장음표시 사용
41쪽
tione ordo ipse naturae stulare videtur, ut de monte Salem,nempe de monte illo,in quo antiqua urbs Salem con dita fuit, nonnihil agamus.
Cui disputationi non tam ipsa urbis dispositio, quae iam conspicitur in Aelia, quam Iosephi verba, sacrae potissimum scripturae testimonia occasionem praebuere. Ille enim 1 sthb. . sic describit Vrbem it ipsa ciuitas, intellige
h li Iudaic Hierosolyma, super duos colles erat condita , c. 6. contrari j frontibus semet inspicientes, interueniente valle discretos, in quam domus creberri mae desinebantri collium vero alter, quo superior ciuitas sedet, multo est excelsior, in pro lixitate directior adeo Vt, quoniam tutu erat, castellum a Dauid quondam Rege Vocaretur, a nobis autem forum superius. Qilibus verbis montem Sionem, qui ad Meridiem itus erat, descripsisse videtur Iosephus, ut ex singulis eius circumstanti js,quae seorsim a nobis suis locis pertractan Ctur, coni j cere licebit. Cuius quidem montis nomen, Xaedificatio, Men comi sacris litteris consignata inueniuntur Alterius Vero montis urbs tantiun nominata est Salem de monte tamen
ne verbum quidem , quod viderinari velim ex ipsius Iosephi verbis, quae sequuntur, facilis erit coniectura. Et primum montem ipsum appellari Acram testatur, facili sane deductione ,si vox haec
Graecorum est: Rκρα acra enim arcem significat, cacumen montis, promontorium, vel summum i
cum Verim hoc non loci proprium nomen vi detur sis potuisse, in urbe maxime, cui mons at te Sion celsior fuit, plurium Sacrae scripturae locorum commemoratione celeberrimus
Quare citin Iosephus montem hunc dictum fuisse Acram commemoIet, nomen loci proprium esse coni j cimus,&eX natiua Hebraeolum lingua de
Eius vero nominis dum originem inquiro, ob viam mihi factus est locus Genesis, quo in loco ceris et ' interroganti patri Isaac quomodo tam cito in dio uenire potuis fili mi respondit filius Iacob, Uo-Iuntiis ei fuit, Ct cito occurreret mihi quod vota
sidonat eloheca lephanai; cibum e verbo sic vertere
licet quia fecit occurrere Dominus Deus tuus ante faciem meam, pn ikra Vero cum ni scri bitur finali interdum cum maleph Pn ikra, estque sexta coniugatio verbi 'p'ara, significat que idem quod accidit, euenit, occurrit, Obviam venit, vel factus est ut in Numerorum libro dixit Num. 3. Bal uam ad Balac: Sta pauli steriuxta holocausum tuum donec vadam inforte occurrat mihi Domianus. Sed enim hoc verbum in sexta coniugatione, significat, venire facere, vel occurrere facere;
ut videre est in oratione serui illius Abrahami, quem miserat in Mesopotamiam , t acciperet Genes 1 . uxorem filio suo. Is enim dixit Domine Deus δε- . a. mini mei Abraham occurre Hebraice pn ora venire fac mihi hodie, subaudi,quod peto, opto, fac misericordiam cum domino meo Abraham.
Quare citidi in monte hoc Melchisedech Rex Salem obuiam fuerit victori Abrahamo,&benedixerit eici vel potius, clim Dominus Abrahamo triumphatori occurrere fecerit Melchisedechum; quid mirum, si a tam celebri insigni beneficio, gentis illius parenti Abraham a Deo dato mons ipse nomen acceperit Immo vero quid mi rum, si ipse mons in titulum, hoc est in perpetuam ibi factant mirabilium suorum memoriam Acradiceretur , hoc est, venire faciens ξ Etenim in
eum montem venire fecit Dominus primam con
memorationem aeterni sacerdotii Christi, atque eius incruenti sacritici j , corporis , inquam , preciosi finguini eiusdem Dei, momini no
stri IESU Christi, sub speciebus panis vini:
siue etiam , quia occurrere ibi fecit Abrahamo Melchisedechum, qui illum benediceret, Abrahamo, inquam, auctori futuro populi Hebraici sed nondum circumciso , ut per Christum manen tem , laeternum sacerdotem benedicendos si mul in Ecclesia innueret Iudaeos cum gentibuS. Mons igitur hic ad Aquilonem situs Sioni , ad Occidentem Moriae , describitur a Ioseph his verbis Alter autem, qui appellatur Acra, inferiorem sustinet ciuitatem undique decliuis est. Contra hunc autem tertius collis erat, a tura humilior quam Acra. alia lata valle ante diuisus Vertim postea, qua tempestate Asamo naei regnabant, di vallem aggeribus repleuerunt,
ut templo coniungerent ciuitatem &Acrae alti tudinem caesam, humiliorem fecerunt, Vt X ea quoque fanum supereminens cerneretur. Talia
Iosephus. Quibus verbis decliuem undique montem describit, lata valle ad Orientem sita di ullum a tertio monte templi, nempe Moria, Malia latiore profundiore, quae ad Meridiem illi re spondet, diuidi a monte Sion . Si abdit enim Vallis autem, quae Tyropoeon appellatur, qua diXimus superioris ciuitati collem dirimi ab inferiore, c. EXtrinsecus autem, nempe a partibus Occidentis inquilonis, terminabatur mons hic vallibus, quae tot ciuitati erant pro sesssis: de quibus Iosephus, duos colles vocans totam ciui talem, nempe collem Sion, incram; quoniam
reliquos his annumerat, tamquam Corum part S
Foris, inquit, ciuitatis duo colles profundis vallibus cingebantur, Mutrimque obstantibus rupi bris nulla es parte adiri poterant. Adde his etiam cYcessum nimis utile montem Acram nam quamuis a Machabaris, quos Asamonaeos vocat, eius altitudinem caesam testetur Iosephus , a men multis postea elapsis saeculis, clim Romani, Titi Imperatoris iustu machinas muris urbis ad mouissent seditiosorum inquit idem Iosephus alij, qui ciuitatem dosperauerant, muris relictis in Acram recedebant . Quibus verbis celsissimum locum describere videtur , ita ut propter naturalem munitionem tutior haberetur absque muris Acra , quam ipsamet ciuitati moenia , . Ac tandem celsissimam collis huius partem fuisse ad Orientem montis , qua templum respiciebat, constat e eo, quod ex inferioris ciuitatis parte quae vergebat ad Occidentem QAquilo
nem, cerni non poterat temptrum at Xplanato montis vertice toti ciuitati mox conspicuum fui :Sed non parum conducere putatri ad perfectam huius monti tractationem, isorum quae
dicenda sunt intelligentiam , si templa , quo mons hic explanatus fuit, eius occasionem subiungamus. Primum sane in promptu sunt ea quae in li-
potuit hienion dici, quia in eum venire fecit Deus primam Eucharistiae com
pellat &o casione explanatus su rit mons
42쪽
3. rahab. 37 38. DE ARCE Antiochi in
in libro Machabaeorum sacer historicus de Antiochi exercitu,Hierosolymam obtinente,illis ver bis recenset Et aedi cauerunt, inquit, ciuitatem Dauid muro magno is Armo, se turribus Amis ,
fami es Pis in arcem posuerunt illic
gentem peccatricem, viros iniquos, ct conualuerunt in ea. Et posuerunt arma, besas, ct congre
gauerunt stolia Hiert lem , reposueram illic, factisunt in laqueum magnum. Et factum es hoc ad insidias sancti cationi, se in diabolum malum in Israel. Quod si consulas libros Regum;
facile inuenies ciuitatem Dauid exaedificatam in monte Sion, in quo superiorem ciuitatem sitam fuisse testatur Iosephusmon autem in monte Acra, ubi inferior ciuitas sedet. Ut deferrent enim, inquit, arca oederis Somim de ciuitate David, ides, de Sion: alibi saepe Eandem Antiochi historiam referens Iosephus , sic scribit Incendit etiam aedificiorum eius quicquid erat pulcherrimum. demolitus moenia, in inferiore urbe a cem condidit erat enim editiore loco sita, ipsi templo imminens quapropter bene prius firma tae moenibus, turribus Macedonicum praesidium imposuit admisti tamen erant ex impiis Iudaeis scelestissimi, a quibus plurimum vexata fuit ciuitas. Hucusque Iosephi verba. In quibus omnibus sacro textui maxime congruit, hoc uno ab eo distans , quod textus sacer in ciuitatem iiii fundatam arcem, in insidias sanctificationis, hoc est, templi, affirmat Iosephus vero in inferiore ciuitate, eo quod templo immineret locus ille , siue mons Acra. Et quamuis situs urbis, hontium, qui nunc Hierosolymis cernuntur, magis videantur adstipulari Iosephi testimonio quo niam mons Acra propinquior est templo montis vero Sionis cacumen , in quo Dauidis arx olim
fuit, longe distat a templo ita ut non facile inde videatur impediri posse templi aquilonaris ingressus,qui frequentissimus erat clina mons Sion, ut satis explicatum est , ad Meridiem totu pateat, In diis tamen interiacetibus totius templi aedificiis Verum enimuero tanta est vis, tantumque pondus sacrae historiae, ut omnibus rationibus auctorit
tibusque praeponderet. Et nos quidem unico tantii verbo hanc difficultatem exsorbere positimus, dicentes, deceptum fuisse Iosephum t quoniamar Antiochi sita fuit in Sione superiore ciuitate, non in interiore Acrae monte. Ab his dissicultatibus facilius quidem multo, sed non felicius se expedit Adrichomius, qui ctim machabaeo rum. Iosephi testimonium afferat, diuinae scripturae oblitus Ioseph partes sequitur deinde, rosui etiam oblitus, eo tandem prolabitur vidi cat Antiochi arcem in Sione constructam , ut nulli posthac mirum videri possit,si unus ipse alijs grauissimis, immo sacris nonnumquam scriptoribus aduersetur, qui secum ipse pugnare soleat. At vero tim anno centesimo quadragesimo quincto
regni Graecorum, in Sione monte arcem aedificatam fuisse testetur sacer historicus, quo e tem pore, usque ad annum centesimum septuagesimum primum, qui fuit primus Simonis Ponti ti cis,ar ea Macedonum praesidio munita tuerit video magnam nobis difficultatem secessere textum alterum Machabaeorum, qui confirmat anno cent simo quadragesimo ocitauo, praecipiente Iuda,&fratribus eius, arcem in monte Sione alteram a dificari coeptam Congregatus est omni exercitus, ct ascenderunt in montem Sion. Et post multa subcut Et aediscauerunt in empore isto montem Sion,
se per circuitum muros altos, ct turreis mas en quando venirent entes ct conculcarent eum Acut antea cerunt. Et cog cauit dic exercitum,υt
seruarent eum , ct muniuit eum, O c. Qui ei Rofieri potest, ut in uno eodemque Sione duae arces diuersarum gentium Iudaeorum scilicet. Macedonum praesidi)s Ystrucitae esse potuerint e Sane mons Sion, qui eius loci situs est, duplicis arcis,duplicisque praesidi capa non est. Quid ig1tur e Sane , t eos conciliemus textus, asterendum puto cum Iosepho, textu Machabaeorum, arcem An AR AN tiochi cum sito exercitu ,ac praesidio Macedonum ti Q hi altero urbis monte, nempe Acra, siue Salem in suaseriori ciuitate sitam fui arcem vero Iuda in Sion monte P. Nam duorum tantiam montium
praecipuam mentionem facit Iosephus, quod jHierosolymis nobiliores estent, atque in primis illustres reliquii in humiliores atque angustiores essent, horum quasi colles ac tumuli habebantur. Neque his obstat ille alter textus Machabaeorum, cum reliquis eiusmodi, qui afferunt, in ciuitate David sitam fuisse arcem Antiochi nam licet olim ciuitas illa, quae in monte Sion exstructa fuerat a Dauides, civitas David peculiari ratione diceretur, ut constat eX libris Regum lepit autem auid arcem Sion, haec est ciuitas David. Et iterum Habitauit autem auid in arces, vocavit eam ciuit item Dauid tamen, sicut Sionis nominet C a ciuitas cum omnibus suis collibus nonnumquam comprehendebatur, ut supra vidimus; sic p etiam tota ciuitas, quae Dauidis tempore exstru ista erat, ciuitas Dauid appellabatur, ut latius patebit, clim de muro Manases agemus,interpretan te illud Paralipomenon: Aedificauit murum ex et Par. 33. tra ciuitatem David, c. Interim Iosephi verbis .i . hanc nostram sententiam comprobabimus. Igitur, Ioseph a
inquit, prirnus David, Iebusaeis inde eiectis, Da 7 uidis ciuitatem appellauit. Nam tempore Abra U'a' hami generis nostri auctoris, Solyma vocabatur. Haec ille C am ver5 supra ostensum sit, Solimae nomen solius urbis Salem olim fuisset altera enim urbis pars Iebus dicebatur manifeste patet, D tam ciuitatem Dauidis nona in compellatam, non tantum eius partem, quae Iebus dicebatur, sed etiam reliquam, quae Salem. Sed iam tandem , quando qua occasione . quanto tempore explanatus fuerit mons Acra , dicendum superes . Et quoniam simul cum arce Antiochi Simon demolitus est montem; primum videndum est, quando Simon ob tinuerit arcem . Quod quidem habetur expres Ceeaso se in libris Machabaeorum, hi verbis mutam e plana ustem erant in arce Hierusalem , γohibeb.i,itu ''''regredi, o ingredi regionem, semere, ac vende l. Maobab. re o furierunt atri se mulsi ex eis fame e 13. . a ς.rierunt, is clamauerunt ad Simonem, ut extras, sequent.
acciperent. Et dedit Pis, eiecit eos inde,ct muniadauit arcem a contaminationibus. Et intrauerunt
in eam tertia , esima die fecundi mensis, annocentesimo septuagesimo primo , cum laude is ramis palmarum , ct cinyris, is cymbalis, ct nablis,
ct bmnis, o canticis, quia contritus est inimicus magnus ex Israel, dic muniuit montem templi, qui eratsecus arcem. Vatablus montem templi,arci proximum legit habitauit ibi ipse, sequi cum
eo erant. Quibus verbis manifesti Iime conuinci tur, arcem itam fuisse in monte Salein, siue Acra qui monti templi proximus fuit non autem in Sione monte, cuius superior pars a templo Valde remota erat. Hoc autem quod sacer historicus uno Verbo Qv ET
43쪽
verbo dixi munitiit montem templi latius explicat Iosephus. Eadem enim de Simone referens, subdit Deuastauit enim Gazaram, Ioppen , Iamniam, expugnataque Hierosolymorum arce, ibi eam aequauit, ne posthac est post et hosti bus receptaculum, neve inde urbi aliquod inferretur incommodum. Quo facto visum est ei operaepretium, si mons quoque, in quo sita fuerat, complanaretur, ut solum templum emineret effecitque id commemoratis pro concione malis, quae a praesidiarijs in eam diem Iudaei passi me rant quaeque etiam in posterum ferre cogeren tur, si externus aliquis princeps ei loco impone re praesidium. Adeoque permotus est eius ex
hortatione populus, Ut non intermisso per triennium, neque interdiu, neque noctu opere, an
dem ad planiciem eum locum indefesso labore, per vices sibi succedentes , redegerint atque ita nihil reliquerint, quod obstaret, quo minus templum omnibus in urbe locis esset longe celsius. Haec Iosephus . Quibus aperte ostendit, tua ratione a diebus Sunonis, mons templi, utpote toti ciuitati imminens, coeperit urbi est pro arce. Qua propter ordo ipse iam postulare videtur, ut de templi monte fusilis aliquant,disteramus. N NINoria diui no culavi dedicatu , eximijqu a facinoris
tum uisi probatur. Genes. 22. p. 2.
ET UNDE NOMEN acceperit. Cap. VIII.
ACRUM montem hunc di uino cultui iam olim dedica tum fuisse , plura probant sacrae scripturae, eiusque interpretum testimonia. Quare di Duini cuiusdam, mirificique se
mine indicatur. Quale autem illiud sit,&quando primitin id nomen monti sit inditum, non erit dis ficile cognoscere; si historia tentati Abrahami legatur in Genesi. Ibi enim sic scribitur. Ait isti,
Abrahamo Deus; tolye silium tuum unigenitum, quem diligis Isaac , se ad in terram n la Moria uisionis, atque ibi osseres dum in holocausum fu- per unum montium , quem monfrauero tibi. Qui bus verbis hoc primum innuitur , nomen Moria iam olim inditum fuisse toti illi regioni mon tuosae, non monti alicui . Namsi nomen region 1s notum non fuisset, frustra dirisset, in terram , Eria, siue Disionis im non solii in mons in regio ne, sed regio, mons ipse demonstrandus esset. Quod si montis alicuius nomen esset proprium Moria , non dixisset Dominus , per unum montium, quem monstrauero tibi; sed satis fuisset di xisse ibi offeres illum. Quare clim montem se de monstraturum Abraham polliceatur Deus, non regionem citare patet, regionem eX nomine CO-gnitam illi fuisse montem vero ea diuina demon stratione notum futurum . At postea quam iij oblationem, suffecto ariete in locum Isaaci, acceptavit Deus, eoque facto libertatem generi si niani, IES V Christi,Domini ac Saluatoris morte parandam agnouit Abrahamus in memoriam tantorum mirabilium , nomen, quod commune segioni ue1 at, peculiari quadam ratione monti indidit, ac si diceret non iam ampli iis regio haec Moria vocabitur, sed hic tantii in mons dicetur Moria. Quod aperte testatur historicus sacer, sub dens Appestauitque nomen loci Pius, Dominus uidet. Unde inque hodie dicitur, in monte, ominus uidebit. Quale autem fuerit hoc montisi men, indicant verba libri Paralipomenon,sic scribentis it coepit Salomon aediscare domum Domini in Ierusalem in monte Hloria, qui demo iratus fuerat Dauidpatri eius E quorum collatione locorum id certe intelligendum videtur, eiusdem significationis esse nomen Moria, Millud alterum, quod interpretatur, Dominus uidebit. Sed tamen in huius nominis etymologia inuestiganda Doctores mirifice a riant, praesertim Hebraei Chaldaeus enim eo loco Genesis, pro voce Moria reddit aliam, quae, diuinum cultum Latine sonat Hieronymu Vgro
sic scribit Difficile est idionia linguae Hebraicae
in Latinum sermonem vertere ubi nunc dicitur: Vade in terram excelsam, in Hebraeo habet, o ria quod Aquila transtulit lis que τε piuη in cataphani hoc est lucidam . Symmachucri οπὶ nititis optatis hoc est visionis Arunt ergo Hebraei hunc mon tem se, in quo postea templum conditum est. Hactenus Hieronymus . Et Beda mori , quit, visio, vel visionis, siue illuminans, aut dilucidans. Haeccille Divisi autem sunt in tot tam que varias eiusdem vocis acceptiones interpretes; quoniam voX Hebraeam umoriali aeque bene potest ii triplici verbo deduci, eorundem natu ram, Ignificationem sequi, vel a verbo, Gare, vel a m iarali, vel a riκ ia ah quae quidem verba prius intelligat oportet, qui ad veram vocis inter pretationem penetrare cupit . quare de singulis nonnihil nobis dicendum est. Et primitin quidem verbum, contrariam significationem habere putant Hebraico verbo IN raah ut enim hoc verbum, oculos lanimum in rem aliquam intendere significat, Millam comprehenderes; sic illud Νυ are obiectum,oculis Manimo auersari de notat . Quare nullo alio commodiore Latino verbo reddi potest, quὰm verbo timendi: ut 1 dere est in Genesi. Timuerat enim, Loth, manere in Segor. Et in Exodo A condit obes faciem
fuam non enim audebat, Hebraice, quia t1muit, picere contra eum. EX hac ergo radice deducitur vox in jrali, quae timorem significat, non quemcumque , sed reuerentiae , quem nos cui tum, seu pietatem, vel religionem dicimus, Graece λοπεβών theosebian timorem, inquam, illum, quem cum amore coniunctum erga dilectos a
rentes gerunt obsequentes fili j. Hi enim maiores suos,quos unice diligunt, pro quibus sanguinem vitamque ipsis profundere sunt parati, tanta e neratione colunt , ut praesentes demissis oculis avide quidem, sed quasi furtim intueantur,m que audeant fixis obtutibus in faciem illorum a spicere , ac multo miniis aliquid, quod illis displuceat, dicere seu cogitare, ne dum facere 1. Hunc ipsum timorem es igit a nobis Deus noster, uti ad mandatorum suorum obseruationem apprime ne cessarium quae res eiulibro Exodi, alijs quamplurimis Sacrae scripturae testimoni j satis liquet. Vt iure sacer Ecclesiastes extremam suam concionem illis verbis absoluat Finem loquendi pariter omnes audiamus: Deum time, is mandata
peculiari ratione tribuitur commune regionis
lis interpretatio nomi ni Morias de ovare.
44쪽
Catur timor quasi unice timenda .
Has obferris , id est Deum ita times, ut hunc ti Amorem obseruandi eius mandatis praeteferas hoc est enim omnis homo ; nimirum ut aliqui ex Hebraeo interpretantur hoc subaudi spectat ad omnem hominem . Vel ut alij nam in hoc contasti omnium hominum perfectio vel , hoc est omne, quod ab omni homine exigitur Vel, seces enim id propter quod omnis homo crea tu est, nempe ut Deum timeat. Quod si fecerit, mandata Dei obseruabit, inuidquid illi muneris iniunctum fuerit a Deo id omne alacriter
Hunc ipsum timorem definire videtur idern a Sapiens , dum ait mimor o ni odit malum, arrogantiam , ct fgerbiam , ct iam prauam, B os bilingue detestor quae ex Hebraeo sic vCrti possunt Timor Domini est odisse malum, superbiam, arroSantiam , c. Et iterum Timor .iominisons vitae , t declinentis ruina mortis; a ruina: a laqueis , conuertunt ali eodem sensit. Qui enim dum timent Deum, a morte laedi non possunt ijdem laqueis peccatorum ir retiti, id est, timore Domini carentes , in mor tis, non temporalis antlim, sed aeternae ruinam, atque interitum pertrahuntur . Quod signifiCa'. re voluisse videtur Paulus, clim ait DPer Unum
hominem peccatum in hunc mundum intrauit, per peccatum morsu is ita in omnes homines mors pertrans ut . Oritur ex eadem radice vox r a Gmora, quae timorem e terrorem significat eaque vox absolute ponitur quas veri Dei unicum epithetum, in psalmo : Vovete, inquit, ct reddite omino Deo vestro omnes qui in circuitu eius assertis munera terribili, Hebraice, timori, vel unice timendo quare ad verbum reddidit Genebrardus: Omnes circuitus eius afferant munus timori, id est terribili Deo Chaldaeus vero vocem 7 mora dire, dacite reddidit, quae timorem , aut timendum Deum pariter significat; sicque Latine legeretur Omnes qui habitant in circuitu sanctuari j offerant acrificia aedis anctuarisin timore vel ad verbum reddi posset: domui sanctae timori. Quibus verbis Chaldaeus D
Deum nomine timori intellexiste videtur, qui timendus, seu ut proprie vim vocis eXprimamus, colendus est domum , seu templum, eodem timoris nomine significari, ut pote in quo timendus seu colendus est Deus quasi dicat domum diuino cultui dicatam . Quare vocem Mori νdiuinum cultum vertit idem Chaldaeus loco Genesis, quem interpretamur, ac si esset a radice MN are timere deducta iam ubi nos legimus: Vade in terram sonis, ipse conuertit: Vade in terram diuini cultus. Quo circa vo Moria si
praedicto verbo deducatur, locum significabit diuino cultu ac religioni dicatum tum ob diuina beneficia inibi a Deo in Abrahamum col Elata, ob gratam Deo Isaaci filii, qui ei se, vitamque suam libenti animo dedit dicavitque , voluntatem, ob arietis igne absumpti oblationem; tum etiam ob templum inibi a Salomone constructum, religionem ac cultum a Syna oga inibi
Deo exhibitum quod caput est , ob Christi Domini aduentum in illud idem templum
cui maximam gloriam additurus erat , ut , e
st Agge , intelligimus , de quo Aggei testi
monio fusius alibi Neque vero repugno, si malueris locum montis, timorem Domini appellari, propter responsum Domini ad Abrahamum, di centis: Nunc cognoui, quod timeas Teum. De quo. Tom. 3. Apparatus.
autem timore loquatur, indicant sequentiave bi is non pepercisti unigenito sito tuopropter me; quae facile intelligentit ex supra dictis . v propter locus illes in quo ipso Deo reste , ma
xime enituit in Abnahamo timor, cultus, cie .uerentia Dei, merito vocabitur Moria, hoc est si mor, seu cultus Dei. Ah Hebraeorum vocem hanc derivant a Verbo m rarati, quod iacere, seu iaculari lapidem,
vel sagittam , vel pluviam significat. ac lapidi a Deo tribuitur apud labri sitiis emisit lapidem
angularem eius hoc est,'tiis deiecit primarium sundamenti lapidem, cui in isteret terrai Sagittis. vero idem verbum tribuitur in libris Regur 1 Dixit enim Eliseus ad Regem Israel : Iace fagit tam ct iecit. Et ait Eliseus tangitta salutis Domini, &c. Et ab eodem verbis de lutitur nomen ut ore, quod pluviam significat, eam scilicen, quae iact1 seminibus decidit', cuius proprium in excitare, fecundare, prouehere pluviam temporaneam posses vertere , seu tempestiuam, quam Latinus interpres matutinam aptissime ver tito cui opponitur nomen enp, malchos, significans pluviam serotinam eam scilicet, quae νgrandiores segetes ad maturitatem perducit. Vtriusque fit mentio in Deuteronomio GM.2bi , inquit , pluviam terrae v fra temporaneam , ct erotinam . Et apud Ieremiam: Et non dixerunt in corde suo, metuamus ominum Deum no rum , qui dat nobis pluviam tempor neam ct ferotinam, quasi dicat neque ex ani mo,o serio statuerunt timere Deum, cuius beni gnitate tantopere indigerent, Qui tantum ti moris, cultus, reuerentiae deberent; tum quia Dominus est, ac Deus eorum tum quia absque
illius prouidentiae subsidijs, vivere nequaquam possent. Quo fit, ut hoc verbum ad illud magistri aut doctoris opus significandum transferatur, quo verbis ex ore fluentibus , quasi guttis pluuiae e caelo in terram decidentis, auditorum corda fecunda , atque efficit , ut scientiarum fructus producant berrimos, earum rerum cognitione , quarum alias insci fuerant . Quae tam ampla huius verbi notio ac vis nullis alijs Latinis verbis commodius exprimi potest , quam hisce erudiendi, instituendi, aut docendi Hicet haec
totius verbi notionem non Xhauriant. Ex his quae dicta sunt facile controuersia componitur, quae diu multumque inter Doctores Ecclesiae, Hebraeorum sediatores agitata est, quaenam sit loci Ioelis intelligentia, qui ctim Dominus 1, populi ieiunio ac paenitentia, sacerdotum plan clud oratione placatum, laeta omnia temporalia prim im terrena promittentem induxisset, deinde caelestiari eamque ob causam animalia ter rae, scilicet Israelitas, nihil praeter terrestria cogitantes, ad Dei laudes incitasset, mox ad fide te suos orationem conuertens ait Et si ij Sion, quorum, inquam, men caelestia contemplatur,& sperat, exultate is laetamini in Zomino Deo tis stro, quia dedit uobis doctorem insitiae Hebraicenpn , an hammore licsMacha, ascendere faciet ad vos imbrem matutinum, in imore is serotiam. p,2 umal hos sicut in principio: ibarisen. Quem locum cum de Christo domino intelligant propemodi omnes Ecclesiae Doctores, nec pure mus alia ratione verti posse: Hebraei tamen, quorum erga Christum mala mens, malus anilnuS, huius loci vim cum alijs quamplurimis eludere conantur, dum I more suu iam, non doctorem
. I. stri do trina quasi pluuia
caelestis di scipulorum coida se
45쪽
dicatur H hraeis , unde originem trahat eius nomen Torali. Ioan. Ioa
significare contendunt. Qu1bus negari non potet more saepe pluuiam significare, ut in eodem versu apparet , ubi hanc vocem sine ulla ubi tatione intelligunt tum Hebraei, tum Latinior ne de pluuia matutina, sed non iccirco doctorem non significat . Quare hoc unum pro bandum Hebraeis fit silet, vocem illam moere ita pluuiam significare, ut nulla ratione significare is possit doc rem: quod nec probabunt umquam; non enim possunt. Quinimmo iuxta illorum idiomatis regulas propterea significat doctorem, quod 1-gnificat pluviam, ut paulo ante ostendimus Fateantur igitur necesse est , malitia potius, quam ignoratione institutam ab eis huiusmodi disputa tionem, qua Christum e sacris libris abolere co
Sed age, sententiam nostram aliis exemplis, atque ipso textu confirmemus mox suis ipsis He-:braeorum testimonijs, argumentis Hebraeos conuincemus. Et prim im parum Omnino refert, siue scribatur vox haec a iore cum in principio, siue cum ci em rumore; idem enim pror sus nomen est ab eadem radice deductum , an demque utraque ratione significationem reddere potest, ut e testimoni js ex Hebraeo textu allatis, atque asterendis videre licet quinimmo & eodem loco in diuersis codicibus diuersimode scribitur, non mutato sensu . Ergo ut ad institutam disputa tionem reuertamur, an more do rem saepe in diuinarum litterarum monumenti significare. eorundem testimonis demonstremus. Atque inprimis praeclarum est illud ex libris Regum: Hiatur, inquit, cum uenisset unus de ficerdotibus his, qui captivi ducti fuerant de Samaria, habitauit in Bethel, ct docebat eos quomodo colerent TDominum docebat eos uallii more, Merat docens. Quis intelliget, irat pluens, aut stillans eis, nisi hoc metaphorice dic stum Midem significare 1, quod docere intelligatur e Eadem est eiusmodi loci Paralipomenon interpretatio, in quo AZarias
filius Obed prophetat ad Asia Regem Iuda,dicens: T ansibunt autem multi dies in Israel absque Deo uero, hoc est absque cultu, cognitione veri Dei; or absque sacerdote doctor , ct absque lege
Quo loco vocem addit an torali , ab hac eadem radice deducitam,quam frequenter conuersam Inuenies in Latinam vocem, ex Significat autem Hebraea vox operationem illam doctoris, de qua agimus nempe ostrinam, institutionem, legem.
In qua significatione intelligendi sunt quampluri mi Euangeli textus 1 siue ii ad Iudaeos apud Ioannem Christus ait: Nonne scriptum es in lege usi a quia ego dixi, ij sis 41ue cum eisdem
loquens Sed ut adimpleatur, inquit sermo, qui in lege eorum scriptus est; quia odio habuerunt me grasis. O te diuinae scripturae testimonia a Christo allata, non e Moyse, sed ex psalmis petita sunt. Quare doctorem, institutorem, magistrum oportet intelligere praedicto Ioelis teXtu, non autem pluviam . In quo eodem sensu accipiendus est instignis alter Isaiae te&tus, de Christo Domino loquens Ex non faciet ultra avolare a te doctorem tuum, Merunt oculi tui uidentes praeceptorem tuum. Nihil enim contegitii conducit, neque eius intelligentiae conuenire potest pluuiae promissio. Sed iam Hebraeorum testimonia perpendamus . Chaldaeus , do rem vestrum , legit in Ioele. Et R. Salomon vi contextus coactus, fatetur vocem more priori loco doctarem signis care vertim effugium adinvenit, de pluribus do- ribus intelligendo quod effugium inane est ac plane nullum, clim terminatio vocis singularis,& praepositus articulus Don possit ad plures detorqueri; Ued de uno eoque insigni, irorpissionibus celeberrimo doctore,necessario vocem intelli igendam esse conuincat . Quoniam vero sub pluuiae analogia doctoris meminerat Ioel propheta, in eadem persistens imbris matutini in seroti ni mentionem facit. quo utroque imbre illius celeberrimi doctoris verba , doctrinam instituta, quae incipientes prouehunt, prouecras perficmnt, perfectos ad patriae veram effectionem deducunt , eleganter exprimit. Hac ea dem metaphora usus Isaias: Et quomodo, inquit, defendit imber, is nix de caelo, ct Pu υltra non reuertitur, sed inebriat terram, infundit eam, O germinare eam facit, ct a femen Isrenti σpanem comedenti sic erit verbum meum, quod egredietur de ore meo non reuertetur, sed fa
ciet quaecumque orat, e pro sperabitur in his , ad quae mi illud Adde illud aduersus Hebraeos
firmissimum argumentum Hebraei nomen Mor-iah compositum putant a voce: a more, deducta ab hoc verbo mei nomine n Gah quare doctri nam Domini illud interpretantur cur ergo Oxi more in nomine moria significabit doctrinam ,
in Ioelis promissione non poterit significare do- istorem Sed clim iam statis probatum sit, utrobique idem ignificare posse, immo vero aliud non
posse,adMoriae interpretationem propius acceda mus, ac quid tandem causae siit, cur mons ille doctrina Domini dicatur, apefiamus. Sane Rabbini eam reddunt rationem, quia in eo monte aedificatum fuit templum a Salomone, in quo Crat debir, quod nos oraculum vertimus, in
quo Dei oracula , institutio, doctrina audiebatur. Vertim longe nimis petita videtur inter pretatio huius nominis, quod monti ab Abraha mo inditum fuit. Numquid ad templi Salomonici debi post tam multa saecula aedificandi a triarcham respexisse credendum est Numquid in eo monte nulla praeterea res insignis contigit Abrahamo, ecqua monti huiusmodi nomenim poneret contigit iane celebrior doctrina Dei; siquidem in eo monte vidit finem legis, pro phetarum, atque omnium Oraculorum, Christum IES V M, illud mysterium Crucis eius, quod merito Paulus vocat Dei uirtutem olei pien-tIam,vi'rnox fuse probabimus. Huius igitur doctrinae non immemor Abrahamus , imontem illum Moria, hoc est, doctrinam Dei appellauit, ac merito clan in eo Do rem mundi conspexerit, ab eoque eius anima tamquam terra sine aqua imbrem illum disciplinae ac gratiae caelestis acceperit de quo in psalmo dicitur Otiuos eius, hoc est , sulcos noualis eius , inebria , multiplica, vel multiplicas geni nini eius, imbre scilicet matutino, in sillicidiys eius, imbre videlicet serotino laetabitur germinans . Neque dominae sol im, qua imbutus fuerat, memor, id nominis, Pater dei, vel fidelium Abrahamus monti indi di , sed eius etiam doctrinae Christi, quae in hoc monte primum vulgari coepta instar torrentis aut fluminis, per totum deinde terrarum orbem effluxit quasi praescius illius prophetiae, quam postea scriptis mandauit Oseas quam si paucis explicauero , operaeprecium me fi - . rum arbitror Seminate uobis, inquit, in iusina, Ioc est, operamini ea opera, ad quae ex iustitia
sioni doctoris quare iungatur imbris matutinii serotiis ni comme
Moria O .ctrina D mini interpretatur.
dictus doctrina Domini, quoniam ibi manifestatuin sui myste rium Crucis,quod discitur Dei sapientia.
r. II. ALIA NO- minisciatio. Osee. Ios . D.
46쪽
tenemini, sperantes promissi praemi fructum ,
o metite in ore misericordiae . Misericordia odi. Reg. s. peribit quasi DIce metite is misericordiae sib .i gnificat aciem incut alibi dicitur in ore acie ,
E: hi I g Eribuitur autem operibus misericordiae
fructus aut segetes metere, quia ipsa misericor diae opera fructus sunt aliorum bonorum oporum ij senim, qui iuste operantur, hoc donum largitur Altissimus misericordes sint Ἀ-ue etiam , quia ipso Christo Domino teste , peribus misericordiae regnum caeleste in prae Inium datur . Esurivi enim , ct dedis is mihi
manducare quae sequuntur . Innovate vobis novales, facite quod in vobis est, ut caelesti pluuia terra possit inebriari . Nam quid praedi Bcta metaphora intelligat, ipse se explicat Oseas
ctim addit Tempus autem requirendi ae omnnum cum venerit, qui docebit os iustitiam Quem locum ex Hebraeo sic vertit Fors erus Seminate vobis ad iustitiam , metite in misericordia : sulcate vobis sulcos, tempus est enim quaerendi Iehoua, donec veniat, iaciat, siue pluat iustitiam vobis Chaldaeus vero in cipite vos, inquit, ad timorem Domini juncenim reuelabitur is asseret vobis iustitiam . Climque in Hebraeo sit voY,more, doce S, pluenS, vel stillans iustitiam , merito Doctores sacri l cum hunc de Christo Domino interpretantur immo etiam Hebraei ipsi, ut fuse probat ala CGalatis It tinus. Sed iam de his satis. Nos ultimam te bro . con xtu magi consentaneam vocis Moria interpretra Iud. . tationem aggrediamur.
isisti L Pa Cro , quamplurimis deducitur a verbo
voei, o R Vidit , quamquam Ruperto nequaquam ita inter ab Hebraeis exquirenda videatur huius nomi-pretati0 ni interpretatio, dum haec scribit Quid opus Upet ιμε- st Hebraeis orninis huius , id est terrae, vel montis visionis , etymologiam dubitabilem quaerere , aut Vt opinabilem inuestigare , clime praesenti loco scripturae manifeste constet, propter praesentiam , 14ue respectum gratiae Dei , Abraham locum illum appellasse nomine eodem nam quia Dei tentantis oculos super se apertos, atque defixos praecordialiter sen1it, clamante Angelo Domini latim arripuisset gladium Abraham: Non extendas manum super puerum nunc cognoui quod timeas Domi num deinde subiungitur Appellauitque nomen loci illius, Dom1nus videt unde usque hodie dicitur, in monte Dominus videbit. Constat ergo ubii ob causam praedictam iubilans, atque ineffabiliter gratulabundus Abraham, illum suae laetitiae locum visionis nomine signauit, in quo visum se esse a Domino veraciter confiteri potuit . Itaque sicut cetera multa , sic hoc per anticipationem paulo ante dictum est, Vade in terram, cum additamento nominis huius, id est visionis. Haec Rupertu Sed si nobis a tanto viro diserepare licet, interpretatio
, nulli, o nem nomini ab Hebrae fonte petamus. Nam ita inter etsi tranStatio nostra innuere videatur, nomen
Pre avo . , deduci a verbo, quod videre significat tamen non ostendit aliquid praeterea non posse hoc no
men significare , quod ipsum quid sit inquiri
mus . Neque enim ubi primiam constet, visionem Dei, conuertendam vocem Mori , statim
constat ratio, ob quam hoc nomen inditum sit monti an quia Abrahamum Deus , an Vero, quia Deum Abrahamus in eo monte conspexerit ξtuerim. Sed neque illud Ruperto concedimu per antic, Apparatu tom. a.
Hebraicum verbum, videre simul
ac provide re significata Supr c. 2. Genes. Σ. p. 7.σου.
pationem quandam, ut ipse ait, dictum prius Uade in terram Mori , id est visionis . Scio hunc
modum interpretandi sacras historia Patribus frequentem esse; sed hanc anticipationem hunc locum non admittere contendo. Quaero enim, si mont se demonstraturum Abraham pollicetur Dominus in terra Moria, seu visionis,ac tum ipsam terram , ubi mons sit non demonstraret; quam terram peteret Abrahamus, quam viam i sisteret e Certe ex sacro textu anthin nouimus Abrahamum iter trium dierum peregisse tertio tandem die montem vidisse . Nec quidquam aliud illi Deum demonstrasse legimus, quo hanc terram agnosceret, nisi hoc pliam nomen Moriaci ergo aut sacram historiam in hac narratione diminutam esse fateamur necesse est aut eam regionem de nomine Abraham notam fuisse quippe quae antea nomine Moria ab alijs indisto insignita fuerit. Quamuis ciliam ob causam id ipsum nomen, ob mysterium, inquam, monti deinceps conuenire coepisse fatendum sit. Quod ipsum quale fuerit, a quae sit huius nominis verior ac certior, mea sententia, etymologia, videndum est. Significat ergo praedictum verbum npraeter ea, quae supra diximus , non sol im videre, sed aliquando idem etiam quod prouidere. Nam in eodem loco Genesis, illa mutua confabulatio Abrahami, Isaac refertur his verbis . Cumque duo pergerent mul , dixit Isaac
patri suo e Pater iis At ille respondit uidvis si mi Ecce, inquit , ignis , ct ligna, bis ictima holocaus P Dixit autem Abraham eleus prouidebit Abi victimam holocausisti mi,
ad verbum redderes Dominus videbit sibi a-gnun . Quod verbum optime vulgatus reddi dit, prouidebit . Quamquam enim Septuaginta
ad verbum transtulerunt odio ολψψε in hestheo ops
tae , Deus videbit sensum tamen omnino res didisse non videntur sicut vulgatus . Nam libcet verbum Graecum ἴψε, opselae videre significet , ut Hebraeum ire , non tamen significat prouidere, ut in hoc, de quo agimus, alijsque locis patet Chaldaeus quoque paraphrastes maxime ad vulgatam accedit optime huius verbi vim exprimit, dum coram Deo, inquit, reuelabitur sibi agnus in holocaustum fili mi In eadem significatione sumitur hoc verbum in libris Regum , dicente Domino ad Samuelem: Usquequo tu luges Saul, cym ego proiecerim eum, ne regnet super Israel Θ imple cornu tuum oleo inveni, ut mittam te ad Isai Tethlehemiatem: prouidi enim in iij eius mihi Regem Sed ad institutum nostrum redeamus, irimum intelligamus Patriarchae tam aptam, tam piam, tam fidei plenam responsionem, Deus prouidebit. Aptam quidem teste Chrysostomo Ignarus, inquit, intinuat, quod futurum est. Videbatur enim per responsum decepturus Isaac, sed illum quidem verbis interim solatur ipse autem maiorem, grauioremque dolorem pertulit, verba in anima versans. cogitans pueri elegantiam externam , internamque pulcritudinem , obedientiam, gratiam aetatis florem. Haec Chrysost mus . iam vero dixeris, si Ambrosium legas di Ambrosius. centem : Et vide quomodo inflexibilis a studio deuotionis minister , vocare filium freque ter non timet, ita erat intentionis Eliditate
fundatus . hoc se meliorem patrem putabat, hoc
na Abrahaiam responsio filio data
47쪽
xum discre- Pantium Provido compositori mons lite pro titulo manens, vo
hoc sibi in perenne mansurum iudicabat filium,
si eum immolaret Deo. Haec ille. Fide tandem fuit plena responsio quoniam indubitanter credebat Dominum prouisurum tibi victimam in Abraham posteritatem, asseaco vitam tened1ctionem. Quare mirandum hoc Abrahami facinus mirifice comendat Sanctius Zeno Veronensis Episcopus: O mira, inquit,Patria chae tentatio, quae eum aut sacrilegum fecerat, si contemneret Deum , aut crudelem, si occideret filium nisi quadam singulari, ac vere Iuina patientia inter religionem, pietatemque' gotium temperaret, in spe non denegans Deo, quod contra em acceperat a Deo rideo Isaac sibi dulcissimum filium, Deo victimam dulciorem contem ni viseruet, destinat iugulare ne iugulet, securus illo se non poste displicere facinore, quod Deo gerebatur auctore. O nouum spectaculum, ac vere Deo dignum, in quo definire difficile est, utrum
sit patientior sacerdos, an victima. Non percus soris, non percutiendi claudicat color, non membra tremore vibrantur,non demissi, non torui sunt Cculi; nemo rogat, nemo trepidat, nemo se eXcusat, nemo turbatur, ne vere hi parricidium. Ille exerit gladium, iste ceruicem ' no Voto uena de-Motione, ne quid profanum sit diligenter ac patienter geritur, quod ab altero celebratur. Ille , lignum, quo inuratur, sibi portat, iste aram struit. Sub tanto non dicam humanitatis, sed ipsius naturae metu laeti sunt. Soli cedit affletus pietati,
pietas religionici fauet utrique religio. Medius stupet gladius, nullo impedimento suspensus, in elationi terribit gloriam se praestitisse non crimen. Quid est hoc Ecce immanitas in fidem, scelu transit in sacramentum parricida incruentus redit qui immolatus est , vivit Ambo igitur gloriae claritatis exemplum, ambo Dei cultus admirabile saeculis testimonium. His verbis Sanctus Leno Abrahami virtutem collaudauit. Quibus omnibus testimoni js illud ostenditur;quod chrysostomus obseruauit, Deum opere complesse , quod Abrahamus ignorans dixerat, Deus prouidebis nempe ita prouidit, ut omnia infinita Dei sapientia composita manerent, pater sacrificaret filius seipsum offerret ,
Deus Vtrumque acceptaret nec tamen propterea aut pater filio orbaretur , aut Deus filii vicitima , aut vicitima vita , . De ergo tam a mirabiliter rerum inter se discrepantium proubdo compositiori sit hic mons in titulum, per petuis saeculis monumentum , voceturque ria, Dominus prouidebit Vertim nondum admirabili videor huius vocis notioni satis feciste maiora adhuc in ea mysteria clauduntur,sacratiora continentur oracula.Neque nim nudam ac simplicem rei gestae narrationem continent haec, quae interpretamur verba Gene seos, sed maxima prorsus, sed diuina mysteria. Quod non aliqua communi coniectura, non alicuius Patris testimonio, non alicuius prophetae ora culo quod sit fuisset,inaxima oporteret veneratio
ne suscipi, maxima attentione perpendi sed illius testimonio, cuius spiritu illuminati sunt sancti Dei homines , confirmatur ipsius Dei, hominis , fili j quidem aeterni Patris is temporalis Abrahami Christi PE S V Domini nostri , qui Iudaeis dixit : Abraham pater effer exultauit, ut videret diem metim e mirit O gaui u es Quae verba varie interpretantur sat citi Patres . Augustinus autumat diem Domini
vel intelligi posse de die temporali, quo scilicet D 14 Μ
venturus erat Christus in carne vel de die aeter Domini, nitati qui nescit ortum , nescit occasum ζm ydi
utrumque putat ab Abraham Vlsum cum ma aeternnm gna exultatione . Tandem sententiam de a generatio-
die aeternitatis, sequi videtur Gregorius, dum i , ratem ait : Tunc etiam diem Domini Abraham i iduentu, dit, ctim in figura summae Trinitatis, tre An intelligena gelos hospitio suscepit . quam etiam probare V ς
tant diem Domini intelligendum de temporali citi histi, aduentu Christi in carneci eumque ab Abraha IAN SENIImo visum putant , tu in limbo detineretur. ς ςnti/Quorum auctorum sententia i intelligenda viru detur, ac si diceret Dominusci Abrahamum dum in carne viveret. deinde limis let in limbo , diem Domini, quem reuelatione cognouerat, exultast v videret, id est in viventem Abrahamum ante Seruatoris aduentum gestijsse, cum mira exultat1One Xpectast eum viden dum postquam is pro nobis de Virgine n sci dignatus est hunc ipsum Christi natalem diem Abrahamum iam vita functum, in limbo de gentem cognouis te ac gauisum cste, quod is tandem venisset in terras, qui mundum suo sanguine in promissam flereret libertatem tunc enim viadit, se gauisus es. Quam sententiam propterea non admittimus, quod grauissimorum Patrum te stimoni j aduersetur ratio Caietani , quam haec sententia eludere conatur, vim videatur habere maiorem , quam quae eiusmodi responsis eleuetur quae talis est . Iudaei enim verba haec primum audientes , ea intellexerunt in eo senses, quod scilicet Dominus fuerit visus ab Abrahamo, dum in carne viveret, eundem ipse vicissimi erit. Siquidem obijciunt Ouinquaginta annos nondum habes Abraham Ddis P Sed hanc Caietani coniecturam iterinueneruare conantur, quia Iudaei frequenter, pro suo carnali sensu, male IaterpretabaIitur verba, atque putabant Dominum locutum esse de vi sione corporali, cum loqueretur de visione spiri tuali. Et quidem quod attinet ad hoc, de visonecbrporali, falli potuisse Iudaeos, immo te ipsa deceptos esse, nemo est qui dubitet vertim , Dominum locutum de visione Abrahami, dum
in carne viveret, non auderem dubitare, quo niam alias maxima tollitur vis laudioritas ver
bis Christi Domini. Quis enim ex illis, qui tunc aderant, disputantes cum Christo. illum a Iumniari cupiebant, si haec verba ita intellige ret, non etiam ipse quamuis superbe dicere posset Abrahamum diem etiam suum vidisse, cum esset in limbo,&gauisum esse inuandoqui
dem&ipse quoque filius Abraham csset odia
de quod fiustra Dominus aeternam suarna generationem commemorans addidisset : Antequam Abraham seret, ego sum : si non de vivente Pa triarcha, sed de iam mortuo loqueretur Chri stus ergo grauissimorum Patrum sententia de s Abraham dum viveret, loquutus est, quo tCm pore eum diem Domini vidisse ait Chosiost. Diem autem Domini intelligimus cum Chryso Anni brosius stomo, Ambrosio,Origene, alijs Patribus,diem O gelie . passioni Domini, tum quia dies supremu alitu mihi solatibius, dici consueuit dies eius, ut in Psalmo io dies passio- minus autem irridebit eum , quoniam pro picit, ni eius,
quodυeniet dies mortis, siue interitus eius . Qui . potissimum dies alicuius dicitur, quia illiu diei sui . tantium opera , hoc est , quae usque ad illum diem
48쪽
diem Itimum permanent, cum homine in aeter A reddidit patri filium:vertim illud magis, quod rion
hominis dicatur dies, reliqui non hominis vi
triumphi Christi, mearito dies eius dicitur. origenes. DIE LDΟ-
num permanent ceterorum vero dierum opera ita subsequentium dierum conditioni subiacent , ut homini quasi commodata videantur non prppria. Quare non reliqui, sed ultimus me rito dicitur dies hominis. Et quidem dies passionis Christi, dies eius celeberrimus dici atque haberi debet,quo videlicet die Seruatorem mundi se maxime ac filium Dei ostendit, chai patri potuit de toto quod aiunt rigore iustitiae satisfacere pro nostris, atque omnium hominum sceleribus: se hominem factum quasilinum ex nobis ostendere, immo longe maiora sufferentem,quam nos OmneSperpeti potuissemus, cum sese placationis, claudis hostiam obtulit Deo clim sese Regem faeculorum declarauit, cuius principatus super humeriam eius. Quid plura hoc ipso die se mortis triumphatorem, debellatorem diaboli, inferorum do minatorem ostendit, hi Cornua, ut ait Habacuc, id est Sole splendidiora clauorum foramina visa sunt in manibus eius: ibi abscondita es fortia ludo eius: ante faciem eius ibit mors, egredietur diabolus ante pedes eius. Diem ergo celeberrimi,
gloriosissimique triumphi sui merito vocat Christus Dominus diem meum,miem inquam, in quo Patris ira, hominis damnatio, mortis imperium,diaboli tyrannis, ac tandem omnium malorum Origo, pei niciesque ipsa, peccatum, eiusque imperium destructum est quo die demum omnia diuina Opera mea, mea virtute perfecta consummata sunt. Diem meum exultauit ut videret Abraham, uidit, edi gavisus est. Quando autem viderit, quando eYultauerit, vel videre gestierit, de sententias trum aperiamus Origenes tunc vidisse vult, clunrespondit filio, Dominus prouidebit sibi victimam fili mi. Nescio, inquit Origenes, quid videbat in spiritu, quia non de praesenti, sed de futuro di citri Deus prouidebit sibi ouem, futura respondit filio de praesentibus requirenti. Ipse namque sibi
Dominus ouem prouidebat in Christo. Hactenus Origenes. Iam Augustinus Meadem, quae supra attulimus, refert, laec ipsa, quae iam pro-
haec hostia diuinae esset disipositionis; sed alia esse
set hostia, quam Deus 1bi pararet, Vt mundaret orbem terrarum cilla esset omnibus acceptior, perquam multi patres offerrent filios suos, separari ab hoc saeculo , a fili, non timerent. Haec Ambrosius. Quibus testimoni j hoc unum probatur, Abra hamum exultaste, ut videret diem Christi nem ExvLTA pe illius diei ardentissimi desiderio flagrasse , re V Vide
quo&filium ab illa morte, quam ei parabat in ferre , liberatum totum mundum a Vincit '' flis mortis,&potestate tenebrarum ereptum Cr-neret. Atque huiusmodi securum desiderium, ac firmisissimam spem, non anxiam, non timore re fertam, non conturbatione animi dubiam, sed securam, Omnique exultatione plenissimam indicat Christus Dominus, dum non simpliciter dicit, desiderauit, sed exultatiit, ut uideret diem meum. Quod ad alteram huius textus partem attinet,
nempe, uidit, gauisus es, multi grauissimique Patres assirmant, tunc vidisse Abrahamtim diem
Domini, mysterium, inquam, Crucis Christi, cum DIEM Do tiidit arietem inter vepres haerentem cornibus : mini quan-
quorum nonnulla testimonia, quae ad huius nomi ix nis Moria recondita mysteria intelligenda plusi ' δη- μ-
mum conferre ut videas, non grauate referemus Origenes Aries, inquit, cornibus haerens in Vir omeuet.
gulto Sabech, fori amnihilominus Christi gere 're videtur sed quomodo Christo uterque conueniat. Isaac qui non est iugulatus. aries, qui iugulatus est, operaepretium est noscere Christus verbum Dei est, sed verbum caro sectum est; unum igitur in Christo de superioribus est, ait
rum ex humana natura, virginali utero susceptum. Patitur ergo Christus, sed in carne, se tulit mortem, sed caro, cuius hic aries forma est, sicut Joannes dicebat: Ecce agnus Dei, ecce qui tollitpeccata mundi. Verbum vero in incorrupti ne permansiit, quod est secundum spiritum Christus, cuius imago est Isaac. His suam sententiam exposuit Origenes.Vertim AmbrosiuS singula Ver TVM rabare conamur: Videte fratres, inquit, Abraham a ba expendens Vidit, inquit arietem qua ratio dii diem Do patientia fortem, deuotione constantem, non cum aliqua fera luctantem , sed cum ipsa natura pugnantem. Devotio dicebat,percute:pietas clamabat, parce illa reuocabat,ista prouocabat Filius tunc moriturus iacebat, erigit degleram feriturus,&locum, quo libens percutiebat aucupat Pa ce, inquit, Abraham. Qui iusserat ut feriret,ino do vociferaturit parceret. Sciebat enim probatum patrem, in deuotione feruentem, gladium temperare,& filium non perimere, sed nec cremare Parce, inquit, deuote pater, parricida 1 ne crimine parce. Tuum sacriscium, tuod paraueras, intendi. Ego quod iusseram, ut obtulisses, accepi, in voto probaui, quod in facto renui . Ac ceptavi votum nec repuli sacrificium Laudo fidem, nec reprobo pietatem, nec tibi patior insemri orbitatem Perfecta sunt omnia, salua sunt uniuersa Vincitur innocens hostia, ne offerentis
deuotio putaret se minus aliquid exhibere, si1 im patientia doloris victima calcitraret. Ecce spiri tali praefigio meum praeuenisti consilium duodeta m paraui pro toto mundo, tu iam deliberasti in filio tuo quod in unigenito meo disposui, tu in Ambrosus tuo unico perfecisti. Haec ille. At Ambrosius re ' sponsum patris ita interpretatur. Non sollim aurem, inquit, hoc prophetauit, quod statim accidit, quia Deus prouidit sibi pro Isaachostdam, &Apparatus tom. 3. ne arietem Θ quasi praestantem utique cetero gre ' V. gi. Qua ratione suspensum ut aduertas hostiam fietem et
illam non fuisse terrenam. Qua causa cornibus su ter vepres
spensuma nisi quod carnem suam virtute superi rea terris leuaret, iugia quod scriptum est Cu dii. ius principatus super humeros eius. Quis utique si s. significatur, nisi ille, de quo scriptum est Exat P. O.
taui cornupopul ui. Cornu nostrum Christus est, s l. 348.
qui praestitit omnibus, sicut legimus: Deciosus hforma prae iij riminum Solus eleuatus,&eYal 'tatus a terris, quemadmodum ipse nos docet, ctim ut a. loquitur: Ego non m de hoc mundo: Ego desuper ρ. 23. nissum . Hunc vidit Abraham in isto sacrificio, huius passionem aspexit, ideo ipse Dominus ait de eo Abraham diem meum idit,isgauisus es:& subdit Peracto autem sacrificio vocavit Abraham nomen loci illius, Dominus videt ut dicant hodie; Dominus in monte apparuit,hoc est, quod
apparuerit Abrahae, reuelans futuram sui pallionem corporis, qua mundum redemit demonstrans
etiam genus passionis, clim susipensum ostendit orietem in virgulto, virgultum illud patibulum Crucis. Et in hoc ligno praestantissimus ductor gregis exaltatus, omnia traXit ad se, ut ab omnibus cognosceretur. Vnde ipse ait: Cism exalomm . taueritis suum hominis , tuu cognoscetis quia ego ν -- sum. Hactenus Ambrosius.
49쪽
abitulit brahamo Deus, quo modo per tulerit.
nem,sed potius propter Christi moristem dicitur mons Moria. Hieron de
Qui autem plura de hac re Patrum testimonia Aexoptauerit, legat Lipomanum nos enim instituti nostri r itioni lecisse satis videmur, cum rostenderimus , conamianem esse Patrum sententiam , Abrahamum tum vidisse diem Domini, esim in monte Moria filium suum a morte liberum recepit. Qui ctim primum prophetice dictum com
perit, quod antea confidenter dixerat Deus pro uidebit sibi DicIimam, nκυ tan, telohim iret, Vocauit deinde nomen loci illius rim n)n Adona terae:
septuaginta vero futuruin i iii aoristo reddi de
monte Dominus visus est quasi id referant ad visionem Christi,quam vidit Abraham. ae versio pthirimum nostrae fauet sententiae; praesertim si quam attulimus, Hebraei verbi vis attendatur, quae etiam prouidere significat , ut supra fit se ostendimus: hoc modo legendum esset, Dominus prouidit sibi victimam vel rectius, Dominus ipse prouidebitur sibi vidiima. Quod si aliam huius verbi significationem attendamus Dominus videbit, vel visus est ipse sibi victima, hoc est, expertus est, quanti stet victimam fili offerre , b .ir erit sententia quod mihi sentiendum dedit Deus, clim filium meum sacrificandum praecepit, hoc ipsum in se idem Dominus praesensiti siquidem ipse sibi prouidit filium sutim unigenitum, in quo sibi bene complacuit, pro tot muncio immolandum in Cruce. Mirifice igitur Zeno CVeronensis Episcopus, more nostro de Deo Io-quens, esim Abrahami Isaae laetitiam multis argumentis declarasset, subdito In illo facti fieto solus Deus doluit, quia aliam victimam procurauit. Quibus verbis hoc innuere videtur , quod Dominum fecisse testatur Isaias, dicens: Posuit Zominus in eo iniquitatem omnium nos, um de filio dixerat inere languores no ros ipse tulit, is dolores no ros ipse portauit 'ut quia Abraham tima doloribus perditi fili spe posterita
tis Isaaeum vero, immo&totum mundum amo
tisin inferni doloribtis eripere decreuerat, OS Omnes, quos ab omnium hominum cordibus su stulerat dolores, ni genito filio suo imponeret Deus in crucem subleuandos, ut inde eos cum 1norte in sempiternum praecipitaret. Qiaod qui
dem ad sufficientiam 4 aiunt Theologi
tum peractum est, ctim Christus crucifixu esti ad efficaciam tum peragitur , tarn nusquis que nostrum configurati pastioni ipsius, participes emcimur meritorum eius. At vero si futuri temporis sit verbum, quod ubique praefert Hebraicus cum Latino textu non tantum visionem, quam vidit Abraham, respicit nomen hoc, sed etiam factum ipsum, visionisque complem statum, quando vere Christus pro Isaac, Abraham , omnibus fidelibus, immo pro toto mundo oblatus est in Cruce. Vnde putamus exortum, prouerbium illud, quod refert Hieronymus: Hoc autem,inquit, apud Hebraeos exivit prouerbium, ut si quando in angustia constituti sunt, minmini optant augilio subleuari dicant In monte Dominus videbit; hoc est, sicut Abrahae misertus est, miserebitur nostri. Haec ille Verum longe sublimius mysterium putamus hoc Abrahami relato verbo contineri, nerripe memoriam venturi Christi in montem Moria, prout Abrahamo promissum fuerat. Quoniam si praeteriti tant imdenefici fieret mentio, Dominus vidit, diXissent, non autem uidebis videbit, seu providebit, se
iis remedium,ciuus memoria, spe etiam a praesenti malo petimus ut iberemur . Ex quo etiam intelliges , quam sit antiquum Ecclesiae institutum per Dominum nostrum Ita SVM Christum deprecari Patrem siqui tanante aduentum eius, illa verba proferentes, Dominus videbit, eundem venturum in montem o ria profitebantur, quo beneficia consequerentur. Haec autem quae diximus omnia, alia quamplurima his ipsis recondita mysteria contemplans Abrahamus admirans loci sanctitatem eiusque memoriam cupiens aeternae hominum memoriae consecrare , nomen regionis , quod a Deo acceperat, repetenS, Clegantem fecit paronomasiam O regio visionis, iue excelsa Moria tibi nomen , quia undique videris, undequaque conspicua patens; sed longe maiori iure collis iste tuus Moria deinceps vocabitur , quia in eo Dominus prouidisse se ostendit irrevocabili de creto, prouisuium infallibili euentu sibi victimam, pro totius mundi delictis expiandis, libertate totius humani generis afferenda, immolandam . Quod nomen non tum primum huic monti inditum fuit id quod fui probabili coniectura, clim contra Rupertum disputaremus, hausquaquam verisimile ostendimus, sed ab Abraha in quasi renouatum fuit mutata atque innou ta nominis causa , atque etymologia Uerlim magna es dictis suboriri videtur difficultas, quoniam quae diXimus omnia, hoc probare videntur, Dominum in monte Moria crucifixum ni isse. Idipsum confirmat Augustinus: Audite,inquit, aliud sacramentum, fratres carissimi. Hie
ronymus presbyter scripsit, ab antiquis seni ribus Iudaeis se certissime cognouisse, quod ibi immolatus sit Isaac , ubi postea Christus crucifixus est. tuod etsi de Hieronymo testetur Augustinus locus tamen hic non inuenitur in ope ribus Hieronymi , quae circumferuntur 'nisi admittatur commentarius eidem adscriptus si per Marcum in quo huius traditionis fit mentio. Potest tamen dictus locus , transmissus scripto credi a Hieronymo ad Augustinum. His adde, quod a nostris peregrinis sanctam urbem inuisentibus traditur, sacellum quoddam magna Vene' ratione coli, in memoriam sacrifici Abrahami, intra celebre illud templum, quod a ijssima , eademque sanctissima Regina Helena supra Caluariae imontem exstructum est, in qua putant ab Abrahamo arietem pro Isiaco immolatum fuisse. Huius quoque sacelli meminit Beda Veriim cum mons ipse,in quo sacrificium Abrahami peractum,&Christi passo reuelata sitit, Moria nuncupatus sit,tradatque liber Paralipomenon, in monte Moria aedificatum a Salomone templum,quod adhuc, saltem quod spectat ad locum,Hierosolymis exstat longe remotum a Caluariae monte, in quo crucifixus fuit Dominus cerib statuendum videtur,non eodem loco, si colles intueamur, crucifixum Dominum, immolatum Isiacum Attamen ratio ne omnes, testimonia, quae oppositum prombare videntur, sic sunt accipienda, quas uterqu collis, Moria caluariae eiusdem montis colles sint, quem uniuersali nomine Sionem licet nominare, prout supra probauimus Sacellum vero mirabili consilio exstruetum est in Ecclesia montis Caluariae, in memoriam sacrifici Abrahami non quod ibi praecis sacrificare destinauerit filium sed quia, ctim non longe ab eo loco promissionaeiu de ea re acceperit, eiusque ii- Suram
sit usitatus Ecclesiae mos etiam in Synago
50쪽
uore proseis quer tur Iim Deus ariscam testament , ac templum.
t ran viderit; ibi tamen eius memoria sollemniter celebraretur, ubi, promissio & figura Cruce Christi comprobata est. Sed iam de ipso Caluariae monte agendum est: nam licet olim e tra, urbem fuerit, nunc urbis moenibus cingitur quare inter montes urbis connumerandus vi detur.
EODEMQUE SACRATIS-simo Caluariae monte.
ctissimi montis radiatum aggrediamur, libet tantii
per in eius Veneratione νimmorari,atque illud psalmi commemorare: Adora
bimus in loco, ubi teterunt pedes eius siue ut Hebraea habent, adorabimus scabellum pedum eius. Qui bus verbis omnes omnium gentium populos, ac potissimum huius libri lectores hortamur, v IESU Christi Domini nostri praestantissimum hoc in nus agnoscant ac recolant, ad idemque ipsum faciendum illis alterius psalmi verbis sese mutuo c cohortentur Adorate cabellum pedum eius, quoniam sanctum est. Quem locum Chaldaeuς vitimo psalmi versiculo explicat, sic scribens: Exaltate Dominum Deum csrnm ct adorate in momte sancto eius. Et utrumque alterutro interpretari videtur, dum idem legit Et adorate montem sanctitatis eius, Ouoniam sanctus tominus Deus no-ser quare de templo, monte Moria sermonem esh arbitratur. At Hebraei arcam foederis in telligendam putant: in qua Sanctus Dominus sedebat,reddens oracula, miracula apud quam suam praesentiata opem pollicebatur inuocantibus , dicente ad Salomonem Domino : Oculi quoque mei erant aperti, se aures meae erectae adorationem eius, qui in loco is orauerit Elegi enim, is sanctificati locum sum, ut sit nomen meum ibi insempiternum, et permaneant oculi mei, e cor meum ibi cunctis diebus. Sed Sanctus Hieronymus antiquam Hieros lymam nouae comparans montem Moria Caluariae monti , multo hunc augustiorem Tanetiorem probat, dicens: Ceterum quantum ad locum pertinet, per profectus temporum multo nunc augustior est, quam ante fiuit . Venerabantur quondam Iudaei Sancta Sanctorum, quia ibi erant Cherubim, pro pitiatorium , arca testamenti manna, Virsa Aaron, altare aureum. Nonne tibi venerabilius videtur sepulcrum Dominil quod quoties cumque ingredimur, toties iacere in sindone cernimus Saluatorem,&paululum ibidem commorantes, rursum videmus Angelum sedere ad pedes eius, ad caput sudarium conuolutum . Cuius epulari gloria, muli ante quam excideretur a Ioseph,scinius Isaiae vaticinio prophetatum, dicentis: Et erit requies eius honor, quod scilicet sepulturae Domini locus esset ab omnibus honorandus.Haec Hieronymus Ucrum si omnia in figu-
ra Hebraeis contigisse a Paulo Apostolo accepi
mus, ubi clarius Sancti Sancitorum veritas, quam in hoc sanctissimo monte apparere poterit. in coarca, sanguinem noui laeterni testamenti conti nens,caro Christi in Cruce pendens inuisitur Hiees panis,qui de caelo descendit non cut manducauerunt Patres vestri manna, ct mortui sunt; qui manducat hunc panem, iuet in aetereum. Hic est virga Aaron, quae fronduerat nempe crux Christi, in qua prioris ligni mors mortua est, pendente nouae aeterna vita. Hic sunt tabulae binae legis, quarum altera, quae ad Deum nos erigit, erectum alterum lignum Crucis , altera , quae ad proximos se extendi , transversim demon- strat. Quam Crucis ignificationem pertractasse videtur Paulus, dicens pipossitis comprehendere cum omnibus Sanctis, quae t latitudo D longitudo, ublimitas, se profundum hunc enim locum plerique doctorum veterum referunt ad Crucem: Augustinus ira latitudo, inquit , in qua porrectae sunt manus Gongitudo a terra surgen , in qua erat corpii infixum altitudo ab illo in nexo ligno sursum quod minet profundum, ubi fixa erat Crux , cibi omnis spes vitae nostrae . Cyprianus Dominum in Cruce morientem 1ic alloquitur m nobis in vita praesenti, ut simus sine angaria baiuli Crucis tuae, comprehendamus cum omnibus sanctis, quid latitu-
do, quid longitudo, quid sublimitas , quid pro
fundum huius ligni significet quo conspecto non noceat nobis, neque mordeat coluber solitudinis Hae ille . Et Beda: Moralem, inquit, Crucis fi guram describit Apostolus, ubi ait in caritate radicatio fundati, ut possitis comprehendere cum omnibus sanctis, c. Damascenus : Sicut quattuor extrema Crucis per medium centrum vinciuntur iunguntur: sic per diuinam poten
tiam sublimitas, profunditas , longitudo latitudo , siue omnis conspicua , cinctaspi
cu creatura continetur . Haec Damascenus
Atque eodem pacto philosophari nos decet de duobus hisce crucis lignis, ac de duabus olim legis tabulis, quibus Deo, proYimis facile coniungimur , vivam Christi exemplo legem sectantes, qua Deum diligimus supra nos ipsos, proximum quasi nos ipsos. Vertim non est in rem ni testa diutius immorandum, chin ipsi verba D mini, quae retulimus Salomoni dicta, de illo lcmplo figurate intelligenda , atque in alio impleta rcsse tabernaculo perspicuum sit quoniam locesmdicit Deus sibi electum, ut sit nomen suum ibi in
sempiternum. Illud autem tabernaculum, illud templum iam dirutum, quo pacto manebit in sempiternum ξ Hinc validissimum instruit aduersus Hebraeos argumentum Paulus: Nam sill .d, il)quit, prius culpa vacasset, non liquesecundi locus inquireretur Uituperans enim eos dicit hoc dies tirnient, dicit Sominus, ct con mmabo super Uomum Israel, super domum itida testamentum nouum,nonsecundum testamentum,quo feci patribus eorum, in die, qua apprehendi manum eorIsm, vi e ducerem vos de terra Aegγpti.Et postquam multis argumentis hoc idem persecutus ei Paulus, sub- dies: Chrsus autem asst en Pontifex futurorum bonorum, per amplius ct perfectius taberna suum, non manufactum,ides non huius errationis neque per sanguinem hircorum aut vitulorum, sed per propriu anguinem introiuit semel in sin ia, aeterna redemptione inuenta . Quaesii recte perpendantur, facilis est coniectura quanto Caluariae
tur Calua tam mons oraculo tenta
Ορr serm. de agrone christi. Beda super
Crucis i gnis sicut otidem legis tabulis Deo inproximis coniungi