장음표시 사용
21쪽
dit Cicero in ea pro Celso,his uerbis: Aliud est,
inquit, maledicere,aliud accusare. Accusatio crimen desiderat, hominem ut notet, argumento probet,leste confirmet. Maledictio autem nihil habet propositi, praeter contumeliam: quae di petulantius ractatur,conuicium: si facetius, urbanitas nominatur. Sumpta autem haec ex Orat. Demost h. pro Ctesiphonte uidentur, ubi se loqui
in eandem sententiam Isocrates in Panegirie
ΑcETvMx xtinguendi caussa parari solitum, Vlpian.l. 12 .g. i 2.D.De inst. uel inst. testatiir,l. 7. . pecori. D. de penu .leg. Quod Macrobius lib. Satur. v II . declarans,Quid aceto frigidius inquit, quod culpatum uinum est . Solum enim hoe ex omnibus humoribus crescentibus flammam uiolenter extinguit:dum per frigus suum, calorem
uincit elementi. Aci NATI Cluri, uinum ex acinis vinaceis aqua maceratis consectum. Vlpi .in l. b. De trit .vin.&ol. Acinaticium, inquit uini legato cotinebitur. Malle tame AC IN ACI vM, aut AC IN ATICv M. Eius conficiendi rationem lege apud Cassiod rum lib. i 2. Var. epist.ad Canonic. Venet. AC NI TvM , herba uenenata ac pestifera, ut scribit Plin. lib. 27.cap. . Itaq; a Martiano inter uenena connumeratur in l. 3. 9. I. D.ad leg.Cota de
Ac Qv i R E R E , est, inquit Varro, ab ad & quaerere. ipsum quaerere ab eo quod, quae res ut recuperaretur, datur opera. Haec lib. De ling. v. ACQE I RERE rerum domissium, aut possessione dicimur,cum illa iure aliquo ciuili,hoc est ea ratione,quae tute ciuili ad dominis, possessionisve translatione instituta est, nancisicimur. Domini, nanq; acquirendi sex modi sunt: mancipatio, traditio, usucapio, in iure cestio, adiudicatio, lex. Possessionis autem pluresmro emptore, pro hae- .. rede, pro donato, pro derelicto, pro legato, pro dote,pro suo,&c. Plus ergo est, Acquirere quam aut Adipisci, aut Nancisci. nam qui rem inuenit,
aut eui pignori data, aut commodata,aut apud quem depol ita res aliqua est, aut si cx permutatione alicui res tradita est, cum ipse non fatisfaciat, nactus adept M ve rem aut possessionem re cie dicitur: aequiliste uerb,nequacquam. A- rei a ius in l.qui uenenum,236. D. de uerb. signis scribit apud Graecos omnes arborum species continer c. quo tamen loco haud scio an non BACCARVM potius, aut FRvCTu, M lege dum si, cum inter omnes constet κροδρυα diei ut Suid.testat -ται ται - δένδρων Me ρομACTA proprie dicuntur quae gesta sunt ab eo, qui
togatus in Repub. cum potestate imperioq: uersatus est. Nam Imperatorum res geste dicuntur. Cicero Philip . r . An in commentariolis,& chiro . gr.iphis.& libellis acta Caesaris, firma erunt: quae
ille in aes incidit, in quo populi iussa,perpetuas l: leges csse uoluit, pro nihilo habebuntur e & pau
lo post: Ecquid est, quod tam propriὰ dici possit
actum eius,qui togatus in Repub. cum potestate imperioq; uersatus sit, quam lex e quaere acta Gracchi. leges Semproniae proserentur : quaere Syllae, Corneliae. Postea autem consuetudine sermonis factum est, ut literae omnes de quorumlilibet iudicum sententiis perscriptae, Actorum
nomine censeretur. Hermog. l. 46. D. De re iud. Rciorum uerba emendare tenore sententiae perseuerante, non est prohibitum. Ilcm quodcunci: apud ius die entem ad caussam siue publicam, siue priuatam pertinens, gestum, eiusq; auctoritate literis mandatu esto. Imp. l. r. C. De edendor Is apud quem res agitur,acta publica, tam criminalia quam ciuilia exhiberi inspicienda ad inuestigandam ueritatis fidem iubebit. Hinc Seruum actis interuenientibus nominare suum filium,apud Imp. f.ult. de adop. Et Donationes actis interuenientibus insinuari,f. i . De donat. id est, euilis rei memoria in literas publicas relata sit.
Ae T r o eum ab agendo dicta sit, generali signifieatione quicquid omnino agi solet, complectitur. Itaq; & histrionum & Oratorum & fabroruactionem dicere solemus. Veriim in Iurisconsultorum scriptis facile est intelligi ad eas actiones
contractam hanc esse signiscationem quae ad ius pertinerent:hoc est, ad eos ritus qui a Iurisii sultis excogitati sunt,ueluti nexum,emancipationem, manumissionem per uindictam, cessionem in iure, testam e tum per aes,& libra: & s qui sunt
generis eiusdem. Porro cum illa omnia certa uerborum conceptione fierent, tandem consuetudine loquendi res eo perducta est, ut actio uulgo pro scirmula & conceptione uerborum dicereis tur. Et cum praecipua iuderetur, qua lis aduersus ciuem intenditur, inde factum est, ut Actio plerunq; pro querela in iudicio aduersus alique proposita usurpetur. Tum enim ab Agere quod queri signis eat deducitur .inis forte queri alia suanto plus sit, quam Agere. ut in Orat .pro Cpho: A quo quaeram si prodierit, primum eur statim nihil egerit: deinde, si id queri quam agere Amaluerit, cur productus a uobis potius, quam ipse per fee Agere autem pro queri, aut postulare, Cicero multis locis usurpat,ut pro Caecinna: Si te hodie domum tuam redeuntem armati homines aditu prohibuerint, quaero quid acturus si spItem: Quid ergo est e impune techna quid agas mecum ex iure ciuili ac prstorio, non habes. Ite: Quid negligentius maioribus nostris,qui tantae rei praetermiserint actione, ,ΑcTIO
22쪽
Actio sormula est eonceptione uerborum, qui obus iudicium a praetore certa de caussa postulatur. Vel sic: Ac Tio est sermula iuris sui recuperatorio iudicio persequendi,ab eo qui legis actione babet, data. Ac Tio apud ueteres nihil aliud quam formulamsgnificabat: quas quis dicat, reru priuatim agendarum modus,& forma iuriscosultorum N pragmaticorum ingen is excogitata . itaq; uulgo legis actiones uocabantur,quoniam earum rerum de quibus lex x ii . scripta erat , agendarum fommam, ritumq; praescribebant. Pompon l 1. De Orig. Ex his,inquit, legibus eodem tempore fere actiones compositae sunt,quibus homines inter se disceptarent, quas actiones ne populus prout uellet institueret , certas solennesq; esse uoluerunt,& appellatur haec pars iuris , Legis aditones. Quibus ex uerbis apparet , Legis actiones olim id fidisse, 'quod nunc vulgus Formularium practicae appellat .in eam enim sententiam a Varrone, Cicerone,& aliis Manilianae N Hostilianae
actiones nominantur. patetq; ex Varrone rerum
acquircndarum, stipulationumq; formulas etiain rusticanoru hominum manibus uersatas suisse,a Manilio de Hostilio lurisc. compolitas: citai tum: in Pandectis Valentis,A: Venuleii Iibri Deactionibus,illius leptem,huius decem, quos constat eodem argumento scriptos esse , quo Pauli librum singularem De conceptione sermularii. Varro lib. De re rust. I i. Paulo uerbosius haec, qui Manilis actiones sequuntur Lanii, tui ad cultrum bouem emunt. Loquitur de stipulationi bus. Cicero pro Muraena r Gloria militaris uestris formulis atq; actioni b. anteponenda est, idead Atti c. lib. vi . Nee uero pauci sunt auctores, Cn. Flauium Scriba fastos protulisse, actionesq; composuisse. Et libro de Ora. i . Expositis a Cn. Flauio primum actionibus, nulli fuerunt,qui illa artificiose digesta generatim componerent. Item in eod. Et credo , in illa militis caussa, si tu aut haeredem aut militem defendisses,ad Hostilianas te actiones, non ad tuam uim & oratoria facultatem contulisses. Varro libr. De ling. v. Itaq; quibus res erat in controuersia, ea uocabatur iis . Ideo in actionibus videmus dici, Quam rem siue litem dicere oportet. Cicero Philipp.
I x. Neque constituere litium actiones malebat, quam controuersias tollere.
ACT I NE S,orationes apud populum iudicesve habitae.Cic. lib. De art. Rhetor. Ir . Quod si nune id agant,uelle se scire, qui lator sit,qui sint acceptuit,se actiones uidere di dissuadere uelle. Asconius in Cornelianae argumen. Cicero ipse significat quatriduo Cornelium defendisse, quas actioncs contulisse cum in duas orationes apparet. Sie Verrinae actiones fortasse non incommode numerari septeiri postent, pro Orationes ad Verris caustam pertinentes. Sed ne actionum signi, sicutio conturbetur, quae duae tantum fuerunt, nunctuam, quod sciam, ab antiquis ita nomina
A CT i o, inquit Celsus, nihil aliud est, quam ius persequendi iudicio,quod sibi debetur. l. nihil aliud.s i . D de oblig. de act.quibus uerbis aptaret Celsum Actionem intellexisse poti statem a Prstore datam , causta in suam apud iudices recuperatoresve agendi: ut ex utriusque oratione quid squitas ratioq; iuris postulet,statuant. ueluti csim dicimus , Actionem uel iudicium postulare, pro, Iudicem postulare,di facultatem apud eum caus. sam nostram apcdi. Ex quo facile intellectu est ,
eam definitionem ad eorum temporum ratione accommodatam esse, quibus ab antiquorum iudiciorum ordine recessum erat. Acrio pro Actus. Vlpianus in l. 3.b. ult. D. ded nat. inter uir. Nam celeritate coniungendarum inter se actionum unam actionem occultari.
Ac T i ci N I s uerbiim, inquit Vlpianus ,& speciale est,& generale: nam omnis actio dicitur., siue in personam, siue in rem sit petitio. sed plerunque actiones personales solemus ducere . Petitionis
autem uerbo in rem actiones significari uidelitur. Persecutionis uerbo extraordinarias persecutiones puto contineri: ut puta fideicomnus lorum,de si quae aliae sunt, quae non habent iuris or.dinari j cxecutionem. I. pecuniae. I78.D.de bor. fgni f. Ac Tio Num aedilitiarum tres in iure ciuili maxime reperio: Redhibitoriam, quanto minoris,&in factum. Redhibitoria, est quae emptori aduersus uenditorem datur ut macipium redhibeat, id est, recipiat, preciumq; acceptum rcstituat. l. redhibere. D. de aedit .cdich. quod quatuor de Gulsis accidit: propter morbum, propter uitiu, eum proiiunctatum cst quid adesse quod abest, uel abeste quod adest: postremo , cum ex aedilium edicto uenditor non cauit. Quanto min ris actio praecise dicitur, pro quanto minoris ressuit. quae uendita est. daturi: emptori simi liter contra uendit Orem is idem de caussis quibus Redhibitoria:& eo amplius, propter eos qui uiatio animi ex consuetudine laborat. l. I. 2.3.e q. D. eod. In factum autem emptori similiter datur ad precium recuperandum, cum aut rem emptam sine iudice redhibuit, aut uenditor mancipii nationem non pronunciat raut cum ita emit, ut nisi intra certam diem placuerit,redhibeatur:
aut ides nita die intra dies Lx. l. quod si nolit. 3 r.
cod. aut cum ornamenta mancipii desunt. l.aediles .cod. Differunt praeterea tempore. nam Red hibitoria. sex mensium: Quanto minoris, anno:
in factusti, sexaginta dierum spario circumscripta est. d. l. aediles eod. ACTIONvM,inquit Vlpianus, genera sunt duo: in rem,quae dicitur Vindicatio:& in perionam, queCodictio appellatur. In rem actio est , per quam
23쪽
rem nostram,qtiae ab alio possidetur,petimus:&semper aduersiis eum est, qui rem possidet. In personam actio est,qua eum eo agimus, qui obligat ut est nobis ad faciendum aliquid uel dandum. & semoer aduersus eundem locum habet. l. 2s . D.de oblig.& actio. ACTIO, petitio, persecutio distinguuntur in Aquilianae accepti lationis formula in I. I 8.f. I. D.de
acceptil. ACTIO, pro accusatio. Papinian.l. t.D.deerim.stellion. Actio stellionatus neque publicis iudiciis,
neq; priuatis actionibus contietur hoc est, Haec accusatio non e legibus publicorum iudicioruest sed extraordinaria. Similiter titulus est lib. Cod. 9. Quando actio ciuilis criminali praeiudicet. ACTio aestimatoria quanto minoris,uide Quan
Αmio aestimatoria siue de aestimato est actio in personam, per quam qui rem aliquam uenden dam recepit, uel rem ipsam incorruptam reddore cogitur, uel ipsius aestimationem. l. i. D. de
AC T I o M E s arbitrariae dicebantur,in quibus non
restrictὰ certum quid postulatur, sed id tantum quod aequius melius iudici uidebitur, qui pro
pterea uerius arbiter diceretur r quippe qui totius rei arbitrium ac potestatem habeat. Earum autem duae sunt species, una in qua duplex quo dammodo sententia pronunciatur,& prior quidem his fere iterbis, Arbitror debere te aduersario hae ratione satisfacererante secundam porro in litem iuratur . Altera in qua & una sententia posertur , nec in litem iuratur. I.praetcrea. 27. e aetionib.
AcTIONE s aedilitiae dicuntur, quae edicto Aedi lium Curulium constituis sunt.f. t .Si quadrup. pavp. de tit. Cod. de Aedilitiis act. nimirum, Redhibitoria, Aestimatoria quanto minoris, &quod aduersus dictum promtisumve sit: de qui bus suo loco deinceps. Acrio ruis bonae fidei concisa locutione dicumtur, in quarum formulis Praetor adiiciebat Ex BONA FIDE. Cic. in Topic. In omnibus igitur iudieiis in quibux Ex sing ROMA est addi tum primus earum usus est. Item lib. De Offie. s. Scaevola seminam uim esse dicebat in omni bus iis arbitrijs, in quibus adderetur Ex MDEAou . Ibidem, Quid sibi dare facere oporteat ex fide bona . Nam in quibus hoc additum non erat, iudici dato sormulam & summam sibi a Praetore praescriptam ae definitam egredi non licebat. At in bonae fidei iudicijs ait Imper.g. 29. De actionib. libera potestas permitti uidetur iudiei ex bono & aequo aestimandi,quantum actori restitui. oporteat. Actiones stricti iudicii di cunturan quibus praefracte iudicium a Praetore definitur,& quasi ad uiuum resecatur,ut iudici a uerbis formulae ne tantillum quidem recedere
liceat.Cicero de ijs loquens in Orat pro M ostio,Quid est in iudicioHirectum, asperum, simplex. si PATERET TANTAM PECUNIAM
tam pecuniam ad libellam sibi deberi , causam perdit. Iudices enim quippe priuati homines potestatem iudicandi nullam,nis quam a magistratu,& qua de re acceperant,habebant.Veluti, L. Cassius iudex esto. Si apparet aureos uiginti Naruio dare oportere Sempronium, eum tantae pecuniae codenato. Poterat L. Cassius de aureis xx iudicium statuere:de uno minus aut amplius, non poterat, non accepta scilicet a Praetore potestate . Nam potestates Se imperia sunt penes magistratus: Iudices autem priuati ut diximus homines erant itaque si maxime undeviginti deberentur,quia tamen niginti petita sunt, petit rem iudex damnabit . Unde illud uulgatum, ut qui plus peteret, caussa caderet. Officium ergo iudicis est, constituere simpliciter debeanturne
uiginti aurei , anncndebeanturmon autem deau morum numero arbitrari. .Tranquillus Cla
dio : Nam 3c iis qui apud priuatos iudices plus
petendo formula excidissent, restituit actiones.
Destrietis iudieiis loquitur,in quibus si petitorasse uno plus postulas let,condemnabatur.
Acrio ad exhibendum,est actio in personam, per quam qui in re qualicunq; actione acturus est, eius rei sibi in publico potestatem ut experiatur, fieri postulat. l. 2.& s. D. ad exhib. Acet 1 o Calvisiana est actio in personam, qua patroni utuntur ad ea reuocanGa', quae in ipsorum fraude liberti alienarunt. l. I.6.s plurib. l. 2.cOL3.3. fi intestatus. & l. ult. D. si quid in fraulpa
tron.L2.D.si a par. quis manumit. ACT I o calumniae, uetus erat actio, per quam is,
qui litem alicui calumniose intenderat, damnatusq, fuerat, decimam eius quod petierat parte adueriario soluere cogebatur. uti docet Imper. I.6. De poena tem.li. Actio damni iniuria , aduersus eum competit,
qui damnum iniuria dederit: ut quanti plurimi res uel anno proximo,uel triginta diebus proximis fuerit,ianti damnetur,pro casibus qui ex Lege Aquilia cognoscuntur. tit. De lege Aquil. in Inst.& Pand. Dicitur autem Actio damni inii ria,praecise: pro Damni iniuria dati . itaque apud Ciceronem legitur in Orat.pro QIoseio. quuin libris nostris frequenter I N I v R i A E in secundo cidii legatur.
Αc Tio commodati,cst personalis actio, per qua id quod gratis alicui utendum dedimus , reddi nobis postulamus . uti docet Imp. β. 2. Quita
Α Tio communi diuidundo dicimr , quae datur ijs qui res quas uel uoluntate,uel fortuna inter se communes habent , per arbitrum diuidi , vis
24쪽
quid alter alteri debeat, praestari po stulant. Paulus i. i.D.comm. liuid. Hoe iudicium ideo ne ccssarium fuit,quo pro socio actio magis ad persinoles inuicem p stationes pertinet j quana ad communium rerum diuisionem. Ac Tιo condictitia actio personalis, in qua eo
dici mus. Imper. I Qui b. mod re coni.Daturque agenti contra eum propter repetitionem Condictitia actio.nam perinde ei condici potest, s IAPPARET eum dare oportere, ac si mutuum
accepisset. Ulpiana. si quis. q. D.Si cert.petat. Sedula condictitia actione id. persequi debet, per qua certum petitur.item in lai duo. i s. g. i.
D.de iureiur.& I. uxor. I. de donat. inter uir. ARoo conducti, siue ex conducto, est actio in personam, per quam is qui uel rem utendam, uel opus faciendum coduxit,sive recepit, ut uel re sarta tecta utatur, uel operis persecti mercedem consequatur,postulat. Ac Ti o confessoria,eli per quam rem nostram ab alterius possessione in dominium nostrum uindicamus. uti docet Imp. . 2 . De action. ACTio constitutoria, est quacum eo agitur, qui
uel pro se,uel pro alio soluturum se sine ulla suptilatione constituerit . uti docet Imp. s. octa-iuo & .g. 9. De actio. itemque toto tit. De con
Acetio de albo corrupto, est qua qui uis de populo agere aduersus cum qui Prae toris edictum corrupit, potest: ut quinquaginta aureorum pinna multetur . uti docet V pian. l. 7. D. de iuris.
Aeτi o de arboribus succisis, ex duodecim tab.est actio in personam,pςr quam qui alienas arbores caeciderit, aeris damnatur'. hanc enim constitutam poenam iuisse Plin.lib. 7.cap. l. test tur. Paulas l. 28.9.6.D.de iureiur.Colonus cum quo propter succissas sole. arbores agebatur ex locato,si iurauerit se succidisse, siue e lege xii. tab.de arboribus succisis inue &c. Hine ut.Arborum furtim caesarum,lib.Ρwd. 6.
Acrio de dote,est actio in personam quae diuo tio facto multuri ad dotem exigendam aduersus maritum datur,& maritum in id tantum quod
facere potest, damnat.l.maritum, I 2. I S. Iq. D. solui. matrim.
Aemio de effuso, deiecto, suspenso, est actio in
personam,quae aduersus cos intenditur,qui eum
in locum qua vulgo iter fit, aliquid effuderint,
deiecerint uspenderint,cuius casus alicui nocuerit,nocereve suspensum potuerit t. I. de s. D. de
Λ τνo de in ius uoc ato ui exempto, est qua cum ' eo agitur , qui in ius uocMum exemit , dolove eximendum curauit, ut quanti ea res ab actore aestinxabitur, damne r. I. i .de S. D.nequis eum qui in ius uoc. Acrio dein tam uerso, est actio in personam, perquam pater dominusve, cuius stius lemusve cum aliquo sine ipsius uoluntate contraxit,sive quid in rem ipsius uersum erit, totum praestare cogitur: aut si quid non si uersum, quatenus peculium patietur. uti docet Imper. f. q. Quod cum eo qui in al. ACrio de iureiurando,est per quam is qui adue fati postulatu deberi sbi pecuniam iurauit, ita
eum damnari postulat, si planum faciat se illius
postulatu iuraste.uti docet limpe.f. I 2. de actis Ac τι o de pastu pecoris ex lege x II . tabul. instituta est, cum in meo iando pecus tuum depastuiri est.nec enim de pauperie noxalis actio suffciebat:quia pastus pecoris, nec pauperies,nec damnum est.l. qui seritandarum, g. ult. D. de prae scrip t.uerb.l. 2.f.in bestiis. D.Si quadr. pauper. ΑCTio de patre patronoue inius uocato, est per quam filius emancipatus aut libertus qui patre
patronumve sine Praetoris uenia in ius uocauit, poena quinquaginta aureoru damnatur. l.penui. D.de in ius uoc.
ACTio de peculio,est per quam is qui eum filiose .seruitve contraxit, contra patrem dominumve ita agit ut quoad prosectilium peculium fer-
re positi,soluere damnetur.uti docet Imp.f. t O. De action.3c toto titide pecul. D. Sciendum est autem , non certam quandam actionis speciem
hanc esse , quae per se constet: sed adiectionem qua piincipalis actio desgnatur ..na si deposti commodati,mandati filiusti.obligatus sit,datur aduersus patrem actio depositi ex peculio commodati ex peculio, mandati ex peculio.l. . . cui congruit. D.depecula.depositi.eod.LI. quod
Ac Tio depositi directa, est personalis actio, peruam id quod apud aliquem deposuimus redi nobis postulamus: uti docet Imp. f. s. Qui
Acrio depositi contraria, est actio in personam, per quam qui depositu recepit,quod in eo tue do as eruandoq; impendit, postulat. Hinc tit.in Pand. Depositi uel contraria. Sic enim legendum et . Aerio de tigno iuncto dicitur,qua utitur dominus tigni aduersus eum qui ipsus tignum aedibus uineisue suis adiunxit: per quam non ipsum tignum,sed duplum consequitur. ut docet Vlp.
l. I .D.de tig.iuncto. Acrio directa quum actioni eontrariae opponitur a formula est, quae quum certam ob caus- sana inuenta atque instituta sit ad eandem ipsam caussam accommodatur. ueluti Lex x II. tab.
Pro socio actionem instituit,aut ea ex leae scilicet instituta est. Quoniam utriusque socij caussa instituta haee actio est, Directa utrinque nominatur. At in tutela,mandato,& depolito inuenta primum est actio tantum pupillo in tutorem,mandatori in mandatarium,& deponenti
25쪽
in depositarium.quare quae his in eaussa dantur actiones, quia illae ipsae sunt maxime, quae primum institutae sunt, Di rectae nominantur. Et quoniam usu rerum nostulante intellectum est, uicissim quoque dandas esse tutori in pupillum, mandatario in mandatorem, depostatio in deponcntem , certis de caussis actiones: concessae quoq; sunt eaedem ipsae antiquitus institutae coQceptaeq; formulae,quas Directas, cum ad sua ne- socia reseruntur, nominamus: sed quia non ad tuam causim proprie accommodantur, Con trariae nominantur, quasi dicas. Eaedem ipsae actiones, sed ad contrariam partem accommo
AC r x o directa dicitur,quum eius ipsius aduersus
ilem agitur, non autem alterius nomine intemitur. ueluti Actio noxalis, quia contra domi Q num non suo, sed serui nomine intenditur, di, recta non est . sed si qui in seruitute noxam nocuit, postea manumittatur, quia suo nomine lege Aquilia conuenitur, Directa pullari dicitur. Iustinianus.f. 3.de nox. act. At si manumissu suerit, directo ipse tenetur, & extinguitur noxae deditio. ev diuerso quoque directa actis nox lis esse incipit. nam si liber homo noxiam com miserit,& is seruus tuus esse coeperit, incipit tecum este noxalis actio, quae ante directa fuisset. Idem .s. ulti. Quod cum eo, &e. Id quod iusin patris dominive contractum fuerit, quodq; in rem eius uersum erit, directo quoque poste a
patre domi nove condici, tanquam si principa liter eum ipso negocium gestum esset. Ex quo apparet,actione Quod iustia,& similes, directas dici non possed quippe quae aduersus patrem dominumve non ipsorum, sed filii servive nomine
AcTIo empti,sive Ex empto, est actio in pers nam, per quam qui rem quampiam emit, uenditorem & quae lingua nuncupata sunt, praestare, & si nominatim nihil eonuenit,rem tradere, eamque uel emptoris facere,uel euictionis nomine obligari ςogit . uti docet Vlpiana I x. D.de
ACTIO exempta dicitur, quum agi posse desiit.
Ulpia. l. 26.9.q.D.Ex quib.causi ior. Sive cui per magistratus actio exempta esse dicetur. Ite
Actio exempta sic erit accipienda,si desiit agere posse. Locutio deducta est ab exemptione reorum,de qua suo loco diximus. ACTIO exercitoria,est actio quae in exercitorem, res seruum naui praeposuit de eo quod cum eo tuo illius rei caussa gestum fuit, in solidum eonceditur. Is enim ad quem quotidianus nauis quaestus redit, Exercitor dicitur :& moris erat, ut seruum ei rei praeficerent, quem Magistrum appellab mi. I .&pass. D. de exerci- λΛc Tio ex sponse, ut de Spondere,&Sponsus. ACT ro ex stipulatu,est actio quae ei competit qu sibi aliquid incerti dari fieri ve stipulatus est. ueluti quicquid uini hoe anno ex uineis tuis couligetur. ut patet ex titu. Insii. de uerb.obliga.in princip. ACTIO ex stipulatu doti exigendae, est actio in personam, per quam uxor dotem suam soluto
Acrio familiae erciseundae dicitur, quae datur cohaeredibus postulantibus ut & haereditas diuid tur,& si quid alter alteri debeat, praestetur. nλm Ereiscere familiam.haereditatem diuidere signi ficat.eius autem sormula in rem est: vis & natu ra, qualis est actionis in personam Vlpian. l. 22. f. s. D. fami l.ercisc. Hoc iudicium ex duobus constat' id est, rebus atque praestationibus: qux sunt personales actiones. ΑcTio Fauiana est actio in personam, quae pat
nis eorumve liberis conceditur, ad ea reuocadauae in ipsorum fraudem liberti alienarunt .l.uineamus. 8 9.in Fauiana. D.de usuril. r .& pass.
D. squid infravd.patron Et gemina est Caluitana,de qua suo loco diximus. ΑCTio finibus regundis, est quae confinibus conceditur: postulantibus ut quod cuiusque proprium sit, ab arbitro definiatur: & si quid ab auterutro commissi im sit, resarciatur. Eius autem sermula eadem est quae uindicationis:uis autem& natura eadem quae condictionis. uti docet
Paulus in l. I. D.finium regund. FINI avs au
tem REcvNDI s haec ab antiquis appellata est actio: item ut Familiae erciscundae, Communi diuidundo, Rationibus distrahendis: quod cui- ω-x Cicerone licet intelligere:sed, ut opinor, posteaquam a Graecis hominibus ius ei uile tractari coeptum est,haec mutatio, cuiusmodi aliae libi permultae sunt .hoc in loco contigit. ACTio funeraria,est actio in personam,per quam is qui pro osticio suo,uelu ti delectus a testatore, uel hares scriptus, uel suo ordine cognatus su nerandi destincti causi sumptus secit: eos ab eo
ad que ea res pertinet,recuperat. l. I 2.9.2. Se perpetuo tract. De relig.& sumpt.Dicitur di Funeralitia a Pomponio l. O.D.cod. tit. uel sic, AcT I o funeraria est,qua qui destinctum suis sumptibus.funeratus est, eam pecuniam ab haeredib. condicit. Ulp. 7. D.de reb.auct. iud. Vtrum ita
demum priuilegium habet funeraria, si is cuius
Λcrio NE surti concepti tenetur is, apud quem furtum quaesitum di inuentum est. Paulus E. 1 i.
Acrio surti concepti dicitur, quae in eum intenditur, aeta quem testibus praesentibus surtiua res qualita de inuenta est: quamuis ipse fur non sit. apud I mp.f. .de oblig.quae ex del.
Λcetio surti mani sisti est, qua quadrupli pcreati ab
26쪽
ab eo qui manifestus fur est, exigitur: nec manifesti, qua a nee manifesto dupli. ait Ini p. b. I 7.de oblig.quae ex del. Acrio furti non exhibiti aduersus eum datur, qui surtiuam rem apud se quaesitam & inuentam noexhibuit. ait Iin p. I. . de oblis. quae ex deliet. A CT o furti oblati, competit ei cui res furtiua oblata est , ut apud eum potius, quam cum qui
obtulit, conciperetur: ait Imp s. . De oblig,
quae ex delich. Αcaei o furti prohibiti aduersus eum est, qui sum tum quaerere testibus praesentibus uolentem prohibit erit.I. .De oblig. quae ex delict. Actio sue petitio haereditatis, est actio in rem, quae aduersus illos qui ius pro haerede uel pro possessore habent, uel rem haereditariam licet millimam possident, intenditur . l. 9.D. de pet. hae red. habet tamen praestationes quasdam pers fiales, ut puta eorum quae a debitoribus sunt exacta,&preciorum. l. 2 f. I s.cod tit.
A caeso furti ope consilioque facti aduet sui eum datur, cuius ope consilioque furtum factum est. ait Imper. f. . de oblig. quae ex del. Eius sormulam. Cic. lib.de nat. 3 . nanc suisse scribit, oiit eo Milioq; tuo surtum aio factu in esse.
Aeρ iri bypothecaria, quae & quasi Semianae; S:
titilis Seruia ha,interdum serviana, de Pignerari titia uocatur, est actio in rem, per quam creditores qui b. res aliqua sue mobilis, si te immo bilis oppignerata est, rem illam si sorte in ali
iiii, posse istonem inciderit,sibi uindicant . uti docet Imp., 7.dea tiou. Reii Tm m, est quae conceditur et, qui reniquaui alter possidet,suam esse intendit: ut ea res
ipsi ii esse nonuncietur. sicut Imp docet in b. r. de action. Ac et ro in personam;est quae aduersus esim intenditur qui ex contra eiu uel delicto obligatus est,
ut aliquid dare sacere damnetur,ait imp.6. ride actione iΑerio inossiciosi testamenti,quae interdum est Accusatio,interdum Querela nominatur, dies turea 'uae liberis ex haeredatis datur, ut testamenta parentum rescindant, & a iudicibus postulent, ut si notatum osse tum cognoscant, restisso testamento haereditatem ijs quibus naturae iure debetur,adiudicent.l. i & pass.D. de inosse.
R Cito Nps in rem scriptae dicuntur, quae ut ipsi in personam quidem sunt, simpliciter tamen &abiblute sine ullius personae notatione scriptae &conceptae sunt. iusmodi sunt Ad exhibendum,
Quod metus caussa, Ex caussa interdictotum. nam IN REM uetus locutio cst quae,ut suo loco docebimus, nihil aliud signiscat, quam g
neraliter,infinitὰ,& sine cortae alicuius personae designatione. Itaq: Personales actiones sempera diterius eude,boc est eu qui i iis nominatus est, dantur: at hae aduersus quem uis. uide I N
ACTIO malae tractationis, aduersus maritu facto diuortio dabatur uxori, diuortii eulpam in illa transserenti. Fabius libro vi t. cap. iiii. N5 dissimiles autem abdicationum actionibus sunt malae tractationis actiones . nam & ipse haboteandem in accusationibus moderationem. Idem libro quarto cap. it. Sed in scholasticis quo
que nonnunquam euenit, ut pro narratione sit propositio . nam quid exponet, quae Zelotypum malae tractationis accusat e cum totum crimen uno uerbo in qualibet actionis parte possito satis iudicetur. Ei usque iudicii exemplum
ex tat apud eundem Declama t. v i I. & xvr it. ACTI o male gestae procurationis in foro,nominatura Fabio lib.7. cap.q.
Acrio institoria, est actio in personam, quae in eum qui seruum institorem tabernae preseeit, ex eo quod cum eo seruo eius rei caussa gestii erit ιin solidum conceditur. Est autem institor, qui quaestuariae alicui negociationi praeficitumquod iit ait Vlpianus negocio gerendo instet. l. i. &pass. D.de institor. act.
Ac Tio ingrati, excepta Macedonum gente nus quam data est: ut ait Seneca libro ii I. de benes. Nam cum dis fiet sis esset, inquit incertae rei aestimatio, tantum odio damnabimus, & inter ea reliquimux quae ad uindices deos remittimus. nam optima beneficii pars perit, sic ut certae pecunio ex conducto aut ex locato detur. Hoe enim est
in illo, quod dedimus uel perdituri, quod per misimus accipientium arbitrio, si appello, si ad iudiceni uoco, incipit non beneficium esse, sed
ereditum: nec crit gloriosa res, gratum esse nisi tutum est gratum non esse. Fabius de seliolastica exercitation loqueris ibro vir. cap. IIII. la actione ingrati, inquit, queritur an is cum quo agitur acceperit beneficium: quod rard negandum est: ingratus est enim qui negat. an quantum acceperit, reddiderit : an protinus qui non reddiderit, infratus st: an potuerit reddere: an id quod exigebatur,debuerit. . s. Ac Tio locati, siue ex locato, est, actio in perso-
nam, per quam qni quempiam uel in pnedio colendo, uel in opere faciendo locauit, ea quae in
contrahendo convcnerunt, illum ex aequo& bono praestare cogit . l. 2 .R 17.C. locat. l. si merces.
Ac Tro legis, uide Legis actio. item supra Actio. Aerio mandati directa, est actio in personam, per quam qui alicui mandatum dedit, quanti sua interest ob id quod alter uel non confecit, uel non tempestiue renunciauit, ab ipso postulat. l.
ΑcT i o mandati contraria, est actio in personam,
per quam qui alterius mandatu suscepit, quod in eo eos cludo de suo impedit,ab altero postulat. 'Hinc
27쪽
Hi ne tit in Pand. Mandati, uel contraria. sic nim legendum est. ACTlo negatoria, est per quam actor negat aduersario id licere , quod nisi sibi semitiis deberetur, ei liceret: uti docet Imp. g. 2.de action. ACTIO negociorum gestorum, est actio in persenam,qua qui alterius negocium sine mandato ac
sua sponte gessit, quicquid eo nomine illi uel abest, uel abfuturum est, a domino repetit: uicissimque illi actus sui rationem probare,& siquid uel non ut oportuerit gesterit, uel ex his
negocijs retinet,praestare cogitur. uti docet C ius l. 2. D.de negot.gest. A CT I o negociorum gestorum, Directa quidem aduersus eum instituitur, qui ab lentis negocia, sine mandato gessit: Contraria uero, aduersus cum cuius negocia gesta sunt, de eo quod alterii alteri ex aequo & bono dare facere oportet. Ac Tici,noxalis, est aet io in pei sonam, per quam is , cuius semus noxam aliquam commisit, aut litis aestimationem sufferre, aut ipsum hominem finoxae dedere cogitur uti docet Imp.tit. de nox.
Oct in principio. ACTIO noxalis de pauperie, est actio in personam, per quam is, cuius quadrupes,quae cicurunumero sit,alicui danu dederit, aut litis aestim tione praestare, aut ipsam quadrupede noxae de dere cogitur .l. prima. D. Si quadrup. ubi obscurius Ulpianus est locutus, quum ait hanc Θct ionem locum habere, quum se itate commota nocuit quadrupes: di paulo post, Quum eontra naturam sera mota, pauperiem dedit. Sibgnificat autem eas, ut dixi quae cicures sunt. ut equum, bouem,mulum,quae nonnunquam seri . tate commota, id est, lasciuia quada ferociunt, ut si mulam equus olfecerit: & tamen contra naturam, id est, praeter naturalem mansuetudine Cicures enim natura sunt maiaetae.Verum aliud
est in iis qnae Cicures non sumsed Bestiae appellantur eodem loco ab Vlpiano, ueluti ursi, leones,pantherae. In his enim cellat haec actio. ACTI oneris auersi, crat actio in personam,que aduersus nautam intendebatur, cuius in naue nus id est circina aliqua interuersum ac surrep tum ellet. nam Avertere pro furari apud antiquos ita frequens est , ut putidum sit exempla conquirere . A lfenus l. 3I .D.locat. In naue Saufeij quum complures frumentum confuderant, Saufeius uni ex his frumentum reddiderat de communi,&nauis perierat . quaesitum est, an caeteri pro sua parte frumenti cum nauta agere possint oneris auersi actione λ Item, Sive eius generis essent merces quae nautis traderentur, ut continuo eius sierent, & mercator in ereditum iret, non uideretur onus esse auersum: quippe quod nautae fuisset. Alciatus autem aDUERs I oneris actionem appellat, quum uectorrem alienam non aduertit do curauit ut debuit.
lib. Parerg. 6. m. 28. quod sinὸ homine docto indignum est,ut nihil acerbius in eius is nis libros nunc dicatur. ACTIO Pauliana a Praetoriae Paulo instituta est,quaereditores quorum in fraudem bona sua debitor alienavit, bonoriim possessione a Praetore impetrata, ea bona perinde ac si nunquam a debitore tradita fiassent, uindicare possiunt. nam an ait Paulus L 3 8. f. tertio. D. de usur. Peractionem Paulianam quae in fraudem credit rum alienata sunt, reuocantur . nam Praetor id agit, ut perinde sint omnia, atque si nihil aliena
AorOMES perpetuae dicuntur, quae olim nullo temporis spatio terminabantur: cuiusmodi erat omnes ciuiles actiones , id est, quae ex legubus , Senatusconsultis , aut,eonsti tutionibus
inascuntur . nunc autem in rem actiones decem aut uiginti terminantur annis personales uero triginta .F. ι .de perpe. & temp. acta. s. C. de praescrip. O.ania. ΑCτro pigneralitia, ut ex uerbi notatione interulis itur, actio est ad pignus persequendum in--stituta. Est autem triplex t sed usurpatur pro ' prie de ea que debitori aduersus creditorem,cuis ira pecunia soluta est, repetendi pignoris cauiati conceditur.l.si rem nono.9.tertio D. de pign. act. caque Directa est. nam Contraria etiam prodita est, quae creditori aduersus debitorem datur obsumptus necessarios in rem oppigneratam factos l. si necessarias 8.&l. tutor. I 6.9. I. Deod. Itaque titulus intelligendus est, Depi gneralitia actione, de contraria. sic enim legendum esse, iampridem docuimus. Praeterea est Semiana pigneralitia duplex: nimirum prior a Praetore, de posterior ad exemplum Praetorij a Iuristbnsultis instituta: quae pigneratisiae nonun qua nominatur,ut l. s.f. I. D ad exhi. I.Titius v. D .quib. mod. pig. l. rem alienam.qt . D. de pign. Qion. Agrici Mus poenariae dicuntur a Fabio,quae a nostris vulgo Poenales, quib. poenam commisiam persequimur.ut furii. rapinae,legis Aquiliae.Fab. lib. V II .cap. I iri. Sed etiam in formulis, clim poenariae sunt aetioncs, nos ita caussa partimur, an commissa sit poena, an exigi debeat. ACTio NEs populares dicimus, quae suum ius p pulo tuentur: inquit Paulus in l. I. D. depop. Odi inter Privatas autem, Publicas de Populares hoc interest,quod priuatae actiones sunt quae rei priuatae sunt, di ei soli cuius interest, conc duntur . Populares uero non quod priuatim alia
cuius , sed quod publicὸ interest persequuntur:
ac proinde cuiuis de populo coceduntur. ueluti de albo praetoris corrupto,de sepulcro uiolato. Publicae uero accusationes sunt,quae lege aliqua certa publicoru iudicioru constitutae sunt: ut Gius criminis de quo lex lata est , a certo Praetore
28쪽
quaestio exerceatur. Illae a Praetore urbano,haec ἡ Quaesitore eerto exercebantur .l. non distingueinus. ἶ 2.5.de liberali. D.de receram. ubi Paulus ait populares actiones,maiores iudices habe . re debere. illae pecuniariam, hae capitis poenam imponebant: illae infamiam non parilini, hae pariunt omnino. Popularium autem aliae rem Publicam directo,proprie, ac perseratiae colunctim spe t.im. proprie,ut actio de albo corrupto. s.s quis id quod, 7. D. de iurisit itaq; si plures petant, praetor magis idonem deliget.Ls plures 2. de p opul ac proinde nemo eam in bonis suis habere dicitur .l .pen. eod.l.si quis pro eo. 6.9.ult. desidetuli.Coniunctim,ut lepulchri uiolati. in quibus,is cuius maxime interest , praesertur, ac propterea constituere procuratorem potest.l. 3. eod. l. q. de sepul.uio. De iisdem popularibus Mctionib.Zonarae locus lib. i i .intelligendus est, ubi scribit Romulum eos omnes qui state mil tari essent,in Legiones distribuisse t , ε
pretor : Alijsuero,pro populo id est, pro urbuna multitudine est ususaeosque populi nomine appellauit qua de caussa etiam in libris ad leges pertinetibus,popularis actio uocatur,qus a Grpcis nominatur. Sed eius loci fructus
AC T r o quanto minoris uide Quanto minoris, &Actiones aedilitiae. IACTio Nns praeiudiciales, uide praeiudicium. ΑCT I o praescriptis uerbis. Ex conuentionibus iuris Gentium quibus cauli sebest, ita iure eluilli
comprobatis, ut eis tamen neque nomen pro
prium dederit,neque certam actionis formulam constituerit,Iuriseonsulti olim litigatoribus actionis formulam ad id quod conuenerat accommodatam concipiebant,quae in factum praescriptis uerbis appellabatur.uti docent Iurisconsulti subiit.de praescrip uerb uide Praescriptis uerbis
Acetio pro socio, est actio in personam,per quam qui non fortuna,sed uo lutate res communes habent,dirempta communione quod ex dolo cul-mave inter sede nr, postulare possunt. I. II. dc seq.D.pro socio. Aerio Publiciana duplex est :& altera alteri exaduerso respondet.Prior ei conceditur, qui cum rem alienam iusta ex causa,bonaq; fide aliquandiu possedisset,postea illam rasa amisit. nam si is qui nunc possidet,dominus non est, Praetor equius esse celet eum qui iusta ex caussa illam acquisiuit, quam eum qui casu eam nactus est, obtinere. Itaque permittit ei rem illam ita petere, quas iam usucepisset. Posterior autem aduerso casu datur, cum quis aut Reipubl. caussa absens,
aut apud hostes per subieetas sibi personas rem
alienam usucepit di& is cuius res usucapta est, nhminem in ciuitate nan scisci potuit absentis defensorem , adueisus quem agendo usucapionem interrumperet. nam Praetorei promittit, ita rem suam petere,quali usucapta non fuisset . s. nanq;&.6.seq. De actioni b. t. prima,& Palista de publicia. in rem M. i. prima, de pass. D. ex quibus
ACT I o quasi Semiana, quae Hypothecaria propriὸ uocatur, quemadmodum luperius demonstr tum est, eo dicitur, quia Serviana de rebus e loni proprie instituta est: quas is pro mercedibus fundi oppignerasset. Aequitatis autem ratio postulauit, ut omnibus etiam aliis creditoribus daretur. Ergo inter Seruianam & Qua si Semianam triplex differentia est. nam illa decoloni, haee de cuiusuis alterius debitoris rebus instituta est.illa directa est, haee utilis illa de rebus mobilibus, haec de immobilibus conce- ditur.I.item Semiana.de actionib. Aerio quod iustu dicitur, quae aduersus eum datur,cuius seruus ipsius iussu cum aliquo contraxit,ut ipse in solidum quanti ea res est damnetur. nam qui cum seruo iustu domini contrahit, nonci
serui, sed ipsius domini fidein sequi uidetur . l. i. N passim, U.quod iussu.
AcT i o quod metus causa, est actio in personam, per quam is a quo per uim uel metum res exto in est, quadruplum ab eo qui rum extortam ponsidet,consequitur. Eius autem natura tacite continetur, ut qui Iudicis iustu rem ipsam actori r stituat, absoluatur: uti docet Imper.s. 26. De actionibus. Actio Redhibitoria, uide Actiones aedilitiae. AcTio rei uxoriae, erat olim actio in rem, per quam uxor dotem suam soluto matrimonio repetebat. Dos enim ut scribit Boetius libcet matrimonio constante in bonis uiri sit, est tamen in uxoris iure, & post diuortium uelut res uxoria peti potest. Et Imper. l. penul.C. detur. dot. Dos & ab initio uxoris fuit, di naturaliter in eius permanet dominio. non enim quod legum subtilitate transitus earum in patrimonium mariti uideatur fieri, ideo rei uelita deleta uel consusa est. haec illae. Quod si in danda dote interuenisset stipulatio, eam dirempto matrimonio reditum iri, Ex stipulatu acti , nascebatur. quam solam Iustinianux illa subi in superesse doti repetendae uoluit: siue stipulatio interuenisset, siue nulla aut inutilis interv
nisset . uti atet ex I.un.C. de rei uxor act. Acrio rescissoria, est in rem actio, quam P tor ei, cuius rem aduersarius dum ex iusta cai
si abellet, usucepit, rescissa pro imperio & pro
nihilo habita usucapione , concedit : ut eam rem nihilominus quam si usucapta non esset, uindicet. uti docet Imper.*. . De action. unde
intelligitur, finem huic actioni non hunc elle propositum
29쪽
propositum, ut usucapionem rescindat: ipsi imcnim praetorem id pro imperio causa cognita facere: sed ut res a possessore uindicetur. ut patet
AC T i o restitutoria dicitur,quae in ueterem debitorem,pro quo mulier intercesserat, ea muliere liberata restituitur. l. quamuis,8.b. 6. & 7. D. ad Velleian. l. 8.C.e d. A r i o reuocandae donationi dicitur, qua utituris qui rem quampiam donauit,aduersus cum cui donauit,si eum ingratum probauerit Rem enim donatam per hanc actionem recuperat. l .ult. C. de reuoc.donat.& M. 2. De donat. ACTIO Seruiana est, perquam dom nus praedii eius rei, quam ei colonus pro mercedibus oppignerauit,possessionem ab eo qui eam tenet,uindicat. nam, ut ait Papinianus in l. 66. D. de euict. etsi Serviana in rem actio est, nudam tamen possessionem avocat. Ac Tio semicori upti, competit in eum cuius hortatu eonsiliove seruiis alienus fugerit, aut contumax aduersus dominum fictus est, aut luxuriose uiuere coeperit, aut denique quolibet modo deterior factus sit. in qua actione earum etiarerum , quas fugiendo seruus abstulerit, aesti matio deducitur . l. prima di pass. D. de seri
Acmio Sequestraria, est actio in personam, per quam is qui rem aliquam litigiosam apud sequestrum deposuit, eam impleta depositionis com ditione ab ipso repetita uti patet ex . I. 9. f. 2 .D. de dolo malo. Pomp.l. si in Asia. I 2. D. depos. Cum sequestre recte agetur depositi sequestraria actione. Vlpia n. l. ii quis. 9.f. 2. dedol. mal. Quoniam neque mandati, neque sequestraria
Aelio subsidiaria dicitur ea quae contra magistratus instituta est, qui aut omnino a tutoribus uel curatoribus satisdari non curauerunt, aut non idonee passi sunt caueri . f. sciendum. De satis
datio. tui. l. prima δε quarta. D.de magiit. co Men. l. I. S. T. la. de tui.& rat. dist. nomen autem
Ex eo reperit. nam quemadmodum Subsidiarii proprie dicebantur Triarii, qui dum primus &secundus ordo pugnabant , ut ait Festus, subs, debant: eodem modo primo loco tutores, tum eorum fideius res poliremb quasi res ad Tri rios pupillo redierit, magistratus conueniuntur. ACY i o tributoria, est actio in personam, quae in dominum datur, quo sciente una cum seruo inmeree peculiari contractum est, nisi res aequabiliter inter creditores partitus silmi mirum ut alia tributio sat .l. i .S palis D. de tribui. ait. ACTI tutelae & rationibus distrahendis est, quae aduersus tutorem in duplum datur, qui pupilli meuniam intercepit, abstulit, suratus est . l. tres tutores. y s. D.de a minis . tui. l. g. Rationibus. D.de tui.& ratio. Distrahendis autem rationi.
bus eodem modo dictum puto, ut Communi diuidundo, Finibus regundis, Familiae erciscundae: pro ad distrahendas rationes, hoc est,ad ineu dam subducendamque acceptorum expensorumque rationem:& quia quod alteri ab altero debetur, id quasi coniunctum & contractum est, adeoniunctionem illam distrahenda,& dirimenda. Fab.lss. c. q. In tuteis iudic io, inquit, solet quaeri,
an alia de re quam de calculis coξnosci oporteat: an fides praestari debeat tantum, non etiam consilium & euentus. A CT r o Vectigalis, est actio in rem, qua utitur is qui uectigalem fundum conduxit, aduersus posse rem& eos a quibus eum fundum conduxit. l. l . D si ager uectig. Vlpianus l. Is . s. t 3 . D. de damno inieci Si de uectigalibus aedibus non caueatur,decerne dum est, ut eodem iure esset, quo ret is qui non cauerat. post quod dccretum uectigali actione uti poterit. Ac Tio uenditi, siue ex uendito, est actio in per sonam, per qua qui rem uendidit, pretium,eiu que post rei traditionem, quamuis praecariam, usuras,itemque sumptus in rem saetos, & quod inter contra endum pactum sit, postulat. uti docet Vlpian. l. I s.f. 17. D. de acti O .empl. Αm i otui bonoru raptorum est, per quam ab eo qui rem eripuit,quadruplum intra annum exigitur,in quo limplum ineli post annum, simpluinduntaxat .ait Imperator,sub titulo,Vi bon. rap.
Αc Tio utilis,uide Utiles actiones. Acro R, in iudiciis dicitur quicunque caussam agit: quemadmodum actores in theatris, qui fabulas agunt. Cicero in Bruto, Eodem anno etiam Moloni Rhodio dedimus operam ,& ctori summo caussarum & magistro. Horatius
in Arte, Consultus iuris,&aetor causarum me diocris. Terentius in Prol. Heautont. Orat rem uoluit esse me,non prologum : uestrum i
dicium secit: me actorem dedit. Sed hic actor tantum poterit a facundia, quantum ille potuit cogitare commode, qui oratione hanc scripsit, quam dicturus sum. Haec proprie. Factum est autem loquendi consuetudine,ut actores dicantur nunc is tantum,qui ad iudicium prouocauerunt. Cicero in Partit. Cum est in inficiando rous, accusatori h sc duo prima sint: sed Accusatorem pro omni actore & petitore appello. Idem etiam in uocabulo Reus usuuenit. Acrost seruus dicitur idem qui dispensator, nimirum qui pecuniae domini tum exigendae, tum disipensandae praeest. l. quin ta. . tertio. D. de doli except. l. Sticho. 4O.f. s. D.de statu liber. Hi ne apud Vlpianum , Actor, pro seruo praestanti simo & optimo, in L legato, trigesimoseptimo D. de leg.&s d. lib. Io. Legato generaliter retiacto,ueluti hominis, nec optimus, nec pessimus accipitur. Itaq; homine legato,actorem no posse
30쪽
eligi. Vide Dispesator. pla. Atrienses appellat. Acro R dicitur qui & syndicus : id est, qui aliorucaustam agit . ut Cic cro , cum Siculorum causisam aduersus Verrem agitet: Me , inquit, acto rem delegerunt. Hinc, qui a municipijs, collegijs, aliisque corpori b. actionum instituendarum caussa constituebantur, Actores a nostris appellantur. Caius i. I. b. I. D. quod cuiusq; uniuersit. Quibus autem permissum est corpus habere collegii, societatis, siue cuiusque alterius eorum nomine proprium est, ad exeinplum
reipublicae habere res communes, arcam communem,& actorem, siue syndicum: per quem tanquam in repu blica quod communiter agi fieriq; oporteat,agatur fiat. ACTOR publicus, seruus publicus.Tacitus lib. 2.
Mancipari singulos actori publico iubet, scilicet
ut in Libonem ex seruis saluo S.C. quaercrctur.
Ac TOR in tribus mixtis iudiciis dicitur, qui ad
iudicium prouocauit. l. 1 3.D.de iudie. ACTOR dicitur is,quem tutor uel curator ad agendum quasi procuratorem auctore Praetore constituit . l. t. C. De act. a tutauci cur .l. tutor .6.
D. quand. ex fact. l. si actor. Io. C. de appellat. Ergo Curator ad patrimonii totiust Actor ad litium tantum administrationem instituitur. i te a magistratu deligitur: hic a tutore uel curatore proditura ma3istratu confirmatur. Tutor curatoris adiuncti tibi periculii no praestat actoris vcro pristat. I. ult. de curat. ubi copiosius haec exposui. ΑCT UARI us, pro seruo publico. Tranquillus in Iulio: Quam orationem non immerito Augustus existimat magis ab actuariis exceptam male subsequent. uerba dicentis, quam ab ipso edita. Ac τvM est, Donatus in Andr. In sumnia rerum desperatione ponitur Actum est, ilicet. Haec resseeundum ius ciuile dicitur: in quo cauetur nequis rem actam apud Iudices repetat. sic ipse in Phormione: Actum, aiunt, ne agas. Idem
in Adelph. Actum est,dicitur in ea re, de qua is
lata si sententia. Aerus generale uerbum est, ait Vlpianus,liue uerbis, sue re quid agatur: ut in stipulatione, uel
numeratione. Contractus autem ultro citroq; obligatio, quod Graeci irum λαγμα uocant, urtuti emptio, uenditio, Iocatio, conducti insocietas. Gestus rem significat sine uerbis factam .l. 1 9. D. de uerb.signi f. Acet v s ab agendo dictus est: estque seruitus praedialis,quae ius armentum gregemue per praediualienum agendi complectitur. Α uia autem de
itinere hoc differt, quod iter est proprium hominum, actus pecudum uia uehiculorum. unis
de sequitur. ut itinere actus, actu uia latior atq; amplior sit: homo enim transire per angustiorem aditum, quam grex aut armentum potest.&rursus grex per spacium angustius quam uehiculii. Quare qui actu habet, habet & iter: qui
uiam, artum& iter. at hoe non reciprocatur:
tametsi quoniam is qui uehem ducit, iumentum agit. frequenter Agendi uerbo uia quoque continetur, ueluti si quis eundi agendi seruitutem
promittat. haec enim sermula I pecoris coniuncti uehicularis actum complectitur. Itaque
illud seriali in quartum Aeneidos, intelli cladum est: Via, inquit, est actus dimidius, qua potestire uehiculum . nam Actus duo carpenta capit propter euntium & redentalium occursum. At-ui Varro in libris deling. Lat. Viam octo pe es latam esse,dicit, Actum uero quatuor duntaxat. quod Caius co firmat in I. 8.de serui. ruit. Prs terea lustinian. sub tit deseruit. praed. Et iter, inquit,& actum in se uia eo tinet. Vsum ergo & l uendi consuetudinem Seruius respexit: sed inefinitionibus ae differenti; s proprietas uerborum explicanda est. An agnatos & gentiles, prouerbium est. e iure sumptu, clim aliquem mente captu esse significamus, propter leg. I 2. tab. Si furiosus existet,agnatoru getiliu l; in eo pecuniaq; eius potestas cito. Varro li. I . De re ruit.de uiti b. loquens: Duo inprimis spectasse uidentur Italici homines in co tendo: possent ne fructus pro impensa ac labore
reddere:& utrum saluber locus esset an norqvorum si alterutrum de collat, & nihilominus uult colere, mente est captus, atque ad agnatos de gctiles est deducendus. Columel. Ii. I . Porcius qui dem Cato censebat in emedo agro inspiciedoq; praecipue duo esse consideranda, salubritatem coeli,& ubertatem loci: quorum si al terutru deesset,& nihilominus uellet incolere, mente esse captum , atque ad agnatos re gentiles deducendu .
An bestias dari, bi Ariam usurpamus, primum dedanatis, qui lacerandi bestiis obiiciuntur. l. quod
ad statum. I 2. D. de poe. l. i. D. de lacter. l. S. D.
de selsis. Itaque ad bestias damnati crebro dicuntur: ut in t .ad bestias. 3r . D. de phoen. l. 6. D. de pecula.eius qui . 8. in s. D.de test.Tum praeterea de iis qui operas suas ut cum bestiss pugnent, loca re consueuerant: quos Cicero in Sexstiana Bestiarios appellat .sic accipienda lex I. D.de aedis. edici. l. I .j. lege Iul. D.de testib. l. F.D. de accusat. l. I .f.qui operas.D.ad d ertuli. Α Tvs , dispensitio, administratio pecuniae. Scae uola l. o.3. 3 . D. de statu lib . Stichus seruus meus actor, si rationem omnem actus sui haeredimeo reddiderit, liber esto. Ac vis fg uinum dicitur ab Vlpiano in I. I. D. de
peric.& comm . rei uend. quod in acetum degenerauit. Si uinum uenditum acuerit, inquit,
uel quid aliud viiij sustinuerit,eptoris erit danu.
ACus eum margarita quam mulieres habere solem, enumerantur ab Vlpiano in l. argumento, et s.