장음표시 사용
21쪽
al& Auenmus.Collig. cap.ε. laxat Aeni in membra,calorern naturum ii besat, grauat caput, stirpidos,socordes, obliuiosos, ad vitia procliues reddit,atque subeundos labores res
e libero homine dignas hi scipie-das pigros, Z inutiles. Maxime vero somnus immodicus indiςna res est ijs, qui se bonarum artium studijs cedi scrunt, tum quia non iacet in modi lecto sapientia; tum quia non
decet sapientiae amatores meliorem Bvitae partem, quae in vigilia consistit, mortis imagine comutare,& visam,*:ς homini tam bt uis contigit,bre uiorem reddere.
Haebuit certe vigila di exemplum Philosophis eorum princeps Aristoteles, qui teste Laertio in eius vita cuin se ad qii iescendum componeret , solitus ei at aeneam sphaeram tenere in manu, pelut iubiecta: eo consi:o , ut cum dormientis ma- C x. & de Hiit anim cap. io. Ac de a
Itaq. recte Seneca lib. 2α. Epist iis . eos reprehendit; qui, ut quidam in eadem urbe Anti es noctes vi Iant, dies dormiunt: quos appellarlychnobios, id est,tuccinarios: attineiusmodi homines contra naturam viuere. Quod factitasse Heliogab
lum Romanum Imperatorem, test tur Lampridius in eius vita. fmniti omnibus Mimalia u
Conuenire autem somnum omisnibus animantibus , rsuadet tum communis eius ne ilitas, tum
authoritas Philosophi, hoc in lib. cin* excussum pondus in subditum vas aeneum decidisset sono illius excitatus studium repeteret . Sed quid mirum,fecisse id Philosophum, cum smile quid passim obseruet gruum respublica; ut scripsit Plinius lib. io. Natur hist: cap. 13. & Plutarchus in
Iib. de anim. industr. Dum enim ce terae capite subter alam codrio qui risomnoq. indulgent. ynaquaeq. ea rum per vices nocturnis temporibus lex uias agit, lapillum pede sustinens,qui laxatus Iomno,& decidens indiligentiam coarguat.
Illud hic adiicimus: cum salubris
somni ratio multis conii et rebus, nihil ad id tantopere curandum , qu m ut temporis ratio habeatur. Est autem aptissimum somno tem Ius nocturnum,propterea quod i p. um noctis silentium quietem adu cit,&circumfusi aeris frigiditate innatus calor facilius sese colligit, &ad interiora reuocat: cum sotnnus, vi Aristoteles capa. huius libri asserit,anti peristasis quaedam sit naturae conueniens. Nec inscite Naso poeta Itb.etrans .rm. I i . regiam somno mdificauit prope Cimmerios,quorum. regioni fingitur nox atra perpetuo incubare ; t cicate Tullio 4. Tusc.
huatilibus id confirmat Plinius lib. C;lius ILio. Nat. hili. 7s. quia ipsa etiam qui ao. cap. 7. te cernuntur placida ieu soporata, neque aliud quam caudas mouentia, de ad tumultum aliquem expauentia. De thynnis id confidentius assilia matur, quia iuxta ripas dormiunt:
itemq. de balaenis. delphinis, qui
stertentes etiam audiuntur. Scribit Plutarchus in lib. de anim. indust. cum Delphinus sine motu esse non valeat, est enim,inqui illi idem via
re vult, subleuare in summam aqua sese , ac supinum corpus demittere per maris alta , aei tuque 'deserri, tantisper dum in vada impingat,ubi excusso somno ronchoq. edito ad flummum rursus meat. ac pronus labitur motu ad quietem mirifice coeosito. Porro docet Aristoteles l: D. . MGcirer.anim. P. I. hominem primae aetatis ingressit plus quam ceteros animantes somno deditu cffe. Namque intra parentis viscera totum s re tempus dormiendo consumit: Gmiliterq. a principio, cum in lucem
prodi jt, partem maiorem temporis ira degit. Cuius rei causam esse ait,
uia imperfectissimus omnium Pe sectorum partium exoritur,& inc
22쪽
partis si perioris exuperat, atque aceo vaporibus in capite afCur homi fuit. Habet autem pro magnitudiueni maius sui corporis maius cerebrum, quam cerebrum, cetera animantia, ut liberius,& ab- quam cete solutius in eo perficiantur inteni ris anima. riuri sensium operationes, quae Missius. intelligendi munus obeundumn cessariae sunt; ut alibi disseruinius. Quaeri solet, utrumne homines a somno, an potius a vigilia vitam ordiantur λ oda somno, arguinei
tum est,quia natura non nisi grad rim,-c per medium ab uno extremo ad aliud peruenire colueuit: somnus autem vivendi , ac no vivendi interuli minium est; ita ut qui docinitane';
omnino vivere, neq; non vivere vis
deatur. siquidem vivitur potissimi vigilia, propter sensum. Huic dubitationi occurrendum est , cum non
dicatur proprie somnus, nisi a quo quis expergisci potest ut Aristot
lis loco, quem paulo ante indicauimus.& hoc in lib. cap. i. soce0&im fantes intra matrum viscera primis diebus propter humiditatis afflue eiam, organi imperfectionens, sen-Iuumque hebetudincm, expergisci
nequeant, non dici eos proprie tunc dormire: proinde . hominis vitam nec a vig:lia, nec a somno proprie accepto inchoat 4sseda torpore illo,
per quem ad vigiliam quasi per m
Non fuisse a m v iunotentia ablegam
eiusque posteri in statu in noce
tiae somnum capturi essent i Nonnulli,quorum meminat D. Thom. in a.d. 19. q. I .art s. nevant:quibus ea ratio
In eamq. adstipula lycuuod somnus docente parte ma- Arist. hoc in l. c. a. institutus an gis inest- tura sit, quietem viriumque repanas Alesis rationem, homines autem felici illo 2. P. o. 89. statu nec laborem,nec dispendia vl-memb. 3. lasensissent. Nee obstat, quod Sacris paginae authoritas Gencs. a. asserit,
inimulum fuisse Adamo soporem, A cum ab eius latere diuulse est cocta
ad corpus Euae exaedificandum: non inquam obitat,quia sopor ille ecstasis potius suit, quam lomnus; ut aia firmat D. August. s. de Genessea p.r s. Quod ex eo etiam Planum videtur, oui a Iunc Ad mus s r i scoel stis numinis afflatu incarnationis i mysteria cogno liti mod uti γ - . gni ficavi tillis rem s : me vis es deest a m υ. sic enim ea in terpre ius B est D. Paulus Ephe. s. cum dixit: -
. Verum, DTho M loco p tat.p - Idem pr i habilius censet, & itu rJ q,st ut bat Tertul&q. n. xt 3, iser eas armat,&qvi lianus in dem merito,et lanx in suluino m- lib. de An. iis fuisse dandum 1 omn' 'cum: non cap.4I. ei, qui ex lassitudine. aut morbo oriretur sis enim defectum argueret
sed quem duntaxat pura&Iis auis
aut meta vaporatio albiceret. Est enim p l haec genuina.&naturalisias sectio ad totius animantis perfectionem axu-nens. Itaque licet somnus in nostra hac mortali vita cum parenar, obse uiatq. ad virium iacturam resarciendam; in illa tamen felicitate, in qua homines multis divinis muneribus supra naturae conditionem fruerentur, ad solam oblectationem & sinceram voluptatem obdormi tent, cum vellent. Nec concrcti. vaporis
P colluuio caput degrauaret , sed moderata purioris halitus copia ad quietem,li est,ad externarum functionum cessati iem ineundania, lanctinuitaret ac desiit iret. Igitur sopor ille primi parentis reuera somnus suit, ut est inmimis Paci um aliorumque auctorum interpretatio. de & D. Thoinas ex eo loco Geo seos colligit, I .p. q. 97.art.1. Adamia in statu innocentia dormijsse: idque indicam verbxilla, immisit Deus porem. Vbi vox Hcbraea, emath,
non quemlibet somnuni,sed gravetus incat et pro qua vertit Aquilia λατα ὀραν. quasi toti is xigiliae laia pium: Sisimachus y ρὸν id est pro
fundum somnum. Fuiit en is soniurius a Deo iniectius e & quia meo. mens Adami supra naturae consu
23쪽
mvste Ioram eontemplationem G Aueetii est,Ecstasis sinu suit. modo animal expergiscatur, O. a somno cesset'
Irinlicitet cessat animal a sema, nor videlicet aut sponte sua, Mancque proprie dicitur expergisci; aut aliena vi & interpellatione. BPrior cessatio tunc datur ut exsticat Themistius hoc loco cap. 23. uae paraph. ex doctrina Aristot. in extremo huius lib. cap. 1 cum primum ablahita & prostigata concoctio est : cumque intimus calor, qui
ambientis frigoris metu in augu- stum se contulerat, tandem victis
dissicultatibus, & superior factus, elatebra emicat : qucra non ante a
' cidi t. quam sanguinem faeculentum editur,dum a puro discreverit: est enim tenuissimus, qui in caput mittitur'; admodum vero crassus , qui inserioribus partibus mandatur . Igitur quamdiu sanguis ex cibo in discretus est, sopor insusus durata nec anie cessar, quam sincerus ad su- Peras parres , ad inferiores autem .crassor euadat; quod cum factum est,animalia,quasi onere quod cibis afferebatur Amulso, excitantur,& Duellicantur e somno. Itaque huius sententiae summa est : tunc expergisci animal, cum decoctio vi naturalis caloris', qui se ad id colligerat, peracta est: tunc enim calor di spiritus robustiores indicti, ad externa organa distunduntur. od intelligendum est dec
lebri,&maxime natura conuenienti expergefactione: ut aduertit hoc Ioco Buridanus quaest. 6. Contingit Eenim non raro , expergisci animal etiam sponte sua ob alias causas, anis in peractam coctionem; imb&interdum, cum non praecessiit propria alimenti decoctio: ut cum excitatus fuit vapor ex recrementit ijs hum ribus , qui ventriculo insidebant.
tur animantia , est, quis pinduntiumeatus, per quos spiritus animales transmeant: panduntur autem ordinarie,si animal recte ac probe se habear, postquam vapores, qui eos o cludebant,calore cerebri consumpti
Quod verb attinet ad eam oesi tionem a somno, quae exterius procuratur; ut cum suis alium clamando excitat: dubitarit quis, quonam
pacto id fieri possit 3 Nec enim, qui
ita somnum rumpit,aliter excitatur. quam clamoris perceptione: non apparet autem quomodo clamorem
percipiat,cum audiendi ossicina docti tuta fit influxu cerebri &spiritibus, quorum ministerio sensiones perficiuntur. Respondemus tamen cum Buridano , Thoma a Vega iustiis comm. super 3. Gal. de loci ast & valleso lib. . Cont r. medici de philos. & Fracastorio lib. i. de Iniel l. instrumenta externorum sensuum in dormientibus non omnino priuari influxu cerebris nec ita d seria spiritibus animalibus. ut non eis aliqui uis petau t, quorum Opera saltem vehementia sensibilia percipere valeat . Itaque cum quis do mientelia inclamat, anima appulsu
soni &auditoriae imaginis stimula. ra, ad audiendi actum concurrit. somnumque digitos cit: primo quidem obscure& quasi per umbram; mox clarius ac distinctius; subindeque expultrici vi conatum faciens maiorem immittit spirituum c piam , quorum irruptione sensus
communis aditus, viaeque ad sensoria pariter reserantur, atq; ita qui antea consopitus erat igilat. Sunitamen nonnulli, qui gre a somno excitari consueuerunt, ita ut etiam . pulsati vix sibi reddantur: ius rei causa est, quia paucim . res vel hebetiores is piritus in org nis sen-
: retinent, aut obstructiores habent
24쪽
m se, qui dormientra obambu τι.
electo surgunt , &huc illuc oberrant, quaeret aliquis, num simplicitet experiecti dici des eant, an De his A- cormientes ρ Cum enim sui comporis . hoc in tes non sint, dormire utique viden lib.c. a. & tur. E contrario tamen quod no dor- de gen. miam suadet ea ratior quia si ii vir-ani .cap. r. tuti motrici, musculis insidenti, an Caelius li. males spiritu se cerebro communicant ad membroru motum exercendum, cur non etiam eosdem spiritus
organis sensuum impertient ad sua obiecta dignoscenda 'Atque ita versabuntur per id tempus sensus exae ni in opere,& vigilia. Explica- Huiusce controuersiae dilutiorio propo sit et cum ad somnum requiratur omissitat dissi. nium sensuit ligatio ,& ad vigiliam cultatis. susiiciat, vel unius solutio, ut a n bis ante declaratum sulti censendum eri t. ijs, qui praedicto modo o lecto surgunt, non simpliciter inesse som-Duin , sed modum quendam somni imperfectum, di quasi dimidiatum:
quandoquidem non est negandum, eos tactu, etsi obscuro, uti. dum te rana pulsant, dum se vestiunt, dum forcs pandunt, dia arma corripiunt, aliaque faciunt eiusmodi, quae non sine aliqua tactilium perceptione exhibeatur. Neque refert, quod in t ri in sui compotes non sint: ad usum namque rationis requiritur interanorum sensuum solutio; quae tamen non arguitur ex eo,quod aliqua e terna ltas euigilet, &in opere versetur. Causa vero. cur ij qui do mientes ambulant, etsi nullo sensu externo persem viantur, nihilom mis actum virtutis motricis gnauiter perfecteque exerceant inpe enim longa spacia haud aliter quam
viailantes conficiunt: de ut cetera huius rei omittamus exempla, na rat Galenus α. li. de motu musc.cap. . aliquando se integrum sere sta- .dium dormiendo peregi sse causa in
quam est, quia, vi Vega in i . Galeni
A deloc affanimaduertit, Ua,per qui cerebri facultas admotum pectorisam utim ii fuit, aliae li& laxior, quam ea per quam in sensuum externorum osscinas illabitur. Quo fit, ut non aequat stet potentia motiis ua& sensitiva exterior, a suis stinctionibus somno impediatur; praesertim cum imaginatio, quae ap-tiatum ad motionem excitat , saepe iadormietatibus fortior ac vine men-B tior sit , utpote itum ratio non
Duo praeterea aduertenda hiesunt. Alterum: vim loco motricem in ijs qui dormiunt, non solum tunc cum obambulant operarii sed etiam cum decumbunt haud omnino officio suo deesse: viatii at Galenus lib.2. de motu musci quandoquidem& tunc loquuntur ι & partium alia
quod corpus ilexis digitis picte C sumseruant; & inferiorem maxillam discedere a superiori non Gnunt, nis admodum desessae torpiadi sint; S aerem reciprocando attrahunt reuocantque et quae omniauon nisi ministerio atque opera motoriae virtutis exhibemur . Alterum : id quod diximus superius, eos qui inter dormiendum ambulant uti sensu tactus, non ita accipiendum, quasi interdum non aliquo alio sensu pa-o riter uti soleant: cum Aristoteles s. degener. anim. cap. I. eisdem vide di actionem tribuat: cum item ij, qui inter dormiendum loquuntur Se ad interrogara respondent, audiendi sensu viantur. Nostra igitur sententia est, semper eos aliquo tactu uti, licet obscuro , utcunquectica ali rum sensuum functiones sese habeant. Sunt autem magna ex parte
huiusmodi ambulones suopte E ingenio inquieti, agiles, di multis se negotissimmiscentes ,
hones vocant. Unde ex nativa sensuum vi u citate cursitatio illa exoriatur.
25쪽
C A P v T VIII. SVam habet in Philosophia consi
derationein .alitum gallorum d
finitis intempestae noctis spaciis e
perrectio cum cantu. Hos ait Pliniuslib io. Nat. hiis cap.ir. excitandis in opera mortalibus . rumpendoque somno naturam genuisse. Norunt, inquit,sidera, & ternas interdiu homras cantu disi inguiant:cum Sole eunt cubitum,quartaque castrensi vigilia ad curas laboremque reuocant: nec Solis ortum incautis patiun tur obr pere, diemque venientem nunciant cantu,ipsum veto cantum plausu luterum . Assirmat tamen idem Plinius lib. 29. cap. . si eorum collo circulus e sarmen iis addatur,non canere: cuius rei fides nenes auctorem maneat. Licet vero id, quod asserit de distinctione temporis ex gallinacei cantu per ternas horas , fictitium sit, ut experimento comprob tum esse docet Scaliger Exercit. 239. in Card. nihl ominus quid causae sit, cur gallinaceus circa noctis mediumnat, quod verum esse nemo ignorat; id inquam multis quaesiuim, a nullo fortasse hactenus i .ia entiam. Omissis aliorum placitis quae vid re est apud Scaligerum loco cit. Caelium lio. i 6. Antiq. lin cap. II. Duae sunt hac de re celebriores sententia'. a Democriti , ut refert Tullius
lib. 2. de Nat. Dcor. aientes excitari
tunc gallum & canere, quod quiete
satiatus sit, ac mirifice recreatur, d
pullo de pectore de in omne corpus distributo cibo. Altera existimantium, gallum esse auem solarem, in eumque peculiariter Solem ii fuere potissimum, cdm poli noctis med uad nostrum Orientem vergere ci sit; idque in causa esse, cur tunc galus experrectus canat, quasi planetarsuo congratulatus. Ex his duabus o. pinionibus, eis prima ad veritatem Proprius accedat s nuutra tamen Om-
animantis speciebus peculiaris inflictus.
nino satisfacit. Non prima; quia non explicat, cur ceterae cantat ces aues non eodem tempore excitentur de canant: non secunda; tum quia libere confugit ad caelestem influxum a tum quod saepe galli ante mediam
noctem cantum edunt, saepe multopbst. Dicendum videtur: ut singulis animantium speciebus conuenit peculiaris instinctus & inclinatio orta a certibus qualitatibus & temperie unicuique speciei propria: ita gallianaceo ex vi nativi tui temperamenti quod praecalidum est, ac facile cubos digerit)competere,ut ei ordi nariὰ circiter mediam noctem soluan-riir sensus, eodemque tempore eidea proprio phantasiae instinctu cantum & alarum plausum imperati ea que hanc esse tum expergefacti nis,tum cantus causam. Quare nihil mirum, si non idem accidat ceteris
auibus,cum non omnes eodem temperamento, de instinctu praedits sint.
Salutis problematum, somnum pertinenti
C A P v Τ IX. Diluemus nunc aliquot probismata, de rebus ad somnum spectantibus. Primium sit : Si cer brum calidum est,no frigidum , quo pacto vapores illuc perlati eius frigulitate addensantur, & meatus ocicludunt ρ Responsio : Aristoteles 3. Sententia huius lib. allirmat,cerebrum esse om- Aristot.denium quae in animali continentur si igidita Ugidi stimum : cuius estati veritas te cerebri. alibi a nobis excutienda est. In praesenti dicimus saltem , cer brum multo esla frigidus corde,&spiritibus qui e cordis ventriculo emicant 3 ria reqtie eam frigidii
tem. quae satis sit ad stomachi ha litus addensandos. Quod Aristoteles apia similitudine expressit loco citato. Quemadmodum, inquit, vapore, qui Solis calore e locis h nudis exhalatur , cum ad mediam aeris regi ooem yeruenit ob algorem eius loci pei nigeratur, coactu Lque di in aquam versu suo ponit Te ad
26쪽
.e ad ima labitiar: sic vapor ventriculi, quantumuis calidus, ubi innati caloris vi ad cerebrum appulit, eius Di ore coaceriratu L& consertus deorsum truditur.
spiritus a Cur exteri: ς Dcultates operelas. animalis. santur,&quiete somnoque indiget; non ita vero facultas nutriendi, quε in otio nunquam cli λ Responsio: quia exterias iacultates munu suum obeunt interuentu animalium spirituum, qui dum potentiae incumbunt in opus absumuntur sunt enina prς- tenuis &evanidae subitantiae γ ijsque absumptis necesseeli defatigari potentias: vis autem nutritoria,ex communi philosophorum placito, nec eiusmodi spiritibus, nec virtute per illos e cerebro influente indiget. Qiiod si opus habet spiritibus natui ibus. quos quidam a vitalibus &animalibus distinctos ponunt, iJ no
intereunt aut deficiunt, dum nutries incultas operatur; quin vero ab ipsa tunc gignuntur, &elaborantur, ut
in progressu explicabimus. Quo fit. ut huiusce potentiae functiones cum labore & lassitudine coniunctae non fiat;proindeque nec quietem desidi
3 Si somnus fit adacto intus ea-lore, labor autem motusque corporis calorem ad extimas partes diffundit ; qui fieri potest , ut labor somnum inducat Responsio. Quia
calor, qui agitato corpore sparsus fuerat, quiescente ad interiora cotiligitur . Si fatigatio sudore eiecto meminexsiccat, quonam pacto defessis halituum copia ad somnum accersendum suppetet λ Resp. Quia etsi corporis fatigatio sudorem egerat,
alia tamen ex parte humores concretos,quos inuenit, nis admodum
frigidi sint, liquefacit 3 qui vice alimenti expirant Sc vaporant. Quod 's eiusmodi humores, vel aliud quidsmile quod e x p rationem edat, nosubsit, quantumlibet se calorint rius condat, vigilia Iaborem excipit, ut interdum fit.
3 Cur melancholici parum do iniunt , cum alioqui edaci auiditate A sin re Resp. Quia in iis, quorum prς- MeIancho
gelida natura est, millia evaporatio lici cur vi caloris intellini efferri non po- rum dot test, talis vero astectio melancholi- miant. cis conuenit, qui tamen edaces sunt. quia . ut declarat Aristoteles cap. 3.
huius lib.&Themist. cap. 3 suae paraph. siccam & retorridam habent temperaturam, nec hauito cibo perfruunturi grassante, S nutrimenti conceptacuna obsidente atra bile, B qua redundant.
inuehit, si trigida eli, & evaporatio calore indiget Resp. Lactuca ei si frigida sit, ita nihilominus fumosa est, v t alieno calore facile vaporem
et Cur plerumque ii, qui se mulis,
ac praesertim vario cibo ingurgitarunt,somnum aegre capessunt,etsi ad id conatum faciunt 3 Resp. ia ut C ignis congestu lignorum,ita natiuus calor nimio cibo sutacatur,& obrui . tur, ac tarde dem uit: tarda autem decoctio seio ac legniter vaporem exhalat. Idque potissimum accidit . cum diuersi generis eduliis plenus aesi venter. Nam cum alia tardius, . Lalia citius in chylum vertantur, co
cescit stomachus , &ab ossicio suo
impeditur: tum etiam frequens eriactatio huc illuc corpus versat, nec
halitum recta via in sublime rapi
3 Cur Aethiopes suapte natura ridi somnolenti sunt, maxime per aestatemi Rei p. ia,ut Aphrodis sanimaduertit, illis qui aceruant in t a capite priuitam c quod verisimile est facere Aethiopes ob irai tui moris, etsi asotitio abundent,exiguitatem ea per aestum liquata e enteque somnus obrepit: quibus vero caput ial purum est di excrementis vacans, exsiccato cerebro vigilia sequatur. 9 Cur primus somnus arctior esse solei λ Risp. Quia initio maior humoris copla in superas partes eu dit: quae ut paulatim absum Iur, ita
somnum gignit liberiorem. Hinc &infantuli. vii diximus, primo aetatis De GJduo ingressu alto sopore opprimuntur ι infantium quia calidi sunt ia prael audi , ade, somno .
27쪽
ut quinque mensibus cerruicem non infectant. Vnde etiam Aristoteles hoc in lib. c.3. usum vini,quod haliatibus plenum sit, tam ipsis, quam e rum nutricibus,interdicit. Io Cur ij, qu ibus venae non appΡrent, somniculosi sunt 3 Resp. Sia
per venas angustas,quales hi habet, a gre humor e cerebro descendensemuit, sed in ipsis diu insistit, sol numq. porrigit: non secus atq; perfillulas graciles aqua guttatim, &lante decurrit, per amplas celeriter elabitur. ai Cur dormiEtes usu rationis desilui dicut tur,si uniuersalia apprehendunt, si discurrunt, si disputant, si consultant, si iudicant Haec enim omnia somno consopitos non raro exhibere, docet experientia λ Resp. Quia tunc non adimitur intellectui facultas operandi ed libere operandi. Adimitur vero eis talis libertas, quia persecta intelligendi ratio, quae I bertatem comi latur. pendet a solutione internorum sensuum clim porteat intelligente speculari phantasmata: interni autem sensus tunc latum dicuntur solliti esse,cum rem& ordinate operantur,quod obtine. re non possunt, dum cerebri meatus
obturati sunt interim namq. semper intus oberrant vapores, quorum n bes obumbrat sensuum ossicinas,eorumque operationes turbat.
xx Cur si ires,duhyeme dormiur, maxime pinguesciant; unde eorum quidam aqua Martialem sic ait:
Res Quia dum hyberna latebra so
la cotinent,obto scit in eis calor: cum lente admodum carpat natiuum humidum, couertit in eorum substantiam pituitam intus asscru ram,raque pasti dilatantur. 13 Cur tristitia somnu adimit: cur
somnus tristitiam leuat λ Resp. Quia tristitia, in homine praesertini cogi
rabundo, promer oecupatione i-zmauuae , eo onem deprauat,
Porcindupescit, humidum cosumit. A Quod item ob eande causam praestat meditatio & lectio; etsi haec interdusomnum advocent,cum videlicet is, qui meditatur aut legit, ita est in GuS, ut vaporum copia,membris sensibum. & animalibus i piritibus tuemagis quiescentibus, in cerebrum uecta in tetionem & applicationem animi torpidam reddat, ac tandem meatus occludat: eademq. causa est, cur blandus aquarum decursus som-B num conciliet. Lege Aristotelem inprobi. sect i 3 q. 7. Quod attinet ad rationem , ob qtia somnus tristitiam leuat, D Thomas I a. q. martic. .id
ita explicat: ni mi uia repugnet vi rali morioni eo piris ruarungare eo varis .ctionem in vitalis motionis Hatum vendicant, ea mΠitiam e pug ant mianusinique: se vera sese habet somnus a
quandoquidem reparas ritus, quorum minissertost motus 'eommune n
C mra subsidium sciatimet, ob id tristitia
allevamentum ea, quia triΠιum rerum euitationem amoues,'malane lici
moris malitiam emendati iritus rurbidos atq; usiuror, causam sobolems
44 Si somno calar ad viscera cogititur , quonam Paeto tertia decoctio alimenti, quae in membris sit, &c lore promouetur,sbmni quam vigi- Iiae tempore exaetior est 3 Resp. In D primis, quia artuum quies non pserim iuuat decoctionem, quatenus minor spirin tum copia tunc es fluit, quam vigente motu . Secundo: quia licet ineunte somno coeat calor in praecordia, postea tamen sese in t tum corpus diffindit 'nde est,quod extunae partes corporis , quae initio somni frigent, eodem procedente
E subitam corporis exinanitionem a mi debilitatem fractionemque,imo&nonnunquam deliquium impo
lata Resp. ia somnus residuum iulud caloris, quod in membris supererat, introisi in reuocat; sicq. moles corporis calore & spiri rudestiti collabascit. 1έ Cur sudorem somnus mouet νResp. ia ut dormienumerius qui
28쪽
Lege Gale vigilanti alimentum decoquitur; ira Anu in lib. per somnum copiosior halitus avi- Hipp. de sceribus ad cutem educitur. Vbi scie- viet. rat. in .sum,si vapor corporis extima petes morb.acu. difflatur, nec in obstacula impingit,
confestim evolare; si vero impingit,
per moram in sudorem concrescere: quod freque ter accidit corpore conis sopito & quiescente; Quoniam nullo tunc motu halitus dissipatur, nec in poros ita laxos, quos motus aperire solet, incurrit. Cur autem non. Bnulli,ubi se somno tradiderint,confestim sudant, causa est: q uia retentrix facultas, destituta a calore in viscera fugiente, humorem, quem v luti prehensum tenebat, dimittit; non aliter quam in deliquio mentis,
quo totum corpus repentino sudore madet. 7 Cur somnus matutinus iii cundior est Res p. Quia solis remeantis propinquitas e nostris corporibus CH litus soporiferos denuo excitat, sicuti & ex aliis corporibus vapores. Paulo an- Vnde est, quod paulo antequam dites ua ditu lucescat aer obscurior ac tenebrosiorcescat, cur fit, quam esset cum Sol longius ab
aer obscu- rat; occupatrie videlicet de obscuran-rior reddi- te aerem vaporum copia, quam astur. uenientis Solis calor excivit. i8 Cur vespertinus somnus potissimum damnatur Res p. Quia id tempus maxime importunum est. Recta Ddente enim Sole, qui innatum cal rem fouet,noxia omnia Plus incon modant : est autem omnis sere diu nus somnus noxius.
Lege Plin. 39 Cur supra dextru latus hiauius lib. I s.ci . soporamur ρ Resp. Causam reddit Aristoteles in probi se de r. Quia hac ratione magis quiesci t immotaque constitu hur dextera pars, quae motus princi hium est ,&diurno labore magis iuerat defatigata. EVel ut alij explicant, quia cum venis . . irriculi os ad sinistram vergat,sini p. nam recumbas, neceste en ali metum Mendere, grauareque stomachi oria flatum; ex quo turbano, somni q. in terruptio oritur. Vnde Medici imbent eos,qui purgatoria medicamenta sumpserunt, aut quibus aliunde
ni ine vero Capra sinistram cubare. si
autem PDibaecia litoriis exacta ratio habenda sit ea,d icente Avicenna 3. p. doct x. quaesi. postulat, ut primo iudextram decumbamus, ne cibus innatet , fluctuetve: deinde noctis docursu in laeuam, ut hepar ventriculo insidens decoctionem promoueat: ta dem sub lucem rursus in dextram:
hac enim varietate alimentum , ut
olla is ni hinc inde apposito, commodius ac vehementius incalescit. xo Quamobrem musica somnum iucunde allicit 3 Resp. Quia anima ad cantus intenta, reliquorum sensuum quasi oblita, spiritus ad eorum ossicinas immittere desinit, eo R. ad Aliter Α- audiendi organum aduocat: ij vero phrod. li. s. humidunt. si quod ibi inueniunt, in probi .ia 9. halitum soluunt. Atque ita tum reliqui sensus spiritibus destituti, tum au i ius ipse ob excitatum vaporem facile soporantur, omniumque sensuum iucunda quies existit. xt Quam ob causam somnus grauibus morbis laborantibus, praese tim s ieiuni sint,interdum valde nocet Resp. Quia in iis calor,dum lese interissis abdit,humores noxios colligit in praecordia, qui vitae fontem inficiunt & ad interitum vocant.11 Si multa sunt animalia destit i a corde&sanguine, ac pio inde spiritibus animalibus a qui nihil aliud sunt, quam partes sanguinis tenuitamae, in corde primum, deinde in cerebro elaboratae: qui fieri potest, ut vera sin i, uae hactenus de somno diximus: videlicet, fieri impedita communicatione eiusmodi spirituum e cerebro p Res p. Quia licet non omnes animantes coin sanguinem habeant, omnes tamen aliquid obtinent proportione respondens cordi & sanguini, atque adeo spiritibus an malibus . Lege - Aristotelem capi.& de sonu
29쪽
Quid sit somnium , ct quomodo accidat e
series postula sive cum Aristotele de Somni; s again mus : si quidem Somnia allectiones sunt somni , de quo proximo libro disseruimus. Et ut a rei subiectae definitione auspicemur, Somnium cui Aristoteles Definitio i. & 3. huius lib. c. explica0---ιψmi ij. Dm, in somno apparra: seu quod eodem recidit, os appari io ex bisa perin ramum snsum, in iis qui somno
Φus piti suns. Dicitur, per internum sensum, ut reiiciantur notiones intellectricis potentiae,quas dormientes interdum e fingunt: quae non rites omnia vocantur, ut Aristoteles t co proxime cit. ait.Additur. aut somno consopiti sunt, ad remouendassensiones internas, quae accidunt amentibus, S phreneticis s quoniam haec somnia non sunt, cibis fianis latis per vigiliam sensibus. Pro cuius rei intelligentia haud ignorabis, interim dum adhuc praeclusi sunt meatus,per quos anmiales spiritus ad externos sensus inuehuntur,non raro accidere, ut soluamur,
ει ouasi vinculo liberentur interni
semus, sedata videlicet magna ex Parte main ex toto dum somnus ρομα seuerat cohiberi non potest vap D. rum agitatione,&tumultu. Ostendunt enim sese, quae antea omnino λ . ari .a. latuerant,rerum magine , per quo A interni senses olerantur; idque clarius, aut obscurius, pro halituu pau
citate. vel multitudine,tenuitate aut
crassitie: hoc igitur cum accidit, somniare animal dicitur. Nodum autem , quo praedictae L
magines aut latent, aut se exerunt,
declarat Aristoteles 3. huius lib.cap. hac similitudine: Quemadmodum in
aqua permota, aut nulla essgies res ditur quae appareat,aut redditur qui-B dem sed tortuosa ; quiescente autemta stagnante aqua, res nativo suo colore propriaque forma respondent: ita dormientibus euenit. Dum enim vapores in cerebro errabunda m tione addensantur, aut imagines penitus obrutae delitescunt, aut non
nisi turbulenta quaedam, & moi na, ac prodigiosa visa exhibent si ualia saepe accidunt melancholicis,
sed illud est in hae disputatione
valde ambiguum, ad quod nimirum sensus internos pertineant somnia,iqitibusve spectris elicianturρ Multorum sententia est, partim ad sensum Ad quo communem, partim ad cogitatricem sensus in- vim spectare. Elici in sensu commu- ternos Itinia speciebus,quae ad ipsum ex pha- nrantiorutasia perscrutatur: in cogitatrice ex ni imaginibus, quae ad illam e pro ptuario memoriae sensitiuae commeant. Faciunt quippe huiusce opinionis assertores phantasiam, the
saurum sensus co nussis : & eam quae
30쪽
urae peculiariter memoria sensitiva icitur, thesaurum potentiae cogitatricis. Itaq; horum iudicio cum per somniures sensatas apprehendimus,
Iutandum est, id somnium eisci in
ensu communi, cuius obiectum sunt res externis sensibus obnoxiae : at cum res non sensatas cogitamus, vel non sensatas inter se aut cum sensatis miscemus , existimandum tale somnium essici in cogitatiua , ad quam eiusmodi apprenensiones ex
Sic cum quis inter dormiendum videtur sibi intueri hominem districto gladio, isthsc apparitio sit in sensu comuni,quia est rei sensatae: quod si eundem percipit ut hostein de inimicum,cum inimicitia sit res non subiecta externis sensibus, talis apprehensio exercetur in cogitativa. Atq; ita nonnunquam duae potentiae circa eiusdem rei eventum historiam ve simul occupantur; interdum una dumtaxat, prout materiae subiectae conditio,&natura poli ulat.
De regres- Porro autem, quo pacto speciessu in laria somnia effecturae ab ulteriori sensu
numade L ad priorem remeent, duplex senten-ficie daso. ria est. Sunt qui dicant,ut imago abnia. speculo ad oculum reflectituri ita si mulachra a sensorio phantasiae quodammodo repercuti redireq. sponte ad communem se ii sum, similiterque ab organo memoris sensitiuae ad c gitatiuam. Ali3 credunt, nodari eam repercussionem, sed traduci imagines vehiculo spirituum animalium. Aiunt enim , praeter idola. quae eiusmodi cellulis recondita & in substaria cerebri implesta sunt, e quibus potentiae actiones suas eliciunt, dari
alia spectra consimilia , spiritibus
inusta, quae eorundem spirituum opera huc illucque excurrunt: ita videlicet, ut imago Socratis , quae insidet in spiritu, administro &quasi satellite phantasiς, ab eo traiecta aliam
imprimat in sensum comunem, quais informatus rem ab illa repraesentatam apprehendat. Quandoquidem spiritus, ut alibi planum faciemus, animati non sunt; fieri q. non potest,
ut auraia per speciem harenicmin. alieno subiecto vitalem eliciat Mctionem.
fiant, hoc est, transuectione specierunt ab uno sensu ad alium baiulis spiritibus, videtur expressa Aristotelis sententia hoc in lib.cap 3 ubi generationem somnii declarans ait: dormientibus plurimam sanguinis Lege D. copiam ad sensum principem dela- Th. adhuc
bi.& una motiones illas descendere, locum i. p. quae in ea materia continentur; aliae q. lI I.M. I. potentia, aliae actu.Ait vero in mat
ria sanguinis , siue in spiritibus . qui nihil aliud sunt quam tenuis limae purioris sanguinis particulae, quas
dam motiones actu esse . quasdam potestate: quia, ut explicat Themistius capit. i 7. suae paraph. quaedam imagines nobis dormientibus cunctantur & torpenta aliquae prast bsunt, pri iaci piumque sentiendi, id est, potentiam ad ipsarum usum e
Quod etiam Aristoteles eod. cap. illustrauit exemplo lignearum rana rum, aliquantulum obscurθ ; sed in
hanc sententiam, ut Leonicus eo loco est interpretatus. Si quis ranunculos e subere,aut alio quouis ligno conficiat, numero quinque v. dein de eos in vas plenum aqua includat.& unum quidem in vasis iando statuit superiniecto sale; similiterque alios tres, singulis sale interposito;
tadem vero in vasis superficie unum apertum collocete extremus hic qui
cernitur ranunculus, proportionem
habebit imaginis actu , Per quam
nunc operatur anima; illi autem qui conditi sunt & sale operti, ijs imaginibus assimilanturqiis potestate existulit. Ut igitur praedicti rami iaculi, si sal liquescere&in aquam verti incipiat, paulatim se exserent,& or 'ine suo apparebunt: ita imagines , quae inundante vapore abscondebantur,eodem impresso di evanescente sese priferent, ut iam ijs potentiae uti nequeant, quae antea