장음표시 사용
201쪽
Quibus verbis, cum sub nomine Goatha Calliariae montis memini 1 et Propheta, vallis quo lite cadauerum eidem monti proximae, nec non Ic-gionis mortis meminit. RaGI Est autem regio mortis, qua morte an alim Q m 'uδς plectebantur, ita in summitate eiusdem Cal-
Hνgo Card nus,& Dionysiius Carthusianus suis scriptis pro-LPan diderunt unde tiam plane in te ligitur, aliam V, iii, fuisse vallem cadauerum ac vallem Iosaphat
eadaiiesum quam torrens .edron alluebat haec enim ad O aha ac ual olentem spectabat, ut plane te sitatus est Propheta lis vivam ilia autem ad Occidentem, prout etiam modo cerni potest Hierosolymis, ubi sacellum ad radices Caluariae montis versus Sionem montem, a xima sane veneratione colitur in quo tradunt crucem Chri iii Domini una cum alijs binis latronum diu sepultas iacuisses ac tandem ibidem apijstima Regina Hena, diuino quodam spiritu
afflata inuenta . Ex quo certo cimus conuinci neminem posse, ut vallis nomine Orientalem dumtaxat, quae Iosaphat dicebatur, intelligat, cilina alia quoque vallis ad Occidentem sita cognoscatur, a qua nomen portae imponi potuisset. Quare cum ratio nominis minime urgere possit,
alia in uestiganda a nobis est , quae sit tum huius portae valid ore ratione stabiliat. Est autem ce- ebre de ea testimonium in libri Paralipomenon α. 7m 46. 'Me in liuit, tu res norinil V 9 per portam Anglii , uper portam Vastis,
reliquas in eodem mi rilatere Pel picuum ruitiu
sit, portam Vallis in codem muri .uere fuisse, in iii ad porta Anguli stip.e. ii Et quoniam pluribus supra demonstrauimus, tu, portam Anguli ad duplex urbis latus pertinuisse,
aquilonare videlicet, occidentale dicendum erit, in alterutro eorum portam Vallis exstitisse. In quo igitur in aquilonari a nulla reperitur ad Aquilonem vallis, quae denomine portam. ωρ. cap. 8. Porro cum iam supra olienderimus, ordine pro talis, ire istum Nehemiam in enumeranda instauratione, numquid dices retrogressum his oricum , qui bonam occidentalis muri partem aedificatam com
PO TA me in Orauerat , ut aquilonarem Vallis portam
V no enumeraret At iam fuerat totus aedificatus cum
s,ectabit tuis post ἰ Aquilonata muru S. Japropter ut ea omnia vitemus incommoda, dicamus oportet, ad Occidentem omnino proIpexisse portam Vallis. Adde his etiam, quod clara mille in iri cubiti interce Gi edicantur inter portam Vallis, ter coris, illam huic proximam, ad eandem caesi regionem statuere necessario cogemur: scd portam stercoris nulla ratio permittet ad Orientem sisti, ut mox probabimus. Non ergo ad Orientem stare vlla ratione poterit allis porta. Et quamuis pluribus argii mentis confirmari haec noli rasententia pollet tamen quoniam eo Sup. c. s. o rum quam plurima supra allata a nobis sunt, eis- . ius lib. dem supersedendum duximus . Ea ut in memoriam reducat lector, vehementer hortamur, siquidem cognoscere cupit huius portae situm cibique FALSUM intestiget, quam longe a vero aberrauerint, Qui
valli, di i an portaria cum Gregi porta, ves cum porta es, suisse Fontis confundere non dubitarunt. Quare eorun
Gxegit, ut dem scriptorum praetermistis figmentis, ad id, nisib. p. LGO' res ii tandem veniamus. c. di. β. - Hanc post in Vallis es eam arbitramur, uitis Admbo. orchardo, Ad richomio, alijs quam plurimis vrb. u. I 65 attestantibiis, adhuc exutant vestigia Hierosoly-
A mis quamque m aYima veneratione coli sat in stimi omne ς, eo aduentantes; quoniam ex dispositione muri antiqui,&ipsi tu SCaluariae mon Ii , nec gi post non ex veteri traditione aperte intClli tulit, per alti valli eam Christium Domitium baiula intem Abi crucem egressius ei exiuitie in ea λ δε qui dicitur Calu ariae locum , He braice Golgotha eiusdemque portae meminiss Paulum dicentem : Propter quod I ESUS, Ut locumfrη Iscaret per Dum fraguinem populum, extra I v
portam passius est. Cuius rei haud leue argumen . ζ' tum mihi est Septuaginta interpretum fides,
au oritas ipsi enim, ubi nos legimus Nehemii mdicentem: Et egre sussum per portam Vadis nocte Vesbem. Et egressus sum, legunt, in porta G,ουλ η' iugo V. 13. lila . Quam vocem utpote ex Hebraea , galal deductam, Caluariae portam licet verterg, pro ut sustiis suo loco tractatum a nobis est. Qui Sup lib. I. bus verbis illud omnino sit gnificare voluerunt S ptilaginta, eam portam Vallis dici . quod in vallem cadati erum duceret atque adeo, quod in Valle, quae montem Caluariae ab urbe senarabat, sita esset eandemque Caluariae portam dici, quod in montem eiusmodi, cui exaduersos ita crat, viam aperiret.
Quamuis neque hoc tantum, quod ad historiae cognoscendam veritatem attinet , significare voluisse videntur Septuaginta vertan etiam mirabile sacramentum. Egressum enim Nehemiam tradunt percaluariae portam , dum urbis instaurationem procurat, ut per eandena egres uruli in
Vallis egrediens che inias ad I ro,
dicaret, quem nos egressum iam credimiis Chri curandam stum Dominum, ut in eo haberemus re emptio D sta irat O
eius , patris quod proposia it in eo in tu en tione mini a Tio plenitudinis temporiιm, insatirape omnia in Christo, quae in caelis, ct quae in erra fiant in i s. Neque a praedictis sacramentis alienum est immo potius eisdem valde consonum, portam Vallis aedificatam dici ab pari chan in cuiu nomen deductum videtur a verbo un tranan , quod 1upra ostendimus, gratiam, seu miserationem significare. Huius vocis notionem, atque mysterium disertis verbis declaratum accepimus ab Isai , dicentes Teati omnes qui ex pectant erim, o Isu. c. l. milium; velut ex Hebraeo vertunt aliqui beati omnes , qui inhiant ipsi. Populus enim Sion, qui in captiuitatem abductus, miserae deditus seruituti per septuaginta iam anno Stagrat, I r-bit in Ierusalem, plorans nequaquam plorabis
ferans miserebitur tui larvia chanon iachnecha
gratum efficiendo gratum fici et te , conuertit Forsterus, hoc idem signifkari arbitratur ab orster. iu Isaia, quod dixerat praealtato loco Paulusci in dii n. l. iudem gloriae gratiae suae, in qua grati cauit phσ- nos in dilecto Ahobis. Tunc ergo nobis ex di holica seruitute redemptis in felici Hierosoly- mae pace habitare licebit, clim hic benedictus Hanun gratificans , totusque gratiosius , ac misericors miserebitur nostri , aedificans, seu roborans portam Vallis, egressus per eam ad ope
randum, .consummandum in cruce omnia ,
quae redemptioni, saluti nostrae necessaria fuerant utque iam non amplius simus hostiles, aduenae , sed cities sinctorum , ct domesici Dei nos super aedificari seper findamen Ephes a. tum Apostoli rum , O Prophetarum ipso summo p.ro. angulari lapide Chris I USU non renuamuS. Quod enim necessaria quoque sit cooperatio nostra, significare videtur ipse Propheta, subdens:
202쪽
Ad vocem clamoris tui statim vi audierit, respon-ribit tibi. Quod ipsi minnuit noster extus, qui aedificasse tradit portam Vallis, non Hanun tantum, sed is habitatores Zan e Fuit autem Zanoe haec ciuitas in tribu Iuda 1, prout in libris Iosue, Iaralipomenon videre est . quam si interpretari velimus , elongationem, repulsam, siue abominationem, licebitie tere, praeteritorum criminum intelliges. Sed historiae filum persequamur . Ipsi aedi cauerunt eam. n a banuthu, verbo aedificandi utitur Hebraeus, fortasse, quia non instauratione tantiim indiguerit haec porta, vertim etiam integra aedificatione, utpote, quae prae alijs euersa fuisset. Et satuerunt valvas eius. Haec duo verba quid significent, supra a nobis dictum est, de binis si quentibus, quamuis saepius occurrerint, nihil hactenus diximuS.
Et feras, ct vectes vn Nubaud mangliulatu brachalu Vox autem prior a verbo deducitur hya na-glial, quod desuper sera obserare, vel sera obstringere significat. Quare vox pro sera aut pessulo quo fores tum domorum, tum urbium obserari solent, accipitur. Sic in Canticis Digiti mei plenim yrrha probatissima Pessulum si mei aperui.
Quae verba sic conuertit ex Hebraeo Pagninus: Et digiti myrrham transeuntem ad cardines pessuli. Ex quibus omnibus hoc serae genus quale fuerit, coni j cere licet nempe fuisse ferreum instrumentum oblongum , quod claudit, atque iconstringit . Eiusmodi instrumentum Hispani vocamus idaua o cerrojo. Cuius instrumenti mentio
fit ab Ecclesiastico ori tuo , qui facito sta,
Valuas, seu fores, tar feras auribus tuis, quas non
foribus tantummodo indigere significat vertim etiam fores seris, ne quidquam, quod non deceat,
Quibus verbis multo maior sollicitudo innuitur custodiendis auribus necessaria, quam linguae a. Integrum est enim homini loqui quod si nolit
Omnino,iacet. Quapropter si foribus occludatis, non quidem offendet in verbo at non pari custodia aures in officio continentur immo veris etiam nolentes Laepe audimus, Quapropter valuis amres indigent, quae assidua sollicitudine. cura, quali seris occlusae sint. Vox autem altera Vectem significat, a verbo a barach, quod fugere, aut pertransire denotat. Quare sic dictum putant Hebraei vectem, quasi, quod ab una parte in aliam transeundo aufugiat. Ex qua vocis interpretatione, quid ea voce significetur, non est dissicile assirmare; nam praeter seras ferreas, quae foribus, ut dixi, affixae sunt, validius repagulum
vectis superaddi solet, in portis praesertim urbis, aut castellii facto enim in media crassitudine muri oblongo foramine, ex utraque parte ostij, in illud vectis immitti solet, latitudinem osti longitudine superans, qui clausis foribus, seraque o clusis traducitur, ita ut muro innixus fores contineat quo maximae etiam hominum multitudini exterius propellenti resistere possit quod non possent forsan serae praestare, chm maximo impetu propulsae fores facile disiadi queant atque ita clauis serarum exilientibiis,viam hostibus patefacereidi. Cum vero in pace fores aperiuntur, vectis primum intra muri foramen totus includitur quapropter forsan aufugiens dicebatur. Huius autem vocis frequens fit mentio in sacris, maXime in Exodo: Facies, inquit, ct vectes de lignis stim. Tom. 3. ApparatuS.
Et alibi saepe E quibus scis vectes ex ligni materia plurimum tactos fuisse elicitur idemque ratione probatur ferrei namque aut ita , tenues faciendi forent , ut facile distorquerentur aut ita graues, ut magna cum da ficultate
mouerentur. Fuerunt tamen nonnumquam ve
ctes ferrei, prout , tamquam quid nouum ac mirandum,refertur in libris Regum Ipse Iair pra erat in omni regione Argob, quae es in asin, sexaginta ciuitatibus magnis atque muratis, quae habebantis a ber iacti, feras, vectes, aereas, Vel aereos. Et in psalmo: F a contriuit, inquit, pomta aereas, ct ectes ferreos coinegit. Quae omnia ideo libenter attulimus, ut perspi- cuum legenti sit, absolutam omnino commemorari hoc loco portam Vallis, utpote quae laedi ficatione, foribus constabat, munitionibustum aedificij, tum valvarum his enim feras, ct ueritis, addita filis se commemoratur. Atque
ex eo,quod superitis de Eliasibo, fratribus portam Gregis aedificantibus dictum est, i sancti
cauerunt eam ct salueriant valvas eius; certo
cognoscant, longe a vero aberrasse eos, qui portam Vallis clim porta regis confundunt cum minime possit intelligi valvas statutas isse ab Hanun in eadem porta cuius valvas paulo ante statuerat summus sacerdos Eliasibus. Et mille cubiIos in muro que ad portam stem quilinij. Quinque muri paci quattuor turribus distincta inter portam Vallis,&portam stercoris intercessisse narrat quorum singula ducentorum cubitorum fuisse supra est a nobis ostensum. N que vero turres huic numero millenorum cubito rum annumerandae sunt id enim significare videtur, superadditis illis verbis in muro, quasi diceret, millenos muri cubitos aedificatos fuisse, atque insuper turres medias,quae murum in aequalia spacia diuidebant. Hic autem millenorum cubitorum muri tractus montem Sionem in angulo fere aquilonari, occidentali claudebat interius; exteriti vero idem angulus valle cadauerum clam
E sinorum dicta Π, ω de nominibus vicorum Hierusalem.
cap. in . portam sterquilini aedis XIIII.
eatiit Melchias flitis Rechab princeps vici Bethacharam In Hebrae huius portae nomen sic habetur Lia Masphot.
Quam quidem vocem Forst Forner in rus deductam arbitratur a d idiim a verbo nia saphath, quod reponere significat rem aliquam intra certo terminos, aut limites, ut ibi resideat, ac maneat. Quae huius vocabuli derivatio, quamuis alijs non probetur,quod eam vocem primitivam esse Chaldaicam arbitrentur tamen in vocis inuestiganda notione omnes quidem
203쪽
ra,& rudera diuertis O- cibus appellantur ab Hebraeis.
conuenismi tradunt enim cum eodem Forstero, A narum, sed multo magis fac rae Scripturae testimo significare repositorium fimi docum inquam, certis limitibus conclusum, quo proiicitur fimus fi-
metum licet Latine reddere a. Quae vocis notio ex locis ficrae Scripturae , quibus usurpatur, plane conuincitur. Nam in Threnis Oui nutriebantur in croceis, inquit, amplexati sunt Iercora hoc est, qui olim pretiosis simis, ac pulcherrimis vestibus coccineis assueti si ierant, ut Regi iuuenes, prae nimia penuria, ac rerum omnium egestate amplexati sunt, hoc est pro delici js habuerunt sercora, maXime exoptabant, si in aliquo meto cubare illis fuisse permis limi quod iam obtinerent , maximo animi aflectu complectebantur Solent enim miseri, e Bregrini domo, cubiculo, pecunijs, amicis deficientibus, in dura ac frigida humo via publica cubare compulsi, maximi benefici j loco finietum
sulcipere, cuius calore Dueantur . Quem morem respexisse videtur gratulabunda ac laetitiae plena mater Samuelis Anna Susitat, inquit, de puluere egenum, o de sercore eleuat pauperem. Eundemque Regius saltes respexit morem , eiusdem Annae verba referens in psalmo : Suscitans a terra inopem, se desercore erigens pauperem. Quibus omnibus locis haec eadem vox reperitur Min numero multitudinis meta dixeris . Perpetuus enim quidam agricolarum usus iam inde ab antiquissimis temporibus obtinuit, ut fimum urbe egerant, ne odor eius grauis sit incolis non longe tamen ab urbe a tertiant, donec Decembri mense in hortos, campos deferant, ut terram impinguet. Quo autem confusioni ac litibus omnino occludatur via, nusquisque in loco communi ad id forsan a Praesecto urbis destinato, sibi locum eligit, quasi proprium fi metum, quem lapidibus circumdatum nullus ingreditur, finium inde asportaturus sine permis tu domini sui cuiusmodi loca plurima fuisse in urbe maxima, agri culturae dedita , non est dubitandum. Quae loca portae stercoris propter loci propinquitatem nomen dederunt, quam portam fimetorum licem; confisi, negamus omnino portam stercoris ORTad Orientem sitam ; primumque sit ex contex stercoris tu, quem sequimur. Cuius argumenti vis ostensa pluribus supra suit, cui addenda videntur om bat. nium rationum pondera, quibus confirmatum , Sup. cap. etiam est, turrim furnorum, portam Vallis ad 'μΠM. Occidentem sita fuisses id quod firmiore argumento confirmari posse videtur ex ipsa dedicatio ne muri cuius causa chorus alter ibat ad dexte 'Vbbjm.1 ram super murum adportam serquilinidi, in pom p. i. ta omis esse contra eos ascenderunt in gradibus 36. a ciuitatis David. Et chorus fecundus ex eodem loco digressus ibat ex aduerso super murum, u- per turrim furnorum. Ex quibus plane conuincitur, portam sterquilini medium tenuisse inter ciuitatem David, siue malis, inter gradus ciuitatis David, turrim furnorum. Sed ciuitatem a David, 35 turrim furnorum ad Occidentem statuendam fuisse satis a nobis probatum est. In quo illi quidem ipsi contra quos disputamus, Vno Adrichomio excepto, minime dissentiunt ergo ad Occidentem, non ad Orientem stat tuenda est porta stercori S.
Et quamuis eidem Adrichomio concederemus, quod ipse sine ulla ratione, aut testimonio assum id, nempe turrim furnorum in aquilonari parte urbis collocandam tamen adhuc nostrum argu
mentum conuinceret, portam stercori S, quae
inter ciuitatem David, turrim furnorum in teriacet, nulla ratione ad Orientem fuisse tum vel maxime, clim in sequentibus enarret Nehemias, sinistrum chorum ad turrim Hananeel,&turrim Emath, atque ad portam regis, quae 3 omnia ad orientem sita erant, ac mox ad domum Dei simul cum alio choro aduentasse. Nobis vero, quibus indubitatum est, non miniis turrim furnorum, quam gradus ciuitatis Dauid ad Occidentem fuisse , pari quoque ratione probatum manet , portam etiam stercoris ad Occidentem respexisse. Adde his etiam non minus efficax aro umentum e supra interpretat Nehemiae te su e . s.
stercoris nulla ratio. ne ad orien
bit vertere . Hanc dictionem longe diuersam , D stimonio, qui sic habet Et egressus fum per pom uiri lib. tam Ualtis nocte, se ad portam fer oris, ct tran Nehem. a. si ui ad portam Fontis. Quod testimonium qui I 3,er εlegerit , negare nulla ratione poterit , portam stercoris mediam fuisse inter portam Vallis , portam Fontis; cumque has duas ad Occi cientem fuisse fatis aperte probet contextus, nosque suis quaeque locis plane quoque accipiendum est, portam stercoris occidentalem fuisse, nulla ratione orientalem.
Neque vero silentio praetereundum videtur id, quod supra a nobis traditum est de Betiso, fuis se id sane nomen proprium vallis cadauerum quod imetum vertendum Ostendimus eique vicinam fuisse portam , quam Iosephus vocavit PORTAE sienorum . Quare autem stercoris porta Esse 'Hyςψ '
norum quoque Ita ruerit, qui nos 1 dei Id erat, a,&qu
legat Iosephum, sustiis Essenorum mores, ac siti re dia persequentem. Is enim clim Iudaeorum va Dyses
rias sectas enti merastet, sic scribit Essenorum veris pla
citum uniuersitatis regimen citra exceptionem Deo allerit, immortalitatem animis nec aliud quidquam aeque, ac iustitiam omni contentione expetendum existimat. Qu0niam abutem
celebris est, agitata quaestio, an Essenorum nomine Christiani commemorati sint a Iosepho; ct ius quaestionis utramque partem cum suis sectatoribus,atque fiundamentis accurate non inlis, quam csse a voce ba galal, quam ii pra interpretati sumus, nemo est, qui dubitet haec enim a conuoluendo deducta, stercus, seu fimum, quod a conspecitu tominum conuoluitur, proprie significat, rudera posses vertere. Vox autem aspho locum ii
Iuni proprie ignificat, quo in agrorum usus fimus asseruabatur. Ex quo apparet, quam sit infirma ratio eorum omnium, qui portam stercori ad Orientem sistunt, eam unam denomina tem statuen tionis eiusmodi coniecturam sequuti, quam tradit. Borchardus his verbis. Dicta est autem sterqui- Dorcb p r. imi , quoniam versus eam . ut demissioren , 7 decurrebant omnes sordes Hierusalem in torrentem Cedron . Huic persimilem notionem affert Adhisbom his verbis Adrichomita. Porta sterquilini j seu de vis n. stercoris, quae contra Austrum portae Anguli Sol a. emorientem inquit, respiciens omnes ciuitatis sordes, quas pluuia congregare poterat, in torrentem Cedron uomebat unde non immerito sterquilini j, siue stercoris nomen accepit. Haec ille iuxta eam, quam sibi finxit portarum distributionem loquitur quare audiendus minime est ab ijs, qui confundi nolunt. Atque haec absque dubio tacuisset, si vim Hebraicae vocis perpendiis et . Vertim non Voci argumento tantum, quamuis es illud sit fir
204쪽
rum nomine Chri litano rum vive di rationem indicasse vi
Christiani iii templo Salomonis poli
Christi orabant,non a men 1 acrifieabant.
quain docte persequitur Illustrissimus , ac Reuerendissimus Cardinalis Baronius id primit m amo bis quoque statuendum est, an de Christianis intelligendus sit Iosephus, an vero de alijs Iudaeis, religiose viventibu S. Et quidem maxime probare videtur de Christianis loquutum, Hieronymi, Eusebij, Epiphanij,
Cassiani Soromeni, Nicephori, Bedae, atque a Chrysostomi sententia; omnes Iuni constanter tenent, a Philone tamquam in propriae gentis laudem Christianorum vitam, mores, ac sanetitatem Essenis tribui idemque pari ratione a Io
sepho praestitum conij cere quilibet poterit : id
quod mihi maxime probant, quae eodem loco superaddit Ioseplius. Ad templum, inquit, donaria
mittentes, sacra ibi non faciunt, quod sanctioribus utantur cae
rimonijs. Quapropter exclusii seducti potiti legerem
communi facio, seorsum sacrificant. Haec ille . Quibus aperte testari videtur id , quod primis illis Christianis Apostolorum opera Hierosolymis degentibus contigisse accepimus in altis Apostolorum ipsos enim Apostolos in templo orationi assidue vacantes cognouimus , sacrificantes numquam translato enim cerdotio, inquit Paulus necesse es, ut o legis translatio at Clim ergo certo credidissent Apostoli, translatum iam utile
temporale Aaronicum sacerdotium, in aeternum
Melchisedeci cum Christi, necesse erat, ut tunc etiam intelligerent translatam nari legem i eiusque victimas,&sacrificia miniis placita Deo fore Impos mile enim est et ine taurorum, rhircorum auferri peccata ideo ingrediens mundum, dicit: Hostiam, se oblationem noluisti corpus au tem aptast mihi quae ibidem persequitur Paulus, hoc idem probans. Quod ita decretum est celeberrima illa, ac sanctissima Apostolorum synodo, cuius fit mentio in actis Apostolorum Sur rexerunt autem quidam de haeresi Pharisaeorum, qui crediderunt, dicent ei; quia oportet circumcidi eos, praecipere quoque seruare legem Moysi. Quibus Petrus , postquam diuino testimonio comprobauerat, fide purificata credentium corda , non lege, sic respondit: Nunc ergo quid tentatis Deum , imponere iugum super ceruices discipulorum, quod neque patres no Fri neque nos portare potuimus Θ Quod non modo de circumcisionis lege intelligendum est, cuius dissicultas ac dura seruitus semel tantii in subeunda fuerat eius enim ictus, plaga, dolor breui temporis pacto curabatur,4 transibat vertim etiam de tota caerimo niarum lege, quae durissimae seruitutis iugo, assiduis, atque iteratis mandatorum decretis corda obseruantium illam premebat , atque vexabat legis vero se subtrahere oneri Christianis tantummodo licuisse manifestum est Iudaeis vero nefas exsecrandum fuisset, nulla ratione laudi tribuendum ab Hebrae O. Qila ergo ratione credendum est, a Philone sapientissimo,&a Iosepho laudari Essenos, qui legem non Obseruarent; Quidam enim, inquit, ipse Philo, nominantur Esia ei a sanctitate dicti, quia summa religione Deo seruiunt, non mactando victimas, sed suasmet ipsorum mentes componendo ad sanistimoniam. Haec ille quae omnia non alijs quam Christianis tribui posse videntur Alia vero quaedam superstitiosa potitis', Minania figmenta, quae de eisdem recenset Iosephus, in eis rumores poti l S, quam veritatem collegisse videtur Rabbinorum inuentis quam simillimos. Et quamuis non negem alios quoque, qui Christiani
non suissent, veI forsan etiam, qui ante Christum vixissent, Estaeos, siue Essenos dictos illud tamen probareta acientis volui, Christianis potissimum hoc nomen adscriptum, quorum facta, dum Esteni laudantur, indicata fuisse intelligimus. Quod si id ita est, ut fuisse conijcio, quam aliam Hierosolymae portam potius vocarent Essenorum , vel Christianorum portam, praeter stercoris portam ΘHaec enim viam aperiebat a sacratissimo cena culi monte M sacratissimae Virginis domicilio egredientibus ad sanctitatis omnis quasi perennem fontem, quo finguis Christimanauit, Caluariae montem vel ab hoc sacratissimo Caluariae monte ad cenaculum Christi regredientibus B uodsii adhuc contendat quispiam, non a Christiani Essenis nomen portae inditum, sed potitis a Iudaeis, huic etiam eius denominationis rationem reddere non grauabimur. Duo enim memoriae prodita accepimus de Es rosephu, senis Alterum Iosepho, Philone est 1bus, agri Philo biculi urae maxime deditos Essenos fuisse. Quare sip. mirum non est, clim omnis agrorum ubertas ab EssEN
stercoratione nascatur, Esse nos agricolas fimet 0-
rum culam habuist eaque prope portam urbis, iuxta quam habitabant, constituisse Alterum est, quod de Essenis tradit Plinius his verbis: Ab lib. I. cidente littora Esieni se itant, usquequa nocent. p x7 Quam, utpote mendosam, lectionem sic corrigen- dam putat Caelius Rodiginus. Ab occidente i Cael. Rodig. tora Ei seni habitant, hos fugiunt usquequaque , tib ΗΠ I
nocente S. Qua lectio veritati, ac moribus Esse norum congruere a Xime videtur chin iniquo ad Occiden-rum proprium 1it probatae vitae homines fugere tem habita
tum etiam quod in iudicij diligentissimi, atque μ'
iustissimi dicantur a Iosepho Essent. At non probat eiusmodi lectionem Iacobus Dale campius Iacob Da propterea quod non apta videatur Plini histo lecamp. in IIa , comm C morata nocentium saga ideoque si notat Psic legit Ab occidente litora Estent habitantisquequaque. Vtrum autem sit de eorum censura potitis eligendum, nihil statuo. Illud tamen affirmo, quod utrique aeque probatur, Esi enos occidentalia lib torra, nempe occidentalem urbis regionem, scilicet maris litora habitasse. Quare mirandum non est, Est e nos, qui occidentalem urbi regionem incolebant, occidentalem quoque urbis partem habitandam suscepisse. Sed de porta eiusque, mirae iam satis nunc de eiusdem aedificatore nonnihil dicendum.
Et portam Ferquil laedi cauit Melchiassiius XIIII
Rechab. Fuit autem celeberrima ac maximo hono RECHABI-
re veneranda Rechabitarum familia, quam a et '' dZ ipse Dominus, exemplum eam toti Israeli pso φδς ς' - 'ponens huius enim exprobrat inobedientiam, praedicata 1llorum obedientia in rebus etiam difficilioribus probata. Cuius rei exstat sacrum apud Ieremiam monumentum, ubi etiam Dei magna promissio eortina renaunerat obedientiam his ver bic: Haec dicit Dominus exercituum Deus Israel: Om. - pro eo, quὰ obedisi praecepto Ionadab patris per totum. vestri, O cusori is omnia mandata eius, O feci Ibid. . I 8. sis,niuersa, quae praecepit vobis propterea haec dicit Dominus exercituum Deus Urael; non demetet iris stirpe Ionadab Ist Rechab sans in con-1pectu meo cunctis diebus. Quod vaticinium opere completum fuisse ostendit praesens textus Nehemiae, Melchiam filium Rechab postliminio reuersum portam stercoris, quae etiam Essenorum di ifuit, aedificasse commemorans illud forte signi hi, qui care volens, eosdem, qui olim a primo familiae Rechabitae. Q. 3 parente
205쪽
parente Rechabitae dicebantur, postmodum pro A eghad herem zaith flamma consumeret usque ad
pter vitae probitarem , integerrimosque mores Essaeos, vel Esse nos, hoc est i anctos dictos fuisse. Quapropter Melchiae Menorum principi Essenorum portam instaurare merito contigit nisi forte res aliter te habeat, ut propterea Essenorum porta
deinceps dicta sit, quae stercoris prilis dicebatur, quod a Melchia Essenorum principe constructa fuerit quo simul Mnobilisi imae Eslenorum familiae nonaen,&moni: me Iatum in futura saecula perduraret ' miniis grata stercorum appellatio iucundiore Effenorum nomine subblata, obliuione perpetua deleretur. Neque veto huic nostrae coniecturae quisquam opponat diuersos mores, diuersamque victus rationem Rechabitarum, atque Esseno una fit iste, clim illi religiosiores multo, 'aternae diiciplinae obseruantiores se praeberent; Vtpote qui neque agros colerent, neque urbeSinhabitarent, neque vinum umquam degustarent: hi contra laxiorem vitae normam sectarentur, qui agros colerent, in urbibus degerent,&lagiorem victus modum tenerent . Namque via sibi et in omnibus fer congregationibus, raro, aut numquam priorem vitae rationem, ac instituti
regulas posteriores sequuntur quin Ἀbnnihil dei lectunt, 'uibus regulis sese aptare vix sustinent, eas sibi ipsi aptare conantur. Quod quidem non coniectura tantum, atque assidua alia vineam oliueti hoc est, ubi sunt multae olivae ordine dispositae, quas dicat,&isque ad oliueta ipsa flamina contumeret . Qua ratione interpretantur nonnulli illud Cantici rYmtecherme, in Cant. Ivineis Engaddi; ut non de vineis tantiun sit sermo, 'φ' ubi vites consitae sunt, sed de pluribus arboribus in quincuncem consitis. Quam phrasim ibi san obseruat modo Romanus usus, qui pomeria, hortos communi vinearum nomine compellare
Ex quo fit, ut Iethacharam dictam putent nonnulli domum, seu turrim, quam ad vineae custodiam construere solebant Hierosolymitani ciues. Cuius meminit in parabola Christus Dominus, qui vineam omnibus suis partibus ac numeris absolutam sigirificare volenς es aedificauit, inquit, tum m in medio eius . Quocirca a similitudine forsan consimilis turris aut custodiae, vicus hic Hierosolymitanus, cuius princeps dicitur suille Melchias, Tethacharam dicebatur, quod in VI CV eminenti aliquo loco exstructus celsis lim 1 quoque aedificijs munitus fuisset, alijs vicis, aut d inibus supereminens, haud secus, quarta vitibus turris in medio vineae constructa ad eiusdem custodiam. Cuius coniecturae haud leue argumentum de sumi posse videtur ex Ieremia, subsannante quodammodo Hierosolymitanos ciues, 4b im-
rum familiarum experientia probare licebit, sed C minenti Chalilaeorum exercitu ineluctabilem si
vineae plan. lator quare dicatur Noe.
luculento Hieronymi de ipsis Rechabitis prolato testimonio Huius, inquit, lona labi fili Rechab, fili sunt, qui in tabernaculis semper habitantes, ad extremum propter irruptionem Chaldaici Xercitus Hierosolymam intrare compulsi , hanc priinam captiuitatem sustinuis te dicuntur, quod post solitudinis libertatem, urbe, quasi carcere sunt reclusi. Haec Hieronymus Qvj X titulo psalmi septuagesimi probat, Rechabitas primo in captiuitatem ductos fuisse is enim sic habet: Ipsi Dati id psalmus filiorum Ionadab, ciliorum, qui primo captiui facti sunt. Quem titulum de Rechabitis locutum intelligit ipse Hieronymus, Remigius, Augustinus, Malij.
Princeps autem vici Bethacharam dicitur hoc est, citiusdam vici eae ijs, quos supra enumerauimus; qui vicus Tethacharam dicebatur. Cuius denominationis ratio e ipsius nominis interpretatione petenda videtur. Est autem Bethacharam iuxta Hieronymum, Malios mox afferendos, domus, seu villa vineae, composita voce I I belli,dornus, cinacherem vinea Cuius vocis frequens est in Lacris libris mentio, qua tradunt Hebraei locum significari,vitibus ordine dispositis consitum. Neque enim vinea, vitis, aut locus, ubi una, vel duae vites plantatae sunt, merito herem diceretur. Atque hoc est, quod Noe dicitur vineam plantasse fuerant ni in sine dubio ante illum, qui vites plantaverant, sed seiunctas a se inuicem
more ceterarum alborum, ut fructibus earum vescerentur, non ad exprimendum vinum in primus Noe simul Oidine decussatim cepit vites plantare, quarum plantarium ci ci cherem,hoc est, vinea dicitur, ad vinum conficiendum . Neque tantum de vineis, propter vitium seriem, ac dispinsitionem vetiim Me quarum uis arborum continuit plantatione vocem accipiendam putant Hebraei teste Rabbi David qua ratione in te pretantur illud Iudicum: Comportatae iam fruges, o adhuc sanies sipula concrematae sunt in iantum, ut vineas quoque, 9 oliuet, et Iaturam cladem de nunciante. Is enim sic habet: Confortamini ij Teniamin inmedio Ierusalem Ierem . .
adlueeniaminitas sermo fit propterea, quod clim mi inferiorem incolerent ciuitatem, ad Aquilonem sitam, ipsi primum inuadendi, atque oppugnandi forent ab Assyrijs, in Thecua clangite buccina e super Bethacarem leuate existiam, quia malum i m est ab Aquilone, se contritio magna. Duplicis vici Hierosolymitani mentionem fieri hic a Propheta crediderim. Nec me latet Hier nymum vici Thecuae in monte siti,&duodecim millibus ab Hierosolyma separati mentionem fieri a Propheta credidisse, atque alterius, qui thacharam lingua Syra. Hebraica diceretur, inter praedictos in monte quodam siti. At clima lincolas Hierololymitanos toto eo capite Ieremiae sermo fiat, magis apte Prophetae sensum intelligere posse videbimur, si de vicis Hierosolymitanis locutum accipiamus. Sunt autem fateor IC urg Hierosolymitani vici, vicorum, siue opidorum , rusalem pa- eius nominibus insigniti uua propter aliqui g0ru H exusnus visum est 11 denominat OSVsco Hierosolymi distingue tanos, quoniam consimilium villarum incolae ad bantur, a
sollemnitates Hierosolymam confluentes, in eius qψλῆς modi vicis habitare consueuillent. Veriun quis prohibere posset pari quodue ratione, causa , vel saltem consimili eodem nomine, Mopidum regionis denominatum fuisse, vicum Hierosolymitanum Nam sicut paulo ante ostendimus, opidum in montis cacumine positum , atque in medio lati vinearum campi excelsum merito I thacharam diceretur, atque a simili dispossitione,&situ victis quoqtie Hierolblymitanus Lethacha ram denominaretur, sicut Ma tubis Thecua opidum, vicus Hierosolymitanus. Elegantisitan ergo verborum ac sententi inimcollatione ad belli im hortatur Hierosolymitanos ciues Ieremias : Confortamini, estote serti ac constanti animo, tubis eos, qui prope sunt, certiores aduentantis iam hostis facite, idque in Thecuiti barum loco eos autem, qui procul sunt, ad n
206쪽
rum aures tubarum sonus peruenire non possit, A, oculus significari consueuit hac vero collectio
erecto vexillo commonefacite, siue ut ali inter pretantur, face, vel igne utrumque enim significare solet Hebraeis vox re imas celli, nempe ignem, vel flammam, & vexillum. Quoniam autem vici Hierosolymitani a vinea denominati meminerat vates, ideo in eadem persistens allegoria, subdit Haec dicit Dominus exercituum, usque ad racemum codigent, quasit in inea reliquias Trael, hoc est tribum Iuda, leniamin, Hieroso lymis habitantem. Conuerte manum tuam, iterum, atque iterum racemos adducens e vitibus sectos, quasi vindemiator ad cartadium. Verum ne diutius in re manifesta probanda immoremur, vicum Hierosolymitanum Bethacharam dictum statua
mus, eiusque principem Melchiam Rechabitam portam stercoris aedificasse.
Cap. XV. 7 portam Fontis aedificauit
rat rixi scaraar aghaij , portam oculi vertunt nonnulli, merit, eadem enim voXl 374hai)n oculum proprie significas translate vero sontem quoniam ex eo aqua effluit non miniis, quam eXOculo lacrymae. Quapropter primam aquarum originem ea vox, non deductiones aquarum significare consue. uit. Cuius notionis ratio petita videtur e Le D quarum ad Orientem
Quam utramque acceptionem innuere voluisse videtur Isaias illa figurata quidem, sed appositissima locutione Haurietis aquas in gaudio deson Isi. tibus Saluatoris Aquarum enim nomine omnium V 3 bonorum copiam, affluentiam ex fontibus, seu tia es , oculis Saluatoris I S, Christi Domini nostri perennes hauriendam praedicit. Quae enim bona omnia , 0 H N20 simul collecta quasi in immenso mari continentur
in Deo, ea adueniente Saluatore in nos emanare coeperunt; eorumque quasi fontes, atque scaturigines sunt clementiae plenissimi oculi, quibus nos intuetur; sicut saepius fecisse refertur in Euan B gelio. Ex his enim oculorum Christi fontibus aquas misericordiae hausit Matthaeus, qui de seipso sic scribit Iesus vidit hominemsedentem in
telonio, Matthaeum nomine, ct ait Pi sequere me. Inde etiam Petrus veram recόrdationem praeteritorum veniam, salutem haurire meruit, dicente Luca Et conuersus Dominus res e Lue. Q. xit Petrum se recordattis estPetrus verbi Domi P. 6 I.
nil egressusfras fleuit amare. Hinc tandem vidua mortuo filio vitam, sibi insperatam consolationem , felicemque posteritatis spem hausit. Γuam cum vidisset Dominus, misericordia motus Luc. 7. super eam dixit illi noli fere Manifestum er- - 3, manet,portam Fontis dici sonti vicinana,quem to
tontem Silo concedunt intelligendum est Bor portae dedit. chardus, indrichomius licet in proprio huius orabard. portae loco assignando grauiter peccent grauis si mr bc . me ero in eo, quod nomen huius portae, portae ' δ'
Aquarum tribuendum putant. Nam praeterquam et confun-
quod utraque porta longe diuersam sortitur de denda cum nominationis rationem ; eas diuersisPnis locis 'Ut 62ψῆ constitutas olim fuisse conuincit, non tantiim Io 'μ' ci, quem interpretamur,conteYtus verum multo magis,&eiusdem Nehemiae historia, quae refert alterum chorum laudantium venisse a porta stercoris in porta Fontis. Et contra eos ascen Nehem. a.derunt in gradibus ciuitatis Dauid in ascensu P. 3I muri super domum David, ct usque ad portam μq
uitico, dicente Domino: Fontes very, ct sernae G omnis aquarum congregatio munda erit. Quem locum Chaldaeus paraphrastes sic vertit. Verumtamen fons, cisterna, ubi aquae congregantur, erunt mundae. Duplex enim voXre petitur in Hebraeo l)y ghaijn, quam interpreta mur secunda vero pimichueli, quae collectionem significat tum animi, tum rerum corpore
'i x ςditarum . Animi collectionem spem intem
rub),, ἡ xςx x consueuit vulgatus quoniam in spe, quasi
in reposita H quodam penu reposita quis inuenit omnium i quis inuenit malorum remedia. Iuxta quam acceptionem in-
-- ζ ljSi posse videtur locus ille Esdrae . dicente Se
chenia Nos praeuaricatifumus in Deum nosrum, duximus xores alien genas de populis terrae: O nunc Aest paenitenti in pumichueli, exspecta tio, seu spes, vertitura nonnullis in Israel super
hoc. Et apud Ieremiam: Exsectatio frae raptimichuel spes, colle io omnium bonorum,quae cupit, auersio Omnium malorum, quae refugit, Saluator eius in tempore tribulationis Accipitur etianvro aquarum collecitione ab Isaia, dicent et L lacum f8ci s inter duos muros. Et in Genesi: Vocauit inquit Tyeus aridam terram; congre- gationesque aquarum vocavit maria . Quarem ulla
ratione confundi posse videtur huius atque illius nominis notio illa enim, ut dixi, tontis origo, Ex quibus verbis perspicuum omnino est, portam Fontis longe diuersam fuisse a portamquarum atque adeo gradus ciuitatis Dauid in domum Dauid medium locum tenuisse inter portam Aquarum, portam Fontis. Cumque porta Aquarum ad Orientem sita dicatur ciuitas David cum domo, quam aedificauit in ea ipse Da Fontis in uid, ad Occidentem sita probetur, ut vidimus; ςςkdςn porta Fontis necessario ad Occidentem, nulla ra thhbistione ad Orientem statuenda est . Ex quo falsita Diffusi. n. tis conuincitur Adrichomius, vocans hanc etiam portam Fictilis quoniam haec ad vallem Hennon orientalem spectabat , ut suo loco ostendemus
porta autem Fontis ad Occidentem. Neque mi-ntis aberrauit a vero, vocans portam Fonti portam Equorum quoniam porta Equorum in angulo ad Orientem sistitur a Ieremia. Reiectis ergo tot ac tam varijSplurium portarum in unam confusionibus, portam, de qua agimus, arbitramur cum eodem Borchardo,d Adrichomio nec non Seda, Hugone, Nicola de Lira, Ariamontano,&alijs, dictam putamus a fonte Siloe,qui non procul ab hac parte manabat. At cum ij omnes scriptores fontem Siloe ad Orientem manasse arbitrentur, nostrae nos aduersari videbimur sententiae, nisi aliunde probemus, fontem Siloe ad Occidentem statuendum, atque
207쪽
ductus' a re dicatur ascensas.
tot scriptorum auctoritati satisfaciamus. Et qtii dem Iosephum oculatum testem proferre non dubitaui is enim murum superioris urbis describens:
Parte autem altera , inquit, ad Occidentem ex eo loco di cstus per eum, qui vocatur Betis , descendens in Essenorum portama deinde supra fontem Siloam in Meridiem flexus, c.
Quibus verbis id manifeste testatum habemus, murum quidem occidentalem urbis superioris supra fontem Siloam in Meridiem flecLi. Ex quo constat, fontem Siloana in angulo occidentali, meridiano ipsius urbis Dauidicae promanasia se in fine quidem vallis, cuius paulo ante mentionem fecerat idem Iosephus . Vallis autem, ii quiens, quae Tyropoeon puellatur, qua valle, sic legendum censui iuxta Graeca, non autem, parte, Vt habent mendo si codices , diximus luperioris ciuitatis
collem dirimi ab inferion , vique ad Siloam pertinet ita enim sontem, qui dulcis est ac plurimus, vocabamus. Haec I
sephUS. In multis praeterea sacrae Scripturae Iocis, ijs
maxime, qtii moX a nobis interpretandi sunt, ea commemorantur, quae ex huius ibntis tractatione pendent; ideo de eo nonnihil dicendum modo videtur. Et primum quidem cuiusdam aquae duc Lus, piscinae mentio fit in libris Regum, Isia-iae, in quibus Rabsaces missi is refertur a Senna cheribo Rege Assyriorum Hierosolymam, ad Yprobrandum Ezechiae, de quo cum socijs adueniente subditur Esseterunt iuxta aqua eductum piscinae superioris, quae es in rata agri fullonis. Totidem quoque verbis eiusdem aquaedu tu S,pibscinae, atque agri meminit Isaias. Eiusmodi autem enarrationes Hebraicae Vocis si pertractemus, non parum lucis obscurae huic tractationi at ferri posse speramus. Prima earum consideranda est rhyn teghalath a verbo , ' halal deduc La, quod ascendere significat. Eius autem verbi Dequens est usus, e variae significationes, ut omnes hic cuplicari difficile sit, sed pro locorum indigentia poti iis eius singulas acceptiones singulis locis interpretari visum est . Nunc vero quod nostro huic instituto peculiari ratione tribuendum videtur, illud est , quare sic dicatur aquae ductus Ratio enim, quam affert Perei ru9, oppostum eius , quod probare contendit, magis videtur probare. A superioribus enim, inquit, i cis, per quaeductus aquae decurrunt. Non er' go a consus, sed potitis descensus dicendus est, per quem aquae e superioribus locis ad inferiora decurrunt. Quapropter aliam assignemus rationem portet; quod haud dissicile omnino videbitur, si accuratius consideremus , duplici ratione ac modo aquas deduci iam inde a priscis illis temporibus solitas. Aut enim defossis in terra riuulis, siue etiam subterraneis cuniculis aquae pondere pressae mouentur, aut erectis pilis conuolutisque fornicibus, exstructisque desuper canalibus aquae suspenduntur ima Clue vallium superantur. Vtriusque exempla non modica Romae visuntur. Vtro que igitur aqua eductu inter se collato, ille, qui aquas in sublime eleuat, ascendere faciens, seri sublimis , atqtie excelsus merito dicetur ab Hebraeis . Et quidem huius sublimis aquaeductus vestigia exstare Hierosolymis, ab aliquibus oculatis testibus accepimus, conspici jue in via, quae Hierosolyma Bethleem ducit. Eiusdemque me ministe credimus Borchardum, sic scribenteΙ s. Illo in loco, ubi duae voragines a se inuicem separabantur, quarum Vna contra Aquilonem, alia cxtendebat se contra Orientem; eratque ibi γ
studo facta ultra voraginem, contra portam , per quam patebat exitus extra ciuitatem. Haec ille. Quae plane intelligit de occidentali urbis latere: loquitur enim de situ portae cuiusdam, quam sportam David putat appellari , eo quod turris David, Meiusdem ciuitas in monte Sion huic portae superemineret. Eam autem portam, quaena praedic Laratione neoterici portam Dauid nominare consueuerunt, esse arbitramur, quam portam
Fontis appellatam credimus. Cui quidem po tae testudinem ex aduerso factam testatur Bo chardus ideoque eundem nos sequuti vel propteream a Xime, quod sacrae Scripturae, aliorum testimoni j concordat, testudinem in nostra de scriptione erinximus portae Fontis aduersam ,
quae duplicis ministeri habebat usum, id urbe egredientes plano pede supra voraginem deduce
rei,&aquas eandem voraginem recto tramite
percurrentes, suspensasque in urbem induceret. Quis autem fuerit huiusmodi aqua eductus auctor, aut cuius rei causa exstructus fuerit, non ita facile statuo eum tamen antiquiorem fuisse Ezechia affirmare non dubito, clim habeam eius rei sacrum Isaiae testimonium is enim sic scribit Et fu um
es in diebus Acha , iij Ioathan, ijskiae egis
Iuda, c. Et dixit Dominus ad I iam egredere in occursum Achaz, tu, is qui derelicitis es, Iasub Mius tuus, ad extremum aquaeductus fora nae superioris in via gri fustonis. Fuit autem Achaz pater Erechia ut e sacris, atque profa ni historijs constat non ergo fuit eius aquae ductus auctor Ezechias, qui in diebus patris sui iam pridem exstrucLiis fuerat. Quin immo Uriam proauum ipsius Erechiae plures quedlicius Hierosolymis exstruxisse, memoriae proditum accepimus a Iosepho; tramuis sacra historia in solitudine tantiam commemoret plures effodiste cisternas. Tametsi de Ozia dubitari possit, cum etiam hoc ipso Rege antiquiorem fuisse hunc aquaeductum coniectare merito liceat nam cumbalomonem plures piscinas Hiero lymis exstruxisse compertum sit, eam quoque, de qua mox agendum nobis est, aedificatam ab eo fuisse , , non dubitamus . Ipse etiam Salomon Probaticam piscinam exstruxit, ut aliorum testimonio id probat Adrichom ius. Cuius quidem piscinae duplicem fuisse lacum , testatur Sanctus Hieronymus, quorum alterum hibernis pluuijs adimpleri solitum alterum vero mirum in modum rubentem, quasi cruentis aquis, antiqui in se operis signat testari confirmat nam hostias in eo lauari s litas ferunt, underi nomen accepit. Quod si ad hostiarum templi purificationem necessaria fuit Probatica piscina,dubitandum non est, eam a Salomone exstrue tam fuisse, qui omnia, quae ad perfectionem, ministeria templi necessaria fuerunt, omni studio, ac diligentia
perfici curauit. Perennes autem aquas in eam piscinam inductas testari videtur prae allatus Hieronymus, Vnicum tantummodo firmans eius pi
scinae lacum hibernis pluuijs adimpleri solitum t
ratioque ipsa idem videtur suadere. Nam cum templum omnibus numeris absolutum, Mund quaque perlatatum Dei iussu exstruxisset Salomon, cui maxima aquarum copia necessaria fuisset, ad lauandas hostiarum carnes, ad purificandos templi ministros,in ad alios paene infinitos usus, aliaque ministeria verisimile omnino fit, aqua S, quae propter montis, cui templum superstabat,
immensam altitudinem in templum ipsum induci
plures aquae ductus exit ruxit.
de locis Hebrai liti. B. PROBATI.ca pillei nata
208쪽
BERECHAIlebraicum piscinae nO- me unde desumptum.
benedi Ho- 'nem Vocat Hebraismus.
non possent, ad radices saltem montis in Probati cam piscinam inductas inub clauandis hostijs praesto essent,&sine magno dispendio amathinaeis ad templum adducerentur. Nulla autem ex alia urbis parte aquas in urbem inductas acce pimus, praeterquam ab Occidente. Fit ergo in nifestum, aquas a Salomone in Probaticam piscinam adductas, a parte occidentali adductas fuisse ex qua parte urbis, profunda voragine urbem dirimi ab alis montibus accepimus. Ergo quae ductaim fornicibus suspensium a Salomone constructum fuisse merito testamur. Ex hoc aquaeductu non in unam tantummodo piscinam deriua bantur aquae, sed&in plures alias. Duas potissim im in sacris commemorata accepimus alteram superiorem piscinam; natatoriam Siloe alteram . Prioris sit mentio allatis Isaiae locis, ubina v I na In abberech haghalionali dicitur , hoc est, piscina superior. Et quidem VOX prior, cuius frequens usus est, a verbo Diabarach deducitur, quod genu, vel sermonem flectere ad aliquem significat, siue alloqui cum geniculatione, ut fit in salutationibus , gratulationibus , precationibus, ac similibus. Sic in psalmo: Venite adoremus, o procidamus, ploremus ante Dominum, qui fecit nos. Quem locum sic vertit Fors erus Venite prosternamus nos, lauru emus, geniculemur coram Deo factore nostro Significat autem etiam haec vox benedicere in Genesi At ille feruus, inquit, Abraham fum,ct Dominus bene dixit domino meo alde. Et in Numeris Dixit ue Balac ad Balaam quid es hoc, quo agit ut malediceres inimicis meis, ocaui te, se tu e contrario benedicis eis, Pia Dabaraclitabarech, benedixisti benedicendo. Et alias saepe . Ex hoc verbo deducitur nomen manu berechali, piscinam significans, quam sic dictam arbitrantur nonnulli ob aquas placide stagnantes vel quod in ea genuum remigio natetur. Quam Vocem propterea Septuaginta interpretes Mλυμ 3 1 α colymbithra reddunt,hoc est, natatoria.
Decipiuntur autem, qui apud Rabbimati id
assirmant piscinam pro fonte usurpari . At veritas, inquit, est, quod est aqua congregata , aut collecta secundum doctores Hebraeos: Verumtamen omnino esse arbitramur , quod Foretrus testatur, piscinam sic dictam Hebraeis ab aquarum multitudine, copia copiam enim intem dum benedictionem vocat Hebraismus . Quam vocis vim una cum supra explicata innuere voluisse videtur Nahum Propheta illis verbis: Et Ninive quasi piscina aquarum aquae eius. Qui bus verbis antiquam Niniue felicitatem describit, ciuium infinita multitudine plenae, haud secus, quam aquis piscina, ubi omnes in summa tranquillitate, & pace degebant, sicut stagnantes aquae at nunc ipse vero gerunt e sate sate, O non es, qui reuertatur. In quo non minus Jquam in reliquis imitati sunt effusam aquarum multitudinem, quae sua sponte fluentes, nulla ratione, aut vi retrorsum conuerti, aut sit sti possunt. Vocatur autem praesens piscina, piscina superior, Hebraice v, aghelionali, voce deinducta ab eadem radices, a qua supra quaeductum educi ostendimus. Quae vox quamuis altissimum, summum, supremum verti consueuerit, quamobrem meo frequenter tribui solet ta- .men si vim vocis attendamus, piscinam aquae
ductus licebit interpretari aut saltem piscinam
eam intelligemus, in qua primum recipiuntur aquae, sernicibus eousque deductae, ut inde postea in alias piscinas inferiores, siue etiam in homtos Regios deriventur . His omnibus ita expositis, confirmatisque tam apte inter se plures sacrae Scripturae loci conueniunt, ut vel 3 ipsis dumtaxat, quae diximus , omnia probari vi Sup eap.6.
Et quidem primum proximum fuisse piscinae huic superiori quaeductum, probat supra ait
tum Nehemiae testimonium, quo egresistim se te Nuehem. 2. statur, per portam Vastis nocte se antefontem .i bdraconis, c. se transiui, inquit, ad portam Fontis , ct adaquae dicitim Regis Hebraice nia abe- rechath, Graeca iudiλυμβήθρeis Olymbithran piscinam, seu natatoriam Regis scribunt. Aptissime vero vulgatus piscinam quaeductum vertit, id in nuens, quod res est, cum primit m ad aquaeductum venit Nehemias, ad piscinam quoque Venista neque ita pridem ad aquaeductum venire potuisse, quin ad piscinam simul veniret. Hunc autem aquaeductum vocat Nehemias praesenti
loco, quem interpretamur muros sinae Silo in hortum Regis. Nam vox nu)n homath, quem murum merito vertit vulgatus, id solet frequenter significare, sicut in Exodo Erat enim aqua, Exod I quasi murus a dextra eorum laeua . Vim vero . a. vocis attendentes Hebraei, murum ex lateribus
igne coctis ea voce significari contendunt. Quod
si admittamus, ex lateritia materia confectum 1 LATER Daquaeductum intelligemus, quales fere erant om bus Poctis a-nes Romanorum antiquissimi. Lateritium enim nis , opus deducendis aquis magis est idoneum, utpote, quod perpetuo aquarum humore, qui manserat in lateribus, nimia siccitas temperatur, a gisque ac magis in dies solidatur. Regius vero dicitur aqua ductus, Regia piscina,&utriusque finis tu hortum Regis, quasi dicat, confectum aquaeductum, fiscinam, quae aquas in hortum Regis deduceret. Quare facile intelligemus, Re sgis nomine, quasi antonomastice omnium Regum nomine --
potentissimum, sapientissimum Salomonem Re ' rimu ingem dici solitum ac Regis nomine intelligi Pi
scinam autem vocat mox ipse Nehemias , quae gum salograndi opere confructa es quoniam ea maxima intriti quidem nobilissima fuiste perhibetur. De eos vir A sic scribit Benedictus Arias Fuit tertia pisci rismora inna, quam Nehemias factam appellat in ciuitate Appar. lib. David inter occasum, aquilonem, quam histo de Hieros
rici altam pedibus quadraginta, latam vero dua tax
centis,&quinquaginta describunt. Haec ille Debusita Cuius sententiae libenter subscribimus, arbi- aquae. trante Salomonem, clam primum quaeductum a monte Gihon occidentali ciuitati David, vsque ad ipsum montem Sion deduxit aquas, in hanc maximam piscinam congregasse, indeque E per utrumque montis latus eas bifariam partitum, per vallem Tyropoeon ad piscinam Probaticam in ministerium templi bonam aquarum partem deduxisse reliquam vero per latus meridianum ipsius montis Sion usque in inferiorem piscinam derivasse; huius quidem piscinae, quae orientalis erat ipsi monti Sion , vocaturque ab I ' ' 7 Euangelistis, natatoria Scis, meminit Isidorus es, ut i, qui inter admirandas fontium naturas , Qvsus de aquas re- hunc commemorat his verbis. Fons Siloa ad ra Pi- ,dςque dicem montis Sion, non iugibus aquis, sed incer si hi h tis horis, diebusque ebullit. Quae desci ipsisse O M. M. a. sertur ex Hieronymo, qui testis est harum rerum strig.ta43.
209쪽
omni exceptione maior, ctim propter tanti in singularem eruditionem, atque pra stantiam , tum, quod non solum oculis haec loca perlustrauit sed etiam in j diu habitauit, ut ipsemet
haec eadem confirmans testatur, sic scribens. Siloam autem fontem esse, qui non iugibus aquis, sed incertis horis diebusque ebulliat, per terrarum concaua, intra fagi durissimi cum magno sonitu veniat, dubitare non possumus nos prae serti ini, qui in hac habitamus prouincia . Haec
Neque me latent, quae in libro de prophetarum vita, qui sub Epiphanii nomine circumsertur, scripta sunt. Tumulatum enim fuisse tradit Isaiam sub quercu Rogel, iuxta transsitum aquarum, quas Erechias Rex obstruxerat, clim eas undas per uias efficeret Fontem quippe Deus Se-Joam, inquit, causa Prophetae absoluit, udd, priusquam moreretur, pusillum precatus est, ut undas illic effingere dignaretur. Et confestim de misit illi caelitiis aquam viventem, unde sortitus est locus ille appellationem Siloam quod si quis interpretetur sonat demissum Sub Erechia quoque Rege, antequam stagnum, piscinasque fabricasset, precibus Isaiae effectum, ut exigua lympha scaturiret, quoad populus in obsisdione hostium teneretur, te periret undis destituta ciuitas . Milites igitur perscrutabantur undique,Vbi nam sedare sitim dat e tur ignorabant etenim, Vrbe quippe iam potiti, obsidebant Seloam quandocumque indigetes Iudaei aquatum venerant, scaturiebat eis unda, & aquabant: Xterarum vero nationum homines reperire nesciebant latex
namque aufugiebat, eoque ad hodiernum usque diem eructatur clanculum, ita significet mysterium . Ceterum quandoque Isaiae Prophetae istud acceptum referunt , in perennem eius rei memoriam populus accurate Prophetam istic solo reddidit cum gloria,& honorifice, ut per eiusdem intercessiones in consummationem usque faeculi aquae eiusmodi fructus impetretur. Haec ille . Quae multa quide in inuoluunt Rabbinica figmenta redolentia , quibus ea ipsa , quae vere sunt miranda, tamen in is fiunt credibilia. Fontem enim Siloa,4 aqua eductus eius vetustiores multo Isaia fuisse, satis iam supra probauimus, probatque Toletus, dum pluribus confirmare contendit, eun em fontem Siloam dici, Gihon, hoc notantii nominum discrimine obseruato, quod ipse fons, aquarumque origo prima prva gichon dicatur, a verbo nu gauach, quod erumpere .aut i
rumpere significat, quod quae inde, quasi quodam impetu erumperent e fonte autem Gihon aquam leniter fluentem in Silo en descendisse , quae erat natatoria, seu piscina, e qua postea aqua in hortos derivabatur indeque dictam fui se tradit piscinam siloach, a verbo , salach mitto, missus, vel quod aqua e fonte Gihon mitteretur in eam, vel quia aquae in hortos derivabantur ex ea Vertim Marinus nominis , di sellach, quod praesenti Nehemiae loco habetur, notionem inuestigans, sic scribit. Est autem vox aequi uocari nam in singulari significat telum, iaculum, pilum mucrone oblongius, missile proprie ex radicis significatione . Secundo alijs est pom rium, viridarium, quod arborum rami hac, 4llac protendantur. Mihi vero, inquit, potius quaeductum significat, quia piscina extenditur ratque ea ratione interpretandum putat illudCan- ticorum Emissiones tuae aqua eductus tui, Vel vi cis,
ridaria tua, paradisus malorum Punicorum cum Lia. pomorum fructibus. Postmodum vero ipsum nomen fontis siloach interpretatus, proprium
esse tradit fiuvij Hierosolymae vicini, sic dicti,
quod in hortos ad eos irrigandos diffunderetur. Quae totidem paene verbis ex Chim chio desum David pia videntur. Subdit tamen ipse Marinus . Est G-Gn, autem fons ille modo vera sint, quae retulit mihiqiuidam Hebraeus Hierosolymitanus bis in die soliun erumpens, quemadmodum io ipsa sonat, maXimamque aquarum copiam per unius horae plus minus tempta ei j ciens, mane , vespertiaque videlicet, quam excipit aqua eductus non ma- ximus, statimque paene defert in ingentem piscinam, ex qua dein quibusdam riuulis, clim libet, hortos irrigant. Haec ille Quibus omnibus, quod ad intestinam aquarum emanationem attinet , subscribere videtur Iosephus, miraculo tribuens aquarum penuriam, isse'. 6. copiam is enim ciues suos in obsidione horta bellic. O.
batur , ut scelerum suorum meritam Ognam
agnoscerent, eiusmodi incursionem esse, quo Deum placare, Romanis se dedere non dubita
rent: Nam Tito qhi idem, inqtiit, etiam nunc fontes beriores prostiurni, qui prius vobis aruerant . Denique ante eius aduentu in scitis, Siloain, omnes extra ciuitatem sontes adeo desecisse , ut ad utrumque aqua mercaretur nunc autem
ita hostibus nostris largi sunt, ut non modo pus , e iumentis
eorum, sed etiam hortis sufficiant. Haec ille mihi bus
duplicis Silo fontis mentio fieri videtur Alter V PLEI enim in Occidente urbis Dauid emanabat, qui son bilo c. Gihon dicebatur alter vero ad Orientem in radicibus ipsius montis Sion, qui in natatoriam Siloe mox effluebat. Quamuis enim, ut dixi, ab eadem Origine terque fons emanaret; tamen, quoniam duplici loco, utroque opposito, nec parum dissito eius usu stuebatur populus, mirandum non est, si eodem nomine retento duplicissentis nota distingueretur. Probat autem hunc inferiorem fori tem cum natatoria Siloe a Salomone constructum Iosi'. a.
fuisse, Iosephi ipsius testimonium, qui murum siti belli c. 6.r perioris urbis describens, quo a Dauid olim mons
Sion vallatus tu erat Parte autem altera , inquit, ad
Occidentem ex eo loco ductus per eum, qui vocatur Betiso, descendens in Elnnorum portam deinde supra fontem Siloam in Meridiem flexus, atque inde rursus in Orientem Versus, qua stagnum Salomonis eir, evsque ad locum pertinenS, quem Ophlam vocant, cum orientali porticu templi coniungitur.
Haec Iosephus. Quibus primam fontis originem
Siloam vocat, eamque occidentis in angulo sitam fuisse aperte testatur Natatoriam Vero Si NATAT Ioe stagnum Salomonis dici, in medio orien riasilo in tali tractu montis Sion statuendum tradit. Upe ' hiis i a riorem vero piscinam, ipsam quoque a Salo e umontis mone constructam fuisse tunc perspicuum erit, Sion statuea E ctim Isaiam adducemus, eos Dei nomine accusan tem, qui aquas ab ea piscina auferre non dubitarunt. Pritis tamen, quid Ezechias circa aquaeductus,&fontem Hierosolymitanos praestiterit, breui pertraditandum est.
Et quidem prim im eius rei fit mentio in libris
Regum his verbis ueliqua autem sermonum E e q. m. a chiae, omnis fortitudo eius, ct quomodo fece p. O. xit piscinam, quaeductum, o introduxerit aquas in ciuitatem monne haec scripta sunt in liabro sermonum dierum Regum Iuda In libro autem Paralipomenon, qui ibi citatur, sic habetur a. Nar. g.
Ipse es Eet echias, qui obturatiis superiorem fon ς. 3O.
210쪽
tem aquarum Gihon auerit eas subter ad Occidentem v si David. Fit alitem huius facti mentio in Ecclesiastico E echias misiuit ciuitatem suam. induxit in me tum ipsius aquam, es fodit ferro rupem, ct aedis . ruit ad aquam puteum . . Ehis quoque meminit Isaias illis verbisci fit con-
priori exemplaim est in libri Regum de secundo
gregastis aquas i inae inferioris, c. lacumjec sis inter duos muros ad quam piscinae creris, O non fusexi is ad eum, qui siecerat eam,
' operatorem e s de longe non vidi is . Quae quidem fere omnia testimonia, quoniam fusius a nobis supra enucleata sunt; ortum prim im memoriam ut renovet lector, hortamur, hic b-ltim, quae ex eorum omni uni collatione liquido constare videbuntur, breui sermone perstringamus. Prilis tamen fontem Gihon e monte ab eodem sic denomina o Siloa quoque dici, non sol mi praealtatis rationibus probari posse vide- ωηDrus turri verum etiam Hebraeorsim testimonio Ca- obseruat mi us pater , apud neotericum quendam Latine
redditus, sit scribit Gelion est flumen Aegypti, a radice nugii acti quae filuere significat, eo quod extra ripas diffluat, humiumque inundet sed riuus, qui prope Hierusalem eo nomine venit, quem etiam Siloa dicunt. Sane in Thargum I natha Siloa legitur, ubi in Hebraeo est Gelion forte Gelion ex eo dictus, quod in hortos transcurreret, irrigandi eos causa. Hactenus ille. Hii ius rivuli mentio fit in annalibus Hebraeorum,videlicet in Sederolam Rabba his verbis: Sub aduentum Sennacherib Regis clausit Zechias aquas ehon, id est , obstruxit fontem torrentis Siloa Quod idem Iosephi testimonio comprobari facile potest. Nam clim in libris Regum iuberet Dauid duci Salomonem in Gihon , ungi in Regem eum locum referens Iosephus, sic scribit:
Sadocum accersit pontificem Banaiam praefecLhim fatellitum, quibus mox venientibus iubet, ut assumpto attiane propheta cohorte Remia , impositoque filio Salomone inta mulam Regiam , extra urbem illum deducerent ad fontem , qtii vocatur Gihon, unctumque sacro oleo Regem declararent.
Haec ille Chaldaica vero paraphrasis, quae non modicae auctoritatis est, saepitis eodem a Dpite pro Gihon vertit Siloach, quod utique sentiret utroque nomine eundem fontem denominari consueta ille . Quocirca aptissime intellexisse vii sui. g. dentur interpretes locum illum Isaiae: Pro eo, qu)ds abiecit populus se aquas Silbe, quae adunt cum
3 1ό Ueutio, hoc est, placidissimum 4 iucundissimum
id immum Salomoni imperium, quod ab aquis Siloa ad Salomonis inuas unctus fuit, initium sumpssit siue propitis ccedendo ad textus finem , quia abiecit populus suave Ch i iste onus Christi leue 4 iugum eius flaue, quod iugum ii quasi computruisse videtur Isaiae aetate a jfacie
quae omnia Salomonis Resino, nomines, Vn-
b. tione SNnte aptasti me prae gyrantur Iu opirimi. o. boc ecce Dominus adducet super eos aquas fluminis . . , ν frui, hoc est, durissimum iugulat, grauissima nI-que seruitutem. Septuaginta interpretes locum hunc Nehemiae sic reddunt Et murum piscinae codiorum Caesariae Regis, τόδε κωδίων ii κουρα
του tem rata ton codicilli cura tu basileos vellera Caesaria et Regis possent conuerti. Et quam ut in Complutensi codice iuxta Latinam nostram, Hebria cam lectionem legatur, piscinae Silo in
hortum Regis tamen fortaste sic denominare VORAE V M. uerunt Septuaginta interpretes, vellera, Vel cin- fili cera o citanos Regis Salomonis, ut eos ostenderent ad
inuisis iii, i ntem Siloam iacto . Vnctio enim Regibus, euh. atque sicerdotibus ut caput effundebatur, ut de
in psalmis. Hunc ergo fontem unctioni suae. p. i. gratissima memoria carissinuim , magno sumptu siciar. exstructo firmissimo, nobilistimo aqua eductu, VON a Phideduxit Salomon in ciuitat zm ita tamen, Vt in eoebbi, sine eodem loco, ut assolet, aliquam quae partem gratissimam effluere permitteret , Xltructis ad aquas excipiendas aptissimis receptaculis, quibus animalia ad aquari possent alijs velo, quibus vestes lineae lauabantur. Id quod significare voluit levidetur
Isaias ante citatus, aqua eductum commemorans in in agri tu Ponis exstitilles, Hebri celata a coibario . . . . quae quidem voca verbo deducitur Dia cabas,
quod lauare, lauando dealbare significat, ut in Genesi Lavabit in vinosolam suam. Et in libro Regum Uesesque a non lauerat a die, qua egressus fuerat Rex Id quod precabatur a Deo David Ampliijs laua me ab iniquitate mea , ct age
cato meo munda me. Inde deductum est nomen , tau cobba, , lauans, lotor, fullo, candidator Apud Marcum vim huius vocis licet considerare, dicen tem de Chi isto Domino transfigurato Et, si menta eius facta f. ιν den enita, ct candida Lxnis et elisi i , qualia γναφευς rapheus, stidio non potes f/per terram candida Iacere. Ex quo fac 1le percipi potest, discrimen inter vocem Rogel, quam supra interpretat tumus, S I. ij
v Dccm coistas, quam nunc interpretamur. Quam
uis nim utramque eadem Graeca voce γναφ. g t ' ieus, Latina, fullo, laterpretemur, longe diuersam sortiuntur apud Hebrae OS Otionenia
in urbem deduxit Sa lomon Gen. 49.
rificat, qui varijs coloribus cantes, inte
vestes inficere solet, ita chim infecit, lauat, ut ς Wδ color purus maneat , neque inficiat tangentes: haec autem fullonem significat , qui vestes sui ordidas lauat, ut mundet, candidasque ei iciat. Sed ad nstituturn nostrum venientes, dicimuS, postquam erectis pilis, ac brnicibus ad radices usque montis Sion aquae peruenerunt , e X structam ibi fuisse ingentem pilcinam tum ut maXimam aquarum copiam urbs ad omnes euentus congregatam haberet tum etiam, ut stagnans requa sidentibus sordibus, quas serte terrenas lebas pertranstria contraxerat, purior inde,&ad inferiorem piscinam, quae natatoria Ilbe dicebatur, a dextro montis latere deduceretur a sinistro vero per mediam vallem Tyropocon in Probaticam pilainam . Et ne umquam holitum incursibiis, aut quocumque alio casu via a sup riore Dauidis arce ad aquas cepraedicta superiore pisicina hauriendas intercipi posset, per intima montis, gradiis quosdam in ipsa rupe eYcidit Salomon, quorum meminit Nehenitas, eundem et tumum commemorans, p, rL. INI Fotatis e muros,
qui superstabant aqua eductu piscinae Siloe, X qua deducebatur aqua in hortum Regis , aedis αλ- v,
fer, c usque a gradias qui descendi ni de ciuia ciuitati, Di tate lauid, ad usque piscin cna faciam, cuius mox ut d , quibus meminit. Vbi notandum etiam videtur de pisci na quidem inferiore, quae natatoria Si oe dicitur b.
Euangelistae , loquutos fuisse Hieronymum , i sidorum supra relatos, dum tradunt non perenni fluxu aquam ei fundere solitam, quod an miraculo 1 ibuendum sit, an vero Salomonis industriae,& prudentiae , ut admirabile quiddam eo fonte praestaret, non facile statuo, alior tura iudicium
Illud tamen etiam nunc dicendum fuit de huius sentis turre locutum fuisse Christuna Dominum apud Lucam, dicentem Sicut idit decem cybeiω,