De vita Hieronymi ÿmiliani Congregationis Somaschæ fundatoris libri 4. Augustino Turtura eiusdem Congregationis clerico regulari auctore

161쪽

laciorum conuocandum suaderet. Igitur,conuentu coacto, post longam diuini numinis inuocationem ad communium rerum deliberationae accedunt. Primus ad conuocatos socios orationem habet Hieronymus 8 christiana pietate satis ardentem S grauem, cuius ea summa fuit; Ruta diuina mente manarent uniuersa certis legibus vinciri,& suaui diuinae prouidentiae disipositione, vario ac multiplici nexu interse ad perpetuitatem stabiliri: quo certo & inuiolabiisti rerum ordine perturbato, deficerent fmgula , ac plane deperirent: proinde institutam hanc a se , susceptamque qualemcunque pauperum

curam, eorum opera & charitate multis iam locis hucusq; administratam, i summo bonorum omnium largitore haud dubie profecta,ad eamdem quoque ab supremo numine praescriptam

rationem omnino conformanda, & diminae prouidentiae exemplo constabiliendam, in perennem consequentis artatis propagatione t nullo aute opportuniori modo petpetuitati S prudenti rerum administrationi consultum iri , quam

constanti se certa rerum ordinatione communi sancita voto i eius rei causa accersitos opportunὸ conuenisset nimirum, ut ijs de rebus, quae ad publicam rem facerent, simul in Domino deliberarent. Caeterum e multis, per eos dies ab illis in deliberationem vocatis, id unum ad nos distincte peruenit potissimum in eo conue tu relatu de certa sede, & principe cogregati nis loco deligendo. Qua de re dictae multa cum

varietate sententiae , a multis vehet menter

162쪽

menter probatum . Vercuragum ab alijs magis expetitum; Petro BOrello eius loci vicano mariximὰ adnitente , qui a re familiari abunde inis structus, Hieronymoque impense addictus, sua

contulerat bona in pauperum oblequium, patriumque vicum ea principis loci dignitate o nare,suosque vicanos praesenti patrum opera iadiuinis rebus adiuuari cupiebat . Somascha vero nonnullis erat in votis , locusque multis partibus aptior videbatur . An eo in congressa

de Somas chesi sede quicquam certi decretum, mihi admodum incertum: qui enim Histronymi temporibus propinquiores, ab illis, qui cum eo

fuerut,rei narrationem planius accepere,aiunt,

variantibus sententiis, ne in longum protraheretur anceps rei deliberatio, eam integram ad unum Hieronymum reiectam, qui, variis locis perlustratis, incolarumque animis pertentatis,

eam deligeret sedem,qui rebus gerendis com modior videretur, quando nihil adhuc certi de Somascha, alioque loco statutum esset. Cum igitur in agro Bergo mensi sedem ille sibi quaerere statuisset, undE Novocomum & Bergomu subi boni operis seges iam adoleverat,& alia pii instituti loca subitis excursionibus , cum Opus esset, inuiseret,& Mediolanum, quo uim animo ferebatur comode peteret, ad hoc Sacti Martini Vallis peridonea vita; quare Caloliij prima consistere in animo illi fuit, commodo nec in frequenti vico, ubi etiam Sancti Martini Vallis Patroni aedes religiosὸ frequentabatur; cumq;

omnia niG-myotis respondςrent, homini

163쪽

unius temeritas rem totam discussit atque diasiecit. Ioannes Antonius Mazolenus is fuit,lio mo lingua promptus, animo audax, opibus etialatis valens, pietate non item; hic cum primas suos inter vicanos sibi usurparet, unus Hieronyώmo aduersari, eoque vico illum cum socijs petulere est aggressus; multa iniuriosa in hominem euomuit, multos commovit; ne ibi erronem mendicissimum, impostorem &rabulam iti ille Dei seruti de salute animae ad circumfusam multitudinem magna cum pietate & fructu diis centem , appellabat sedem figere paterentur. Hieronymus autem etsi multorum benignitate inuitatus, facile Calottii consistere potuisset; aliquorum tame etiam alienatis animis ne quid dissensionis vel rixarum sua causa inter incolas Calottianos oriretur, pacis di charitatis amator, alio diuertit, Bergo mensiq; ditione exces-st, ct Addua transmissa Garlati non longὰ ab Ulgi nato, aliquandiu haesit; sed ne eo quidem

loco res ex animi sententia processit: quare it rum a multis inuitatus,remensa Addua, ad Varulam S.Martini reuertitur,in ea tandem sedes sibi quaesiturus; iam enim casso strepitu, omnino detonuerant, quae Maaolenus in Hieronymum coniecerat maledicta,cuius ubiq; nota probitas

Caloliij in primis avide expetebatur; sed illis ad postremos Vallis vicos Somascham, & Vei

cura gum digressus, tandem non sine certo numinis afflatu Somascham caeteris omnibus locis praetulit, eamque primam suae congregationis

sedem & principem. delegit . Cur moadeo his

164쪽

mili Vico nobiles pol habuerit Ciuitates, haud mihi exploratum, nisi id forte in eximiam h minis humilitatem referamus, qui lucem homi num, iuitatisq; splendorem auersatus soliis tudinem quaereret & latebras . Tanti certo Hieronymi sententia hac in re perpetuo valuit, ut non modo, qui proxime Hieronymum lane secuti huic loco veluti omnium parenti pri mas detulerim , sed multos etiam post annos exortae Religioni, Soma schensi nomen in diu derint, humilisque Uici nomen ,vix angustis antea finibus notum, multis iam orbis partibus ira lustrauerint.

Pagi Somasthensis desicriptio ,

aeris temperies.

QVando nihil frequetius post hac occurret

Somaschensis Domus comemoratione, te Prima Congregationis, atque adeo Religionis sede; non erit a praesenti scriptione alienum, neque lectori iniucundum loci, non omnino noti naturam , situmque ad maiorem historiae rerumque gestarum claritatem, non longa

digressione, a silentio vindicare. Agri Bergo mensis, qua ad meridiem vergit, &, interiecto Addua flumine, Brigantio monti opponitur, non ignobilis & peram qna Vallis S. Martini Bergomo sex fere milliaribus dissita visitur,

165쪽

r o Det a vi uteron mi Aemilian;

- spatiosior, nam longitudine ultra septem milaliaria protenditur, ubi vero latissima est tertia non excedit; Uallis tota non admodum latὰ in planities ex patiatur, sed in colles clemen ter assurgens, vicis ferme duodecim distinguntur, ijsque non infrequenter nec incommota habitatur. Vicorum princeps est, cui Capriano nomen, edito in loco situs. Regio satis ferritilis, sed vini cum primis optimi feraciori s cundum vinum oleo, pecore, clierisque fructibus abundat, frumento non item, quo vix, ac ne vix quidem incolas alit, nisi aliunde importato; sed castaneat, quarum in primis est Vallis diues, tritici vicem apud eos praestant; aquae non magna penuria, praeter enim pluuiales col-

Iectas, fontibus etiam hine indὰ passim erumpentibus , & aquarum diuortiis solo frequenter interciso, satis irrigua conspicitur, praeterea Addua flumine perpetuo tractu alluitur; unde

nec pisce caret. Gens indigena corpore rob no,& viribus valens coelo utitur admodum s

lubri&peram qno. Qua Mediolanensi ditioni

Leucum Lupiae versus contermina est, duo postremi Vallis vici Somascha, & Vercuragum

occurrunt, Somaschae Vallideruae mons imminet, iugo adeo excelso, ut iplos auium volatus

fatigare possit; hic Somascham leni ac demitaso collis iugo insidentem excipit; pede. in imo ad ipsam Adduae planitiem:Vercuragum Somaschae e regione respondens sustinet . His duobus vicis clauditur Uallis; vix enim ab illis

digressa ad aliquot passus excurrit; Ouinatum

166쪽

Fere e regione ultra Adduam prospicit Somasiacha, ideoq; Mediolano ad eam accetas facilis. α apertus; Addua enim publico nauigio trale ea , spatiosa sese offert planities a montium radicibus ad fluminis ripas excurrens; at solum non' nihil asperum,omni plantarum genere era sum, virgultisque omnibus prorsus detonsum, fit frequenti glarea , grandioribusque saxis re spersum; impeditum etiam Adduae ripis, quae pari libra cum aqua sunt et quod si magnae pluuiae fiant, lubrico &lacunoso coeno inaequalemee difficilem transitum praebet: Galauesia prae

sertim interdum exundante,quae in summis e orta montibus, & media inter illorum cacumi na per abruptas cautes lapsa, longo varioque

sexu , vorticosis gurgitibus per confragosas valles agitur, donec in apertam hanc fluminis planitiem euadat, ubi nullas fere, quibus contineatur, ripas habet, sed.paulum defosso solo, nec satis lato alueo, per glareas in Adduam se

exonerat. Extremam huius planitiei partem Galauesia intersecat, eamque a montibus diuidit, qua transmissa, collis non magna acclivitate promissas nascitur, passibus quingetis minusue, qua breuior est via, nullibi apertus, sed, undequaque multa succrescente arborum sylva, se agrorum cultu 'luestris ; ita ut non facile inistrorsum inspici possit. Vt autem se se iugum implicae , partim via se ostendit, partim latet; ita vero leni tractu attollitur collis , ut subinde in agrorum planities ex patietur, & frumenti,vini, aliarumque frugum feracissimus existat, vire

167쪽

I Demita Hieronymi Aemiliam

scentiumque segetum tu arborum varietate peramaenus. Ipsum clivi verticem Somascha i sidet humilis omnino Vallis Vicus, ubi ducenta ad summum capita recensenture aeris verosa lubritate, coelique clementia maxime insignis svix enim fide digna, quae de illius coeli temperieferuntur,videri possent,nisi longa incolaru qtas, vegetaque semper in longa aetate senectus, e dem confirmarent; qui immature:admodum

eripi putantur, si sexagenari j supremum diem

Clauserint, cium in ea aetate maximὰ agriculturae labores perferre, & caloris frigorisque vim, ac ceteras temporum iniurias negligere soleant . viridique senecta ad centesimum usque annum utantur: quam adeo amicam clii naturam,cum in alia multa, tum in ipsam loci regionem, tum in ventos referendam arbitror. Et quidem coulium habitationem saluberrimam non semel aia firmauit Aristoteles, ibique degentes duplo fere diutius caeteris vivere multis in locis experiamenta comprobant, quod scilicet non pigro, immoto,ac torpente coelo, sed ventorum flabris purgato, ac fere semper irrequieto utatur et nul

lius enim loci aer impurior, quam eius,qui agitationis expers est, propterea quod halitibus vaporibusque e terra quotidie remissis, pigrum illud c tum crassescere, fumidis foeculentisque spiritibus oppleri, & tanquam sordibus inquinariac foedari sit necesse; inde fit,ut qui sub illo vivunt hahitudine corporis fere nunquam bona viantur, colore omni firmae valetudinis indiceristituantur, maciemque perpetuam exi eo tra haut

168쪽

hant donec se ali in corpore intabescente longo morbo ad interitum ferantur. Quod, si vento rum appulsu N agitatione vapores illi S exli lationes dissipentur, aut, calore validiore flabrorum impulsione nato, concoquantur & e purgentΗr, tum salubritas coelo, & hilaritas aca cedit maxima. Quarum rerum Somascha admodum diues; quippe collibus undiq; enasce libas , peramna: & crebra ventorum agitatione aerem perpurgante bonae valetudini peror Portunae ventorum autem salubrioribus admissis, noxiis bonaeque valetudini aduersantibus caret. Et quoniam rapidis validioribusq; ventis optabiliores sunt,& iucundiores lenes remissaeq; aurae p. propterea quod aiunt multum ad Ioci salubritatem facere si vehementiores venti etiam si salubres obiectu montium aut sylvarum

prius refracti& accisi afflent,& quasi de longinquo itinere fessi aspirent:) ne hoc quidem commodu Somaschensi orae deest; quandoquiadem ex ea parte, unde ventorum vis maior exi

stere, & rabies erumpere potest, ita oppositis montibus ijsque sylvestribus est communita, ut,

omni saeuitia refracta, lenissimi adspirenr, molliterq; accedant: qJ etia cum voluptate fit,ubiq; enim densae arbores , quatientibus ventorum fabris, luxuriantem comam ita ramos inter se collidunt. ut eo ramorum foliorumque attritus aurae murmur perennis sibilusque gratissimus erumpat. Atque haec situs locique natura. Ad Hieronymum igitur, institutumque nostrum vereuertamur, exploratis,illo, uti diximus, alijs lae

169쪽

Cis, vicanorumque animis pertentatis, difficultatibus undique sub orientibus . nullus aptior Soma schensi iugo visus est locus, ubi tandem posita sedes, ει domicilium nostrae religionis est constitutum.

. in externos charitatis oficia.

p. III.

R Pud Ondatos primum diuertit Hierony-

o mus quorum aedes in area Somalchensi visebantur, pauperibus recipiendis per idoneae; postea Hieronymi, S sociorum usibus conduin Andreae Borelli liberalitate,qui unus m xime pium opus industria & pecunia urgebat, supellectili ditatae, sed Hieronymi institutis , felegibus longe ditiores redditae .In his enim domestica disciplina eiusmodi est constituta,qua in Iis domum hanc caeterarum caput ac praesidem deceret, a qua veluti a tonte: in caeteras uber riore derivarentur omnium exempla virtutum, et unde certa, ac firma, ct ubique sui similia via uendi iura, tanquam a capite omnes accerse rent familiae, purumque nostri instituti & disciplinae sotritum haurirent. Paupertas eminebat in primis, cum in victu ac vellitu , tum reliqua supellectili, quam pauperem & curtam exopta bat Hieronymus, malebatque reculam, quam rem familiarem sibi domi et se. Et certe victus Pertenuis erat, idemque aridus di durus ex eoc in genere

170쪽

genere maxime, quod rusticis usui esse solet; ac ne vel illa cibi tenuitate quippiam de pristino ardore deperiret, pius inducebatur super men iam Anagnostes, qui conceptum pietatis igne, sacra lectione inter epulas perpetuo aleret. Aia perioribus autem cibis ut cito assuescerent deis licatiores stomachi, natura & usu lautioribus assueti faciebat patiendi ardor, & mortificationis studium , quod supra modum inter eos feruebat; nouas semper faces Hieronymo subinij cienter & maiores flammas excitanter qui mirum se praebebat magiitiu in corporibus cais stigandis, & Patrum voluntatibus frangendis, teij ciendi ue appetitionibus, ut nonnunquam nimiam hominis seueritatem accusarent & asinperitatem; de quidem veteris Adami commotiunculis interdum excitabatur, quibus posteac diuinae gratiae beneficio sedatis rationabile omnino obsequium ab Hieronymo deposci omnes fatebantur. Insignem hanc corporum v Iuntatumque mortificatione comitabatur obedientiae & humilitatis studium; quarum virtutum feruentissimus Hieronymus sibi non dissia miles alios volebat. Ad haec diurnae,nocturnaeque precationes, quotidiana etiam de rebus diuinis commentandi spatia nunquam intermitatebantur, sacrisque libris iucunda pabula animo assidua lectione quaerebantur: ac,ne perpetua quiete languerent, snbinde laboribus etiastangebant corpora ; atque haec quidem domi . Foris vero sedula opera nauata proximis, ac plurima animae ct corporis collata subsidia tum Κ aegris,