장음표시 사용
241쪽
xum partes portae sunt, vel turres .Lιran.
prope, secus, apud Sic in Genesi: Usque ad tam A ordine opposito ab eo, qui descriptus fuerat capite tertio: quidem merith; liam ibi, ut vidimus,
dum instaurationem enumerauit Nehemias, po tam regis , turrim centum, turrim Hananeel, portam Piscium , portam Veterem , murum latisse 1imum turrim furnorum percensuit hic verbi dedicatione contra, trirrim furnorum, murum Intissimum, portam Veterem, portam Piscium turrina Halaaneel, turrim centum, fortam regis. Ex quo fit, ut tim instauratores ab Oriente per Aquilonem progressos ad Occidentem deduxerit Nehemias, in dedicatione ab occidente per eundem aquilonarem tractum ad orientem usque laudantium liorum perduxisse credendus sit. Qua ratione manifestum omnino fit, id quod alijs quoque riuionibus probatum a nobis est portam quidem stercoris ad Occidentem spectasse, reliquarum os dinem, ac situm instaurantium enumerato ordine comprobari. Super murum. Itaque procedebant, is per turrim furnorum, ue ad murum latissim m. longiorem tractum practe gressum se esse Nehemias, huiusmodi ni inciatione ostendere consueuit. Usque ad po t. t Aquarum ad Orientem se que ad murum latissimum. Hoc enim tractu comprehendi portam Anguli, vel ex ipsa sequenti porta Ephraim, quae, ut vidi mus, quadringentis tantummodo cubitis a porta Anguli distabat, interiacente muro lati silano, comprobari videtur. Et super portam Ephraim , quam omnes ad Aquilonem statuunt neque enim aliter potiunt, clim ad cana caeli regionem, Hierosolymae,sita sit ea tribus . Et super portam Antiquam eande In portam quoque Veterem dici, supra probauimus, cum in Hebraeo eodem utrobique nomine deno nunetur. Et per portam Piscitim, turrim Hananeel, is turrim Emath. Eandem hanc etiam , turrim centum dici in capite teptio,oliendimus supra latim idem Hebraeis sit Emath, atque Latinis centum L, inque ad portam Gregis, set erunt in porta Cuso ae Steteruntque duo chori laudantium in domo Dei . Huius quidem contextus ratio ita plane conuincit portam histodiae templo fui si proximam, V Liranum, ac Dionysiium quodammodo coegerit asserere, portam hanc templi atrio proximam fuisse Arreptaque inde occasione Adrichom ius, nouam finxit portam in turri magna , quam Custodiae portam vocavit neque ullam eiusmodi denominationis rationem inueniens quandat formauit, quam utinam perpendisset,
huiusmodi sic dicita, inquit, quod aliqui Regis stipatores Rege templum ingresib, custoci iam ibi agerent. Haec ille. Quibus nihil vero consonum
videtur contineri Primu In Cnim, turrim,quam
ipse magnam appellat, eam putat esse, quam Nehemias turrim magnam in eminentem Vocat, quam nos ibidem ostendimus turrim fuisse domus Regiae, non autem muri ciuitatis. In assignanda verti denominationis ratione, aliquos dixit Regis stipatores in ea manere solitos. In quo artificio quodam, istu locutus videtur nam negare non poterat, aliquos cum Rege ingredi consueti iste;
ex quo necCsarium foret, non omne mane I pytuisse in porta Custodiae vertam, quoniam Duribus sacrae Scripturae, atque Iosephi testimoni j slegerat stipatores Regios una cum Rege templi imingredi solitos, aliquos cum Rege templum ingredi consueuisse, vel inuitus fateretur necesse fuit. Quare onmes simul ingrestas suis permittat id quod pestia Pharan, quae es at ilia super, iuxta, litudine . Atque iter uina Cum inuenisset eam, inquit, vela s Tomini Syghaltauxta fontem A que in psalino', ni Super, hoc est, iuxta flumina Tab Ionjs Pi erimus fleuimus. Hanc eandem phrasim tenuisse videtur Sanetus Ioannes Euangelista IESUS ergo noui en fatigatus ex itinere, sedebat sic supra fontem, hoc est, iuxta, prope sontem, quemadmodtim interpretatur eum locus noMaldonatus Sensus ergo loci erit: ascenderunt Sygbal, iuxta, prope gradus ciuitatis Dauid non enim super eos conscend ille credendi sunt: vel sensus est, ascendisse ascensum muri, qui murus a porta stercoris, quae in inferiore parte montis Sion aperta erat, per totum occidentale latus montis Sion domui Dauid obiectus sursu in erigebatur. Vox enim ni,pumaghaloth ab eadem radice deducta, a qua superior pallicula inradus significat, quena cumque ascensum . Reliquam textus partem facilitis interpretabimur nam ubi Os legina usa m a seisu inuri super domum auid, e Hebraeo vertit Regius codex in ascensu ad mirurn desuper domum Dauid ; cumque declinationibus careant Hebraei, neque hoc loco legatur particu la, accus indi casum denotans, postem v nos vertere desuper domus David, ut sensus siri, ascen derunt ad multini, cui supereminebat domus Da uidis, vel propter litteram , lamed posses vertere, in ascensu ad inurunn, qui tendebat aduersus domum Dauid . , que ad portam Aquarum, ad Orientem. Curia potistimae tauro tam parte portae sint, vel celeberrimae aliquae turres, nullaque suillet polia, ut diximus, in toto australi urbis tractu, illum breui enumerat binis tantum m do asignatis eius terminis, occidentali, qui O- niui Dauid erat obiectus Aquarum porta Orientali. Neque in porta Aqtiarum stetisse credendus est hic primus chorus, ctim paulo inferi isis cum ecundo in domo Domini stetis e dicatur. Quapropter audiendus minime videtur Liranus, qui leui quadam coniecitura sua ius, asseruit, hanc sutis orientalem portam templi, cuna ex eodem Nellemia supra ostensum sit, portam Aquarum , inter duas turres domus Regiae, eidem ex aduerso exstitis te. Quibus adde, quod antequam in domo Domini fuiste dicantur duo cliori, in porta Custo diae stetist edicuntur, ad quani relicta Aquarum
porta tandem peruenerunt. Et chorus fecundus gratias referentium ibat evaduerso, hoc est, a sinistris, ut intuenti descriptio ne in nostram perspicii tim erit, in eaque turres , ac portas, qua enumerat turris enim iurnorvi in b, citiam mox comine morat, in in se tori erat ciuitate; at porta Fontis, domus David in superiore H rum autem medium locum tenebat porta stercoris. Quare cum pontana Fontis euntibus ad dexteram pri inum occurrIii e dicat, euntibus vero ex aduerso, turris furnorum prima conscendat tir, planum
omnino fit, quid ignificare voluerit voce illa , exaduerso, nempe adhinis iram aquilonarem urbis
Et ego pos erran. Chorum autem, quem principes Itida, sacerdotes, ac Levitae praeced bant, Equebatur pro sua singulari animi modestia Nehemias, quem is media pars populi sequebatur, reliqua populi parte alter uin ubi equente chorum . per murum. Non ergo super terram id quod supra ostensum a nobis est. Notat autem hic ata-blus, chorum hunc secturdum progressum suis e
stercoris ad Orientem spectauit.
hvius lιbri. Sup. cap. . huius lib.
242쪽
PARS I. DE URBE LIBER III. CAP. XXIX.
quod nos quoque sentire decrevimus donec ali quo testimonio, aut ratione probet aliquos in ea porta mansisse, qua de causa. Neque minus quidem a vero aberrant, qui portam Iudicialem inimporta Veteri confundentes, eam ad Occidentem statuunt. Nam cum pluribus 1 nobis probatum supra fit, eandem portam templo orientali proximam, Iudiciariam, MCustodiae dictain, ea in ad occidentem non exstitisse fateantur necesse Est l: L ego is dimidia pars magistratuum nec Vm. Reliqua inagistrat utina pars cum Esdrascri-b in domo Domini pariter steterat , V CuIn canticis, gratiarum actione,& sacrifici j accepti benefici memores, Deo optimo ac maximo bonorum omnium largitori, breuissimo temporis spa Bcio murum instauratum, perfectumque fuisse ac ceptum referrent. Atque haec de instauratione; ac dedicatione muri dicta sufficiant. Multa praeterea agenda supererant, quae ab huΑius instituti scriptoribus sollerter inqu1runtur ac pertractantur quae omnia quo magis plane de monstrarentur, eo magis totius urbis faciem ob oculos legentium proponerent. Verum quoniam, quae de antiquissima, ac nobilissima urbe dici posse sent, omnia nec dicere proposuimus,neque conse qui nos post sperabamus; sed illa tantummodo praelibare, quae perspecta a sollerti lectore clura fuissent, aditum ad olonia sacrae Scii plura loca, quae de urbe loquuntur, facile intelligenda pate Cfacerent; nec non Iosephi historias legenti perspicuum fieret, quae quibusque locis contigissent: ideo ij tantummodo disputatis, quae propter a. rias scriptorum opiniones, vel propter ipsius rei difficultatem, quodammodo sepulta videbandur, nobilioribus insinuatis potitis, quam pertracitatis, alijs in ipsa tantum descriptione notatis, reliquis omnibus consulio praetermissis, modum binc nostrae disputationi adhibuimus, quo latior post rioris faeculi fecundioribus ingeni, scribendi campus relinquatur nobis vero si Deo iuuante vita superstes fuerit, addendi potius occassio de
tur quam detrahendi . . Illi id tamen praetennittendum nulla ratione Dividebatur, quod iure optimo postulare videntur, qui urbis sanctae studio tenentur, haec legente S, nempe ut sacratissima eius loca percenseremus, ac
I SV M Christum Dominum nostrum Bethania
Hierosolymam venientem comitaremur , in eaque cum discipulis suis cenantem veneraremur, hortum, domum Annae, Caiphae, Pilati, Herodis, atque iterum in Pilati domum redeuntem sequeremur indeque incaluariae locum egredientem, ibique cruci a fixum, ac sepultum debitoriosequere inu arfectu ac veneratione; tandem in liueti montis cacum iu super caelos caelorum conspiceremus ascendentem verum quoniam huius Euangelicae histonae filiani vi tenere pos Esemus, nisi temporum ratio, una cum locorum disputatione perspecta liaberetur ea Veroma Xime ex iis pendeat, quae septima huius Apparatus parte de sacris feriis disputanda a nobis sunt ideo
benignum precamur lectorem, permittat eiusmodi sacrorum urbis locorum traditationem Una cum mustica urbis, ac templi explicatione in extremam Apparatus partem commodius rei jci. Nunc hanc nostram disputationem tragica miserandae, per petuoque duratura florentissimae urbis ruina clau
urbis exciadium cum aliis conser
Nnumerabiles propemodum, easque grauissimas cala initates perpessa est Hierosolyma: Ca Ver reliquarum Oliani uin maxima suit, quam in fine praecedentis libri retulimus, quamque Ieremias propheta toto Threnorum libro non satis deplorasse vide tur, eodem attestante, quia magna es enim velut mare immensum , prope infinitam aquaru in multitudinem continens, contritio tua. Verum 11 eiusmodi calamitates, ac ruinae cum hac vhinia a Romanis illata conferantur, haud secus ab ea superabuntur, quam ab interitu aegritudo quae-uis, a naufragio quodlibet maris periculum , ab uniuersiit totius vitae conflagratione quaelibet , eculiaris me in bri alicuius ustio. Vt proptere hanc vastitatem exaggerans Christus Dominus, utpote quae una uniuersialem orbis euersionem ad viuum exprimere potuisset, prophetice dixerit: Erit enim tunc tribulatio magna, qu.ilis nonfuit ab Matth. 1 iinitis mundi que modo, neque siet. Neque m m M. merito nam si pro mensura peccati statuenduin praecepit aequissimus legumlator Deus plagarum modum, numquid non eandem quoque aequitatis rationem Deum ipsum iudicem tenuisse credendum ex immo ver A maxime . Clim enim Omnia omnium hominum scelera unicum Iudae ortini scelus maxime superet auctorem 1 quidem vitae Christum IESUM interemerunt, non mirum est, sed quodammodo necessariusia, plagarum modum, quo peccatorum hoc maxinatim vindicatur, Omnes
alias plagas longe superasse. Quod ipsum, prout
a nobis proponitur, argumentum late prosequitur Amos propheta, idque sibi quasi totius suae prophetiae scopum ab initio proponit. Atque ideo eiusdem prophetiae interpretationi accura litis insistere opera epretium duxi, quo legentibus palam fiat, quaenam fuerit eversionis causa, quantumque fuerit, quam acerbum supplicium, quod numquani sit finem habiturum . Quonia in vero eiusmodi prophetae testimoni j vehementer v geris sentiebant Hebraei, inuasit cognoscere cogebantur impietatem sua in qua Chi istum Domit m verum Deum, ac sibi promi ilum Messiam occiderant ideo singulas eius partes singulis excogitatis figmentis, atque estu gis S, a Vero prophe tae sensu detorquere conati sunt sit apropter eorum praetermissis cauillationibus, erroribus, planti in prophetiae sensum eiusdem prophetae collatis testimonij comprobare conabimur Amos Propheta in omni sua prophetia exaggerare contendit immane illud Iudaeoruni scelus, quo Clitisti Domini, ac Saluatoris nostri sanguinem vilissimo pretio impie vendiderunt, 'mer cati sunt, eius estusionem sitientes Collatione auten faeta huius sceleris cum qua in plurina is alijs non Israelitarum modo, sed lentium, id maxime
243쪽
11 APPARATU URxime consequi se posse sperabat, ut ab eisdem ,
praecaueretur, ac postquam' admissum fuisset, cognosceretur, quo eius auctores in debitam paenitentiam inducerentur. Id autem maxime prae stat gradatione quadam , minora prius reserens, maiora subiungens, ac tandem eorum omnium maximum breuissiuna oratione perstringens. Vsus est autem saepius illa phrasi communi Super tra-bus seleribus Damasci, luper quattuor non coΠ- vertam eum . Vbi erudite satis notat Ribera, non ad certum aliquem peccatorum numerum rerCrenda esse tria illa peccata, quibus quartum pCCCatum praefertur; sed certo illo numero, indefinitum omnis generis peccatorum numerum intelleYisse
propfretam idque probat Chrysiostonii testimo B
nio, qui de muliere, quae fermentum in farinae satis tribus abscondit, loquentem Matthaeum sic interpretatur, quasi tria sata pro multis posuerit. Consueuit enim, inquit, hoc numero pro multitudine uti scriptura. Atque idem ipsum alijs quoque sacrae Scripturae testimoni j comprobari posse vi
detur, in quibus Hebraica vox D, scalo Latine ternarius reddita multitudinem si nificat, ut vi Trecb. 11. dere est apud Ezechielem: Duplicetur, inquit, P. I . gladius ac triplicetur quem locum semel atque Rab Dauid iterum R. Dauid duplicetur gladius tribus vicibus, R. Selomo duplicetur ter P agninus, gladius, gladius, gladius conuertit. Et sunt qui exponunt, magnus erit gladius, quasi dicat, poten Ctissimul ad percutieridum'. Ex eadem enim voce deducitur. , scalis, magnum, ducem, principem significans, quasi dicas, triarium, vel triplo maiorem reliquis. Sic in libris Regum Respondens Unus en, n hastalis, dux, princeps, e ducibus,super cuius manum Rex incumbebait. Et in Prouerbiis: Ecce,
molyit, descripsi eam tibi di , scalissim, tripliciter, magna, mirabilia carmina interpretatur R. David Chim chius, exponique posse tradit, semel, secun do, tertio, hoc est, triplicia, vel triplicata, tri fariam, id est, multifariam saepius iterata Rab. Abraham verba ducalia, hoc est, magna, R. Levi, verba eloriosa ad dirigendum te . Quae omnia loca cum suis interpretationibus probare videntur Hebraica phrasi ternarium pro
magno quodam, atque indefinito numero usurpari. quapropter clim trium scelerum meminit Amos propheta, omnis generis scelerum meministe videtur eorum tamen, quae frequenter, Ma multis admitti consueuerunt reliqua enim, quae hunc ordinem transcendunt, in quartum deducuntur gradum. Exquirit tamen idem Ribera diligenter, quaenam sit huius locutionis ratio earum autem quas affert, illam maxime probauerim,quae astruit numerum ternarium primum este, qui ad multit
scelera Damasci non certum aliquem pecca
torum numerum significant, sed innumera.
ptimus est me pervcmat; tria enim plura dicuntur, uonumerus ad non item quapropter non videtur a ratione om-φ' 'ia, nino alienum, primum numerum multitudinis pronens, multi numero eiusmodi absolute usurpari. Vertim quod
ad locum Amos, quem interpretari conamur,spe'ctat, apertiorem sensum esse crediderim , qui in ipso, ut mox videbimus contextu innuitur, nem p quod omnia scelerum genera ad tria potissim im reduci posse videantur . Aut enim peccaena ad xxi tori ipsi ea perpetranti aduersantur, aut proxi- ρε tibi, O aut Deo. Prio his generis sunt peccata, quae
ducantur, carni S dicuntur, attestante Paulo, quia omne pec- ideo tria sce catum quodctimque fecerit homo, extra corpus est:
hsth; ii ' quia te ornicatur, in corpus suum peccat. In I. Corin. 6. ecundo gradu numerari potest omnis iniusti- . 8 tia, jotissimum fratris odium In tertio idolo-
latria, quae maxime Deo uiuo iero aduersatur. Sunt autem se excedentia ex genere suo peccata eo ordine,quo a nobis constituta sunt atque haec sunt tria peccata Damasci, Gazae, Tyri, Edom, filiorum Ammon, Moab, Iudae,& Israelis. Singulis vero quartum quoddam adiungit, quod ultra humanum consuetumque peccandi modum,&peccatorum numerum excresceret: vindictamque a Deo ita efflagitare sua acerbitate videretur, ut non esset ampli iis differenda. Q uapropter singulis quibusque quartis peccatis statim affuisse diuinam vitionem commemorat, ut ea ratione quartum I
raelis peccatum reliquis omnibus peccatis, eiusque vindicta reliquorum vindictis collata magis ac magis innotesceret. Breuiter igitur quartum quodque cuiuscumque gentis peccatum percenseamus, Damasci primum. Eo quod, inquit, triturauerint in plaustris fer reis Galaad. In quo excessisse videntur terminos belli, a quodammodo iuris gentium; siquidem non contenti vidiori de hostibus Galaaditis parta, ipsam quoque eorum ciuitatem, ac totam ci cum quaque regionem de uastarunt, demolitique sunt, laaud secus quam spicarum manipulos solent ferrea dentataque plaustra tepe saepius desuper
conuoluta triturare. Qu od immane scelus robustorum, ac principum caedes, populi seruitus, 'ulcherrimarum urbium combustio vindicatura consequitur. Eo tamen scelere maius multo fuit peccatum Garae accipitur autem ea ciuitas pro uniuersa Palaestinorum regione, quo scelere omni generis peccata cumulauerunt: Loquod transtulerint captiuitatem perfecIam, ut concluderent eam in Idumaea. Neque enim contenti sunt, iniqua urbium Iuda, Israel 1sque vastitate, ac seruitute filiorum eius vertan quotquot ex eis, iniuria nullo iure, detinebant vendiderunt Idumaeis, genti immani, ac crudeli, magisque ab Israelitarum finibus remotae , quasi perpetuam illis seruitutem exoptantes. Vocat autem perfectam captiuitatem omnes captiuos nemine dempto Idumaeos vero
gentes longinquas, iuxta Ioelis vaticinium Etslios, inquit, Iuda, O lios Ierusalem vendidisse si ijs Graecorum ut longe faceretis eos de nibus fuit. Quod scelus sim 1lis omnino praecedenti vindicta consequitur; additque ad explicandum sceleris excessum conuertam manum mea ver A
caron, is peribunt reliqui Philisthinorum. Maius autem eo scelere fuit omnino Tyriorum scelus; siquidem eiusdem Gazae sceleris participes, concluserunt captiuitatem perfectam , hanc addentes praeuaricationem illi enim transtulerunt, hi quasi pactione facta de non dimittendis captiuis concluserunt captiuitatem perfectam in
Idumaea clim tamen omni iure humano, naturali, ac diuino tenerentur fraterni foederi atque amicitiae eisdem, quos captiuos abduXerant, iura seruare, ct non sunt recordati foederis fratrum. quod vehementer X aggerat eorum immanitatem. Huius sceleris vindiciam uno verbo perstringit Amos eam tamen late persequitur Ezechiel, ut supra vidimus. Scelere autem Tyri maius multo fuit scelus Edom eius autem regionem Graeca voce Dumaeam dici testatur Ribera, Mab Esau Iacobi fratre originem duxisse . Hi ergo Idumaei urbium vastatione minime contenti, ut Damasceni, neque hostium seruitute ut Gazaei, neque foedere iun
ctorum fratrum perpetua captiuitate ut Tyrij,
pro uniuersPalaestin rum regioni accipitur. . 6.CΑpTIUD tas perseest quae sit. Amos . . S.
244쪽
orum di Libsitionem lagis aci agi com-
PARS URBE LIBER III. CAP. XXIX. 11so cine tam ' eccandi s missi , de alio, aut alijs iustis locum interpretan
runt, o quota persequutus At in gladis, hoc est cum gladio usque ad mortem fratrem suum uterinum Iacobum, filios eius iniurijs, odio, ac nece prosequutus , se violauerit misericordiam eius, homini cuicumque, non tantum fratri, debitam vel quam ipse Edom, ut homo, humanitatem a se ab ij cere non debuisset, enu&vtvlar.ὶ furorem suum, o indignationem suam feruauerit usque in nem. Huius sceleris vindictam igne factam fuisse testatur, qui iuxta comburendorum dispositionem diuti is ac magis comburit. Scelere autem Edom multo maius fili scelus filiorum Ammon : eo quὰ secuerit praegnantestur, ita ut de Christo Domino intelligi nulla ratione post astruant, de quo sane intelligendus est.
Id quod a nonnullis quoque Catholicis, ac piis RFHRI
viris, Hebraeorum placita sectantibu S negatur, non intelligen-
aliam ob causam, quam quid de Israel e propheti- ' hanc cuS hic sermo loquatur; nec tantum, sed&tota prophetia ad Israelem videatur dirigi. Nam chria blaeo um' ea Hebraeorum natio, quae Christum Dominum aliqui. Vendidit, horti adiudicauit, Israelis nomine , O Ssimi et
non censeatur, sed potitis Iu daed Hierusalem, de malia, quam de Christi venditione locutus illis vi leue iis ori
detur Propheta Amos. Quibus tamen non Ob tab stantibus, Rabbi Samuel Iudaeus, Galatinus cum sane .
Galaad ad dilatandum terminu uum. Odeso enim B Hadriano Fino maxime hoc testimonio arbitran Galat.b . amplius euadere postent fratrum odia, lamor propriae ditionis, quam ut nondum tuentes perimat, nondum natos odio prosequatur, patrata immanissima maternorum viscerum sectione; Hoc
vero scelus,non ut reliqua, ignis tantummodo hostilis, vindex consequitur, sed quassi maior quidam visceribus terrae exhalans, vel ab ipso caelo delapsus. Id quod significare voluisse videtur Dominus, subdens se in turbine in die commotionis. Neque vero hic si1stitur effrenata hominum peccandi libido; mult5 magis extenditur, multo latilis extra honesti fines excurrit ac diu agatur Maius his muli fuit Moabi scelusa eo qu)d incenderit tu tueri se posse Christianorum partes, aduersus rc '
Iudaeos neque immerito id enim conuincere vi Np '
detur ipse prophetae contextus , quod hi ipsi scri
Ratio autem ea dubitandi non ita urget, ut propterea verum loci sensum abiiciamus, aliaque admittamus, quae illi admittunt, vim omnem prophetici sermonis non exprimentia immo potitis, quae ea verba maxime extenuant. Quamuis enim negandum non sit, prophetas plerumque post diuisitonem Israelitici populi sub Roboamo, Hie PROPHE-roboamo, Israelis nomine compellare consueuisse V decem tribus, Iudae vero nomine binas non ta
os Regis Idumaeae inque ad cinerem. Quis enim C men semper in eo distinctionis rigore versantur Te
tantus excogitari posset vindictae ardor, qui non hostis morte sedetur; quae tanta irae ac furoris incendia, quae non effuso inimici sanguine exstinguantur ξ quodnam tam immane ac dirum hosti lis memoriae odium, quod hostis sepulcro, eius carnibus consumptis , atque in puluerem red diis, aridisque perspectis demortui ossibus, nullam viventis similitudinem conseruantibuS, non quiescat non deponatur non abi; ciatur Et tamen ulteritis multo processit Moabitarum ira, su-ror, atque odium, ossa defuncti Regis comburentium, nec desistentium, donec in aridissimum cinerem conuerterentur. Eiusimodi autem sceleris, ignem, interitum, ac mortem vindices fore praedi mcit Dominus.
Haec autem omnia gentium scelera quamuis immania sim ; non tamen excedunt secundi ex praenotatis generibus gradum: quapropter ijs omnibus multo maius fuit Iudae scelus, non in homi nes admissum, sed aduersum Deum ipsum rerum omnium opificem ac Dominum exqu)dabiecerit legem Domini, mandata eius m n custodierit,d ceperunt enim eos idolastia pos quae abierant patres eorum. Cuius sceleris vindictam subdit, dicens: Et mittam ignem, Nabuchodonosoris, in Iuda, ct deuorabit aedes Ierusalem. Eius vindictae si a pra late meminimus,ostendentes propter idololatriam illatam fuisse. Ea autem omnia,quae hactenus dixerat propheta, tuas quaedam enumeratio sunt grauissimorum scelet una, ut ea Omnia ostendat a peccato Israelis longe lateque superari: Haec enim, inquit, dicit Dominus ἰ super tribus sceleribus Urael, e ver
quattuor non conuertam eum; pro eo, inquam, quὰd
vendiderit pro argento usum. pauperem proca eamentis. De iusto hoc vendito quisnam suerit, dubitant quamptu es Hebraei quidem, ne tam manifesto prophetae testimonio cogantur fa- aeri, Christum Dominum ab eis venditum,& cruci adiudicatum, verum fuisse Messiam, in lege ,
prophetis,4 psalmis sub iusti nomine saepe pr
totam Iacobi progeniem omneS, Inquam, circumcisione signatos vocare voluisse probantur; ut propterea prudens lector, ac sapiens prophetarum interpres, non illa distinctionis tantum ratione arbitretur se posse verum prophetarum sensum agnoscere, nisi diligenter etiam contextui, antecedentibus, inquam, ac subsequentibus conetur plene sa
tisfacere. Eius rei possem quamplurimaeXempla pro tota He- proferre r no tamen aut altero contentus ero b ζ rum
quae quoniam huic nostro quam simillima sunt, - QR haud dubium quin ea tant sim cuilibet sanae mentis satisfacere queant. Et prim sim seias sic suam inscribit prophetiam I De Ali Amos , Ilai. I. l. r. quam vidit super Iudam ct Ierusalem cum tamen in ipso prophetiae exordio ad Israelem prophetiam suam dirigere videatur, inquiens: Co Ibid. . 3.
gnouit bos possessorem suum , se asinus praesepe
Domini fui Israel autem me non cognouit, is populus meus non intePexit . Vbi Hieronymus pro Lutemκ. Iuda, inquit, in quo significantur duae tribus, Se Ap. Uri. ptuaginta, Theodotio posuere Iudaeam, quae totam terram duodecim tribuum ostendit. Haec ille. Qui quamuis principaliter de duabus tribubus loqui prophetam arbitretur non tamen pr pterea negare potest,&de omnibus multa locutum fuisse Eam vero Septuaginta interpretum a versionem pro viribus conatur defendere Leo de eo de Cast. Castro, ex plurium, grauissimorumque Patrum Ap. Isai. i. sententia probans, Septuaginta interpretes diuino spiritu afflatos multa addidisse, multa immutasse in s 1 cris litteris sicut loc loco fecisse vindentur iuxta Eusebi Caesariensis sententiam , Euseb.lib. 2.
qui omnem nationem Iudaeorum, inquit, repre Memon. 36.
hendit hoc loco, siquidem ait Israel me non cognouit . ideoque de duodecim tribubus, quae hoc nomine significantur, egisse prophetam contendit. Atque iterum idem Eusebius ab ipso quoque Ueb. lib. a. Moyse uniuersam prouinciam prophetico spiritu demon. . denominatam Iudam, ait, eo quod ante tempora
Christi Iudaea vocanda eslet. Quapropter iuxta Mosis
245쪽
Mosis prophetiam mirandum non est, si Septua Arsi. s. . . Forei in Vat. IN QUO
differat viti m a reliquis urbis vastationibus. QVOMO do totus I Letati vhima
vastitate concidist probetur, non autem priuS.
ginta interpretes Iudam hoc loco Iudaeam conuerterint,vi ostenderent,sententia spiritali hoc vaticinium ad uniuersam prouinciam Iudaeam per tinuisse Exstat tamen aliud Isaiae testimonium eiusdem Sancti Hieronymi interpretatione Onfirmatum, quo sine ulla controuersia Israelis nomine totus Hebraicus populus intelligitur Nam clim beneficia retulisset, quae toti populo sub allegoria vineae contulerat Dominus, subdit Uinea enim Domini exercituum domus Israel es, Cr iruda germen eius delectabile . Non enim aliamo constituit vineam Iudae, neque alijs palmitibus conferebatur Israel, quam eisdem fili j Israel. Quamobrem merito totam hanc Isaiae prophe Bliam ad hanc vltimam, de qua agimus, Israelis auersionem retulit ordirus illis verbis : Facileiam fuerit intelligere , quando Respublica Hebraeorum haec perpessa sit non quod similia ante aduentum Domini non experti fuerint; sed vix haec de altera vastatione intelligi possunt quam de ultima. iii id aliquibus rationibus ex ipso contextu desumptis confirmasset, subdidit : Quando quaeso sic patuit Israel hostium incursionibus, ut ardere tota Respublica, conflagrare visa fuerit Quando sic concidit fortitudo bellica, contritae sunt uniuersae vires Iudaeorum Quando sic ruptus diruptus fuit murus ciuitatis sanctae, templum totum Cipsum Regnum, ut omnino spes etiam restitutionis, instaurationis interierit4 Quando, inquam, nisi post occisum Dominum P In superioribus enim captiuitatibus non eradicabatur penitus vi ne a adhuc remanebant vites forma Reipublicae aliqua ex parte apparebat . A mille quingentis annis ne speciem quidem Reipublicae habent . Olim calamitas, quae accidebat, putatio quaedam esse videbatur , ut uberiores postea fructus ederet in Titus, post ipsum Hadrianus omnia funditus euerterunt. Haec
Quibus probare contendit, Israelis nomine a totam Hebraeorum Rempublicam intelligi, quae ntunc demum quasi inutilis vinea non derelicta , modo, non saepe destituta tant lim, sed omni humano, ac caelesti auxilio priuata, quasi etassis singularum vitium radicibus, omni spe futurae 3 instaurationis caruit, clim Hierosolyma funditus euersa, Regnum ab Hebraeis ablatum,&datum fuit genti facienti fructus eius. Nam quam uis decem illae tribus, quae sub Osee Rege in captiuitatem abductae sunt, tunc demum perijsse videantur, tim abductae fuerunt; siquidem nusquam amplius omnes redijsse simul legantur tamen magna ex parte redierunt in patriam,
quando a Cyro Rege omnibus volentibus in patriam redire permisium fuit quapropter multos redijste cum duabus tribubus compertum est. n. Verum enim uero etiamsi neque unus quideme decem illis Israelis tribubus redijsset tamen manente Hierosolyma, Hebraeorum Republica, captiuis ipsis, ac per orbem dispersis IsraElitis spes aliqua superesse videbatur, recuperandae pristinae libertatis, ac in patriam remeandi at postquam Hierosolyma euersa, eiusque Regnum, sacerdotium, ac dignitas paene inter ijt, spes quoque Israeliticae restaurationis penitus interijstia svidebatur . Quapropter de Israele, eiusque triplici peccato, de quarto, quo iustum vendiderunt, sermo est Amos prophetae non vero tantum de Iudaeorum sceleribus, quamuis illi quidem praecipuam huius sceleris sensere vindictam. Sunt tamen praeterea non contemnenda argumenta ,
quae hanc nostram videntur confirmare sentet
tiam illa sequenti capite cum alijs, quae ad hunc
CHRISTUM DOMINUMI ae sibi extremum exciadium c omparauit. Cap. XXX.
RIMUM omnium non refert Amos propheta o cisum Christum, sed venditum , quamuis grauius
certe peccatum fuerit occidere, quam diuendere; eoque maius, quo maius hoc quam illud inferebat damnum iusto. At ne forte excusarent se Iudaei, dicentes; nos non occidimus eum, sed Romani; ideo venditionis, cuius nullam possent afferre excusationem, neminit Propheta, non occisionis Ipsi namque Augustino teste, Romano Iudici eum occidendum tradiderunt,ut quasi ipsi a morte eius viderentur immunes. Huc accedit, quod manifestis rationibus probare contendit idem Augustinus, grauioris culpae reos fuisse Iudaeos ipso Pilato; hic enim quamuis inuitus occiderit Christum , reus quidem fuit, quia fecit illi vero inexcusabilis culpae labe foedati, qui inuitum coegerunt ut Occideret quapropter ioce Domini Saluatoris maius fuit Iudaeorum peccatum peccat Pi latici ait enim: Propterea qui me tradidit tibi, maius peccatum habet. Sic enim interpretari locum hunc libet, cum Patribus, Cyrillo, Chrysostomo, Augustino, cum Euthymio, alijs expositoribu S.
Et quamuis reos quidem Christi mortis fuisse
Iudaeos ipsa veritas exponat tamen ne illi, quiveritati semper restiterunt, excusationem aliquam sui sceleris ad inueniant, venditum, ut dixi, Christum ab eis commemorat propheta, non occisum. Et ne ulla ratione possent hoc etiam scelus a se repellere Iudaei,dicentes, nos non diuendimus eum,
sed Iudas, qui non fuit de tribu Iuda, sed de tribu Ephraim; illis opponemus prophetam usum fuisse
Hebraico verbo: michram, quod vulgatus Vertit, vendiderunt de quo verbo Galatinus assirmat, esse quidem commune ad significandum tam emptionem, quam venditionem ex quo fit, Vt non miniis ea voce Iudaei comprehendantur ementes, quam Iudas vendens. Possent tamen, etsi immerito, adhuc etiam excusationem quaerere Iudaei, dicentes, se minime emptionis reos, cum& Ed a11- gelista testetur Iudam ad principes sacerdotum accessisse, qui ex tribu Levi omnes erant, non de
Iuda; ut cum eis de pretio vendendi Christi ageret: pro se afferre Sanctum Lucam Euangeli stam cum principibus sacerdotum , O magistratibus
ret occisum Christum, sed vendia,
tione probe itur mortis christi in nino reos is uiis Iu daeos. Galat. lib. .
246쪽
sitis Iudam Iocutum fuisse testantem, nec non Earum vero vocum discrimen, magis aperte constabit, si consulantur Hebraea. Siquidem longe
Matthaeum referentem, tragmI. argenteos accepti pretii, relatos fuisse a Iuda paenitentia ducto, principibus facerdotum se fenioribus , quasi eiss
dem, a quibus eos acceperat. Adhuc tamen possent conuinci Iudaei, quia inter illos principes ac seniores absque dubio connumerati videntur duo&septuaginta illi seniores, quos in australi parte templi concilia celebrare consueuisse tradit liber Paralipomenon inter quos cludaei annumerabantur tamen quia neque omnes illi erant de tribu Iuda; immo vero ex omnibus duodecim tribu bus, seni ex singulis assumpti, prout nos late suo loco probabimus ideo firmioribus are umentis
fuisse autem illi voci non huic affine Ludae nomen, toti ' probat Graeca scriptura, qua σ-ό scariotis ditia e scribitiir per κ cappa, quae Hebraico P copii respon ces. det, non autem per schi, quod solet Hebraico a capti respondere. Multoque minus aduersatur Saneti Hieronymi sententiae subtilis illa nominis i , em pdii Aiscarioth in duas voces diuisio,quasi diectum irii visi , sit ab e es is vir, earioth quasi sit vir Cario tribus Iutherassis; falso enim ar umentantur, qui quod apud - Ri Iosue vicum Carioth legant in tribu Iuda, inde et bita
denominari Iudam arbitrentur, cum contra Ἀ- rum.
perfidos urgeamus. Ac ne huiusmodi excusationi B pud Amos prophetam, apud Ieremiam cele
a, quo Cinainem pro let tanti sce- tris paenasuasurum inieron.
bus excusarent se in peccatis Iudaei, seque ab hoc scelere venditi Christi innoxios fuisse credentes,
ac propterea&apaena tantae impietati debita inina unes reputarent, ut eas omnes excusationes
unico erbo excluderet propheta, eiusmodi peccatum stadii adscribit non quidem quatenus excludit Iudaicam tribum, sed quatenus eam includit reliquas; ut ostendat nullam ex duodecim tribi bus poenas euasuram, clim nulla reperiatur, quae tanti sceleris particeps non fuerit4 rea. Et quidem, quod ad Iudam Iscariotem tanti sceleris spectat auctorem , suis eum ex tribu Ephraim, non autem ex Iuda, non tam propria sententia, quam Isaiae vaticinio probat Sanctus CHieronymus, qui dum illa verba interpretat tir Vae coronae superbiae, ebris Ephraim, es ori δε-cidenti, gloriae exultationis eius, qui erant in vertice Oadiis pinguissimae, errantes a vino triplici via incedendum sibi proponit Primum iuxta historiam, deinde iuxta tropologiam, ad extremum iuxta vaticinium prophetale . Et pri-mtim , nomine Ephraim decem tribus intelligi probat ex eo , quod Ieroboamus primus earum Rex, quique eas deficere fecit, a Roboam Salomonis filio, ex tribu fuit Ephraim. Et post multa subdit secundum prophetiam illud possiimus dicere, quod coronam iniuriae vocet scribas Ilia
bris urbs quaedam huius nominis commemoretur in regione Moabitarum, propter eorundem scelera subuertenda. Et hanc quidem urbem in sortem venisse tribus Ephraim, atque ab ea denominatum fuisse Iudam, satis probat Sanct Hieronymi manifestissimum testimonium, cum oppositam tela tentiam antiquorum nullus tenuerit Sed iam tandem illud probandum supe est, quod sublatis aliarum sententiarum fundamentis, facile a quocumque cordato viro concederetur, nempe iusti nomine Christum Dominum hoc loco intelligendum. Et pri inini ex innumeris prope sacrae Scripturae locis constare id quidem poterit illis tamen consula praetermistis, quoniam .supra allata a nobis nonnulla sunt unicum tantinia pro Sup. lib. r. phetae testimonium lubet nunc asterre, quod se. b. c. ιψ, solo possit hanc nostram stabilire sententiam. H
betur autem apud Lachariam, estque huiusmodi: Exulta satis silia Sion , iubila sita Ierusalem ECCE REX TVVS enit tibi, Fus saluator ripse pauper, se ascendens fιper asinam, superpullum filum asinae . Quem locum de Cliristo Domino intelligendum testantur cum sanctissimis Matthaeo,&Ioanne Euangelistis omnes Ecclesiae Catholicae doctiores nec tant tim vertim ipse 'Hierosolymitanus populus sic eundem locum in '
11 He Videtur; siquidem ven1entem Christum ritaeos, qui Dominum blasphemabant;&appet D Dominum pauperem, edentemque super asinam
milia promissi in venerati sunt, attestante S. Marco, quia clamabant, dicentes: Benedictum quod venit Regnum patris nostri Dauid. Quapropter eodem testimonio conuincendos re Iudaeos putat non semel, sed saepius Eusebius idemque o Euseb.lib. . Sanctus Chrysostomus, atque alij doctores en demo - - πtiunt. Quibus omnibus rationibus perspicuum sit, li4 9 4ς
de tribu Ephraim, de vico eiusdem tribus Iscarioth, Dominum pretio vendidit. post aliqua de valle pinguium explorata,quae Hebraice Geti 1- semani dicebatur, in qua Iudas Dominum tradidit, subdit Ebrius autem fuit proditor non vino, sed auaritia,&furore aspidum insanabili,&di boli cibo, qui post buccellam intrauit in eum, penitus deuoratus est, quia oratio eius versa est in peccatum, Mne paenitentia quidem eius fructum
salutis habuit Verbum Hebraicum idi sic cor ambiguum est,&vel ebrios, vel mercenarios sonat, ceterique ebrios, soli Septuaginta tirθωτοῦς misthotus, id est, mercenarios transtulerunt. Haec Hier onymuS.
Quibus minime aduersatur, quod idem alibi nomen Ischario interpretatur memoriale Domi ni,&subdit; quod si voluerimus legere Issacharioth, est mei es. Potest autem dic id memoria mortis. Haec Sanctus Hieronymus . Qui quidem non propterea significare voluit Iudam fui Dse ex tribuas lachar, quod eum Issachariothem vocet, ut quidam sunt arbitrati immo vero non fiuste probare videtur , ostendens mutandum valde nomen fuisse, ut ad eam tribum aliqua saltem vocis similitudine significaretur pertiniuste.
nomine, iusti, Christum Dominum intelligi. II .i
vi nulla ratione id negari possit, etiamsi neque in
Hebraeo, neque in Graeco addatur articulus, Xi Maiib. mium aliquem, iustiim, denotans. Quapropter una VSTI NO- desectus articuli nihil prohibeat, iusti, nomine a mine Chri-
pud Zachariam Christum intelligi , permittant
sollertes articulorum indagatores,&apud Amo ea vox ne- iusti, nomine Christum quoque intelligi tum vel qu apud maxime, quod mirabilis quidam consensus obser H hyδς β'.
uaci facile posti inter Zachariam, Amos, ch Gr cosar eundem, quem iustum uterque propheta vocat, liculo note- pauperem pariter fuisse commemoret. QuibuS ad co, fgs denda videntur quae sequuntur apud utrumque sus Zacha prophetam Amos enim periturum tandem con riae&,cludit Israelem, stridente subter eos Domino cuts ridet plaustrum onusum feno, quae sequuntur. Apud Zachariam vero Et disperdam, inclint, quadrigam ex Ephraim, ct equum de Ierusalem,
247쪽
se dissipabitur arcus helyi, c. Citius loci
textum sigitificare voluisse videtur Christris Dominus Ichun sicut refert Sanctus Lucas, eodem die,&hora, qua descendebat IESUS de monte Oli-Lue., . . ueti coeperunt omnes turbae descendentium gau-17 e 18. dentes laudare ominum, c. dicentes Tenediactus qui venit ex in nomine Domini , pax in caelo, ct gloria in excelsis. Quibus verbis quassi testari videbatur Euangelista opere completam Ilai P. I. priorem, quam attulimus , prophetiae partem; cla. 3. subditque ut appropinquauit, videns ciuita
'q' tem, tuas memor eorum, quae mox sequeban-
tur in eadem piophetia , fletiit super eam, di- Dominui in cens , quia si cognouisse is tu, c. ct ad terram
ii p. in δ' profernent te lios tuos, qui in te funi, ex suo etsi, quacumqlle tribu fuerint, eo maxime tempore, rem quo ex omnibus tribubus venerant omnes viri religios ad diem festum, ut propterea Sanctus Ioannes Euangelista turbam multam commemo- Iet, quae venerat ad diem festim quibus verbis maXime congi uere videntur utriusque prophetae
verba . Quod enim Zacharias Ephraim mi erusalem dixit hoc est, duodecim tribus, totam Hebraicam familiam , idem ipsum unico verbo
b vocavit Amos, Israel, Christus Dominus
u intur lios Hierustalem Supra enim ostendimus omnium tribuum communem habitationem fuisse Hierosolymam. Iam vero quamuis satis firma videatur nostrata C sententia; non tamen stare diu posse videbitur, nisi ciliorum sententiam examinemus, 'ut' bus partibus deficiat, ostendamus. Sunt fateor, qui nomine iusti huius iustitiam accipiendam arbitrantur, quam vendidisse intelligendi sunt iniqui Iudices, minimis etiam munusculis corrupti. Alij vero iustum indefinite pro quouis iusto acci iustus, non piendum putant, vel pro iustis, idque Chaldaei pro quovis testimonio confirmari putant, qui, vendiderunt mi P ΠζqR ars ento iusto vertit notarique existimant
accipienaa. Is radi Itarum iniquitatem , atque auaritiam, cuiuScausa iura, substantiam, ac vitam iustorum . in nocentium ditioribus vendebant, inique iudicanetes. Qui dicendi modus in idem omnino recidit D cum priori, atque utroque imp ijstimi Iudaei ocu- Io mentis suae contegunt, ne clarissimo liuiust ci splendore illustrentur. Fateor ego quidem ingenue meam inscitiam, meque nulla ratione intelligere posse, quonam modo stare queat , ut de simplici iniustitiae auaritiae peccato loquatur contextu . Nam si sistiti se Verba illa attenti is considerentur: super tribus super quar sceleribus, ct super quartum non conuertam eum, nihil aliud omnium consensu significare videntur, quam quod etiamsi propter tria illa peccata, quae tempore anteriora, grauitate minora semper intelligenda sunt, a Deo dimitti, Maxi mi poenis assici meruerit gens illa tamen Dei optimi benignitate, patientia longanimitate,&paenitentiae locum, poenae dilationem, supplici relaxationem concessam illis plerumque fuisse. At vero clam aci quartum reliquor una omnium maximum,&quasi mensurae cumulum peruenerit, quasi esstis mensura iram quoque Dei 3IMob. 23 in illari gentem populum effundendam , dy 3 IN ei inii significare victatur Christus Dominus ad Pharisaeos itaque, inquiens, testimonio estis vo
bismet ipsis, qui. filiis is eorum, qui prophetas,
s chγysbst ciderunt ervos implete me uram patrum, fro- sq. Mauh rum. Quo loco Chrysostomus Prophetizat, in-
quit, illis futurum esse, ut sicut patres eorum in terfecerunt prophetas, sic ipsi interficerent Christum, inpostolos, ceteros sanctos Quibus verbis verum loci sensum explicasse videtur Chrysostomus . Sicut enim contingere solet, in qua uis etiam maxima mensura , t tiam si minimis sinapis granulis impleatur, c timad cumulum usque venerit, vel uno tant sim de super immista granulo effundaturo sic etiam Pharisaei patrum suorum sceleribus quasi l nam mensuram usque ad cumulum impleuerunt,
ita ut effunderetur Mensuram autem Vocat immensam Dei patientiam , quae ideo impleri lacitur, quod eo usque non ampli iis exspectare decreuerit. Hanc igitur mensuram effuso Christi sanguine usque ad cumulum impleuerunt Iir-daei , ita ut ipse cumulus effunderetur tunc effusa mensura, mei fuit in eos effusa vinci,cta. Id ipsum significare voluisse apud eundem Amos videtur Dominus, aptissiuna illa currus seno
onusti, usus translatione, ut quamuis vel unicum tantum mortale peccatum , etiamsi ex minimis sit, tam graue sit, ut suo quasi pondere suum auctorem in aeternam mergat damnationem tamen
si illud diuina conseras longanimitati, patientiae, haud secus tibi videbitur, quam si validissimo currui seni leuissimam paleam compares. At vero sicut tot possunt imponi, di superimponi cur rui seni paleae, ut vehementer onustus strideat,&aliquando rumpatur: sic etiam quamuis nulla peccata possint diuinam superare misericordiam': tamen nostro more intelligendi, nonnumquam ostendit Deus, se non posse amplius tam immensam scelerum molem sustinere, quin i iam est undat, atqtie vindictam sumat de inimicis suis. Id enim significat quartum peccat Lim, cuius saepe a meminit Amos, nempe scelus quoddam, quod ceterorum omnium peruersitatem ita superet, ut cumulus quidam videatur esse, implens, superes fundens mensuram, ita ut nulla ratione sustineri pose videatur. Cui iis rei argumentum sit diuina vitio ira, eiusmodi peccat sim subsequens; immo potitis illi adhaerens, haud secus quam umbra corpori. Hoc est enim,quod illis verbis significatur, non conuertam eum, patiar in sua obstinatione manere; sive ut Chaldaeus vertit, non parcam eis. Iam igitur prudens lector diligentius perpendat, an vendere quemcumque iustum, Uno XCepto, tale peccatum sit, idque triplici Xamine . Primum in se deinde facta cum commemoratis collatione ac tandem ratione vindictae, vltionis , quae huiusmodicil aeliticum peccatum coni equuta est. Et quidem quod ad primum spectat, recte definitur a Sanet Thoma, peccata quidem, quae sunt contra Deum, omni uin esse grauioraci illa vero grauissima, quae direcite sunt contra ipsum . E quo fit, iuramentum quidem falsum, quod Deo tantummodo aduer fatur, gratii usint iidem peccatum este adulterio, si1-ue homicidio, multoque grati ius qualibet alia iniuria proximo illata a vero odium Dei, siue etiam idololatriam grauissimum esse peccatum, si cum reliquis omnibus comparetur, quae sunt con
tra proximum. Quare non videtur peccatur a
simplicis iniustitiae contra proximum quarto laco computari debuisse. Quibus adde, maius quidem in eodem peccatorum genere esse illud, quod mox subitingit idem prophetari ut conterunt, inquiens super puluerem terrae capita pauperum . Quare
in aeternam mergat damnationem.
lo alio usu quam de Claristo vel dito i1telli, gi possunt
248쪽
Quare super hoc potitis dicendum a Domino sui sise , non om erram eum, quam quod vendide-
tint pro argento usum. Ex quo si iusti nomine cum intelligendum, cuius venditio maius peccatum fuit, quam omnium pauperum terrae capita super puluerc conterere. Si veto peccati quarti cum reliquis collatIo fiat, manifestum cst, hoc ceteris ore maius at nullus inuenitur, vel inter Ecclesiae doctores, vel inter Hebraeos, qui tribus peccatis Israelis annumeratam non intelligat idololatriam maius ergo peccatum afuisse intelligendum est venditio iusti ipsa idololatria . Id vero stare nulla ratione potest, nisi nomine iusti Christus Dominus, qui est infinita
iustitia, intelligatur. Non ergo contextu satisfaciunt, qui de quouis iusto locum interpretantur praesertim clim non tantii in reliquis Israelis sceleribus praeferatur hoc scelus verum etiam facta quadam gradatione, omnibus, thmaliarum gentium, turn etiam Iudae impietatibus, atque abominationibus longe antecellere, plane significetur . Ac tandem, si de ultione hoc peccatum alia consequuta, si sermo, propter idolo
latriae peccatum comminetur Dominu mittendum ignem in Iudam , quem ignem per Nabuchodonosorem afferendum bene intellexit Ribera, hoc est, subsequuta septuaginta annorum captiuitate quodnam erit scelus Israelis, quod tanto maiori poena multatur, quanto ad finem capitis refertur ubi innuitur neminem euasurum, neque statiandum velocitate, robore, viribuS, armis, pedibus, aut equo, etiamsi nudus profugere contendat ab hostibus. Quae verba nullam aliam ruinam, nullum umbis , aut regionis excidium aliud praesignare
videntur, quam illud, quod urbi intulit Titus, Urbi, inquam, Iudaeis , ex omnibus tribubus, populis , ac linguis ad diem festum venientibus, plenae propterea urbe euersa, Israeli, hoc est, toti Iudaeorum genti excidium intulisse
Exstat autem mirabile Sancti Hieronymi distimonium, validissimis argumentis hanc eandem sententiam probantis illudque propterea referre operaepretium duxi. Multa, inquit, Iudaee, scelera commisisti , cunctis circa te seruisti ii tionibus ob quod factum utique propter idololatriam. Cumque seruisses, crebro tui misertus est Deus misit iudices saluatores qui te de seruitute Moabitarum , Ammonitarum, Philisthinorum, ac diuersarum gentium liberarent . Nouissime sub Regibus offendisti Deum, Momnis tua prouincia, gente Babylonica vastante, delata est. Per septuaginta annos templi solitudo permansit a Cyro Rege Pers rum est laxata captiuitas exstructum quoque est sub Dario templum. Quae pasti sitis a Medis, Aegypt ijs, Macedonibus, non enumero: nec tibi adducam in memoriam Antiochum Epiphanem , crudelissimum omnium tyrrannorum nec Pompeium, Gabinium, Scaurum, VPrium, Cassium Sostiumque replicabo; qui tuis vrbibus , iraecipue Hierosolyma insultauerunt . Ad extremum , sub Vespasiano alto urbs capta, templumque subuersum est. Deinde ciuitatis, usque ad Imperatorem Hadrianum principem , per quinquaginta annos mansere . reliquiae post illam euersionem usque ad hanc diem paulo miniis quam per quadringento an- Tom 3.ApparatuS.
nos urbis, templi ruinae permanent. Ob
quod tantum facinus Θ Certe non colis idola , sed etiam seruiens P ersis. Romanis, captiuitatis pressus iugo, deos ignoras alienos Q i modo clementissimus quondam Deus, qui numquam tui antea oblitus fuerat, nunc per tant spacia temporum non adducitur, ut soluat captiuitatem , ut veritis dicam, exspectatum tibi mittat Antichristum quod , inquam, cinus, tam exsecrabile scelus, auertit a te oculos suosa ignoras : Memento Vocis parentum tuorum Sanguis eius super nos , ct iuper filios ait. Ino ros Et hic est heres, venite occidamus eum, Q 38
nostra erit hereditas it non habemus Regem nisi Caesarem . Habes quod elegisti, usque ad j finem mundi seruiturus es Caesari donec gen-- , tium intret plenitudo omnis Israel saluus Movi cistat; qui quondam erat in capite, Vertatur in caudam. Hactenus verba fuere Beati Hieronymi Eandem porro sententiam Prudentius Christianorum poetarum clarissimus, in extrema apotheosi his versibus extulit. Exiij vagus, huc istuc fluctantibus errat Iudaeus postquam patria de sede reues s Supplicium pro caede luit Christique negati Sanguine refersus commissa piacula soluit.
Iam vero, ne capitis modum eXcedere vide mur, orationis filum intercidere hic cogimur, ut quasi resumptis viribus attentitis Lector excipiat,
quae de reliquis Israelis sceleribus sequenti capite dicturi stimus.
ALIIS CELERIBUS, quibus excidij poenam sibi auge-
ri promeruit auxit Hierosolyma.
late prosequitur,4 id maxime conatur ostendere, quod nos superiore capite proposuimus,extremum nempe silpplicium, illata Christo morte, sibi promeruis e Hierosolymam, quod scelus Omnia alia immanitate, consequente vindicta longe superat is propterea alia quoque eius
scelera commemorat, ut facta collatione innotescat hoc esse omnium maximum ideo nos reliquum quoque secundi capitis contextum oste dere operaepretium duximus tunc enim firma, ac stabilis haec nostra interpretatio poterit permanere, tun singulis textus partibus, omnibus simul conueniens esse probabitur. Et quidem chin reliquarum gentium, atque ipsius Iudae tria peccata in genere commemorasset, ac quartum in particulari, modum quoque in sceleribus Israesis commemorandis seruauit eundem. At vero Israe-
249쪽
Ii magis insensus Dominus,&tribus quoque pec A ne ac morte Christi promeruerunt alm satis γ
opprimere, ita ut in P ccata laban tur, immane scelus.
catorum generibus eum maxime infestum fuisse mox ostendit . Ac prim in peccata enumerat, quae Israel aduersus proximum admittere consueuerat si se contertini, inquien ,super puluerem terrae capita pauperum , ct iam humilium ricti nant prae sus ibi dedignantur cum humilibus incedere Vel declinare viam , aut, sicut habent Hebraea, declinare facere humilium viam, aliud iniustitiae genus significat, quod praedictum consequitur nempe bonis omnibus spoliatos pauperes abiectos avia rectitudinis i clinare Pacere, surtis, rapinis, ac sceleribus sibi victum quaeritare . Id si od Iob etiam testari vi- Iob. et . . detur illis verbis: Subuerterunt pauperum viam, oppresserunt pariter mansuetos terrae hoc est, opprimentes pauperes, ac mansuetos terrae eos non permittunt in ossicio persistere, quin in leoneS, canes, aut lupos evadant. Subdit auteti aliud peccati genus turpissimum illud quidem, atque inauditum lius ac pater eius ierunt, modesta sacrae Scripturae phrasis, ad uePam,
ut violarent nomen sanestim meum. Quod peccati genus vehementer auersatur Paulus, eius audi Orem Satanae tradendum censens in interitum carnis. Omnino, inquit, auditur inter vos fornicatio,
ct talis fornicatio, qualis nec inter gentes , ita vim rem patris fui aliquis habeat. Tertium vero peccati genus, idque omnium maximum subiungit, dicens: Et super vestimentis pignoratis a cubuerunt iuxta omne altare. Idololatriae maxime deditos fuisse Israelitas, probat locus tum quod assidua conuiuia celebratur idolorum sollemnitatibus lectos pretiosissimis vestibus, luxui, I POL. 4 falso cultui studentes, sternerent; tum Velma'
diosi nullis i me, quod eiusmodi vestes, quoniam ab omni
iumptibus. bus emi non poterant, dato pignore, ac pretio, mutuo accipiebantur a dominis consonatque
quod sequitur vinum damnatorum , hoc est, pretiosissimum ac generosum bibebant in domo dei fui , prout docile persequitur hunc Iocum
Trad. Me radus . Aggravat autem haec tria peccata 1 et 23. . commemoratio collatorum a Deo beneficiorum,
G thi quorum causa, magi Sac magis quasi cogebantur Deo bene Deum diligere in ab omni peccato diligenter
gr λ' Neque vero externa tant tim commemorat be-
neficia, sed cilla potissimi im, quae saluti ani
morum conducere, ab omni sic elerum labe νauocare possent , qualia sunt Nagara eorum , Prophetarum utili conuersatio , quorum illi
propheta exemplo, hi autem verbo, ad De Optimi nonorum consue- rem cultum inducere, ab omni peccatorumhbhises h contagione praeseruare potuissent populos, ne- est tama, i dum lanare. His vero tam salutaribus antidotis me saluti a venena miscere conatos dicit, ne umquam sui
.h forent, dum subdit is propinabitis Nazaraeis zmo , vinum, ut peccatis ipsi obnoxij, plebi fierent
scandalo potitis , quam exemplo , ct prophetis
mandabitis, dicentes ne prophetetis . tiae Omnis peccatorum enumeratio eo tendere vide tur, ut ostendat Dominus, quantas , quamque magna meruisset propterea poenas Ista et Mia-QUAR A me super his omnibus conuersus a Deo est. At triplicia nec super quartum numquam est , aut fuit conuer tendus . Quare autem post enumeratum quar tum scelus haec tria commemoret siquis interroget legenti eius temporis historias haud diseficile erit respondere. Nam quamuis venditi
braei suae gentis, ac urbium perpetuam vastationem, eiusque inserendae sententia diuino decreto firmata, atque a Daniele prophetae uulgata iam fuisset tamen adhuc suam manifestans Deus patientiam, quas locum paenitentiae illis concedens, perplures annos vindictam distulit, quibus prudentiores minime effecti in omnem peccandi licentiam, idololatria anthi excepta a, sese effuderunt quod Iosephus ipse oculatus testis scribit. Nam cum Hebraeis, ut sese Romanis dederent, suaderet e X emplaque non pauca attulisset, quibus probaret irato Deo numquam armis sese tueri Hebraeos potuisse , qui debitas scelerum poena perpenderent, subdit . Ita
numquam genti arma data sunt . oppugnationi vero sine dubio cohaeret excidium . Oportet ergo , ut opinor , sacri loci posses res iudicium Deo de omnibus permittere, manusque tunc humanas contemnere clim a superno ipsi iudice non recedant. Vos autem quid ex his, quae legis conditor bene dixit, egisti. Quid quod is exsecratus est , praetermisistis Quantum autem illos , qui cito periere, impietare superastis Nam occulta dedignantes peccata , hoc est, furta, insidiasque, atque adulteria, rapinis, caedibus certatis, Ouasque maleficiorum excogitastis vias c. Haec ille s.
Neque hoc tantum testimonio Hebraeorum scelera incredibilia commemorat ipse Iosephus, ver uri alijs paene infinitis ita ut fame disti dijs, homicidi js, ac bello grassantibus, maiora damna viderentur accrescere, nouis excogitatis omnis generis sceleribus. Id quod ipse Titus testatus est, admirans Hebraicae seminae impietatem , quae fame victa cum ipsa natura pugnauit , ac lactentem filium occidit, coxit,& comedit. Ea enim mala perpendens impia mater, quae superstitem manerent filium dolore, ac fame victa siccum est allocuta 3
Est igitur mihi cibus, i seditiosi seria, humanae vitae fabula, quae sola deest calamitatibus Iudaeorum. Et hoc simul dicens occidit filium , coctumque medium come dit, adopertum vero reliquum seruauit. Et post paucara subdit Iosephus . Cho autem Romanis etiam nunclade aest illa calamitas eorumque ali non credebant , ali miserabantur multos autem vehementius eius gentis odium cepit. Caesar autem super hoc Deum placabat siquidem Iudaeis pacem obtulisset , eisque liberam proposuisset omnium obliuionem, quae commiserant. Illos autem pro concordia seditionem , bellum pro pace, pro satietate, atque opulentia famem optasse: qui proprijs manibus temptu quod ipse eis seruasset, incendere coeperant, huiusmodi alimentis eos esse dignissimos . Verumtamen scelus huius nefandi victus ruina sese patriae operturum, neque relicturum in orbe terrae , ut Sol inspicia ciuitatem , in qua matres sic voscerentur. Ante matres autem patribus huiusmodi alimenta deberi, qui nec post eiusnodi clades arma deponerent-
Refert etiam Egesippus plurima eiusdem a saris verba, indignatione plenissima, in quae stupore perculsus prorupit , ubi tam immane facinus, tam exsecrandum scelus ad aures eius accidisset . ex quibus, quoniam huic nostro instituto explicando aptissima videntur, nonnulla referre haud pigebit. Aduersus diuina quoque inquit, conspirasse hos homines,opini frequenS,& poena indicio est. Ardent hodie quoque terrae propter incolarum impietatem plerosque etiam ex istis, hiatus soli absorbuit. Quamdiu igitur
in his locis moramur; ubi & terrarum ruma est vidimus Mare mortuum , vidimus etiarn mortua terrarum nascentia, humum aridam, Virentium
250쪽
iletas ipsis uibus defletur desun-ti superstes manet.
rentium seu chirum umbras inanes , seris gratiam, intus fauillam Quis dubitare potest, quin apud inferos versemur , apud quos etiam element Omoriuntur Ipsa quin etiam, quae post mortem viuere solet, apud quos naturae pieta mortua ,&superstes defunctis religio Quis enim parentes non etian ortuos diligat quis etiam amissos filios non amet, loco pignorum teneat Manet affectus etsi pignus abieritri perseuerat
nomen naturae, gratia non intercidit. Apud hos vero nec viventem mater recognoscit filium, nec
appellantem audit, nec vagiensis miseretur , plopter unius horae exsecrabilem cibum parrici dates in ij cit pignori manus . Et post multa , quae genti vitio tribuit, subdit Infelix ciuitas, in qua talis officina, tale ministerium est operiant eam ruinae suae , atque abscondant mundi ipsius inuidi ipsi contagionem, ne Sol videat, ne stellarum globus spectet , ne maculentur aurarum spiramina, purgatorius quoque ille exuret ignis Thyesteas dapes fabulam putamus, flagitium videmus , veritatem cernimus atrociorem
tragoedijs Ibi enim firmior sexus, i artus ali nus hic mulier cui partus proprius iuerit cibus: ibi aliena fraus hic propria voluntas ille doluit haec insultauit digna talibus viris esca, qui pertinaciter bellando, mulieres suas ad tale
perduxerunt conuiuium Equidem eos tantis malorum afflictos acerbitatibus iam furere arbitror, amentesque factos, qui haec non sentiant. Quare matri ritis bellum conficiamus, quia emendari non queunt ingruamus instantius, ut fugiamus regionum istarum in Orientes aquas, terraS ruente S. Haec ille. Neque vero nouum aut inauditum hoc scelus Israeli; siquidem temporibus Elisei grassante maxima si me in urbe Samariae, mulier quaedam in conspectili, lauribus totius populi non erubuit clamare ad Regem,&dicere: Mulle, is a dix/t mihi da lium tuum, com damus eum hodie , o flium meum comedemus
eras . Coximus ergo lium meum comedimus:
dixique ei die altera da lium tuum ut comeda mus eum . quae abscondit filium suum. In auditum sane facinus, incredibilis audacia, nec miranda, si quae ad parricidium femineum impulit pec Lus vesana fimes, eandem quoque omni rubore omni naturalis verecundiae sensu postli bito , tam immane atque horrendum facinus proprio compellat ore fateri. Maximopere timendum est, animum a Deo deseri, hunc que ad contemptum usque peccatorum descendere tunc enim quasi inundans fluuius, nullis non modo humanis, verum neque etiam diuinis, neque ipsis meta natura insitis legibus, aut rationibus poterit contineri. Sed quid antiqua commemorem gentis peccata, clim paene infinita exstent argumenta eorum,qtuibus ea gens promeritum illata
Christo morte supplicium quasi efflagitabat, sibi maturitis adesse cogebat Immo velo illud
maxime testari videbatur Israeliticus populus, se esse a Deo dimissum. Regnumque ab Israel sublatum, datumque iam iidem genti fuisse iuxta Christi Domini prophetiam sitienti Huctus eius. Cuius rei vel nictim tantiim proferam Iosephiis intonium quod omni videtur exceptione maius , utpote Iudaei, veritate potitis, quam alio quouisa flectu ducti, ut suae gentis exsectanda
facinora commemoraret. Is enim quamplurimis eiulinodi ii ita inibus enumeratis: Non equiden recu- Tomi . Apparatu . fabo, inquit, dicere, quae dolor iubet. Puto si Romani o b. 6
contra noxios tardassent venire, aut hiatu terrae deuorandam cui s. Io fuisse ciuitatem, aut diluuio perituram, aut ulminum , ac Sodomae incendia passuram. Multo enim magis impiam progeniem tulit, quam quae illa pertulerat. Haec ille qui
bus sceletum multam subiungit, quo facilitis percipi possit, quam exsecranda fuerint scelera, quibus tam dira supplicia promererentur . EO-rum autem partem aliquam sequenti capite pereensere decreui.
VII A alia ratione pressu imo miti
ostendere me posse duxi quae ' 'py R
atroci illa oblidione atque eorum, qui urbis excidio euenerint mala, in obsidione
quam si Iosephi oculati testis
proferam testimonium. Deni 'T G
eia desperata totus populus interi j t. Et quid opus est singulatim narrare clades mannaeus Larari filius traia rellas ad Titum per unam portana, quae sibi credita suerat, centum Sequindecim millia, cie istoginta dixit elata cadauera, ex quo die castra psepe ciuitatem posita sunt, ex die quartadecima smensis Aprilis usque ad alendas Iulij. Haec autem immensa est multitudo me tamen ipse fuit appositus portae , sed publicam mercedem diuidens, mortuos ex necessitate numerabat: ceteros enim propinqui sepeliebant. Sepultura autem fuit elaia D tos ex opido proij cere. Post hunc autem nobiles profugi omnia mortuoLum egenorum sexcenta millia portis eiecta nunci bant; aliorum vero numerum minime posse comprehendi climautem pauperibus efferendis non sufficerent, congesta in maximis aedibus cadauera esse inclusa Ie frumenti quidem modium venisse talento. Post autem ubi muro circumdata ciuitate ne herba quidem legere iam liceret, ad hoc necessitatis quosdam fuisse compulsos, ut cloacas rimarentur, boumque veterem imum alimentum haberent, stercusque collectum , quo ne visui quidem tolerabile suerat, cibus erat. Haec IOs
plius. Quae ideo libenter retuli, quod post explicatam huius ruinae causam opera epretium duxi eius quoque poenae seueritatem, ac glauitatem aliqua ex parte explicare, ubi uiuis legenti con- stare facile possit, quam haec sibi mutuo respondeant, quamque omnium quae vel dici, vel excogitari possent, scelerum maximum, maXim ν, ac paene incredibilis sequatur ultio . Verum quamuis non hoc loco tantii in sed prope infinitis alijs idem ipsum testetur osephus , potissimum septem libris de bello, qui Graece λω-
σεως haloseos captiuitatis , expugnationis , ct dis denominantur 'nec non pluribus etiam rantiquitatum , in quibus plures enumerat clades , infelicissimosque casus tamen nullo illorum neque omnibus simul collectis ita e aggerari videtur huius verssionis, ac ruinae