장음표시 사용
361쪽
ore usu propriae significationes vocabulorum mutentur, ut pa rum vel nihil ab origine sua trahant. Ecquis adeo mentem alterius divinare ausit ex origine vocis, de qua nunquam cogitavit, immo plerumque ne cogitare quidem potuit ' Verb. utimur ad ea denotanda, ad quae denotanda adhibita fuerunt ab aliis, a quibus eadem didicimus, parum solliciti, quam signi-- ficationem primitus ex Origine acceperint.
I. 47s. Clausulaρ Si a paciscretibus expresse dictum fuerit, quod pactum eum
quoad intellectum habere debeat, quem solam verborum prognetas stra interpreta- se fert; significatui stroWio, quem vocaliua ex communi ose i rionem ady - quod habent, strictusime insuerendum. Etenim contra procienda. missorem pro vero non habendum, nisi quod sussicienter indicavit 3. 4a8. para. 3. Pr. nat. . Quod ii ergo expresse dictum fuerit, quod pactum eum intellectum habere debeat, quem solum verborum proprietas prae se fert; sessicienter indicatum est, quod promissor ad aliud promisiario obligatus esse nolit, nisi quod verba secundum communem usum loquendi indigitant h. 339. Log. , consequenter nec aliud contra illum pro vero haberi potest. In hypothesi adeo propositionis praesentis, significatui proprio, quem vocabula ex communi usu loquendi habent, strictissime inhaerendum.
Equidem vulgo pactis adjici minime solet haec clausula; non tamen prorsus inauditum est, ut adjiciatur. Exemplum habemus apud Camdenum in Hist. Elis parti a. ubi diserte dicitur: Hoc foedus illum intellectum habeat, quem solum verborum vis & proprietas prae se serr. Non inutiliter elau Iahaec adjicitur, ubi verendum, ne pars altera verba aliter inter- Letando, quam ea intellexit promittens, eadem detorqueat in ensum a mente ipsus alienum , ut ad id obligetur, ad quod . ' obligari non voluit, vel etiam ipse promittens hoc faciat, ne ad D sitjrso by COOste
362쪽
ad id obligetur, ad quod obligare sibi eundem voluit pars ab
tera. Clausula igitur haec arcet omnes conjecturas, quibus alias locus concedi facile poterat, consequenter lites praecavet circa interpretationem forsan tuborituras ac fidem fallacem manifestat , ubi quis verba aliter interpretari voluerit, quam deinbebat.
. 476. In pactis is pro su interpretanssis non admistenda s. ι re De resim
se attanes mentales. Etenim per reservationes mentales a- libribu
nimo audientis false in generatur opinio, eaedemque sensum isolatibas. verborum detorquent in huic contrarium c . a 3ι. 8art. I. Fur. nat. . Quodsi ergo paciscentibus liberum suerit reservationibus mentalibus uti, pars una alteram intelligere nequit. Quamobrem cum paciscentes ita loqui obligentur. ut a se invicem intelligi possint 3. 467. , reservationibus mentalibus in pactis nullus conceditur locus. Enimvero qui pacta & promissa interpretatur, in mentem promittentis inquirit j. 4 3 9. , consequenter explicat, quomodo ver ba paciscentium sint intelligenda. In pactis adeo atque promistis interpretandis non admittendae sunt reservationes memtales. Huc resero exemplum Locrorum, quod assere Gratius de J. B. & P. lib. a. e. r6. 3. a. ex Abito lib. I a. c. 4. Cum enim hi polliciti essent se pactis staturos, quamdiu terram hanc insisterent 1: capita humeris gestarent, eam intellexerunt te ram, quam calceamentis suis injecerant, & capita aliorum, quae humeris suis imposuerant; utique per reservationem mentalem s3. 23 I. Part. φ. Ir. nat. . Atque adeo putabant, se ab obligatione esse liberatos, cum terram calceamentis injectam & aliorum capita humeris suis imposta abjicerent. --mo huc etiam referre licet exemplum Boiorum apud Πνο-
didem lib. s. qui urbem polliciti reddere, pueriam reddide.
363쪽
s. 4T T. De cavilla- Si m infestam fient, quin is verbo sim si tu conveniartionibus in intentioni promesani, non licet eum perducere ad alium intentioni interpretan- iurus e Lameero contrarium. Quodsi enim intentio promisi,
do vitandis. rii fuerit manifesta per cam patet, quid sibi promitti voluerit. Quamobrem si quis sensius verborum manifesto conveniat intentioni pro innsarii , promissor eidem promisisse intelliguειέ quod sibi promitti Volisit 3. 4Γη. Dart. I. Dr. nat. . Quoniam itaque promissa sunt scivanda 3. 4 3 .flare. I. Py. nat.); non ita interpretari licet Verba, quibus pro- nussum. ut proinlisio eludatur. Quoniam itaque hoc contingit. si senlas verborum intentioni promissarii manifesto -Conueuiciis perducatur ad alium intentioni ejusdem e diametro contrarium, hoc facere minime licet.
Istiusmodi cavillationes in interpretandis pactis, quae sdes tuetur f. 76o. Part. 3. V Mar. S a quibus fraus omnis proincul abelle debet 6. I 49. pars. s. Fur. nax. . minime ferendan. . . t iam mo dedecet virum bonum cavillationibus decipere alterum, qui dictis fidem habet. Exemplum praebet Mia mes Turcarum imperator, quI cum Euboea capta alicui promisisset, caput ipsi fore incolume, medium dissecari jussit. Huc etiam resp.rendum, quod Temures cum praesidiariis urbis Si hastiae pactus
ut urbe dedita sanguis non essunderetur, captivos vivos defodi curavit. Nimirum nemo non videt. in casu utroque paciscentes non aliud intendisse, quam ut vitae ipsorum parceretur. Verba promiπentium sensum huic intentioni convenientem. fundebant; a promittentibus aurem in sensum eidem prorsus contrarium perducebantur.
364쪽
nes ingentes in contrarium. Eten Im paciscentes p sumuntur tectiko-
verba accepisse in significatu recepto, quamdiu non prostant rum. rationes urgentes ita contrarium g. 469. . Quamobrem cum promissi & pacti interpretaturus investigare debeat mentem paciscentium, quam verbis sitis significare voluerunt h. 439ὰ ; in iis interpretandis non recedendum est a significatu apud prudentes artis cujusque recepto, consequenter si definitiones prostent apud eosdem , cum per eas terminos explicari constet sis a. . , per eas utique ex-pIicandi erunt termini technici. . .
Nintermini omnes in Scientiis ac Artibus definiuntur, Geuti fieri debebat, adcoque per definitiones artis peritorum non semper e dicari possunt et alio igitur modo investigacidus est significatus receptus, quemadmodum fieri solet in sermone communi, ubi definitione quoque carent vocabula. Quodsi contingat, terminos technicos non eodem prorsus modo ab omnibus definiri, vel etiam vagum eoruncem esse sgnificatum, quemadmodum in sermone communi; i interpretatio alias requirit conjecturas, de quibus ici sequent, bus dicetur.
. 479. Si vocabula aliquid secundum gradus significor ; definitio- m vocus
ni eorum in interpreratione non semper syncte inhaerenetum; aliquid sed orationi, cujus pars est vocabulum explicandam, conveniens sicundum
definitio formanda. Etenim si vocabula significent aliquid Padus Osecundum gradus, definitiones fieri solent ac debent, proutgnscantires sunt in gradu persectissimo. Quoniam tamen Voca dius. bulis istis non semper utimur in eo significatu, ut denotent res, quales lant in gradu persectissimo , in intcrpretatione autem mentam loquentis investigare debemus 4sq. i vocabula quoque ista in interpretatione per definitiones eorum, quae damur, explicare minIme licet, adem
365쪽
que iisdem stricte inhaerendum non est . consequenter di i-ciendum,quaenam immutanda sint, ut definitio conveniat orationi, cujus pars est vocabulum, adeoque isti conveniens definitio sermanda. mE. gr. Ponamus ita conventum fuisse , ut standum si jud, ' .cio philosophi cujusdam. Quodsi vocabulum philosophi explicare velis per definitionem, qualem dari oportet in Philosophia, nulli bi terrarum reperire datur philosophum, cui desinitio, quae philosophum in gradu pei sectissimo repraesentat, competit. Quamobrem per philosophum intelligi debet vir doctus, qui praesumitur habere scientiam istius rei. de qua st, . tuendum, seu judicium ferendum. Neque enim aiud inten. disse videntur contrahentes, cum alias ipsorum negotium exitum habere non posset. g. 48o.
si, Sicuti diversus ejusdem vocis significatus Homovinia,mmammia sive A in catio dicitur I. 3 26. Logd; ita significat complem Ampluti- xionis plurium vocum, seu integrae Orationis significat Amps tia. botia vocatur. Quamobrem se homon mia. uri amphibolia sermonem obscuram reddit, ex verborum significatu 'uno interpretatis sera nequit, quoniam nimirum determinandum est, quaenam ex pluribus stignificationibus in praesenti locum habeat, ubi singulae fuerint repertae. Unde patet, si lateas iam umia
in voci ut singulis, vel ampiabolia in complemone Manum v cum , seu integra oratιone ἰ in interpretar one inquirendam esse in diissos signfcarus, quos vocabulum, vel complexio verborum habere potest, ac postea in eingandum, quanam iliarum significationam in inserpretatione sis sumenda.
. . Homonymiam fecit partim Vocabulorum indigentia, quip. pe quae necessitatem imposuit eodem res plures indigitandi vocabulo; partim consilium ac propostum dicentis, qui elegantiam in Oratione quaerens metaphoris & metonymiis uti voluit;
366쪽
voluit; partim etiam incuria , quod ad proprium fgnificatum non semper attendunt loquentes. Amphibolia saepe inest sermoni, etiams verbis, ex quibus constat , nulla insit aequivocatio , veluti si adsit ellipsis , nec quod omissum est, facile suppleri possit, aut adsit pleonasmus, qui ellips opponitur. Sed de causs amphiboliae . ex instituto dicere jam nostrum
. 48 I. Si Hem verbum, aut eadem verborum complexio Hures fa- De Homon abeat, signiscaris , 'O in aliqua oratione bis vel abquoties occur-mia edi amisrar; . in interpretarrone non ιdem semper significatus re meri μοι st. Hibalia ea-Quodsi enim idem verbum, aut eadem verborum compleXiO dem aliquoiapi ures habeat significationes, nil obstat, quo minus aliqui S ries ocis in una orationis parte verbum istud vel verborum istam com- rente. plexionem in hoc significatu accipiat, in palle alia in alio, prout commodum acciderit, veI casus tulerit, cum ad id attentus, quod nunc loquitur, non animum advertat ad id, quod ante dixerat. Quamobrem cum interpres mentem dicentis investigare debeat 439. , consequenter inquirere, quidnam per verba, quibus eam indicavit, .significare voluerit . cit. ; non licet eidem vocabulo vel eidem verborum complexioni, quoties occurrit, eundem imponere significatum. Quodsi itaque idem verbum, aut eakm Verborum complexio plures recipiat significatus, & in aliqua oratione bis vel aliquoties occurrat; in interpretatione non
idem semper significatus retineri potest.
Si vocabulum aliquod fuerit homonymon, non tamen in eadem oratione semper adhiberi in eodem significatu, experientia satis constat. E. gr. seudum sumitur tum pro jure, quod competit vasallo in re seudati, tum pro ipsa re seudali. Ndne igitur in sgnificatu priori, nunc in posteriori accipi in eadem oratione potest. Quamobrem in interpretando dispiciendum, num accipiatur pro Iure, an pro re seudali. ne vel perversa,
367쪽
vel contorta, vel prorsus absurda prodeat interpretatio. Si. militer tutela nunc de jure tutoris se nunc de munere accipitur, nec repugnat, ut in eadem oratione in utroque significatu di. versis locis accipiatur. Quamvis adeo certuin satis sit, in uno Ioco vocabulum esse accipiendum pro jure, non tamen ideoe in alicro quoque Ioco, ubi. idem occurrita pro jure tutoris accipiendum. Quaelibet igitur pars orationis sigillatim interpre. tanda , nec ad reliquam est referenda. 48 T.
tu materra tus conveniens materiae, de quc agitur, praeferenEus reseras. Quod si mensen- enim vocabulum ob homonymiam veI verborum quoruno in homo- dam complexio ob amphiboliam plures habuerit significa .vmia edi tus g. 48o. ; dicens animum ad eum advertisse intelligitur,mphibolia. qui ipsi succurrere potuit. Quoniam igitur de re cogitanti succurrunt vocabula eidem denotandae destinata g. ar 3. rach. empir. , quando de materia de qua agitur , cogitat dicens, vocabulum ipsi succurrit tanquam signum ei iti digitando aptum, quod materiae convenit- Atque adeo patet non de alio significatu tum cogitasse dicentem, quam qui
materiae, de qyae agitur, convenit, consequenter si obscuritas oritur eu homonymia vel amphibolia,.significatus conveniens materiae, de qua agitur,. praeserendus.
Supponitur nimirum, abesse omnem fraudem , ne quis homonymia, vel amphibolia alterum, cui loquitur, decipere intendae. Quilibet enim sumitur ideo locutus esse, ut ab altoro intelligi volueris, & quando de pactas δέ promissis agitur, ita loqui debuit, ut ab altero intolligi potuerit. Quoniam igitur ea, de quibus dicere volumus, ante obversantur menti nostrae, quam verba se quibus indigitanda, nobis succurrunt. utiisque non alia iisdem indigitare voluimus ,. quam quae materiae, de qua mentem nostram exprimimus, conveniunta Hinc via
368쪽
. I. s. nobis lassiciant sequentia. Vox diei vel pro ea temporia parte, qua sol supra horixontem moratur; vel pro intervallo temporis, quod est viginti quatuor horarum, seu quod emuit interea, dum sol a fixo quodam coeli puncto digressus ad idem redit. Quota triginta dierum induciae fuerint pactae, cum induciarum tempore suspendi debeant actus bellici, ecquis nou videt, induciis convenire. ut non modo suspendantur interdiu. erum etiam noctu, consequenter dies hic intelligi debere, qui viginti quatuor horis definiuntur. Significatus adeo posterior, qui materiae convenit, In interpretando priori praeferendus, ut adeo nec noctu facere liceat, quod tempore induciarum fieri nequit. Hominis vox sumitur tam de homine vivo, quam mortuo. Quodsi quis promittat, se homines captivos reddere velle; is tmesigitur promisisse, quod vivos reddere velit. Quando enim convenitur de hominibus captivis reddendis, de vivis agitur, non de mortuis. Hinc in casu priori frivola erat cavillatio Cleomenis, qui aliquot dierum inducias pactus cum M. ovis, Noctu dormientes aggressus partim necavit, partis c pit, quod induciae tantummodo pactae fuissent m dies, non vero simul in noctes. Et ejusdem farinae in casu posteriori erat cavillatio Platanisam, qui eum Thebanos captivos reddere promisissent, mortuos reddidere. Ferrum non modo sumitur pro
metallo notissimo, sed & pro iis rebus, quae ex metallo cons ctae sunt, veluti pro gladiis. Quodfi conveniatur, ut milites ferrum deponam, id intelligendum est de gladiis . cum de militum armis, Cum Pacisceretur, cogitatum fit, adeoque hic Mn 'ficatus materiae conveniat. Pericles itaque cum hostium quibusdam ita pactus, ut ipsi ferrum deponerent, eos pacti violati perperam insimulavit, quod non deposuissent fibulas ferreas. quas in laciniis vestimentorum gerebant. Pars dimidia navium intelligi potest tam de divisone navium integrarum, ita uias duodecim fuerint naves, partem dimidiam constituant sex; Qel de divisione sectarum, ita ut in eodem casu fingularum nais uium partes dimidiae numero duodecim constituant partem dismidiam illarum. Quando convenitur cum hoste, ut navium captarum partem dimidiam restituat: cum non alio sine sie
369쪽
eonventum suerit, quam ne omnium jacturam faciat, qui ra tem dimidiam sibi restitui vult, latis patet materiae convenire, ut pars dimidia navium intelligatur de divisione integrarum. Accedit, quod hanc interpretationem probet regula de sensu intentioni paciscentis conveniente non reducendo ad alium ei. dem e diametro contrarium g. 77. . In interpretando enim plures subinde regulae eidem interpretationi favent, tumque ea tanto manifestior est. Ita autem improbe lusit E. Fabius Labeo, qui ,. cum Antiochus partem navium dimidiam eidem tradere deberet, singulas naves dissecuitia Simili modo cavillati sunt Si Campani, qui cum dimidiam armorum partem hosti tradere promisissent, disiectis armis singulorum dimidium eos accipere jusserunt. Huc etiam refert Pulfenriosus lib. s. c. I a. f. p. exemplum Rhadamasti apud Tacitum Ann. Iaia qui cum Mi thridati jurasset , se ei nec veneno, nec serro vim allaturum,
mox eum. injecta multa veste necavit.. Enimvero cum hic obscuritas non oriatur ex homonymia, vel amphibolia, nisi forsan eandem arcessere velis a metonymia ego mallem exemplum hoc potius reducere ad regulam superiorem 3. 47 . ,
ad quam modo provocavimus.. Etenim Mithridatis cum Rhadamisto paciscentis,. ne vim veneno, aut ferro, inferret, non alia fuit intentio, quam ut incolumis servaretur. Id nimirum viniuisse intelligitur, ut nec vi manifesta, nec clandestina vita privaretur.. Praestat omnino ad praescindendas cavillationes mentem suam satis determinate exprimere, ut nulla interpretatione
sit opus 3 46 α): sed quoniam, hoc non semper neri facile
Potest, ac propterea interpretationem rectam tuetur ipsum Jus naturae 3. 466. , ideo cavillationes non minus illicitae sunt, qui- . . bus ex Verbis ambiguis quaeritur praetextus, quam si praetextu istiusmodi destitueruntur..
De visania ' Ea interpretario reicienda, ex qua absurdam aliquod seq*i- absurdo in tur. Quoniam enim nemo praesumitur velle absurdum ;rnterVeI quod Per se patet; nemo quoque praesumitur Verba, quibus
rione. animi sita sensa indicavit, ita intelligi voluisla, ut absurdum . aliquod
370쪽
aliquod inde consequatur. Quoniam ergo interpretando, verba alterius inquiritur, quidnam per ea significare is vo
luerit j. 439.); ea interpretatio rejicienda est, ex qua ab
surdum aliquod sequitur. Absurdum dicitur non modo, quod phy sce impossibile; verum etiam quod a ratione alienum se ut nemo sanus vel pru
dens id velle dici possit. Exemplum esse potest statutum Bononiense, quod refert mssendorsus loe..cir. f. 8. not. g. 482. ,
.ut, quicunque in platea alteri sanguinem elicuerit , gravissimas poenas daret. Ex ea enim lege delatus aliquando tuit barbi- tonsor, qui alicui in platea venam secuerat.. A ratione nimirum maxime alienum est, ut quis graves det poenas, quod venam alicui secuerit in platea, cum nihil inde damni redundet neque in publicum, neque in hominem privatum, . consequentet ratio nulla sit , cur venae sectio in platea facta poenam gravem mereatur. Illustre exemplum occurrit in i T3. g. a. T de excusat. ubi Divus Mareumd excusationem tutori, qui in ipsa civitate est, vel intra centum milliaria, quinquaginta dies dedit: ei vero, qui ultra centum milliaria habitat, in unamquamque diem numerari jussit viginti milliaria, . & extra hos alios triginta dies adjecit ad. excusationem. Quodsii verba simpliciter accipere velis, prouti sonant; sequetur inde hoc absurdum, quod in deteriori ordine esse debeat, qui longius habitat, eo,
qui intra centum milliaria est, vel in ipsa civitate. . Pone enim alicujus habitationem centum sexaginta milliaria abesse. Cumis octo dierum spatium. habeat centum sexaginta. milliariorum nomine, triginta vero eo; quod ad excusationem faciunt; non erunt ei nis dies triginta octo, cum ei, qui intra centum mil. liaria est, dati snt dies quinquaginta. Absurdum hoc ut evitetur, Scaevola, Paulus & in unus mentem legislatoris ita interis
pretantur, quod is voluerit, ut nunquam alicui minus detur quinquaginta dierum spatio ,. tunc autem longius, cum annumeratio dierum, qui in viam computantur, adjectis triginta die-hus, qui ad excusationem dantur, excedit quinquaginta dies. emplum hoc asserunt. ut interpretatio ista facilius intelliga.