Philosophiae turonensis institutiones ad usum collegiorum atque seminariorum. Vol. 1. 3. ...G. Gley Historia philosophiae, logica et metaphysicae pars prima

351쪽

dri, Caesaris; et vobis ipsi vivunt; colloquia

cum ipsis habetis, quasi cum aetate paribus. Anima jubente, reserunt oculi caracterum imaginem : et ipsa, quadam arte, qua nihil mirabilius, ex hoc elemento materiali, TasSO, virorum illustrium cogitationem, acta, glo-xiamque seculorum elapsorum expromit. Λntequam evanescat generatio, quae vidit, quae dixit Ogilvo colligit, et id aetati proxime succedunti transmittit. Traditionis hujus ope, cum aetato quacumque dilapsu sermonem habetis. Cogitationi vestrae testis sensus intimus, aetatis elapsae cum historiam agitatis; movet SenSus rectus, historiae considatis, ubi, nihiI haesitans. gesta publica, gravia tradit. Quaerit a vobis scepticus : Anne certo comperium cxtitisse GDsarem, ipsumque Pharsali retu-tisse et latoriam 9 Respondetis : Tia. nec ipsamet cxistcntia certior; trilia qui trahat in dubium, ut insanus habeatur.

In re philosophica praeparat atque disponit

assensum auctoritas; graviora iure summae cognitionis dirimit atque judicat. A traditionibus humani generis antiquis in ingenuo candore uobis asservatae suere notiones verae de existentia et natura Dei, de cultu quem ipsi debemus, de spirituali tate et immortalitate

352쪽

animae nostrae, de vita sutura, de liberiale hominis, de discrimine quod in ipsa rei natura positum inter bonum et malum, et de aliis humanae sapientiae gravioribus capitibus. Cum luce christianae religionis evolutae, roboratae fuerint illae traditiones, fert contra impios auctoritas humani generis sententiam a qua

non licet ipsis ad aliud quodcumque tribunal

provocare. Soli stant contra omnes.

In vita sociali controversia quaelibet auctoritate dirimitur; necessitate physica mora lique cogitur insans ut obediat, auctoritatisque voci sese submittat. Discernit auctoritas inter alimenta quibus alatur corpus tenexum, ipsa docet puerum qui voces emittat, qui legat, scribat, qui colat artes, humaniores Iit teras atque scientias. Si statuesstis artem lypograΡhi eam, graphidem, picturam, sculpturam, muSicam artem, architecturam aut artem mechanicam ediscere, traditiones eorum adite qui vos anteresserunt : si soli velitis iter instituere, gressu lento procedetis, et in via saepius coabitiS. Grammaticae, rhetoricae studio si detis operam, neque firmo pede progredi valeatis absque magistrorum auxilio. Somniant juniores

353쪽

poetae, sussicere ipsis assatum ingenii; ad aetates Nero subsequentes usque non traducentur

nec a posteris legentur, si traditionibus artis poeticae revolvendis non incubuerint, ipsarumque disciplinae sese non subjecerint. In geographiae, chronologiae, historiae jurisque studio, traditioni et ipsius auctoritati subjacent omnia. Ad oculos, ad vim ratiocinii primo recuri itis, ubi physicae, astronomiae, historiae naturali, arti medicae, chirurgicae, anatomicae, chvmiae, scientiaeque mathematicae datis operam. Quos Vero progressus e Tceretis in celsioribus hisce scientiis, si soli staretis, eorum auxilio destituti qui vobis observando meditandoque praesuerunt PAuctoritate quaecumque dirimuntur inscientia sacra : verbo Dei et Ecclesiae do e trina lex instituitur. io . Amatui sanae rationis obsequentes libere, usique auxiliis quae rationi concessit

Deus, concluditis : I'. Vosmetipsos existere; dari veritates inconcussas, evidentes quae

se ipsas absque conatu osserant intellectui ; '. iobis esse corpus, xisibilem hunc orbem existere, legibusque Tegi; ca secta sensuum unanimi testimonio et persuasionis interioris

354쪽

Invicta virtute vobis asseri; 4'. ratiocinium regi lcgibus sapientibus quibus jure considalis, ubi de xcbus quae sint in vestro captu positae ratiocinamini; 5'. in artium, humaniorum litterarum scientiarumque studio, velut et in vita sociali. dari traditiones quas adeamus, auctoritatisque pondera quibus obsequamur. Ad haec prima doctrinae philosophicae puncta cum attenditis, observantes ea quaelibere dicit et agit aliorum hominum intelligentia, videtis ipsorum sermoni iactisque concordare quae vos ipsi firma fide creditis. Indo necessario concluditis in eorum intelleclum

agere Sanam rationem, eo quo in vestrum agit modo; Sanam ergo rationem atque liwertiatum esse leges generales ab auctore naturae' stabilitas, ut iis intelligentiae regantur. II '. Notatu dignissimum altissimumque Phaenomenon im orbe intellectuali ut et in mundo visibili detegit sana ratio, praelucentibus ipsi sensu intimo, ministerio senSuum 'ς corporeorum, ratiocinio et auctoritate; vobis indieat in omnibus adesse causam et Esectu . Nascimini, vitam agitis, ea disceditis, aeterna catena, quae principia cum Te producta ligat, constanter involuti. Primus hominum ΡaxenS, essectus a Causa prima; a Causa creatrice ΡTO-

355쪽

luctus, Adam, suit causa subsequentis aetatis, qti e dein ipsa causa tertiae generationis. In animalia, in substantiam vegetabilem, in cic-menta materialia constanter agit causalitritis hocce principium. Quaecumque cogitetis aut agatis, hocce principio reguntur: semina terrear committitis, ubi vultis colligere; si sit arandum, si quod onus grave transVeliendum,cquos bovcsvo robore vigentes alligatis carrui; architectum, pictorem advocatis, ubi Consivuendae sunt aedes aut imago pingenda. Deridetur ut insanus, quicumque velit esseclum absque Causa. Ita sensore secula; ita

sentit homo quilibet; sic aetas quaecumque. Ratione sana cogente vel inviti clamatis, causalitati subjaccre naturam, seu sit intellec

tualis seu visibilis; hocce principio regi quaecumque demum existant.

Ultra progrediamini, sensu recto comitame: vobis attestantur observationes, ubique pro-lwxtionem, aequilibriunt inter causam et esseC. tum adesse. Nota vel insanti tenellulo xeritas haec aeterna. Dicatur ipsi gravissimum onus e terra sublevet; viros ad se viribus pollentes ad ocabit, ut insanos deridens aetate pares, qui nisu vano conentur offectum ultra vires procul positum educere. Haerebit, in aevum

356쪽

omne, depressum pondus 24 librarum, quod in lance posuistis, clim I 2 librarum pondus, in adversa lance positum, inani conatu vires atterat, ut motum se potentiorem imprimat. Si carissimus propinquus in morbum graVem inciderit, anne curam ipsum ad salutem revocandi committatis homini, qui ne priora quidem artis medicae principia didicerit 3 Anne Sana ratio concederet, ut essectum tanti pretii a causa, quae ipsi sit adeo impar, expectarctis pSi patri sit illata lis dissicilis, qua stet familiae

fortuna, num quis auctor esset ipsi, Causam agendam alicui traderet o condiscipulis, qui neque sori mores, aut leges, aut artem Ora toriam calleat P Si quis vcst m grave PTO-blema geomctriae vel algebrae nitens enodare, districtus haereat, anne condiscipulum, qui classis ordine sit inferior, ad se vocaret In orbe intellectuali stare dei, ct ergo, velut et in mundo visibili, aequilibrium inter essectum

Formidabile causalitatis hocce principium impietati ; quae, quanta moliatur, ut illud evertat, in historia philosophiae narratum accepistis. Qua vero mente somniet homo, qui qualibet hora subjicitur elementorum actioni, qua mente speret homo fragilis, se solum in

357쪽

potentissimae naturae vires esse luctaturum

Anne gressu vel unico progredi possit impius homo, quin experiatur ubique causam et esseclum adesse PCausalitatis innixa principio, iubet admitti

sana ratio Causam supremam, quae sensu Viribusque potentissima, sola res e nihilo potuerit educere, solaque valeat in ipsis ordinem

harmoniamque Conservare. Materia, cum siti uerS, Caeca, neque consilium inire potuit ut existentia produceret; ut motum, quo caret, ipsis imprimeret; ut leges, quas animo minimo percipit, institueret: mundum hunc igitur aspectabilem neque creare, neque legem saΡientissimam, qua creata reguntur, ipsa sancire potuit. Neque materia possit esse causa cogitationis; est enim cogitatio motus liber, spontaneus. Caeca parci imperio materia ; iussa dat cogitatio. Alligantur ergo Dei existentia et animae vestrae spiritualitas eidem invicto potentissimoque causalitatis principio. Sic aedificium metaphysicae vestrae basi solidae credimus imposuisse. Dcus in hac intcI- lectuali domo primus angularisque lapis; secundus, homo creatus ad imaginem atquc simii tudinem Dei sui. Primogenitus ille creaturarum origine coelesti nobilis, habet animam

358쪽

IrItualem et immortalem. Libertas bene vel male agendi et Tecta ratio sunt duae leges orbis intellectualis generales; dedit ipsis Deus in auxilia sensum intimum, evidentiam altissi

timonia, ratiocinium t humani generis au toritatem. Sana ratio, praelucente luminis tanta massa, delegit ubique causam et effectum adesse; inter essectum atque causates in 'quocumque casu dari proportionem. Indo synthetica methodo sana ratio redit ad Dcum, in quo Causam causarum, Causam

amplitudini, magnitudini producendorum essectuum parem invenit; redit et ad seipsam illa ratio, ut ea quae in ipsius inlimis praeco

diis aguntur observet. Synthesis Ope reducens operationes animae ad punctum unitatis ita concludit : substantia spiritualis est unica causa quae stet in proportione cum iis quae aguntur in anima; nullam ex interioribus operationibus nostris explicare valet materia. Sic omnia cohaerent in aedificio mctaphysicae vestrae. Stant inter se lapides; nullus ex

eis avelli potest. sit, incipiamus cum Cartesio, de veritate quacumque dubitantes. IIcthodicum hocce dubium, cui tanquam angulari lapidi suum im-

359쪽

posuit editicium intellectuale, stat in aperta Pugna cum in limo sensu, cum evidentia primarum Veritatum, cum testimonio sensuum corPOreorum,' cum auctoritate generis humani et cum invicta persuasione quae ab auctore solo naturae prodire potest. An ideae dantur innatae, num vero prodeunt

omnes a sensibus P Nostro judicio pugnent inter se Cartesiani cum Lockii Condillacii cste discipulis de quaestionibus, quas haud ita

graves esse judicamus. Nec assentimur F. de La Mennais, ut hominis ad imaginem Dei similitudinemque creati celsitudiuem deprimamus. Priniogenia linia creaturarum ita non alloquemur : Ni generis humani consulueris auctoritatem , Numquam certo ΠοMeris utrunι ca istas, anne cogiates, intelligas, aut wideas et audias. Ab omni systematis inani structura, Verborum ambagibus et amplificatione nos omni

conatu servabimus intactos. IV.

DEUS,

Princi tum orbis politici, moralis atquc religiosi ordinis. In orbe politico datur explicandum cur in omni loco et tempore visibilis adsuerit auc-

360쪽

toritas, quae societatis partes varias imperio regeret; cur ipsi teneantur obedire, parere subditi. Ut hujusce phaenomeni generalis, universalisque rationem exhibeat salsa philosophia, recurrit ad umbram ficti contractos socialis, cujus existentia nullis ex historia depromptisfactis adstruitur. Unde praeterea vim obligandi traherent illae confictae conventiones P Qui possint eos , quibus obsignatae noti suerint,

ligare PTraditionibus humani generis antiquis obsequentes, augustae et inconcussae basi socialem ordinem imponimus. Cum ipsis asserimus :A Deo, tanquam a sonte rivus, Oritur Omnis auctoritas; seu bello vel mald reges impenderint aut exercuerint auctoritatem, de eo solus Deus ab ipsis rationem reposcet; ipsis obedire persecta demissione subditi tenentur. Discat rex timere Dominum Deum suum, v custodire verba et ceremonias eius. Nec elen vetur cor ejus in superbiam super fratres,, suos, neque declinet in partem dexteram

v vel sinistram; ut longo tempore regnet ipse, et silii ejus v. Deut. 17. v Nunc, reges, intelligite; erudimini, quis judicalis terram n. Ps. 2.)