De vita Hieronymi ÿmiliani Congregationis Somaschæ fundatoris libri 4. Augustino Turtura eiusdem Congregationis clerico regulari auctore

261쪽

labatur, medendique peritos diu ancipites inacerti eventus exitu detinebat;ad grauem autem corporis morbum, grauior etiam mentis aegri tu do, phre nesis scilicet, addebatur, quae aliquot dies hominem tenuit: in manifesto tamen delirio non deerat illi qualiscunque dicenda pietas; a Medico enim adiri se non patiebatur, nisi antea de genu ibi ad eius lectum quinquies ora

tionem Dominicam, & Salutationem Angelica fecitasset magnum certe insitae probitatis argu mentum,ut nariara, quae in eo genere morbi se maxime prodit ad ea pietatis officia prorumperet. Aegro igitur permultos dies grauiter confictato, tum morbi improbitas omnino erupit . cum adeo misere iacenti nullam prorsus reliqua esse vitae spem medici uno cosensu affirmarent, etsique tanquam medicorum sentetia plane d posito,extrema funeris pompam nostri appara rent: &non una in Ecclesia eius salutis causa

indicta esset a nobilioribus Ciuitatis supplicatio. Cum igitur ad sanitatem mens aegra redijsset, sacro iam pane Uiatici nomine refecto , &aliquantisper orationi intento, Hieronymus noster, cuius sepulchrum non mulco an id religi nis causa adierat,animo occurrit, simulque voti

cocipiendi mens est data, quod ille statim hisce verbis nuncupauit. Bone Deus, si pristinet redis dantur vires, lucisq; usura addatur labent suitae, me servi tui Aemiliani ordinis nostri auctoris vitam scripturum recipio; re si Religionis meae Pr ses,diu in liue voluntatis Interpres annuerite Voti etiam religione me obstri ago. Mirum di

262쪽

tu; vix concepto voto, in Hieronymi obsequiu, remisit se morbi vis caeterisq; de eius salute deseperantibus, unus aeger certissimam vitae & sanitatis spem illico concepit; nec ea frustratus, siquidem in dies imminuto semper morbo, citis' si me conualuit, ab omnibus desperatione in adinmitationem conuersa . Vix morbo releuatus,

promissis stetit, & summa eloquentia ac pietate Hieronymi vitam italico sermone coscripsit,

cuius meritis acceptum vitae beneficium refert. Atque utinam par exitus alterius infirmitatis

fuisset, qua idem Pater hoc ipso Anno Venetijs

occubuit, ubi morbida quaedam, ac pene pesti fera Autumni vis desaeuire visa est, mense praesertim Octobri, quo longe plures solito, morbi tabe consium pii dicuntur 1 decimo septimo igitur Cal. Nouembris infirmitas Patrem inuasit, quae satis aperte periculum vitae intentare initio ostenderet,adeo etia offenso stomacho,vi,quid quid ingestum esset, continuo & magno impetu egereret : sed, validioribus remedijs statim adhibitis, ita videbatur repressa aegritudinis vis, vela premo etiam discrimine satis obuiam itum,&periculum certissime propulsatu medici in primis arbitrarentur is immanis enim illa stomachi ostensio conquieuerat, nihilqi iam morbi supererat, nisi tenuissima febris, quae viginti nouem dies: gru,sed leuissime admodu tentabat; semper tamen recuperadq salutis ostentata spe, Medicis ecia nihil praeterea mali futurii dictitantibus. Cu ecce, nihil minus illis nostrisq; opinantibus,de repete collapsis viribus,tanto corporis

263쪽

13 3 De illa Hieronymi Aemilianὶ

languore correptus est, ut nullam in partem se mouere posseti febriculaque in luem pestiferam versa biduo hominem estinxerit . Non tamen imparatum supremus hic casus Patrem inuasit, nam per eos leuationis dies, cum eius salutem omnino in tuto positam omnes isti certissime affirmarent,iamque periculo liberatum , citissim8 ex omni morbo emersurum dictitaret, di Mediaci in primis secunda ac prospera uniuersa deis

nunciarent; una tamen illi impendentis mortis facies ita oculis semper obuersabatur, ut nihil minus,quam de vita cogitaret.Quare nullus nisi de morte sermo, nulla cogitatio; patientia autetanta morbi molestias perferre, ut non obscura vicinae migrationis praeparationem plane ceruneres. Diem suum obijt quintodecimo Kale das Decembris maiore certe quam in praesenti explicare queam, totius Religionis dolore &incommodo; quam ille assiduis concionum laboribus in primis Italia Ciuitatibus,solida suggelli gloria, non parum illustrauit, & singulariterum agendarum prudentia tum in supremo magistratu, quem inter nos magna cum laude gessit,tum postea semper magnis in rebus prae . clare adiuuit. Ingenium illi erat vividum & excellens , animus excelsus ad magna quaeque Beardua factus, mores suauissimi ac plane amabiles, aspectus venustate simul & maiestate decorus, semper hilaris ac renidenti persimilis. Cotera suo loco uberiori stylo tradet historia Religion is; haec ego pauca praecurrens, quo communem acerbissimi vulneris dolorem aliqua ei: parte

264쪽

parte lenirem ;i ad reliqua de Hieronymo re

meroomi in Deum charitas. .

- . . . . .

PR meritarum rerum intermissa narratione, maiori,credo, cum legentium utilitate, ad c testes Hieronymi virtutes explicandas, stylus reuocabiturivi enim supeliora admir tionis plurimum habeant, quae legetium curiositatem alit& prouocati ita haec imitationem excitant Macuunt, qui sacrarum historiarum fructus solet esse praecipuus. Ab ea autem virtute libet scribendi initium sumere, quae nobilitate inter cae teras & dignitate princeps est, ardenti scilicet& eximia in Deum charitate, qua una in primis adeo excelluit Hieronymus noster, ut uniuersa huius virtutis seu indicia seu partes in eo pluri-imum enituerint. Frequens primo loco, atque adeo assiduum orationis studium in eo filii, ut in plures horas supplicationem quotidie produceret;quantumque huic exercitio diurna proximorum ministeria & institutio interdiu deis traxissent: tantumdem,nocturnis spacijs somno ereptis,sarcire studeret; iamque illi erat perfamiliare, non modo bonam noctis partem orando traducere, sed integras etiam,nixis genibus supplicando insomnes transigere; idque praesertim cum aegris in Valetudinario, aut suis domi ad necessaria ministeria ad uigilaret. Illud vero de asseribus aut etiam nudo solo somnum cape- Ie

265쪽

re neque, positis vestimentis . si ideo factum in terpreter quo citi us expergisci, expeditiorque ad orationem excitari posset; non longe a vero aberrem, qui suam huiusmodi quiescendi rationem ab alijs etiam Sanctis Viris solius orationis caula esse susceptam; Sancta enim Elisabetaset alios omittam in Lanigrauij Turingiae principis

uxor super pauimentum distento tapetulo cubitabat, ne mollius iacenti arctior somnus horas interciperet orandi. Atriensi non multum erat in Hieronymum conquirendo, si vocaretur ad ianuam laborandum ; nisi enim communibus exerciti js,vel puerorum institutioni occupatum inuenisset, certum illi erat, ad orationis locum hominem conuenire.Qua ex longa frequentique cum Deo' collocutione , & consuetudine tam

facilis ci prompta inerat illi in Deum mentis

eleuatio,ut ex cuiusque creaturae aspectu, vel nouo rerum obiectu, aut etiam inusitato aliquo euetu,in Deum facillime raperetur;&,quae alios mei te abstractos, euagationum molest ijs a Deo abducerc consueuerunt, ea uniuersa quasi supernae

ascensionis gradus Hieronymum semper in Deuagerent. Orationum autem eius fructus non tenuis aut contemnendus erat,idque sae pius tum aegrorum, tum recte valentium commodo est cis

probatum. Sed aliud ,quod ad orationem etiam faciat, nouum placet afferre experimentum. Caaliquando Somaschae in Arcellata hora quotidianis precibus vacaret, omnisque circa familia effusa de more adesset; tam pium pietatis opus non ferentes Inferni hostes, inter ardentes. omnium

266쪽

,, Congr. Somaschae fund. Lib. IV. 2 r

omnium preces, pueros inuadunt impurissimi, spiritus , eosque ita versant, ut in risus cachin. nosq; soluti, in turpes obscoenasque voces, in iocose scurriliterq; dicta erumpentes, pia orantium studia interturbarent. Intellexit illico Hieronymus, unde vocum insolentia,& insuetus existeret risus . Quare ardentiores in preces fusus, adiurare funestissimas hestias, ut illinc fa . cesserente Christi nomine imperare, ut pueros, in quibus nullum ius illis esset, liberos sinerent, di sine cunctatione loco se proriperet: nee minra , Hieronymi precibus inde exacta Inferni

monstra, nunquam rediere . Non tenue certe in Deum charitatis argumetum tam frequens, ditam uberi cum fructu, orationis exercitium . Tantum porro caducarum rerum cotemptum, Stantam terrenarum omnium abdicationem,

atque obliuionem, an absq; eximio aliquo, &flagrantissimo eiusdem virtutis ardore existere potuisse putemus p Nunquam certe adeo sorderiscentibus terrenis, superna expetuntur , nisi diuinae charitatis dulcedine suo in fonte degustata: Hieronymo autem adeo ista vi luerat, ut nulla iam Patriae, nulla Affinium, nulla harum rerumentio aut recordatio apud eum vigeret et quin

nihil molestius, quam si quis de his sermonem mouisset; omnia enim perosus, nihil nisi diutisna illi sapere videbantur. Sed nullum forte illustrius ardentissimae in Deum charitatis argu mentum erat ingenti illo dolore, quo ex diuina ossenta afficiebatur,& peracerbo animi cruciatu,quem,numine laso, experiebatur. Est qui

. et iuramento

267쪽

242 2 e mira meronymi semiliani

iura meto affirmet, a Soma schensibus iam granis daeuis octogenariis nempῆ, testibusque oculatis audiuisse,quod subiiciam. Duo fratres Somaruchensesne, an ex alio Uico, non proditur: m

tuis ac diuturnis impliciti discordiis, odiis inter se capitalibus dissidebant; cumq; alter Ver

curagum peteret, alter Vercurago Somascha in

rediret, in ipso cliui descensu sibi occurrerunt: virtusque ad alterius conspectum, mota ira, e citati vindictae motus , effervescente scilicet circa praecordia, totoq; corpore ebulliente sanguine; inde atrox & plena periculi exorta rixatm primo verbis agi coepta res est, sed ita, ut inter iurgia di minas, alter alterum maledictis de iniurijs lacesseret, impias omnino, se immanes, prout ab huiusmodi hominum genere fieri assoisiet, in Deum sacratissimamq; Matrem blasphemias frequentissimas uterque effunderet: vi primum duo illi obuiam se habuere, forte superuenit etiam Hieronymus cum alijs; initioque contentionis audito, accurrit, medium se interponit , hortatur se rogat, iras ut deponant, a blanphemiae scelere linguas eoerceant. Quid aiebat Hieronymus quid mali commeruit Dominus noster quid sacratissima Virgo e qua in re u his damno aut offensioni fuit λ ut tam diris a vohis proscindantur execrationibus p Cumq; vioderet clausas esse monenti aures, se hortationishus ac precibus iam obduruisse pectora; ille,qui horrendum blasphemiarum sonum amplius feris re non posset, tantaqne numinis iniuria pland

disrumperetur, eodem in luto, ubi erat, genu4Po ait s

268쪽

cin . Somasichaefund. Lib. IV. 243

ponit; & vos , inquit, a tanto blasphemiae scelere, vel admoniti linguas non continetis pen ego in me ipsum ulciscar scelus vestrum , tuam dirae blasphemiae poenas, ego coelesti, ut potero, occurram vindictaea; tum os infigit luto identibus

Carpit,toto ore coenum versat, mandit,& denti

bus terit; ad eosque iterum, non sine lacrymis tuestris vos, inquit,linguis te ore plusquam sacri- Iego malὰ Deum Beatissimamq; Virginem accipitis r ego lingua oreq; meo tandiu coenum volutabo, donec a diris desistatis,laesoq; Numini satisfiat: cumque ita fle lutum ore sumere, de veluti dentibus mandere, illosque obiurgare Pergeret, non tulit diuina bonitas, ut tantus de Numinis mi uria conceptus dolor, se tam nobi- Iis ad eam auertendam Hieronymi conatus irinritus concideret: siquidem illi tam raro in s Ientique facto vehementer permoti; stirpore defixi haesere, irarumque nonnihil restinctis ard

ribus, maledictis etiam abstinuerunt: tum Hi ronymus pacem expetere, pacem urgere per

Christi Domini Beatissimaeq; Virginis merita, pacem implorare de deprecari: hoc santissimis

illis numinibus tribuerent, aiebat,quae tam di- .ris execrationibus foede laniassent; ut, poenitentiae satisfactionisque loco,pacem in irent,pacem darent; nec aegre Hieronymi factis de dictis, obdurata pectora sunt emollita, positae irae, sublata rixa, ut,non sine mutuis lacrymis, gaudioq; reconciliatione facta, in fraternam consuetudinem statim redierint. Ita inueteratas iras de

dira blasphemiae crimina inusitata. ad eum die . x Hier

269쪽

244 Dd vita Hieronymi Aemiliam

Hieronymi poenitentia castigauit & sustulit. Ee sane asperrima quaeque prompto libentiqu8 animo sub ijsset, vel leuissimae in Deum offensionis propulsandae causa; adeo ille, laeso Numine, intimis animi doloribus discruciabatur, cuius rei

causa postremis praesertim vitae annis maxim Pere affligi, ac pene profligari videbatur; cumqς Corruptiis imam illorum temporum vivendi licentiam diutius ferre non posset,& emendatam christiano homine dignam morum disciplinam in omnibus auidissime expeteret, in eam rem breuem quandam ac simplicem confecit orationem,quam a pueris sub Missae Sacrificium, &inter alias preces quotidie recitari voluite eam orationem hic ego, eadem styli simplicitate I tine factam subtexam, sic autem habet. Dulcis Pater noster, Domine Iesu Christe, rogamus te pro tua infinita bonitate , ut totam christianitatem informes & dirigas ad eam norma sanctitatis, quae floruit temporibus Apostolorum tuo rum . Quae precationis formula in praesenti etiai pueris orphanis inter quotidianas orationes

usurpatur. Sed cum non modo in meliorem l cum res deuenirent, verum etiam,prauoru dogmatum pestilenti amante viru,&nefaria insa nissimarum opinionum licentia, in summam perturbationem incidissent tempora illa, & ca tholica disciplina multis in locis immani perfidorum exagitata furore periclitari, frangi, ac omnino profligari videretur: tabescebat Hi ronymus in tam dira temporum calamitate,

nec sine lacrymis intueri poterat Ecclesiae na

270쪽

uem , commune salutis perfugium, improbiisse morum hominum audaci remeritate, grauissimmis aduersae fortunae fluctibus misere iactari, atque affligi: cumque multo maximam ulto .grauissimam ex eo contraxisset molestiam, tammen quotidie magis contracti doloris vehementia ex improborum desperata salute, absum hatur,neque ulla voluptas impressam.animo s licitudinem leuare poterat: quin longo iam aerumnarum,& malorum concursu defatigatus animus, cum ad obrepentem moerorem opprimendum deficeret ; ipsi etiam corpori suprema aegritudinem attulit,quae ab animo in tanta molestia,& graui moerore diu versante, frequentet existere solet. Atq; ita Hieronymum aerumna rum acerbitate debilitatum, di doloris angore victum,bona valetudo, ac postea vita dereliquit; ut non immerito ardenti potius catholicae si dei zelo, &acerbissimo diuexatae Ecclesiae dolore quae ardentissimae in Deum charitatis indicia sunt manifesta quam morbi vi credatur eae i. s

Eiusdem Charitaris proximos. p. VI.

Ed non in ecunda erat illa in Deum chartistas,& sterilis; nam amor Dei,ut inquit Sanis somn. iactus Gregorius, Amorem proximi generat, amorem proximi calefacit amor Dei. Amothic porro proximi & ipse multiplici sobole germinans , late admodum in proximos ipsos sesea effaadit,