateribus omnes portas apertas inisse constabit. Earum vero distributio &ordo, si ab orientali latere incipiamus, Mab eius meridiana
parte, huiusmodi est, ut prima occurrat porta Fictilis, secunda Aquarum, deinceps reliquae . Quae omnes portae, quoniam satis supra probatae sunt,omnino sunt silentio praetermittendae si tamen pilius iuuandae memoriae causa, utque Omnes uno intuitu conspici possint , earum nomina, ordinem , ac regiones subiecta tabula pro
portarum Hierusalem. i. Porta Fictilis
Porta Aquarum. Porta Equorum Porta regi S.
Porta Beniamin inserior. Porta Piscium
Porta Ephraim. CI. Porta Anguli.
q. Porta Fontis. Per has quidem duodecim portas in omnes te rae Israelis partes eYitus patebant hac ratione P. Per portam Fictilis in vallem Gehen non agrum Acheldema,4 in omnes australes regiones, Utque ad Sinai montem Per Aquarum portam in hortos Regios, Malios vallis Iosaphat, indeque aequabilis,planaque via in Bethaniam ducebat Perso tam Equorum in torrentem Cedron, cui erat pro-Σima, e qui Regis deducebantur. Per portam Gregis in vallem Iosaphat, in montem Oliveti, in Bethaniam, Ierichuntem, desertum, omnem Orientalem regionem usque ad Iordanem. Per hanc viam egressus Sedecias, comprehensus est a Chaldaeis, per eandem descendens homo quidam, incidit in latrones Per portam Beniamin in Anathot desertum, ac alias urbes eiusdem tribtis. Via item extra hanc portam ducebat in Galilaeam, Caesaream Philippi,d Damascum, in qua Do-ininus Saulum, Christianorum persequutorem ac hostem Apostolum , cori dem Christianorum principem, ac parentem effecit Paulum. Per portam Piscium in mare Galilaeae, Iordanem ac
totam orientalem,&aquilonarem regionem. Per Portam Veterem iter patebat ad omnes aquilonare regiones Per portam vero Ephraim in eius
riam,&Galilaeam. Per portam Anguli in Ar biam, quae inde quoque Iosepho teste conspici
batur,via patebat Per portam Vallis incaluariae montem e ressus est Christus Dominus Per eam quoque in Silo, Bethoron, Gabaon ibatur. Per portam Stercoris ad Ioppen, mare, ac omne occi, dentalis regionis partes. Ac tandem per portam Fontis iter in agrum fullonis in Bethleem, Hebron, Ga Zan,&Aegyptum patebat. Viae autem, quae ab hac porta Meridiem versus tendebat, meminit Saneius Euangelista Lucas in actis Apostolorum, sic scribens Angelus autem Domini locutus es ad Philippum, dicens: Surge, se vade contra meridianum ad viam, quae descendit ab Ierusalem in Ga an In qua via mirabilem Aethiopis eun
chi potentis Candacis Reginae conuerssionem, ac baptismum contigisse memorat. Neque vero illicitis erat viarum in eiusmodi regionis partes ducentium descensus, Vel earundem in urbem ascensus immo vero arte quadam magnifico sumptu ad omnes iter agentium usus viae erant accommodatae, apti sun dispositae. De quibus haec Iosephus, Salomonem commendans . Diui in autem , inquit, quadam diligentia, ac prouidentia rebit in omnibus utebatur; latim esset elegantiarum amator, ne viarurn quidem curam praetermisit, sed inarum , quotquot Hierolblyma Regiae sedem ducebant, nigra silice constrauit tum ut ultr5 citroque commeantibus essent faciles, tum ad omniandam hac quoque parte principatus sui magnificentiam. Haec ille . Ex quibus facile etiam coni j ci potest, quantam idem Salomon adhibuerit dili gentiam, operam in sternendis vijs, ac plateis Hierosolymitanis quas quidem vias candido saxo sternere permisit populo Agrippa, non utique quod credam demio, sed ut antiquum Hierosolymae splendorem aliqua ex parte instaurare pollet. Id quod ex ipsa Iosephi historia haec referente
coniici facile potest. Iam absolutum erat , inquit,
telnpli aedificium: Populus igitur cum videret esse in otio circiter octodecim opificum millia, solitorum hactenus in templo ex operarum mercedibus victum quaerer: nolensque sacram pectiniam repostam haberes, nequando praeda Romanis fieret simulque opificibus inde pro ullum cupiens, uda vel una hora operato latii merces repraesentaretur suasit Regi ut orientalem instauraret porticum . Ea templi extima claudebat, profundae valli SI angustae imminens ac proinde subnixo muro quadringentos alto cubitos , saxis constructo quadratis valde candidis eratque cuiusque saxi longitudo cubitorum viginti, sex vero altitudo opus Salomonis Regis, qui primus uniuersum templum condidit. Rex autem, cuius curae Claudius Caesar fabricam templi commiserat, reputans quodcumque opus demoliri facile, reparari dissicile, maxime talem porticum, egentem Se tempore longo , S: pecuni; plurimis non annuit populi precibus sed urbem candido saxo consternere 1 liberet, non vetuit. Quibus quidem verbis manifeste testari videtur Iosephus, Regem populo instaurationem urbis exoptanti, eiusdem vias candido saxo sternere permisisse Vertim desilist auratione, portis, ac vijs iam satis. Ad muri dedi, cationem explicandam accedamu S.
236쪽
ORGUMENT M. Muro absoluto, binis cantorum choris a porta stercoris, duplici via, ad domum Domini
venientibus sitis dedicationem factam suisse percenset; nec non aedificati , muri ordine portas. x XXII. xXXIII. xXXIIII dedicatione autem muri Ierusalem requisierunt e
uita de omnibιι locis sests, ut adducerent eos in Jerust-lem, in facerent dedicatio nem, laetitiam in actione gratiarum, in cantico, in Ῥmbalis
psalterijs, in citharis. ongregati sunt autems iij cantorum de campestribus circa Ierusalem, in de vidis Ixetu-pbati. Et de domo Galgal, de regionibus Geba qmauet o quoniam villas aedificauerunt
in cantores in circuitu Ierusalem. Et mundati sunt Sacerdotes e Levitae, ermundaueruntpopulum, o portas, in murum.
. cendere autem feci principes Iuda seuper murum , in statu duos magnos choros laudantium . Et ierunt ad dexteram super, rum a portam serquilinij. Et ivit post eos Osaia , o media pars principum ιιι, Et Ararira, Es as, otam, Iudas, Beniamin, in Semeia , in Ieremias. Si de filiis sacerdotum in tubis, Zacharias A lim Ionathan filius Semeiae, filius Mathaniae filius Micbaiae filius Zechur, filius AE
Et fratres eius Semeia, , Meyrreel, Ma XXXV. lalai, Galalai, Maai, Nattanae Iudas in Hanani in Iasis cantici Dauid miri Dei: Esdras scriba ante eos in porta Fontu. Et contra eos penderunt in gradibus ciui XXXVLtatis Dauid in ascensu muri super domum i uid, in isque adportam Aquarum adoriem
, Et chorus secundus gratias referentium ibat XXXVII. ex aduers, in ego pos eum, in media pars populi seuper murum' super turrim furnorum, in v ιι ad murum latissimum, Et se per portam Ephraim, insuper portam XXXVm Antiquam, insfer portam Piscium in turrim Hananeel, , turrim Emath, sique ad portam Gregis , steterunt in porta Custo
Steteruntque duo chori laudantium in domo XXXIX. Dei, ego, in dimidia pars magistratuum
Et Sacerdoteae, Eliachim, Maasia , Miamin, Michea, si benai, Zacharia, Hanania in tubis.
237쪽
Trou. 22 PUERO rum educatio maxime commendanu.
tione, ac singulis eius portis enumeratis, naturae ordo postulat ut muri dedicationem a Nehemia instauratore factam breui pertractemus. Et quoniam iterum singularum urbis portarum, ac totius muri fit ordine commemora tio, fiet etialia,ut dedicatione percensita, ea Omnia, quae de portis, ac totius muri dispositione diximus, magis ac magis stabiliantur. Ac primiam quid dedicatio sit, qua ratione fieret,quoniam ad ea nos deducit textus, quam breuiuinae perstringemus. In dedicatione autem muri Ieroalem: H laicer atra' bechanuccath . quae vox imbuere significat, prima rudimenta dare, Crudire, docere, atque etiam dedicare. Cuius verbi expressa vis mirifice illustrat celeberrimum illum prouerbiorum locum, qui sic habet Adolescens iuxta viam suam,etiam cism senuerit, non recedet ab ea . Hebraice sic
Imbues erudi, doce puerum secundum modum eius. R. David exponit incipe docere puerum a pueritia eius secundum viam aut modum eius, id est, paulatim paulatim,ut serre possit Rabbi I nas in teipretatur, dedica. Iuxta Hebraea in Regio codice sic Initia puerum super os viae suae, etiam ctim senuerit, non recedet ab ea. Et sensus est, puerum in ipso ingressu viae suae, hoc est, climprimit m ad annos iudici peruenerit, imbuendum disciplina, ac bonis moribus dedicandum Deo: eos enim mores, quos in primo vitae exordio imbiberit, tenebit diu Significat ergo verbum Hebraicum, dedicare, hoc est, renouare, uti, vel frui. Quocirca praecipitur parentibus, alijsque, quabus
puerorum cura demandata est, ut primos eorum ,
mimis id nim significat Hebraica phrasis, os
viae, siue initium viae, siue vitae, instituti, aut exercitationis in bonos usus conuertant. Hispane dicerena har de vina birena est rena , honestis diici
plinis ingenium, bonis moribus animum imbue. maximopere enim conducere honestae educationi solet, perpulcra honestasque rerum ina agines puerorum oculis, clim primo iudici diluculo aperiuntur, obijci, quant sim contrὰ, turpes nocent. Est etiam huius verbi usus in Deuteronomio: uis es homo, inquit, qui aedis adiit domum nouam,
non dedicatii eam Hispane io lata estrenades V 4-dar, c 7 reuertatur inuomum suam ne forte mo- riatur in bello oratius dedicet eam Hispane, otroia strene Graeci, nomen a praedicto verbo deductum c.11 νιμ encaenia vocant eiusque fit mentio in Evangelio Ioannis: Facta sunt, inquit, L n NI in Ierosolymis. Quo loco Cyrillus; sunt autem encaenia , inquit, sollemnitas ipsa dedicationis templi Graece enim καινὸν caenon dicitur nouum;& quandocumque nouum quid fuerit dedicatum, en caenia vocantur atque encaeniare Graece, in-
nouare, vel 1 hchoare Latine dicitur. Haec Cyrillus. Eadem totidem fere verbis asserit Augu- inus, subditque iam Musus habet,hoc verbum, si quis noua tunica induatur, en caeniare dicitur. Illum ergo diem , quo templum dedicatum est, Iudaei sollemniter celebrabant Hactenu Augustinus. His ergo sic statutis, quidnam muri dedicatio significet manifesto cognoscitur Modus autem, quo eiusmodi dedicatio muri facta fuit, sequentibus ostenditur. Ac prinatim quidem venerabilis Beda Iamdudum aedificata erat, inquit, ciuitas sed non decebat eam dedicari, priusquam habitatoribus aggregatis,4 ministri templo idonei, mortis, ac vestibulis essent custodes deputati . Ea propter: Requisierunt, inquit, Levitas de omnibus loci uis, ut adducerent eos in Ierusalem. Quae Levitarum multitudo dedicationis festiuitati conducere non parum videbatur illud vero maxime,quod sequi tur: se facerent dedicationem , ct laetitiam in actione gratiarum, ct cantico , ct in cymbalis psalteri s se citharis . Tres potissmum dedicationis enumerat comites, laetitiam, gratiarum aditionem, canticum, pluribus instrumentis musicis associatum, quorum quolibet deficiente perfecta minime foret dedicatio. Quod ad primum, laetitia necessaria est qua enim ratione accepti a Deo benefici j quis memor esse poterit, quin laetetur Est enim collatum a Deo beneficium quasi eius beneuolentiae, moris erga nos argumentum , cuius fauorabilis beneficentia laetitiam parit. Teste enim Athanassio Deus ipse est fons, trigo laetitiae propte- reaque maxima perfundendum laetitia estiam Regem praedixit in psalmo Prophetari Nomi- e, inquiens, in viridite tua in verbo sibi ni to, interpretatur Remigius, laetahitur Rex, super alutare tuum exultabit vehementer lutem humani generis sibi impositam . Deside rium cordis eius tribuis eui ct voluntate labio
actione, cantico dedicatio celbrabatur.
238쪽
rum eius non fraudasti eum quidquid ore pet ijt, vel corde expetijt, obtinuit, quae est Omnis laetitiae rati, nec immerito votorum adepta possesso laetificat, ipsa spes in Deo sita laetificare maxime potest, id quod clare testatur idem Psaltes: Et laetenim nquit, omnes qui perant in te, in aetem ntim exultabunt, , id est, quia habitabis in eis. Hac igitur potissim im ratione in memoriam collati a se beneficillaetitiam exigit Deus,ut dum laetatur, profiteatur homo a Deo se illud accepi se immo vero propterea tantummodo laetatur; omnem enim aliam laetitiam longe a se repulisse testatur Sanctus Iob, dum protestatur, iurat: Si laetatus fiam super multis diuitis meis, ct quia plurima reperit manus mea haec faciat, subaudi, mihi Deus, laec addat. Atque adeo tantopere sunt inter se connexa, colligata dedicatio&laetitia, ut non dicat sacer historiciis fecisi νdedicationem, in,vel cum laetitia, quasi quoddam dedicationi adueniens, sed dedicationem aetitiam haud secus quam si dedicare murum, ac laetari, synonyma fuissent . Laetitiam consequitur gratiarum actio, quae Hebraeis dicituris an hodidoth, in consessionibus vertunt nonnulli ea enim vox a radice adali deducitur, quae confiteri, gratias agere, laudare significat. Quae omnia huius verbi significata, quid facere consueuerit Regius Psaltes singulis quibusque nostibus, innuere videntur: ait enim Media nocte furgebam ad confitendum tibi supeΡ iudicia ius cationis tuae. Sed&illud potissimum, quod hac etiam voce Hebraica significari putant nonnulli, quasi ea a radice viada deducatur, quae amare, di ligere significat: merito non enim alia potitis ratione gratias agere, vel collaudare Deum posse sumus, quam si eum diligamus. Ab hac etiain voce deducLum putant Iudae patriarchae nomen m mi elludati, indeque fit, ut verbum idem apud Esther significet, iudaigare, hoc est, ad ritum, legem Iudaeorum se conuertere sit enim habetur in tantum υt plures alterius gentis, emen punimithiahadini, iudaizarent, eorum religioni,
ct caerimonij iungerentur. Quapropter ipso Patriarchae tribus nomine innui quodammodo videbatur, IES M Christum Dominum nostrum, qui est vera salus, Momnis confessionis, amoris fundamentum, de ea tribu nasciturum, ut
Et in cantico.Vnius tantummodo cantici fit mentio, quasilinicum fuisset iam olim compositum, quo in dedicationibus uti consueuerint sicut enim
singulis quibusque sollemnitatibus ac festis singula adhibebant cantica, ut alias ostendimus ita etiam in domorum, vel priuatarum vel communium dedicatione quavis omnes utebantur cantico, id quod non coniectura Rabbinorum tantum arnrmare non veremur; sed quoniam titulus ipse psalmi, quem nos legimus, idem significare , videtur . Sic enim habet ni , rvamna sircha- nuccath habat)thil dauid, canticum dedicationis domus Dauidis In nostra Latina vulgata sic legimus Psalmus cantici in dedicatione domus Da vid. Quo loco Genebrardus David, inquit, con struitur cum pselmus cantici domus enim hic ae-M M, siue tabernaculum significat congruitque eius interpretatio cum Chaldaeo paraphraste,qui sic vertit canticum pro dedicatione domus sanctuari Dauidis Constans ergo sententia tenet, psalmum quidem a Dauide compositum pro de- . ica Lione OmuS; an verbo pro domo Domini, Tom. 3. ApparatuS.
A non satis videtur probari, maxime, chi praecedens eiusdem Dauidis psalmus in eiusmodi templi dedicationem compositus videatur tum quod totus is de sacrificiorum oblationibus, ac Dei magnificentia loquitur tum etiam, quod id quoque eius psalmi titulo significatur, qui sic habet: Maia M. 12.
mustaui in consummatione tabernaculi quocirca psalmum praealtatum potitis arbitramur occasione domus suae in ciuitate Iebusaei denuo dedicandae compositum a Dauid fuisse; cuius xemplo reliqui in cuiuscumque domus dedic, tione uti eodem psalmo consueuere. Neque b
randum est , si quamplurima hoc psalmo reserantur ad Christum; quae enim alia laus, quae et chi ta
gratiarum actio posset Deo patri gratior cantari eontinentur, ea , quam qua Christi Domini mors resum quarς. rectio significaretur Θ quinimmo ideo hunc psalmum concinebant, ut in ipsa domus dedicatione profiterentur, se spe resurrectionis Christi maxime teneri, qui est omnitim, eius fide, & caritate viventium , laetitia icanticum. Notat autem ea omnia aptissime Remigius aic psalmus, in Remigius quiens, continet vocem capitis,congratulantis de sal. 29. resurrectione in se iam completa in re, sin membris per speciem. Vnde Apostolus: Qui simia i co Gnum fuscitauit a mortuis , ct nos fuscitabit per . virtutemfuam Constructa est domus Domini, quando in utero Virginis natura nostra assumpta est a verbo Dei; dedicata autem est, quando innovata, facLa est immortali sis impassibilis . Et haec domus construitur in nobis, cum verbum fidei accipimus dedicatur autem nunc in spe, tandem in re, clim mortale hoc induet immortalitatem clara iam nihil aliud in nobis erit, nisi laus Dei. Hactenus Remigius Canticum vero non sola voce, sedis manibus CANTI. associandum dicit, dum varia instrumenti genera cum a cantico accommodata fuisse commemorat. Sunt μm
naris, ct citharis de quorum singulis una cum reliquis alias agendum nobis est . Congregatos autem dicit cantores de villis, quas circa Hierusalem aedificauerunt, utique intra ipsam urbem, ad celebrandam dedicationem. Et munctifunt sacerdotes,ct Levitae,omun XXX. dauerunt populum, portas, ct murum. Multis quidem, ac varijs antiquae legis ritibus, ae caeri Q. V A
monij testatur Deus, quam 1 ibi sint omni im dit:
munda inuisa, quamque ficile sit, humanas res immunda. omnes immundas fieri: uidquid et gerit imo m. c. mundus , inquit in Numeris Deus , immundum nfaciet, ct anima, quae horum quidpiam tetigerit, ' immunda erit, c. Dixerat autem paulo superitis: Si quis hoc ritu non fuerit expiatus, peribit aut ma Pius de medio Ecclesiae. Quapropter Deum arbitrantes Iudaei corporea tantummodo immunda auersari, traditionibus suis varia baptismata
sanxerunt, quae enumerat Sanctus Euangelista , Marc. I. M. cus: Pharisaei enim, inquis, omnes Iudaei, -3 π Α-
ns crebro lauerint manus, non manducant, tenen.
te traditionem seniorum se a foro .ns bapti bini arbi-kentur, non comedunt, Malia multa sunt, quae trante cor-
tradita funt iris seruare, baptismata calicum, T
ct urceorum , ct aeramentorum , se lectorum . Deo expeti.
Quocirca Venerabilis Beda spiritualia enim , Π ut inquit, prophetarum verba carnaliter accipiem 'tes , quae illis de cordis operis castigati s. ne praecipiebant, dicentes Lavamini, mundi sal. i. oro e. Et, mundamIni, qui feriis vafriomini p. a.
239쪽
catio sacerdotum, Le uitarum , ac
populi, nec non de muri quomodo
isti de corpore solo lauando seruabant. Haecisse. Veriim non ita antiqui illi sacerdotes,Nehemia,&Esdra praecipientibus, sed cum cordibus quoque mundati credantur, ,entibus, mundati sunt corpore se mundauerunt populum, O portas, Grmurum. Cuius purificationis ritus percenset Di nysius his verbis: Porro sacerdotum tamquam superiorum purgatio fiebat per corporum,& vestium
lotionem, per orationes, ieiunia, continentiamque ad tempus ab uxorum ampleΣu, per aspersionem aquae lustrationis, ac per sacrificia quaedam . Interdum tamen ad purgationem eorum non concurrebant haec omnia Levitae autem facilioriritu mundabantur, quam sacerdotes; quemadmo-1. r. io dum in Paralipomenis legitur videlicet per aspersionem aquae lustrationis, orationes, lotiones,&alia quaedam non tamen in omnibus fiebat mundatio uno modo Sacerdotes vero MLevitae sanctificabant populum sacrificando, orando pro ipso aspergendoque ipsum aqua praefata, de qua in Numeris sci ibitur murum vero sanctificabant aquae istius asperssione. Haec ille. Sed de his nos lati is, ctim de sacrifici j agemus.
quadam, a principibus Sacerdoti n, Levitarum, ac populi factam.
quidem simul, quos D in duos diuisit choros. Ex quo facile cuiuis constare poterit, quanta suerit latitudo muri, super quo non solii ordina. th dispositus, ita ut unus alium sequeretur, pro lcedebat populus vertim etiam super ipso muro fere totus cum suis principibus existens , in
suas classes disti ibui, atque disponi potuerit id quod probari videtur ex eo, quod chm hic principes Iuda super murum ascendisse testetur, mox ad dexteram quidem abisse commemoret mediam partem principum Iuda. His quoque verbis a lana fit, totam hanc dedicationem factam fuisse a sacerdotibus, Levitis,4 populo, ambulantibus super murum. Quapropter merito Liranus quosdam interpretes reprehendit, arbitrantes duos choros sic diuidi, ut unus iret super murum circumeundo ciuitatem, alius super terram iuxta murum eXteritis ambularet. Sed hoc non videtur, inquit, vertim, quia infra de secundo choro dicitur, quod media pars populi erat supra murum. Et per hoc intelligendum est,qub uterque chorus laudantium, qui erat de sacerdotibus leuitis, ibat supra murum in una pars populi erat cum eis sit per murum Malia super terram. Quibus verbis manifeste conuincit, eiusmodi interpretes a vera sacrae Scripturae historia deuitae. Verum maior quidem reprehensionis nota ipsi Lirano inurenda videtur, qui eoS, quos a vero aberrasse cognouit, sequutus postmodum fuerit asserens & ipse, mediam populi partem ambulasse super terram. Nam sicut principes Iuda, utique
murum ambulabat terque ch rus non a per terram.
omnes, ascendere fecit Nehemias, superimarum: asserens mediam eorum partem dextrum chorum cantorum sequutam, illud profecto significare videtur, reliquam principum partem reliquum quoque chorum subsequutam fuisse ita etiam clim mediam partem populi tuisse ex aduerso super murum testatur, subintelligendum siugnificat, exaduerso quidem uisse reliquam par tem populi, quae priorem comitabatur chorum. Et salui duos magnos choros laudantium H braice nanthodoth vox deducitur a radice m)iadab, quam paulo superitis interpretati sumus, conuertendamque probauimus laudem, confessionem Suos laudantium. Septuaginta interpretes duos pro laudatione legunt. subaudiendum quidem vid batur, quod vulgatus dixit, choros, classes vel ordines intellige. hosque duos choros coniflatos agnosces ex principibus, facerdotibus, Levitis, ac populo, singulis ordinibus in duas partes distributi S.
Et ierunt ad dexteram per murum nabrim ve-thahaluchath: in processionibus, conuertit Regius codex .Et ambulatores ad dexteram super murum, Pagninus interpietatur, Rabbinos sequutus Vata-blus, euntes ad dexteram in scholijs vero: pro-vressiones,sive progressus, aut proce soneS, subaudi, pii mi chori, progressae sunt ad dexteram,&c. quasii dicat, chorum alterum iussum procedere ad dexteram. Haec ille. Quae omnes Versiones in idem reciduint. significatione vocis Hebraicae probantur, quae a radice I, halac deducitur, ambulare, ire, vel abire, atque procedere significante idemque Latina voce, processio, significari videtur, iuxta loquendi antiquissimum Roman rum principum morem. Atque hic obiter notandum videtur, quam sint nostrae aetatis nouatores re ij ciendi, qui antiquissim tum, quem sancta mater Ecclesii a morem in processionibus tenuit, damnare non Verentur praesenti enim veteris testamenti exenapio proces sonum series, ordinum distributio, candorum, instrumentorum concentus, in
Dei laudem destinata, omnia apti Asinae,pi C,san eque instituta fuisse probatur. Vt vero maior historiae intelligentia habeatur,obseruancium est,qud dctim, ut supra probauimus, decem passitum milli, ribus totus muti ambitus contineretur , ne tam longum iter procedere cogeretur promiscue populus super murum obambulans, duplex quodammodo processo facta sit, distributis ut vidimus, sacerdotibus, Levitis, principibus cum populo in duos choros, atque ita muro bifariam etiam partito, ab eius medio, in duas partes abierunt chori; alter nempe ad dexteram, reliquus ad sinistram donec emensa ab utroque aequali muri parte uterque simul in domo Domini conueniret Ierunt igitur ad dexteram illi, qui ad primum chorum pertinebant,fper murum adportam sterquilinij, super murum portae stercoris legunt Septuaginta, Hebraea , escaghar, portae stercoris in dandi casu posses vertere sensusque id innuere videtur, in porta stercoris laudantium diuisionem faciam fuisse tuisseque eorum alteram partem ad dexteram, nempe ad Meridiem Iam vero hortandum hic lectorem duximus, ut descriptionem nostram Hierosolymae ob oculos ponat, si se dentia facillime intelligere cupiat, quibus perceptis,
eundem obnixe precamur, ut aliorum attentius contempletur imagine S, ut quid aut quantum .
haec nostra studia ab alijs distent, iudicare possit. Quare autem a porta stercoris tantae laetitiae ac sollam-
causa in duas partes partiti sint
eeisit primus chorus, hoe est, ei sius Meridiem
240쪽
a porta stercoris tantae, sollemnita
CARDI inalibus numeris pro ardinalibus
pro Iudae, S: Beniamini principibus iaccipiendit sunt
selle institatis festum aggrediantur, si quis causam interroget, nullam aliam certiorem iudicarem abca, quam paulo superitis significabam, nempe eiusdem portae si turn Nam cum Nehemias decreuisset duos laudantium choros simul tandem ad portam Custodiae venire, ut in domo Domini starent, nece starium fuit, muro in duas partes aequales diuisio, aequales ius spacium trique choro distribui . Atque huius diuisionis medium fuit utique in porta stercoris, prout ex ijs, quae de eadem porta diximus, atque ex ipsa descriptione patebit.
Ad dexteram autem tuisse hunc primum chorum testatur Nehemias: nam climiterque chorus domum Dei, ad quam ire decreuerat, recta prospi- Ceret, primus eorum ad dexteram, montem Sion, superiorem urbem lustra uitri alter vero montem Salem,& totam inferiorem urbem porta enim stercoris, ut vidimus, proxima fuit turri Hippicos, ad quam Ioseph teste inferioris urbi murus muro superioris coniungebatur. Et tui poseos, Hebraice n niachadehem, quae vox a radicentis achad deducta est, quae unum si
gnificat, 'asii miri inum cardinalibus namque numeris pro ordinalibus saepe utuntur Hebraei. post et verti, tui primus eorum Osaias, vel luit unus eorum, hoc est, inter eos, Osaias, ct media pars principum Iuda. Vel sensius est itiit pos eos, hoc est, ordine procedebant, sibi mutuo succedentes. Quem interpretandi modum admittit Hebraea phrasis, similisque videtur illi, quae habetur in
accedent, hoc est, una alteri adhaerebit. Sic in praesenti unus ipsis procedet astaciatus, hoc est, post eos, qui primi processerunt,procedent sequentes, quos sequentur reliqui, nempe falas, ct m dia pars principum Iuda. Et A arias, Esdras Non hunc esse crediderim Esdram sacerdotem, sed alium principem tribus Iuda eiusdem nominis iam illo, quem paulo inferius commemorat, chorum , sacerdotum praecessisse, ei inaque vocat Esdram scribam: 9sfo Pam. Hic terminatur versus apud Hebraeos, subsequentia ad alium videntur pertinere, qui sic habet: Iuda, ct Teniamin, o Semeia, ct Ieremias . Et quidem siue superioribus annectatur, siue ab eisdem separetur, hic sensus eruendus videtur, ut quoniam in superioribus principum tantummodo tribus Iudae mentionem fecerat, inter eos quoque principes Beniamin computati hic in telligantur; nam diuisa in duas partes ciuitas ab his duabus tribubus incolebatur, id quod initio huius disputationis ostendimus. Quapropter qu tiescumque principes populi referuntur, principes utriusque tribus commemorari credendi sunt, ut ex js, quae supra de militia populi Israelitici attulimus, videre quiuis poterit. Et Ieremias. Non luincise putamu prophe
tam, cuius scripta habemuS: nam praeterquZm
quod huius, atque illius nomen non eodem apud Hebraeos modo scribitur temporum etiam ratio nullo modo credere permittit, Ieremiam usque ad huius instaurationis tempora superuixisse. Ei desiijsfacerdottim, hoc est, de ficerdotibus: sicerdotium enim hereditario iure transibat in filios, vi suis locis a nobis tractatur. In tubis. Fuerust enim sacerdotum propria instrumenta tubae, iuxta praeceptum Domini: Fili autem Aaron cerdotes clangent tubis; eritque hoc legitimum sempiternum in generationibus vestris Sacerdotum ver commemoratio interpretatione non indiget,
Inoasi cantici David υiri Dei. Vasiis nomen o XXXV. Iati is Hebraeis patet, quam alicui nationi, vel linguae significat enim supellectilem, arma, vasa, ouid&quodlibet instrumenti genus. Sic in actis Apo significet in stolorum de Saul ad Ananiam Christus Domi ilacri littenus: Vade, illiquit, quoniam vas electionis, hoc est tib electum in striinaentum, aut organum es mihi, i,
ut portet nomen meum coram gentibus, ct Regibus,
sessiij I an Hac etiam ratione vas interfectionis dicitur ab EZechiele securis, vel aliud quod Erech. 9.cumque instrumentum ad interficiendum aptum . . , Sic in psalmo Vasa mortis, dicuntur sagittae, sal. . lethale vulnus infligentes . Quapropter P. I q. alio psit imo i amo ego confitebor tibi, inquit, in m. o. B asis itini veritatem tuam. Quem locum Chal V. 22. laeus sic vertit sed & ego confitebor coram te ν, instrumentis musicis laudatorio an nunciabo
veritatem tuam. Quapropter vasa cantici, omnibus consentientibus, interpretibus instrumenta 3 INsTRU- musica significant. Quare vero Dauidis dicantur, mentam usi non omne Sconueniunt. Uatablus enim sic dicta
putat, quod eisdem teretur David in canendus salmis Magis tamen probarem Dionysii exii rano sumptam sententiam, quae sic dicta arbitratur ea instrumenta, qu bd a Davide instituta fumrint ad decantandos psalmos, cantica Dicitur
autem Dauid vir Dein 'n, Nn Ris haesoli im,quae a ut DEI voces omnes magnum insignem, eximiumque vi quare dica
ruria significare possent sed illud potissimum, fuisse tur David diuino afflatum spiritu, quo suadente eiusmodi instrumenta musica diuinis laudibus decantandis
aptistima instituerit. Et Esdrasscriba ante res, praecedens, inquam, sacerdotes, atque cantores in porta Fontis . Septuaginta interpretes: super portam ad lauandum, conuertunt, quasi rationem reddentes quare porta a Fontis denominaretur; nempe, quoniam dum quare per eam egrediebantur ad lauandum in agro Ful dic tur, lonis, ut supra ostendimus. Quam vero portam
Fontis appellent, manifeste testari videntur Hebraea, quae portam oculi, vel Fontis scribunt a suersam eam quidem portae Aquarum orientali. Et contra eos ascenderunt in gradibus ciuitatis XXXVI. David in ascensu muri super domum David. Septuaginta ante eos reddidisse videntur nec mi ἡ : b Irandum sane vox enim Hebraica n a venegdam , eos, quid suutrumque significat, ante, coram,&contra Sic gnificς
in libris Regum Ego autem, inmittifaciam verbum istud ma nege coram , in conssectu omnis Israel . . . ua venege coram, in conspectu Solis. Quare loci sensus erit, qui praecedebant sacerdotes, ascend runt coram eis, ante eos, vel in conspectu eorum. idem prorsus significare nonnumquam solet Latina VOX, contra ascenderunt in gradibtis initatis Savid. Horum graduum situm, Qvsum supra ostendi IMUS. Verum non paruam difflauitatem inuoluit, quanam ratione super murum progrediens chorus, super gradus ascendisse dicatur, vel quomodo murus ipse urbis ascendere potuerit super domum David, quae in celsiore parte montis Sion exstructa fuerat , cum contra murus non ad celsissima montis ascenderit, sed per medium, eius Inferio es partes ambiens is uniens, utpote debiliores quae quidem difficultates omnes ab unica tant tim Hebraica particula a glia ortae cum sint, ea exposita, peculiaris huius textus phrases, genuinus loci sensus facile percipietur. Ea voX,quae fiequenter solet conuerti in Lati