Collectorum medicinalium libri XVII. Qui ex magno septuaginta librorum volumine ad nostram aetatem soli pervenerunt / Joanne Baptista Rasario ... interprete

221쪽

M E s. thius qui ad nos uenit, se quidem magna corporis commistendi libidine teneri dixit, sed in concubitu semen

nota emittere, flatum uero multum efflare in hoc coniectura consequutus sum ex siccitate malum existere: id quod indicauit curatio nam cum primum uictu iu-mido ali coepit, latim semen emissit Iuvenis uero Milesius, qui annum sorte natus erat secundum &vigesinatam, aiebat se inconcubitu emittere genituram non posse, at in somno magnam eius copia excerni is mihi uisus est ob multam humidam pei frictionem non posse concumbedo foueri, calfieri, in somno uero nimi una calesieri, quatenus somni id praestant, ut interiora calefiant,&eXteriora pertii gerentur ideo labores ei satis

fuerunt ad curationem, equitatio scilicet medicamen tumuero, testiculus Castoris epotus relio uademque uictus ratio omnis, sicci calida. 'FINIs 4 Ex TI LIBRI.

222쪽

ORIBASI MEDICI

corporum se hones evacuationis Di Igeant ei l taleno. P. I.

Vi plenitudo duobus modis sat,

atque dicatur, uno cum ad uires altero cuna id capacitatem uasorum humores continctium resertur; utrique opus est evacuatione, siue in eo rotante homine, siue sano fiat. ue in admodum enim qui onus oestat, non protinus simul atq; grauatur,4 fatigatur iam cecidit ab eo est uictus ita etiam ubi uires apicnitudine grauantur, fieri potes , ut homo nondum egrotet . quidem nonnulli, qui consueta adhuc munera obeunt, sentire se alia graues , pigros, segnes , atque ita, ut aegre moueatUr saci , plenitudo est, quae ad uires pertinet ueluti cum pollexercitationes tendi vidcantur, non parua nota est alterius plenitudinis, qua nonnulli κατα et ἴγχυμα uocant quia in humoribus per uasa infusis consistit, atque intelligitur . sensus autem ulceris speciem reserens, in toto corpore prouenies, ac praecipue in motionibus, mali

succi est soboles, atque progenies qui quid plerisque consuetas etiamnum actiones obeutibus aduenire conspicitur quandoque autem in quibusdam corporis partibus , non in tota mole, apparent indicia allectionum, quae in illis partibus sunt, simili uiis, quas in toto cor pore consistere dictum sit ac quandoque solum caput grauari sentiunt, aut quendam ulceris sensum habere,

223쪽

aut nausiculos temporum intendi, idci aut simpliciter aut cum maiore calore coniuncto sic quoque in iecore liene, uentre costis,o septo rasiuerso rauitatem saepe sentimus. Simili quoque modo in ore uentriculi aut grauitatem, aut absurdum aliquem sensium percipi mus ad haec, dolores in parte quada infixi, uel ob humorum coplam,quae consertim ingruit, uel ob spiritum saluosum euacuationem dicant quemadmodumetiana faciunt, qui ab acta humore partem exedente atque ei Odente excitantur. Sunt etiam qui ab intcmperie nascantur: ex is quidam ab ea sola citi a humore alii uero cum humoribus ergo in his omnibus, quae dicta sunt infestantium humorum , aut uaporum euacuationes ab his a flectionibus hominem libelant non prorsus tamen uenam secat opus est essed satis est tum purgare, tum fricar tum lauare, tum aliquo medicamen to uti quod per halitum euocet. Deinceps i itur que- nam flectiones uenae siectione iuuentur, explinamus. a citones uenae sectiorie dioe t A P. I consueta munia adhuc obeunt, sed rit 'eps

aliqua pars, aut totum corpus in eis rauatur, aut tenditur, iis necessaria est evacuatio. Si uero per aetatem ne que pueri adhuc sint, nec iam senes, consilium de secatio auena inibis: habita tamen praecipue ratione Dii marum Intentionum, hoc ell, quantit itis, qualitatis o plenitudinis , roboris aut imbecillitatis uiriti deinceps uero naturalis totius corporis habitus, itemq; anni temporis, regionis, uitae ante actae tum utru copia siculentorum, poculentorumq; ,&praesertim ualentis materia , quota a flectus est, se expleuerit.&quibus motibus uel consuetis, uel non consuetis,se mouerit quas :excretiones habuelit, aut praeter consilietudinem compelcuerit ad haec autem omnia, no gracilior, aut crasssior sit ellectus. Sane utriusque plenitudinis quantitas ex propriorum norum magnitudine sono licetur. quanto enim grauior sibi homo uidetur, pelapicula est, plenitudinem quoad uires tatum auctam ese eodem clmodo,quantum tentionis sensus auctus suerit, tanturi quoque

224쪽

busdam κατατο γχυμα uocari diximus. Vtrius lue uero

plenitudinis qualitatem partim ex colore cognosces, memor colore ira humorum esse, siquidem modice totum corpus calore, frigore i , externo flectum fuerit: partim uero ex iis, quae natura humorum sunt coniuncta frigidiores enim, Tigidior totius corporis sensu ssequituri calidiores,calidior humores uero, tui in uenis aceruantur, tumor iasiorum distentio eos qui in carne, sensus in ea aut grauitatis aut tensionis, sicut etiana caliditatis, aut frigiditatis consequitur porro facultatum nos dis pensentium infirmitates ac robur propriis actionibus iudicantur ac uoluntariae quidem in neruis, horum principio cerebro pulsantes uero in arteriis iordes ex faculiate uero, qua bona nutritio sit, aut color bonus, aut malus, tertia faculias, qua nutrix

est, quam a iecore proscisci ostendimus, cognitionem sortitur ubi ergo adsint plenitudinis signa. seculiates ualentes D int tum si uidelicet allectio tensionis sensum referat; nihil praeterea attendens me nam inci

des ac mulio etiam magis, si sensum reserat inflamma tionis. Si uero in sest plenitudo gratians sit, non semper sanguinis est facienda detractio contingit enim, ut crudus humor in corpore sit collectus, in quo diligenter est aduertendum , quantum uires robustae sint,&quantu humor ipse sit res geratus etenim exolutae ab huius nodi assectionibus uires, adhibita sanguinis is sione in extreinum recidere malum solent: ut restitui postea nullo modo possint quod ubi factum est, periculum non mediocre consequitur ac praesertim si se bris accedat statu aestitio, stomaclio male allecto, 'obo corpore molli suapte natura, temperi humido. huiusmodi enim homines per halitum digeruntur,&celerrime animo linquuntur, etiam si non magna febris inuadat. Si uero nihil horum sit, caeterum hyems sit, regione natura frigida, atque hominis natura frigidior, iis totu corpus uenae sectione grauiter refrigeratur, nonnulla etiam symptomata accidunt, quae ex gra'

225쪽

tibus, potionibus humorum crassitudinem incidentibus , modice calefacientibus nam quae uehementor calfaciunt, ea tum uires dissoluunt, tum etiam febre adaugent. Quicunque autem anguine per sputum reiecto nunc tu idem curati sunt illi quidem, sed ain habent structuram in partibus thoracis, atque pulmonis

ut si uel paulo plusculum sanguinis Clitoatu sit

aut alis alicuius osculum reseretur, aut uas ipsum rumpatur, iis etiamsi nondum ullum in corpore sum to in extet, tamen ineuiue uere Linquis mittendu est nuli quoque modo iis, qui facile in comitialem morbum, uel poplexiam cadunt. eodemq; naodo si alicuiali morbo obnoxium homine o nouerimus, ut periplaeumona pleuritidive , aut anginae , melius est

prius uenam secar quam expectare, palmuod eui dens sympto in plenitudinis appareat. Ad eunde mo-

gis melancholici uideantur omnibus etiam, quos in gulis annis morbi, qui ex plenitudine ori a tui , in παte solent exercere, ineunte ueremittendus a nouis est

ad quod etiam faciendum est in iis, qui eius noli mo bis uerno tempore corripiuntur. Homines enim experientia edocti sunt non a se ipsi solia, sed a iumenti utile

esse, ut priusquam aestas incipiat subii Esi,

nem mittant inemores quibus morbis capi soleant cum repete calida aestas adueniat ea enini tot nem

v protendit 'fundit 'tanquam ebullitio aquan

quam moderatus contineatur, sed uel eas rumpat, uel pat, aut inflamationem, aut rysipelas, aut tale quem piam morbum gignat. etenim cum multo plures, tum uero etiam maloics, quam sint morbi lethoricta humorum fusione progignuntur. Qindam aute sunt oculi in becillioribus, qui affectionibus, qu: e scotoma 'O cae

226쪽

car nominantur facile corripiuntur, quos etiani nitio Ueris euacuare oportet. prius tamen co siderandum elinobis, quid in eis aceruetur si quidem nonnulli amarae bilis succum copiosius, quam reliquos, colligui nonnulli melancholicum, aut pituitosum nonnulli uero

ex aequo omnes coaceruat in quibus abundare sanguis dicitur hos ergo omnes uacuabis, sicut etiam poda :ricos, arthriticos initio ueris . idq; aut medicamento purgante, aut uena sectione. Porro uena sectio non solum cum plenitudo est, eaq; siue ad uires , siue ad uasorum, quibus succi continentur, amplitudinem pertineat , sed etiam si plenitudo nulla sit, magnopere pro dest initio inflammationis , quae uel ex plaga, uel ex dolore, uel ex partium infirmitate oriatur. Si Quoque naagnus morbus expectetur, sanguis omnino mittendus

cst etia si plenitudinis signa nulla adlint, habita tamen

ratione aetatis, anni temporis, uirium. Itaque tria sunt , quae agnitionem continent, morbi magnitudo aut praesens, aut immines robur uitium aetas omnis praeter puerilem atque senilem qui scopi satis sunt aduenae sectionem indicandam . neque enim ubi tanta crudorum humorum copia accumulata est, ut secadam uenam prohibeat, ratio reprehenditur quia iis uirium robur non adest hoc i indicio est, non posse eos sanguinis ferre missionem , cum una cum totius corporis colore, qui ita sit redactus ut non indicet abundare sanguinem, pulsus quoque in uehementia S magnitudine an aequalis est, imbecillibus iartiis in ipsa inaequalitate exuperantibus. Nunc uero de utriusque plenitudinis notis consideremus an ubi cae in homine solita murata Obeunte apparuerint, mittendus illi omnino sit sanguis , an id necessarium non sit, ubi nulla ni agni morbi fuerit expeditatio ina id uero ego in hac re sentiam, noctis cum pe adsueritis, cum sanguinis missione suaderem uel podagricis , uel articulorum dolore laborantibus , uel morbo comitiali uexatis, uel melancholicis,

ac iis , qui sanguine prius expulsent, aut thoracis structuram sortiti essent ad aliquod tale malum contrahen-

227쪽

dum idoneam aut scotona alicis, aut qui anesina continuo corriperentui, aut pulmonis, lecori uitii, sent obnoxii aut uehementes lippitudines paterentu aut, ut uno uerbo dicam, aliquo magno morbo ni rnerentur nam in his omnibus ense missionem fan-gum is aecellarium est remedium quae statim bos ii multa atque aetatis habitam rationem dhibe tui . iii quandoque non memorentur, subaudiendae tam atqui nihil huiusmodi ante sunt passi, omni uira5; coi poris partium culpatam structu am nacti sunt ii eis duplicem euacuationis rationem subieci se co nou

s p en quidem sectioiae, uictu siti iti

multa frictione. babaeis, deambulationibus at Jue altis motionibus,&item unctionibus et u

aerendi uis est, statim exhaurire plenitudii, e. l

itis forte crassi anguinis redundantia tibi ades uidea ur talis enim maxime est melanch oheu, a 'uer crudorum,quos uocant, humorvin C eminii redundantia melancholici tui oris p r stat uenam alacidere aut certe ut medicantento athuim

panto at ubi iudi succi exuperant, antequam morbuanta plat caute euacuabis ubi uero febris iam a cedi ut antedlXi, nequaquam. erit uero indicio color eo rum pluit betas, aut ex paludo albus omnia otiusquam ruber nemo pulsi tu aequalitas. Si uiro etiam' talis plenitudo multu excreueri tum tornoris cum

bus sit,' uenam audacter incides, etiam si ora uen ante morbum experti non fuerint fer entia: notestu una Ob haemorrhoidum inanitionem nondum passi Visertim in thorace uideantur eis omnino uenam celerrime secabis. Idem me en redemi

lieribus, quibus menstrua purgatio sit es est, intelo lexistis

228쪽

212 LIBER lexistis .enimuero in eis non proroganda euacuatio: ueruntamen uenam scindere non est necesse, cum naalleolorum scarificationes ei, quod superuacaneum est, euacuando satis est possint cum alioqui uim etia quandam habeant mensium ciendorum , non secus quam uenae in malleolis ac talis incisae plenitudines enim, quae ex mensium retentione sunt ortae, per crura uacuabis, siue secare uenam , siue cariscare oporteat. Reuellere autem mulierum purgationes secta in cubito uena solet. nam quae candidiores sunt, tenuiorem aceruare senguinem consueuerunt iccirco a malleolo rhina scari sicationibus maxime iuuantur . nigriores uero uenam secando curato. siquidem eae crassiorem, ac magis melancholicum sanguinem coaceruat. quod magis etiam

facies t ma :nas habere uenas uideantur id quod gr. cilioribus ac nigriotibus solet plerunque contingere, ueluti carnosis&candidis uenae insunt exiguae in quibus praestat malleolos cari iacare, quam uenam incidere: quippe cum hae paruas in cruribus uenas habeant: ut licet etiam rite secentur, quod iustum tamen sit, non

suat multe uero sanguinis copiam non paruam habet, sed extrem sunt tenues alia contra, crast , sed parum habent sanguinis . Ac mulierem quidem tenuissimam, cui iam octo mensibus suppressa menstrua purgatio fuerat,non modico sanouine detracto ad pristinum statum breuissimo tempore perduxi primo enim die sesquilibram, secundo Ibram, tertio non multo plus quam selibram detraxi in hanc uero sententiam adductussim

cum eius uenas eminentes consipiceiem, qu u sanguinishuid plenae uidebantur. Caeterum non contemnenda est uens sectio,i quam auxilium reuellens non sit,cum me persaepe uideritis in sanguinis e naribus eruptione, cum ea uehemens sit, ea usum protinus effluxionem sedauisse. Conuenit autem no usque eo sanguinem educere, ut ad extremum casum uirium perueniatur; sed quoad iusta mensura uideatur educta, prorumpentis sanguinis impetus ualidus perseueret: uena in cubito siccanda est

229쪽

QVi sus multa euacuatione opus est, uires autem infirmae sunt, in iis partim euacuationem praestatu cum parum sanguinis detraxerimus, iteruin, ac, si lubet, tertio eundem mittamus quemadmodum me quoque fecisse in ijs,m quibus crudiorum humorum inerat copia, coiispexistis . nam ubi parum an uinis detraxi, protinus melicratum exhibeo probe coctum cum aliquo attenuanti medicamento, utput hyssopo, aut origano, interdum etiam nepita, aut pule io'

aut certe cum melicrat oxymeli, aut xv VcV at

qtie ita sanguinem iterum inuo, quando tu autem

eodem die, quandoque uero postero in quo rursus dato siquo ex praedictis medicamentis, teli aliquid fanguinis detraho ac tertio die quoque idem facio,ubi aliquid simit ter dedero. Verum ubi eruescentis fano uinis copia redundat, acutissimam sebrim accendens, euacua

que ad animi defectionem,uirium robore doli renter inspecto: quemadmodum scio quibusdam sex si binde heminas, aut postero, aut tertio, aut quarto die fuisse detractas qua loque etiam primo die, cum febris in princi pro noctis, aut medio incepisset probe autem concocta sui sient quae pridie comedissent non ullis uero pridie inaequalitatein aut mi auitatem, aut capitis, aut alterius cuiusdam partis dolorem seruire sequerentibus ac proinde parce comedentibus, ubi febri praecedente nocte inuasistet, memini me primo etiam die fano uinem detraxisse . nam in quibus copia seruentis fanuvinis apparet, dato operam, ut eum qu celerrime uacues priusquam in principem aliquam partem irruat qua ob rem etiam de nocte uenam incidere ne uerearis nam ita affectis aegrotis expedit, usque ad animi desectionem ut diximus, anguinem mitti Novi enim ex eis quosdam exanimi deseditione necessario res rio ei atos, madoribus toto corpoream uentibus, Maluo citata,celeriter morvo liberatos Praeterea in maximis inflammationibus, uehemetissimis doloribus nullum maius remedium

230쪽

Oporteat Euacuandum autem est usque ad animi desectionem, sed non omnem . neque enim intelligendum cst de ea, quae aegrotis ex timore contingit neque de ea, quae ex mordacibus succis os uentriculi obsidentibus oritur cum hic quoque animi desectionem gro ii pati soleant uerum talis animi desectio non est uni ciens mensura uacuationis: qu contingit quandoque ante, quam conueniat quemadmodum febricitantibus quoque saepe usu uenit, ut inter surgendum, uel residendum animo linquantur animi igitur defectio, quae a tione euacuationis sit, si mensura evacuationis in ast ctionibus antedictis Mentem uero adhibere oportet, utrum purgationem ferant, pulsus eorum contingen do,dum sanguis adhuc fuit sicut in aliis omnibus,quibus sanguis mittitur, facere consueui ne forte ignarus pro animi desedi ione mortem asteras.

De mensura evacuationissanguinis C A P. II I I.

Stain Ni m est, dum propositi scopi huius pr

sdi augentur, maiorem uacuationem indicari: dum aer non augentur, tantum detrahendum de sanguinis

missionc, quantum illi fuerint imminuti Morbi autem magnitudo,& robur uirium pii in scopi erat sanguinis detrahendi quibus utrisque scopis praesentibus, perspi

cuum est, ut ante diximus, nullam esse crudorum humoriam tantam, talemq; plenitud mem, quae inhibere hoc auxilium queat deinde uero spectandum est, quaesit naturalis hominis temperatura . nam quibus amplae uenae sunt, qui limodice graciles sunt, nec albi, neque tenera carne, copiosius euacuabis cotrarios uero, par' eius quippe qui exiguum habeant sanguinem, eo rum caro facile per halitum digeratur qua etiam ratio' ne pueris non est secanda uena usque ad quartum deci naum aetatis annum post quem, si magna copia sanguinis congesta se uideatur, tempusq; anni uernum sit, regioq; natura temperata, iue sit natura bene sanguinea, sanguinem minues id quod multo etiam magis facies,