장음표시 사용
371쪽
versum, in eo quae sunt apposita corpora, Praestantem inter ea vigentem harmoniam, prosecto sensibus utimini. Λ lenim ab anima percipiuntur ideae ; ad leges, quas ab aeterno statuit auctor naturae, ut ea Corpora regeret, assurgit anima; delegit anima in orbis universi structura finem atque media ; contemplans ea Phaenomena, relationes aeternas inter effectum atque causam indagat. Inde concludit intellectum infinitum esse, qui sit causa. Causarum. - Sensuum organo contemplamini perfectam ab eximio pictore imaginem. Atenim sensus in ea quaenam alia praeter telam atque colores advertuntῖ Exhibet anima, exhibet intellectus ideas pulchri
relationemque stantem inter ipsas et opus eximium
quod oculo scrutamini. - Sensuum organo Contemplamini palatii alicujus aedes, in quibus architectonicus ordo potenti sapie utia eluceat. Λtenim oculo quaenam alia praeter lapidem, marmor, arenam, caemenia, lignum, ferrum vitrumve detegalis P Ab anima revelantur haec ordinis relationisque principia, quibus architecturae scientia struitur. Indicat anima relationis inter essectum atque causam aeternum axioma; ipsa concludit ab architecto praestanti structuram aedium animo conceptam atque
directam fuisse ; immensam adesse distantiam inter principium illud intelligens et inertia corpora, Vi-lo in illam materiam quam adhibuit ad conficiendas aedificii quascumque Partes.
Ubi 2'. Ab extenso, sinito gigni non potest Ens simplex, Ens infinitum; jam vero vestrarum idea-
372쪽
rum, quae sunt empiricae sollim, ope, non aliamur materiam, praeter extensa, finita corpora cognoscitis; ex his ideis non potest igitur in vobis idea generari Entis oecessarii, quod est Ens simplex et infinitum Si contenderemus ab extenso, a finito gigni posse simplex, infinitum , absurda manu palpanda Proserremus. AEquo jure Possemus asserere piciorem et architectum ab imagine vel a constructione gigni, quae quidem a mente nostra procul omnino distanti Baec itaque sentimus: anima materiam primam ab organo sensuum ut accepit, ad perceptiones intellectuales assurgit; iudicat, confert, instituit ratiocinia; inserviunt ipsi sensus a quibus In suis actibus haud pendet; ipsa non servit Ipsis, ut in insano metaphysicae figmento somniavit
Obj. 3'. Ubi concluditis a re visibili, sensibus vestris objecia, circulum praetergredimini, quo visibilia phaenomena comprehenduntur; disceditis e catena quam efformant apparentiae sensibiles; jam
vero sic agentes rectissima sanae rationis principia protervo pede conteritis; perperam igitur a rerum existentia concluditis ad existentiam Entis neces sarii.
R. Si consideraveritis attente palatia Ggularum, imaginem a praestantissimo pictore consectam, animo rapimini velut inviti extra circulum quo Phaenomena visibilia comprehenduntur; rapiminieAtra eatenam, quae colligat apparentia. Molibus
373쪽
atta longe praestantioris ordinis, exclamat anima: Profecto vir est eximius, persectissimus, qui de- ω pinxit hanc imaginem; egregius est architectus quin conceptam animo delineationem harum aediumn exsecutus est . . Sanae rationi sensuique communi paret, ita qui progreditur; eu via nos a rerum Visibilium aspectu ducimur ad existentiam Eniis supremi. Obj. 4'. Si velitis a rebus existentibus ad existentiam Dei procedere, ante alia mihi probetisenti limitato non posse competere necessitatem existendi, et in idea entis necessarii notionem entis infiniit absolute comprehendi; jam vero deest omnis ratio, si tentetis argumentum ejusmodi construere. R. Des que la necessitg remier stre est absolve, inquit Bergierus, elle nia et potat de limi-
374쪽
is nom ElemeIr il est te mi des siectes, is ui seυIΜ sone sis Phonnevr A la glaire ρOur I diernae n. O .'Priori non potestis existentiam Entis vestri necessarii probare; qui possitis eam a Poste- . riori demonstrare, deducentes ipsam a continge libus entibus R. Numquid is priori possitis asserere hos esse vobis patrem aut matrem P Usquedum ea dem msi ratio detur, haerebitisne suspensa mente, num ipsis officia venerationis et obedientiae praestare debeatis P Anne Cyrum, Alexandrum, Caesarem, Pompeium extitisse, gesta quae de ipsis enarrantur explevisse, novis lis is Priori 2 Quaecumque detegamus in re m rati vel in orbe physico, consideramus essectus, ut
inde causam scrutemur, et ut ad eam assurgamus.
Haec est ipsissima via, quam sana ratio sensusque communis indicant. Eam insecuti suere Copernicus,
Galilaeus, Keplerus, Newto, iique viri qui summa laude philosophiam incoluerunt. Errantes ii, qui
quaelibet a Priori tentaverunt explicare, caecos doctrinarum asseclas in abrupta, devia secum rapuere.
375쪽
Εxistentia materide. PROPOSITIO. Existentia materiae Probatur existere Deum tinnite intelligentem et Omn*otentem, a quo creata fuerit.
PROB. Admittat philosophus imperio rationis obsequens propositionem Pro cujus invicta certitudine asserenda concurrunt unanimi sensu principia cognitionum humanarum omnia ; jam vero conveniunt ea principia ut asserant affirmentque certitudinem propositionis quae ab existentia materiae deducit existere Deum creatorem, insinite intelligentem et omnipotentem. Majorem propositionem in dubium revocare quis audeatῖ Ad quid prodesset ergo disserere cum philosophis qui, ratiocinii sundamentum omne rejicientes, libidinem animique desideria proponerent in principia ratiociniorum instituendorum ΘUt asseratis itaque propositionis minoris veritatem, principia cognitionum adite. i'. quidem auctoritatem i ita narrant an-
376쪽
tiquae generis humani traditiones : In principio
creauit Deus coenam et terram. Dixit Deus Fiat lux, et facta est lux. Gen. I.) Coeli coelorum Ludent nomem Domini. Dixit, et facta
sunt; ipse mandasest, et Creata stant. Statuit ea in intemtim, et in secidum seculi; princeptum
PoSuit, et non proeteribit. Ps. 1480 Quid habet impius, si verba tam aperta et sublimia superbus asperae tuu P Solus Deus existebat; verbo dixit, et materia quae jacebat in nihilo facta suit existens.
2'. A quo rationis usu gaudetis nonne testes sugre sensus, annon et adhuc testantur, dividi materiam in elementa numero plura et inter se distincta λ Electrica, lucida materia certe non est elementum crassum, vile, quod terram appellamus : aqua non est ignis. I'. Elementa terrestria nonne varia sunt ad
infinitum in modificationibus extensionis, figurae, v0luminis, massae, soliditatis, fluiditatis, duritiei, compressibilitatis, elasticitatis
atque mobilitatis 3 Ea vobis attestantur unanimia sensuum testimonia. Nunc adite rationis dictamina. . Ut explicentur ea phaenomena quae vobis in materia deteguntur a sensibus, admittite vel elementa materiae cum proprio charactere Mae-
377쪽
libet a Deo infinito intelligenti omnipotentique libere creata, et quasi vilia, inertia mancipia subiecta suisse modificationis cuiuslibet arbitrio libidinique; aut asserendum haec clC-menta materialia quaelibet ab aeterno vi propria existere, seu casu producta suisse. Iam vero cognitionum humanarum Omnibus principiis adversantur hypotheses haeduae posteriores.
A. Qui casum invocat, ille nihil prorsus
asserit; nihil essicere potest casus, cum tu eo sit absentia, privatio causae cujuslibet.
B. Nec minus absurdum asserere materiam existere necessario, vi naturae propriae.
i'. Certo distinguitur clementum terrestre alumino. Ea vero sola distinctio ue stante supponendum haec elementa duo circumscribi limite, proprietatumque limitationem seu cir cumscriptionem illam adductam fuisse abente qu0d ea potestate superet, et ipsis in temporis ordine praeiverit. χ'. Facito concipitis ea scamna supra quae sedetis essecta suisso materialibus elementis quae subiacent omnimodae, vilissimae subjectioni ratione sermae, loci, sitas et extensionis. Arborem, unde suerunt essecta, mente vobis exhibeatis, in mutatione varia cui subiccta
378쪽
suit huc usque. Indo sic argumentem ni Ratione sana et intimo sensu dictantibus, invicte milii persuasum est ens quod in modo quolibet existendi pendet a causis exterioribus, iis quoad existentiam ipsam quoque subjici; atqui materia scamnorum horumce serviliter et abiecte subjicitur in existendi modo quocumque; ergo quoad existentiam est quoque subjecta. Nobis non apparet quid impius repondere possit huic argumento, quod ita quoque Proponi posset: Quod in nullo existendi modo existit necessario, ncque quoad substantiam existere potest necessario; nihil est enim absque modificatione substantia; jam vero nullus datur materiae modus in quo necessario existat; ergo neque quoad substantiam existit
3'. Cum limite nullo circumscribi possit Ens necessarium, in extensione Deum insinitum esse sacile concipimus, eaque persectio nulli contradictioni subjacet, cum Deus ea Tatione, qua substantiae spiritualem, existat ubique. Si vero materia existat necessario, Sih causae nullius arbitrio pendeat, debet igitur in extensione, et quidem ea ratione quae ΡrOpria naturae corporis, infinita esse. Sed in hac hypothesi ab suida nullibi vacuum daretur,
379쪽
et motus in orbe physico res esset impossibilis. Objectiones. Ob. 1'. Non minus ac Deus ipse, maleria possit immutabilis esse quoad substantiam, quamvis in existendi modo sit varia; jam vero
Deus est in existendi modo varius, cum ab omni aeternitate non extiterit actus quo mundum creavit, et tamen est Deus immutabilis natura; ergo materia
R. N. m. In Deo voluntas est, ut et ipsius aliae persectiones, aeterna; sed voluΗtatis atque decretorum essectus in temporis ordine sibi Succedunt, ab aeterno cum ipse res ita di posuerit. ob. 2'. Materia non minus quam spatium existere potest necessario; atqui spatium omni necessitate et vi propria existit; ergo materia quoque sic existere rotest.
R. N. m. Ante rerum creationem Deus existebat ubique; coelum et terram creans, immensitatem haud amisit. Cum res a nihilo produxerit, eas collocavit in spatio quod ante creationem intellectui nostro sese non ossea talia ratione quam ut ens intellectuale, ut immensitatis cmanatio divinae; seu forsitan ut haec immensitas iΡsa.
380쪽
Quae sequuntur evolvite sustus ex historia philosophiae, et in sormam s1llogismi reducite.
ObjectioneS. Obj. i . AE ternitas atque necessitas existentiae non magis repugnant in materia quam in Deo.
R. N. Equidem haud intelligitis qua ratione
Deus sit aeternus, quomodo per seipsum existat; alenim si supponatis ipsius existentiatu, explicare facile valeatis quomodo materia cum attributorum .
ita inultiplici disserentia possit existere. Supponit ea disserentia multiplex intelligentiam quae ante productionis actum cootavelit. Existit ergo spiritus ante materiam, cujus aeternitate, si per absurdum admittatur, nulla res explicari valet. Obj. 2'. Supponitis h Deo creatam esse materiam ; jam vero res est impossibilis illa creatio. R. N. min. Facile concipitis ex una parte principium aeternum quod existat interna virtute: ex. alia parte substantiam inertem, caeca in quae talupossit non existere quam existere. Mente dein a prehendite substantiam hanc ab activo principio produci, praehabita determinalione, producique voluntatis actu liberrimo. Obj. 3'. Quod non existit, fieri nequit existens. R. Fieri nequit existens per seipsum; sed enim id producere potest Spiritus omnipotens, actu voluntatis.