M. Antonii Mureti ... Orationes. Eiusdem interpretatio quinti libri Ethicorum Aristotelis ad Nicomachum. Item Caroli Sigonii orationes

211쪽

ab omni, nitate longissime abesse de APquibus bet: si pueror aut ophistaru in mo- probabi rem de comenssa ac pinge da orati orietur u solicitus sim,& sine ulla necessiitate eas reprehen- mihi ad dicendum materias deligam,iridetur quibus belle a commode aliquid diacere posse videar,ineptis fortasse grata faciam quos semper fucata Sc inania omnia, magis qua vera tolida deletactant:grauium certξ ac cordatorum o minumn 5 effugiam iustam ac merita reprehensionem. Obsequamur igitur amicorum petitioni: sed ita,ut ne obli uiscamur , quid deceat. Xplicaturus sum eam parte Digestorum, in qua de Vnil ora iudiciis disseritur.Sed prius dicam norisni ab nulla de ipso munere iudicandi,quaniecta se tum in eo sit auctoritatiS, quant Po-mit deris, momenti ad totius reipub. Glicitate: tum,qualem esse eum oporteat, qui ei muneri rectes dignita te praefuturus sit:ouae in iudicando Ceruanda , quaeque tugienda videantur: quae omnia a nostris Ridem partim modice attinguntur, partim Vt certam indubitata ponuntur a Philosophis

autem,unde nostra fluxerunt, accurate ac copios E pertractari solent. Dicam

autem

212쪽

aut c4bn oratorio rore essed hoc nostro scliolastico, umbratili,& sedato, non ad permovendos animos, sed ad docendos, non ad faciendos clamores, sed ad silentium potius, attentione obtinendam idoneo. Ita me duas res otione ei consecuturum esse confido,ut lami cosecutucorum petitioni, si minus plane,at cer rui. te aliqua ex parte satis sibi, hoc qua-uis ex alia arte accersitum disputatio

num mearum caput cum caeter cor

pore sitis api ac concinne cohaerere videatur Tanta igitur est, ut hinc po tissimum exordiar, in omni ciuitate eoru qui iudici j praesunt auctoritas, ut ex eis potissimum rei scaelicitas aut in elicitas pendeat .Etenim vere dixe Iuni veteres , legem esse anima ciuitatis,& perinde foetice aut infoetice euadere, nam quamque ciuitatem,ut bonis malisve legibus teperata est. Vtor

hic legis nomine mauis ad populi co auetudinem , quam ad veritatem: lcio

enim,si qua mala lex sit, eam ne legis quidem nomine digiali esse. Sed si tantum positum est in legibus:legum autem ipsaru nullus est usus , nisi sint qui eas exequantur ac custodiant o legum mini

213쪽

ministri ae custodes magistratus,vride eo nomo phylacas Plato vocat magistratuu porto praecipua vas in e XCrCαndis iudicijs cernitui constare opinor, qualia in ciuitate iudicia sint,tale esse totius ciuitatis statum Immo vero eas hii in fuit antiquissimis teporib cau-ιμη '' s. eongregandatu civitatum: ut essetn gret ' qu is ni coercetent, tenuiores a PO ή eustorum iniurijs defenderem, siaum cuique tribuerent,inris aequabilitatem inter omnes proportione tuerentur. Hane originem creandorum regum fuisse,quod vetustissimum in terris imperij.nomen est Herodotus ab eo

mutuatus Cicero, tradunt. Itaque reges

Virmibu ipsi antiquitus iudicabant, ut Minos o Aneid. uuius fingularis iustitia iudicem eum, veterum opinione,etiam apud inferos fecit ut Tenes cultus apud Tenedios pro Deo: quem cum securi insulam ex se dicta obambulare solitum tradant: eaque percuter quos , causa discus is, iniuriam fecisse cognosset ' Philip pus Macedo, quem etiam patienter tulisse accepimus,obiurgatum ab anica IL, eui audiendae sibi esse otium nega

uexati cum illa retulisset,ne regnaret igi

214쪽

tur, si audica dis ae dijudicandis causis

vacare nollet. Et perdiu,quae Hebraeo HEbra. rum populo summo cum imperio prς iudices erant non reges , sed iudices vocaban habebant tur ut intelligam in nihil est est regium reges. quam iudicare.Siue enim priuata iudicia inspiciamus: vere ait Cicero,Omnes omnium pecunias positas esse in potestate eorum qui iudicant: sue publica, Omnium ciuiam non fortunae modo, sed dignitas ,existimatio, salua eoru n, euibus qui iudicia publica exercent, sidci, retii, r. b. Re

gionique commissa est. Sapientissimus si obli ea

homo Democritus duabus rebus r p continea.ώ. contineri dicebat, poena praemio Ca r. i. rum aut e rerum Ytrsoue in eorum manu est, 'ui munus sustinent iudicandi.

M avia igitur adhibenda cautio est in iudicibus delegentiis corumque Z in gularis quaedam prude inia, A spectata probitas eis debet ne si, aut errore ducti,aut cupiditate abrepti, per milia sibi potestate secus quam decet utatur, ipsa ciuitatis fundam et subuertant Ac ve. teres quidem illi paucissimis .verbis iudicis ilicium concludebant : cum ita: dicerent, legem esse mutum iudicem, iudicem autem legem loquentem.

bono a

215쪽

bono enim iudice ita prorsus omnia rei est iudicari oportet, ut lex ipsa , si loqui Iudex in posset, iudicarri atque ita legem tui iudicem inter se conspirare , ut sit lex de ui kmquias anima iudicisci iudex, quasi vox loquent legis Et quemadmodum Aristoteles

Politico' ait,legem esse mentem cupiditatis ex-rum pertem, ita optandum esset,ut eiusm o diiudices reperirentur , qui omni cupiditate spoliati, mente tantum ac ratione in discepta dis controue Isijs terentur. Sed talia Optare licet, sperare no licet Nimis enim verum est, quod in quod a cantico posuit Simonides , perdissicile reperiri hominem v τρμων. δὲ si Huic incommodo sapienti Timi

quique Veterum quaecunque potue. runt remedia o pararunt. Inter quos

Aristoteles censuit,in bene instituta ciuitate, omnia quoad eius fieri posset, legibus comprenendenda ac definienda:quam paucissima autem in potestate, atque arbitrio iudicu relinquenda. Cuius rei tres ab eo sane graues causae adseruntur.Vna,' multo maior numerus necessarius est iudicia, quam Corum qui leges ferant. Facilius aute est paucos bonos, δἰ prudentes tros repe-

216쪽

rire,qua in multos Altera, luod logius tempus datur legem aliquam laturis, quam decerto aliquo negotio ac con trouersia cognituris I maiori autem temporis dinturnitate maior est penitus perui dedi veri facultas. Tertia, quae omnium potentissima est , quod leges futurum pro piciunt, Muniuor

ac generatam feruntur, ut neque gratiae neque odio locus elle pollit At rudicia, de praesentibus nego tris, Me certis Personis exercetur: ut aratia, odio inuidia, miseratione , ratione proprii alicuius c5 modi, aut in comodi fac illine abduci a vero iudicis ani Iudi ε mus queat In iudicibus autem delige bombiri dis illud praecipue ob eruandum ei Vt ιι 1it ἰι boni vita eligantur: in a Vetere agε L. diligendes fuerunta ut saepe in libris nostri sis: ri boni nona in non alius luam iudex intelligatur. Morallus narrat

patre ira suum cum sibi virtutis d ostici praecepta traderet, laudandarum a ctionia exempla ex iudicibus potissimusumere lites mi est disic in b, inquis, For-1Nabat puerian dicti si sic iubebat, . Vt facerem quid habes .iuctore TD, tu, facias hoc.

217쪽

Vnum ex iudicibus selectis obiiciebat: Mialibi cum viri boniquasdam quasi

notas enumefando percenseret,Eac inter praecipuas ponit. Quo multae magnaeque secantur iudice lites. Ac videte,quantopere veteres illi Ro- Iudice mani, eos qui res iudicabant ab omni R. ini probitatis suspitio me puros esseium

ni inos eluerint. Notatio atque animaduersio-soria -- ni censoriae non tribuebant audiotitat mini tem rei iudicatae: neque siquis a censo

ines ιbditir mas senata motus esset, propterea ei aditum ad honores denegabant. Quinimo quosdam a censoribus e senatu eiectos,ipsos postea censores fatsse Ggimus. Sed tameia, ut 'mnis etiam leuissima suspicio abelset a iudicum mo ribus, lege Iulia repetundarum qui senatu moti essent iudices non poterant Caussidii dari. Etas etiam iudicibus considerataphae cur . neqHe enim idonei sunt adole.,uubub stentes ad tantum munus sustin eo clu.jἡs,u cuius rei tres fer causae adserri solent. ὀieatida Vna, quod de moribus adolescentum

se .u ad nihil adhic certo sciri potest mutan mitratu, hii enim Vt ait Horatius,in horas , improbum quidem esse aliquem Ocb-

218쪽

gnoscas, vel unus dies sufficit ut ait Theognia: at diu vixerit operiet,descia ius probitate certum iudicrum fiat Altera,qudd in iuuenibus magnae& vehementes sunt animi comotiones , qua Sitii saepius quam rationem sequuntur. Postrema quod longus rerum usus in iudice requiritur,qui cadere in adolescentem non potest ,. ρ, ait Plato libro

ad iudicandum aptus est. Non enim ut prudentia necessario aetatem requirit: ita aetas necessario prudentiam adsert. sed is demum,cui anteacta vitae cursus integritatis N prudentia opinionem comparauit Obseruabatin illud an-N. n

liquitus, ne egen .eXhaultl Oml---ox ne tacite ad iudicandum admitterentus. Cum enim pleraque a Theognidis sententia non abhorreant, Paupertatem omni ratione fugiendam putent, verendum videbatur ne saepe tales iudices no tam rationem muneriis sui, quam magnitudinem munerualiorum considerarent neue libe tius in nummorum quam in argumentorum Quae utrinque adferrentur

219쪽

ponderibus expendendis occuparetur:& utrius grauior esset manus;eius causam quoque meliorem videri proriari

clarent. Atque ob eam causai rudi cesnon tantum e moribas , ex aetate,

sed etiam ex censu legebantur quod ID iaruπ' Romanis alicubi obiicit Tertia dianus. 4 V Rr Ctinique iuris iurandi religio maxiMuq ris' at seni liminium fidei vinculum merito M 3 μιν apud omnes existimetur is iudicaturi, prius iurabant se legum praescripto iudicaturosci cuius res frequens apud Demosthenem,& alios merito est, neue legum verbis callidE, subdole in inrpretandis ab earum ententia, vo-hilitate disceder lint, addebant

ut apud Alistotelem in Rhetoricis in apud Iulium Polluce libro octauo rela-- trum est: quo significabant se ita leges

L,dicior tilaaterpretaturOS, ut rationi, & aequitati ιocus D. maxime Lonsentaneu videretur. Quincm iam ut maiore diuuat numinis metu perfunderentur,iudicabaut in loco sacro. Quamuis enim Deus,omnibus locis praesens est, eiusque ut at Aratus, omnia plena sunt: id consecratis, tame

locis,

220쪽

iocis magis omnes nescio quo modo illius praesentia commovemur. Atque hanc consuetudinem antiquistin suisse, Homerus olundit,qui iudices in Achilis cirpe sculptos tenes fuisse ait in sedilibus lapidis sacro loco cosedisse. . in qu i , τἰωή in eo adlaibenda diligentia est , ut tollantur omnes occationes, quae possunt eis cere aliquem animi molli,ouo iudex abducatur a vero. an quod de amore an ne octatus, s ultra et 'ideri,qua pulchra nota sulit, idem absoluta de toto talium commotionum e nere dici pote, prout nisque affectus est, ita res eis alias atque alias videri. Arquatis, ait Varro . veternosis omnia lutea videtur: febricitantibu amara,quae dulcia aliter omni bu de

rebus ebri j,aliter sobri iudicant Idem

puradum eo euenire iis omnibus,quorum animus aut amore, aut odio , aut ira, aut inuidentia, aut denique aliquorra H occupatus est. Docent Philoso-

.i, si sensus de rebus sibi obiectis vere iudicatu ius sit oportere ipsum sentiexuli instrumentum , oue illi