장음표시 사용
371쪽
siam horroetur. Ponamus aliquem quadringentia quadraginta milliariis habitarer hic enim viae quidem habebit dies viginti duos, ad
cusationem autem alios triginta.
g. 434. Quoniam ea interpretatio rejicienda, ex quo absurdum expenditis. siquod sequitur β. 483. ; si verborum significatui stricte imhaerendo sequatur aliquod absurdum , ara facienda interpretaIta es. ω absurdum sud miselata oAtque hic valet regula, magis spectandam .esse mentem dicentis, quam verba: ad quam nos ducit intentio ejus ex materia vel aliis circumstantiis colligenda s. 477. . Exempla, quae modo dedimus nos. g. 4830, aperte loquuntur, quom do facienda st interpretatio, ut absurdum evitetur. Moda enim constet, quidnam absurdum ex significatu vocum recepto se uatur; in casu particulari haud dissicile erit reperire, quomo. . o absurdum evitari possit, con sequenter quaenam mens fuerit diis centi, etiamsi is non satis circumspecte verbis eandem expresserit. Quodsi absurdum animadvertisset, quod certo casu consequio tur, qui minus circumspecte locutus, dubium non est quin aliis verbis mentem suam expressisset.
. 48 De nussitate Ea inrerrefatio non admittenda, qua stante sequitur, nihil in interpre- actum esse. Etenim nemo prudens Velle praesumstur, ut ni-raia. non hil actum si, dum negotium aliquod gerit, veluti dum admittenda. cum altero paciscitur, vel eidem quidpiam promittit, aut legem quandam praescribiti quod nemo sanus in dubium UOLaVerit, p sertim cum constet, nos naturariter esse oblia gatos nil remere facere aut loqui g. 2 7 8. pari. I. Iur. nat P. Quoniam itaque interpretando verba alterius inquiritu , quidnam per ea signincare voluerit 3. 4 3 9.) ε non ita eadem interpretari licet, ut stante interpretatione nihil actum esse sequatur, consequenter interpretatio istiusmodi non admittenda. Exem Diuiti d by Corale
372쪽
Exemplum illustre praebet casus apud ZMιilianum de. Mam- 332. quem hisce verbis describiti Pauper & dives amici erant. Dives testamento alium amicum bonorum institui: haeredem: pauperi jussit dari id, quoa ille sibi testamento daret. Apertae sunt tabulae pauperis: omnium bonorum instituerat haeredem. Petit. totam divitis hara editatem. Ille, qui seriptus erat, vult dare tantum, quantum in censum habet pauper. Quodsi valeat interpretatio pauperis , ut ea mens fuissa dicatur diviti, quod haereditatem totam habere debeat pauper. si omnium honorum haeredem ipsum instituerit; institutio haeredia scripti nullum haberet essectum, adeoque nihil egisset dives, dum eum haeredem instituit. Pauperis itaque interpretatio admitti nequit. Ita Erasidas apud Thuodidem lib. 4. cum,
promi fisset se agro Boeoto decessurum, male nesabat agrum esse Boeotum, quem exercitu insideret. Admissa enim hac interpretatione, nihil actum erat, cum ita conveniretur, ut agro Boeoto decederet Erasidas. Huc etiam pertinet casus apua Frarimn pari. 3. consti a o. def. s. quo inter virum & uxo-xem in passis dotalibus conventum fuerat, ut uxor superstes, certam portionem ex honis mariti habeat, maritus vero eidem in testamento aliquid legaverat. Quando enim quaeritur, an legatum hoc in portionem pactis dotalibus comprehensam com putari debeat ; ubi hoc affirmare volueris, legando nihil actum,. adeoque haec interpretatio,. quasi ea fuerit mens legantis, adm
, 486ι Quoniam ea interpretatio non admittenda, qua stante Idem premsequitur, nihil actum esse g. 483. , si verborum ligni carui expenduans,ine inhaemendo se atur nihil actum ese, ita facienda inserpreM-rio, ut aliquid actum sit, vel 3 res, de qua agitur, valearinone aeat..uem valet, si ambigua fuerast arario-
Convenit hoe cum l. ra. T de reb. dub. Quoties in actonibus aud in exceptionibus ambigua oratio est; commodissi--un est id accipi, quo res, de qua agi ur, mak1 valeat, quam.
373쪽
pereat. Hinc in casu apud quintilianum, quem modo memoravimus, facienda interpretatio, ut haeres scriptus tantum det pauperi, quantum ipse in censum habet. iEt in casu secundo dicendum, Brasidae fuisse decede um agro, quem exercitu insidebat; in tertio autem, viduae una cum portione in pactis dotalibus conventa deberi legatum . . Enimvero si interpretatio ita facienda, ne nihil amam sit, vel ut eviretur absurdum; contingere potest, ut non una sit interpretatio, qua absu itas, vel nullitas vitatur. Ex aliis itaque regulis tum dijudicandum, quaenam eligi debeat. Immo eti msi vi regulae praesentis eliciatur statim interpretatio menti dicentis conveniens; in casu tamen particulari particulares dantur rationes , quae interpretationem confirmant. Cumque rationes speciales apertius ostendant mentem dicentis, eaedem negligendae non sunt Ita in exemplo primo facile patet, testatorem magis favisse haeredi scripto, quam legatarIo , consequenter praesumi minime posse, quod voluerit, ut ex. ase haeres si pauper, .s se haeredem Omnium bonorum suorum instituerit. Similiter haud iobscure colligitur; testatorem voluisse, ut si aequalitas inter legatum & id. luod a paupere amico sperare poterat, squidem ei supervixi Dei. Et in casu Brasiue constat, agrum, quem quis CXercitu insidet, nondum esse suum. Similiter in tertio maritus favisse intelligitur uxori, adeoque voluisse, ut plus haberet, quam LX
pactis dotalibus ipsi dubetur. f. 48 T. Si qua obscure dicuntur , in antre gentibus vel co equentι-bas, vel alio loco es occasione sine Ascuritare dicti sunt; ea, quae obscure dicantur , ita interpreranda sunt, ut cum verborum ter- . spicuorum signiscatione comi ramini. Etenim ubi manifestum nomest, aliquem voluntatem suam mutasse, idem velle quis
praesumitur, ubi obscure dicit, clive velit, quam ubi idem sine obscuritate dixit. Quamobrem cum verba ita interpretanda sint, ut quaenam fuerit mens dicentis appareat c . 4 s 9. ; si quae obscure quis dixit, in antecedentibus, vel consequena tibus, Disitirco by Coos e
374쪽
tibus, vel alio etiam lom & occasione idem dixit sine obscuritate, quin ista interpretanda sint, ut cum horum significa.
tione conveniant dubitandum non est.
Grotius tres locos memorat lib. a. c. 26. 3 4. ex quibus viniuntatis conjecturae petuntur, materiam, effectum & conjuncta, , De iis, quae petuntur ex materia, diximus s. 4 8 a.; de iis vero, quae ex effectu desumuntur 483.-sqq. Restat ut etiam dicamus citi, quae ex conjunctas derivantur. Co=ν-cta vero vocantur, quae de re eadem, vel assinitatem quandam cum ea habente ab eodem dicuntur. Et origina conjuncta arPellat Gratius, quae ex eadem voluntate proficiscuntur, etiamsi alio laco & oecasone dictar onjuncta origina π Leo Vero, quae ex eadem voluntate proficiscumur in eodem Ioco dicta. μα ideo annotare libuit, ut, quae hic demonstrantur, cum iis, quae Gratius tradit, facilius conseni possint. Theologi discunt, senseum erus ex contextu, si eorum, quae obscurius dicta sunt, sensus investigatur ex collatione cum antecedentibus &consequentibus: ast ex Leo parestitia, s quae in uno loco obscurius dicta videntur, explicantur per ea, quae asio in I omn-- . spicue de eadem materia dicuntur. Interpretatis ex cantextu eadem est cum interpretatione ex conjunctis origine ac locoristopretatis vero per Aea smaiaria eadem cum interpretatione ex conrunctis origine tantum, sed non etiam loco. De priore interpretatione loquitur Augustinus contra Adamantium C.42.
Quando: particulas, inquit, quasdam de scriptum eligunt, quibus decipiant imperitos, non connectentes ea, quae supra & imfra scripta sunt, ex quibus voluntas & intentio scriptoris possit intelliei. De posteriori Cicero intelligendus de inventione l. a. quando scribiti qua in sententia scriptor fuerit, ex ceteris ejus Mois, ex factis, dictis, animo atque vita ejus sumi πω
375쪽
Wriora fuisse mutora. Etenim non modo nemo velle pridΩ-mitur, quae sibi mutuo contrariantur, verum etiam, quae quis dicit, nunc ad antecedentia, nunc ad consequentia refert, ut adeo nonnisi per superiora intelligantur, vel per inseriora explicentur. Quamobrem si verba ejus intelligere volu
ris, necesse est, ut nunc antecedentium, nunc consequentium, nunc utrorumque rationcm haberi adeoque quae dicuntur cum superioribus & in seriori binon seras. Quoniam itaque intellectum verborum quaeris, ubi ea interpretari volueris a. 4s9. ; ita facienda interpretatio est, ut inseri ra & superiora textus inter se concordent. moderat unum. Quodsi vero & superiora, & inferiora adeo clara fuerint, ut per se intelligi possint, atque adeo manifesto appa- Teat, inferiora aliam indicare mentem dicentis, quam superiora g. 4 39. , consequenter superiora per inseriora fuisse mutata u. a 9o. Ontia.); standum utique est eo, quod post 1ius placuit. Atque adeo interpretatio tum ita iacienda non est, ut inseriora cum superioribus concordenti luod
Homines amam brachyoIogiam. Quodsi ergo ipsorum in
remio ex antecedentibus fuerit satis mamiusta, ur per eam, qua dicuntur, miciligantur, etiamfi non satis determinate mentem sinam exprimat ἔ ita loqui solent, ut verba extra contextum spemctata in alium sensum a mente ipsorum alienum facila derorinqueri eossint, aut obscura videamur , quae ad antecedemia re. lata satis perspicua sunt. Pater etiam subinde per anteeede ' tia satis determinare materia, de qua agitur, quae si rite expeta datur lucem assundit verbis in sequentibus, quae per se obscuriora videntur. Similiter quando ipsmet praevidemus, ex iis,
quae dicimus, alios non lassicienter mentem nostram perspecturos, vel etiam contingere posse, ut verba in alienum sen- sum non sine quadam specie detorqueantur; ea addere sole- ' , ' mus in sequentibus, quae ambiguitatem omnem tollunt. Im
376쪽
mo subinde etiam ipsa matella. de qua agitur in superioribus.
lucem assundit ei, quae Occurrit in inferioribus, vel contra, quatenus concordia spectanda est sive in assirmando. vel ne
ando, sive in volendo. Quod si vero manifestum suerit, nomari inter superiora ac inferiora concordiam; contra evidentia am nulla valet praesumtio. Consentit cum propostione pra, sente cimur l. 24. de Lia ubi et incivile est, inquit, nisi tota le-' - ge perspem, una aliqua particula legis proposita judicare &respondere. Disseri autem proposito praesens a praecedente. In praecedente nimirum supponitur, idem in uno loco obscurius dici, in alio autem verbis magis perspicuis efferri. Ast in praesente saltem supponitur, dari assinitatem quandam inter ea. quae superiori loco extansi & ea, quae inservis occurrunt, ut unum alteri inteligerido rectius inserviat. E. gr. Ponamus Titium tibi debere viginti modios tritici. Postea conveniri, ut Ioco trities solvatur avena, non expressa quantitate. Conven--- tio posterior soret sola, seu in se spectata inutilis, cum nulla quantitate expressa non constet, quid si solvendum. Enim ψ vero si conventio posterior referatur ad priorem, quamuiram que eidem instrumento insertam supponere libet; ex quam litate tritici, quae debebatur , facile determinatur quantitas 'avenae ejus loco solvendae, cum constet de ratione pretii avenae ad pretium tritici, qualis scilicet fuerit tempore novatimnis, vel communiter Ratuitur, siquidem de illa non satis
Si reno constet, quaenam ratio Mice moveris volamarem at De Mariare tenas, sta cur iae volueris ἰ verba ita interretori sint, ut valvasariseidem conveniant. Etenim si certo constet, quamam ratio indisio inimunice moverit voluntatem alterius; tum nobis manifestum te retanis
est, cur hoc, de quo quaeritur, quomodo intelligendum sit voluerit. Id igitur voluisse dicendus est, quod stante ratione ista velle potuit ac debuiti Quamobrem cum haec sit mens ejus, quam verbis exprimere voluit Os 9. 3; ita
377쪽
omnino verba interpretanda sunt, ut rationi, quae unice movit voluntatem ejus, cujus mens investigatur, conveniant. Ita donatio propter nuptias non valet, dc jam facta revocari putest, quando nuptiae non sunt consecutae. Etenim ratio unica, cur promissa fuerit donatio, vel etiam actu facta, fuerunt nuptiae : quodsi ergo eaedem non fuerunt secutae, cessante ratione, cur quid promissum, vel etiam datum fuerit, cessare etiam debet donandi voluntas, & in casu posteriori ea intelligitur suisse voluntas donantis, ut restituatur quod datum, nili nuptiae subsequantur. Recte huc resert casum, qui proponitur ab Autore ad Herennium, Fufiaostis lib. s. c. 12. g. Io. Lex est, qui propter tempestatem navim reliquerunt, omnia Perdant: eorum navis ceteraque sint, qui in navi remanserinta Magnitudine tempestatis Omnes perterriti navim , reliquerunt Ec in scapham coracenderunt, praeter unum ingrotum, qui propter morbum exire dc fugere non potuit.
Casu navis in portum incolumis delata est. Illam aegrotus possidet. Navim petit ille, cujus fuerat. Nemo non videt, rationem hujus legis unicam fuisse, ut, qui navis servandae causa periculum vitae subiti praemio aliquo gaudeat, eoque i
citetur ad vires omnes in navim conservanaam impendendas, dc ne quocunque metu impulsi navem deserant, qui eam servare Iotuiuent, si man fissent. Stante autem hac ratione, non ea iei potest fuisse mens autori legis, ut navim haberet, qui in ea remanere coactus ad eam servandam nihil conserre potuit. aegrotus itaque eandem Praetendere nequit. Nititur propinstio praesens principio ontologico, quod posita ratione iussi ente, ponam id, quod propter eam potius est quam non est j. II 8. Puto . . Hinc enim sequitur, posita ratione unica, Propter quam quis quidpiam Voluit, ponendum quoque esse id, quod vi illius potius voluit, quam non voluit. Praesensiti que profitio fundamento tam firmo ac inconcusso innixa maximam vim habet in interpretando. Consentit cum Pro
378쪽
. 49 .is Mares fuerant rationes, qua nonia conuunmm move- De rationiis rant voluntarem, tra ut ob unam earum , Pod quis volais, ta As piaribas non voluisset; ita facio a interpretatis , ut nonnisi iis con- coniunctis., im convolat. Auias vero plures fuerint rariora, quae vel disiam Emisim momere potuerunt votantarem, ita ut ob unam quam- volantare isset earum solam idem voluisset, quoa ob eas simia vo- moventiis lair ; interpretatio ita facienda, ut singulis ivrsim convena . bus.
Etenim si plures fuerint rationes , qui nonnisi conjunctim
moverunt voluntatem . ita ut ob unam earum, quod quis voluit, id non voluisset; omnes istae conjunctim sumtae sunt ratio sufficiens, cur quis quidpiam voluerit g. 36. Ontia. . Quamobrem cum posita ratione sufficiente, ponatur id, quod propter eam potius est, quam non est I. 338. Ontol. ; positis rationibus istis conjunctim ponitur voluntas. Atque deo eaedem simul sumtae sunt unica illa ratio, quae Volunt rem moverunt. Quoniam itaque, si certo constet, quaenam ratio unice moverit voluntatem, ita facienda interpretatio, ut eidem conveniat g. 489. i Si plures fuerint rationes, quae nonnisi conjuntam moverunt voluntatem, ita ut ob nam earum quod quis voluit non voluisset, ita facienda inisterpretatio , ut nonnisi iis conjunctim conveniat. Σuod
Quodsi vero plures suerint rationes, quae divisim m vere potuerunt voluntatem, ita ut ob unam earum idem voluisset, etiamsi de altera non cogitasset; quaeIibet earum . spectanda est Linquam ratio unica, quae voluntatem movit, seu, quod perinde est, tanquam ratio sufficiens, cur id vo. Iuerit. Quamobrem cum ita facienda sit interpretatio, ut conveniat rationi, quam unicam esse constat. ob quam quis quidpiam voluit I. 489. , si plures fuerint rationes, quae divisim movere potuerunt voluntatem, ita ut ob unam ea-Xx 3 rum
379쪽
rum solam idem voluisset, quod ob eas simul voluit, late pretatio ita facienda, ut singulis divisim conveniat. od
Ratio, quae movet voluntatem, sussiciens esse debet, eum ea posita ponatur vestrio I. II 8. Ontol. . Ratio autem sussi. ciens ves simplex esse potest, vel composita. Nec obstat qui quam . quominus subinde dari possint rationes lassicientes plu.
g. 49 I. De verbis Si verbum quaedam , vel verborum quadam complexio su
eam relatio- tar cum relatione ad aliquid. significatus, quem habet,quando simplane ad alluia citer simitur, ita immutandus, ut relasior UB convorat. Ni iniis
sumto. rum quando verbum cum rclatione ad aliquid sium itur. cum eandem connotet, necesse est, ut significatus ejus aliquid ab ea trahat, adeoque idem subsistere nequit, quem laminpliciter sumtum habet. Necesse igitur est hunc ita immutari, ut relationi ad aliud, cum qua sumitur, conveniat. E. gr. Maior anni pars, quando verba smpliciter aecipium eur , denotat temporis spatium , quod sex menses superat. Enimvero quando duo contendunt de possessione, cui debeatur, l. rs6. de V. S. majore anni parte possedisse quis intelligitur, etiamsi duobus mensibus possederit, si modo adversa. rius ejus aut paucioribus diebus, aut nullis possederit. Tum enim major anni pars sumitur cum relatione ad tempus, quo adversarius possessit, quod minor anni pars est, quam tempus, quo possedit alter, vel etiam nulla , quatenus scilicet rempus nullum spectatur tanquam terminus, unde spatium annuum iniscipit, adeoque instar principii, scuti Mathematici in serie numerorum naturali tam Positivorum, quam negativorum primo Ioeo ponunt cyphram, seu O, supra quam continua uniis talis additione crescunt numeri Positivi, infra quam eodem modo Disiti Gorale
380쪽
modo decrescunt privativi. Pendet veritas propostionis pro sentis a principiis Grammmicae universalis. Quodsi enim quis omnem artem interpretandi methodo demonstrativa tradere vitet; is supponere deberet Grammaticam universalem atque RMoticam, re Logicam tam demonstrativam, quam proba bilium eadem methodo in formam scientiae redactam. Ira nimirum haberemus scientiam generalem interpretandi. Quodsi vero porro desideraretur ecialis linguae cuidam propria; Grammatica specialis in subsidium vocanda foret, ut inde peterentur principia linguae isti propria. Viam hane inpellus est Danarra oon Selde in Pactatu de Scientia interpretandi
cum in genere omnes alias orationes, tum in specie leges Romanas, Opere quinquaginta & quod excedit annorum. Ipse tamen ingenue fatetur, se nondum penitus absolvisse omnia, quae dicenda fuerunti Cum lex naturae nos obliget ad acti num rectitudinem 189. para. r. Hic pracit. -υ. ; dubium non est, quin etiam nos obliget ad rectitudinem in interupretando: quod in pactis&promissis inruo evidenibus patet, quia in iis adimplendis sine recta interpretatione legi naturae satisneri haud raro non potest Quoniam vero in actione humana recta nihil desiderari debet ex parte intellectus 3. 79. Paro. r. Phil. pract. uniri δ autotitate legis naturae pro recta haberi
nequit inrerpretatio, nisi quae ita sese habet, ut ex principiis antea dictis demonstrari possit. Equidem non nego fieri posise non una de causa, in quam nobis iam inquirendum nora est, ut absque scientia, quam diximus, interpretandi recta saepius fiat interpretatio, quemadmodum bene saepissime ratiocinantur , qui Logicam inficialem non didicerunr, naturas contenti; quemadmodum tamen propterea Logica artificialis non est inutilis, ac minus recte damnatur ab ignorant, bus, ira quoque Hermeneutica artificialis, quae nomen suum ruetur, non eo nomine damnanda , quod sine ea in rectas quoque interpretationes inciderint interpretes casu temerario. Neoglectus solidioris scientiae interpretandi quantum noceat, abum de docet copia disputantium & pugnantium sententiarum tamia Theologia,quam in Iurisprudentia; &hoc permovit Autorem