장음표시 사용
381쪽
modo laudatum, ut ad scientiam interpretandi solidiorem investigandam animum appelleret. . 492.
Dessententia . Sententia orationis adia subinde es in sensu eo umo, alia orationis di- in iuviso, sim, se verba e 1anmm S s insim acci rantur. Pa- visim, vel tet hoc per exempla. Ita v. gr. posse dormientem vigilare conjunctim in sensu conjuncto significat, eum, qui dormit, vigilare pos accipi da. se dum dormit; in seni autem diviso, eum, qui nunc do
mit, posse vigilare dum quid sit, aut fieri debet, vel rempore sequente. Hinc consequitur, is inter retando auenandam quoque esse, atram fatenua aranoris D Hissim , an eo πψι-
Simile exemplum est, quando dicitur r aegrotus est sanus, item Lazarus mortuus vivit. In priori enim casu sensus hic est, qui erat aegrotus, vel aegrotus dicebatur, sanus est; in pinsteriori Lazarus, qui erat mortuus, vivit, quando sentencia ora tionis divium accipitur. Equidem ad interpretationem in exemplis datis ducem videtur regula, quod ea ita facienda, ut evitetur absurdum 4 84. ; non tamen Propterea regula praesens inutilis videri debet, cum per eam pateat, ita inter pretationem fieri posse, ut absurdum vitetur.
s. 4934 Designissem Si Verba quaedam, aut verborum complexio nunc pauta lanari Eiciora, nunc plura significat; in priori cala signi atum frifrassiari. Itiorem. in posteriori latiarem habere. vel etiam in isto in k- Piscatu stractori, in hoc is lariari fami dicuntur. Dari autem istiusmodi voces & verborum complexiones, quae significatum duplicem, alterum strictiorem, alterum laXiorem, seu latiorem habent, exempla probant; veluti quando idem est nomen speciei unius & generis, ut cognati & adoptio ; quando nomen aliquod masculinum sumitur
382쪽
etiam pro communi, ut si quis tam de mastulis solis, quam de masculis & foeminis simul usurpatur, canis tum pro mare, tum pro mare & scemella, seu utroque seriu ; quando usus artis latius patet, quam popularis usus, seu eadem voX tanquam terminus technicus ad alia significanda producitui. quam fert communis uius loquendi, veluti si in Jure mors praeter mortem naturalem significat etiam civilem, Nempe deportationem; quando etiam pro substrata materia veri, rum aliqua complexio ad plura eΣtenditur, vel ad pauciora restringitur , quam proprius Verborum significatus admittit, veluti si mittere auxilium nunc significet mittere auxialium cum impendiis, nunc vero mittere auxilium sine impendiri.
'Cognatio nimirum in genere complectitur sub se agnati nem & cognationem in specie fie dictam ; adoptio autem arrogationem & adoptionem in specie se dictam. Similiter culpa sub se continet dolum & culpam in specie se dictam
tanquam suas species. Ita plura dantur animalia, quorum in trique sexui convenit nonnisi momen commiane, eis istud sit vel masculini generis, ut canis, Passer, vel feminini, ut columba, alauda. Usus artis mori modo verborum significatum ampstiorem reddit, seu extendit mitra usum vulgarem, Verum etiam subinde restringit, Prouti commodum visum fuerit. Ita verbum in Grammatica tanquam terminus technicus mu
to strictiorem habet significatum, quam in communi seminne. Significatum lariorem subinde etiam reperit abusus. in ipso etiam communi sermone 4 veluti cum studiosum Theologiae vocamus Theodogum, ut quando dicitur in Academiis Theologos semper esse nequissimos, vel studi sum Philosophiae. Philosophum & Logicae Logicum. Tum enim significatus entis actu extenditur etiam per abusum ad ens potentia. Istiusmodi autem flanifieatus rectius dicuntur abusiri. - .
383쪽
vendam facit. Famese enim, ut Rhardius notat in Lexico I ridico, idem est ae commodum , seu utilitatem alicujus tueri ex animo. Oisum igitur, quod eidem opponitur, appellatur, quod ad utilitatem alicujus promovendam non facit,eumque Onerat. Dissielle videtur definire. quid favorabile dicatur, quid Odiosum. Unde & Grotitis de J. B. & P- lib. a. c. I 6. 3. Io missa
definitione favorabilis ac odiosi tantummodo recenset, quaenam in pactis ac promissis habenda sint pro favorabilibus, quaenam pro odiosis, eundemque sequitur Pussendosus verba ipsus, quemadmodum in aliis, ita etiam hic repetens. Non tamen videmur nobis a significatu in Jure recepto recessisse in definiendo favorabili ac odioso, non modo quod eum Sehardi, interpretatione verbi favere consentiat fgnificatio tradita, verum etiam quod ex. definitionibus nostras seqpatur, ea esse favorabilia ac odiosa, quae in illorum ac horum censum refert Gro. uus. Bene autem observat Schurdius loci cit. quoties mentionem favoris facit lex, non accipiendum esse vagum aliquem ac proclivem hominix assectum, qui saepe solet enare in delectis honesti; sed intelligendam esse utilitatem quandam adeo conjunctam iustitiae, ut favor nihil aliud censeri possit, quam ipsumius: fiquidem jus a causa finali inspectum nihil aliud sit, nisi honestae utilitatis dispensatio ad transigendam hanc vitam cis viliter secundum voluntatem Dei.
g. 49 . Mamur Quoniam favorabile ad utilitatem alterius promoren- pactis adfa- dam steit g. 4940, pacta vero mutuas promissiones continent o. 288, pari. 3. pr. nat.) ἰ favorasilia in pactis sunt, s rivi. quae ad communem si Sant unlitatem , H u νη- parti aequa bire consulunt. Unde porro consequitur, humo favorem eo majorem esse, quo malor est ac quo latiui pater isti
384쪽
Atque haec sunt, quae in pactis ad favorabilia refert Groti .
aequitati nimirum maxime convenit , ut aequalis sit paciscentium conditio, quemadmodum patet ex iis, quae de aequalitate in contractibus observanda alias demonstravimus. Nisi enim adsint rationes, quae contrarium suadent., nemo praesumitur ahenae utilitati magis consultum voluisse , quam propriati
496. Quoniam in pactis favorabilia sunt, quae utrique par- inaequa. ti aequaliter consulu ut . 49 s.), favorabilia non sunt, quae litas inpa- partem alterum tantum onerant aut plus onerant altera , Eu ossis, consequenter cum odiosa sint, quae favorabilia non sunt 494. ; odiose utique suu in pactu, qua partem alteram raniam
orierant, aut plus onerant altera. 'Sequitur idem etiam inde, quod utilitatem alterius non promovear, quod ipsum onerat, id vero odiosum sit, quod ipsius utilitatem non promovet ,. 494. . Si alter tibi vicissim praestat, quantum tu praestas ipsi, praestatici onus non est. Ast siquis praestare debet alteri, pro quo nihil vicissim recipit, id utilitati ipsus obest , eumque onerat. Ubi igitur utriusque sp istanda est utilitas, vel spectandum commodum utriusque, ille
oneratur, qui praestare quid debet, pro quo vicissim nil recipit, adeoque & plus praestare. quam ipsi ab altero praestatur. 497.
Cum per ipsam poenae notionem constet, ea utilita- 'maletem ejus, qui punitur, non promoVeri β. a 83. m. f. Phil. quadest humin. an .9, ac idem de poena conventa, quae pactis ad- otiosum jicitur, pateat 6o6. p. . I. Pr. nat. ' Odiosum vero sit, quod utilitatem nostram minime promoVM g. 494.θε quae
menam commene, oiose fune. In pactis locum non habent nis poenae eondentionales, quae in aliqua praestatione consistunt, pro qua nihil vicissim recipis f. 6o6. fura. 3 . Jur. nat. , ex risuquenter quae te tantummo.
385쪽
do onerari. Quamobrem cum odiosae sitit in rictis, quae partem alteram tantummodo onerant O. 496. ; poenae pactis adjectae ad odiosa utique referendae. Ne vero quis existimet. . in ceteris pomis non aeque manifesturn esse per definii ionem odios, quam dedimus g. 494. , quod eaedem in Odrosorum numero snt;. sequentia perpendat velim. Mulcta, quae in pe-mnia consistit, non facit ad utilitatem ejus, qu muletatur, cum perdat, quod habet- Eni mvero aliae pomae pecunia redimi so. Ienti adeoque ita mulctas mutantur, 3e quilibet Puniendus, si fieri posset, sive physice, sive moraliter, pecunia poenam redis mere mallet. Quamobrem cum mulcta non faciat ad utilita tem ejus, qui mulctatur ἔ multo minus poenae aliae, quae mulcta majores actimantur, ad utilitatem ejus , qui Punitur,. fac xc possunt.
L 49 Man odios. Denique cum contra utilitatem tuam sit, si actus tibi sint, qua - utilis irritus fiat, odiosium vero sit, quod contra utilitatem Easorius tuam fit 494. ς diua actus faciunt irritra , sive ex ror
iacistaria sive ex parte, Consequentes etiam, qua de prioribus ahquid ---
Paciscuntur homHes invicem utilitatis suae causa. Quamobrem si pacta ipsorum irrita fiunt, id contra utilitatem ipsorum est, atque ideo odiosum quidpiamia Aliud est, fi mutuo disi sensu pactum dissolvunt ,. tum enim ma Or utilitas esh in pacti dissolutione, quam in ejus adimpletioneia 499-
ne mixtis Si favor & odium concurrunt, id Mixtum dicitur, scili-
exfamora- cet ex favorabili & odioisi diuando itaqae inre 'erano seribititas cto . debet vel famns, vel ocis cause,. misIam acre GMois Lia 6 du*- s saevor pravato, si vero ossium pravale si odiosis accensitaria Are aliquid si favorabile, an odiosum, plerumqtie absquae dissicultate cognoscitur. cum quilibet facile sentiat, quid ad u-
386쪽
tilitatem suam faciat, quid eidem repugnet. Ast quid mixtum
st , non semper adeo facile cognitu. cum non eodem modo, pateat, utrum quod favorabile est, an quod odiosum praedominetur. Grotrus lib. a. c. 26. Io. exempli Ioco, assere
mutans priora, sed pacis causa, quod pro magnitudine boni aut mutationis modo favorabile, modo odiosum censeri debet. Recte autem idem addit, ceteris paribuτ favorem censendum esse potiorem, nimirum ut ab odiosis abstineatur, nisi favora-hile quod odiosum est insigniter superet, veluti si auxilium deis negetur, quod favorabile, Pando ferendum contrae socios, quod odiosum. ι - s Osrire favorabilibus verba sumenda sunt secundum totam ρυ- omodo metatem usus papularis, edi, si piares sint, eam, qua latis verba intemestia Etenim quoniam favorabile ad utilitatem promovenuretaida indam facit - 494. , qui favorabile quid promittit, vel in faυorabili
gratiam aliculus. constitvix, is declarat animum utilitatem bas. alterius promovendi , adeoque cum nihil obstet, quominus verba sumantur in eo significatu, quem habere possunt, &Contra dicentem pro vero, habendum sit, quod sussicientet indicatum με a T. 8arris 3. Pranar. , verba utique sumenda sine ulla restrictione in eo significatu , quem iisdem tribuit usus loquendi, consequenter secundum totam proprietatem usius popularis r 3 9u Lor. . Quod si vero, usius I quendi pIures admittat significatus. cum jam quaeratur, qui nam alteri sit praeferendus. quoniam qui loquitur nullo modo indicat, se verborum suorum significatum restringi v luisse, sumendae erunt verba secundum. eam Proprietatem, quae latissima est ostenditur etiam hoc modo Agitur hic de interpre ratione pactorum & promissorum mere liberalium, atque corum, quae in favorem alicujus constituuntur.. Quae in pa- istis favorabilia sunt, ea ad communem utilitatem speet q.
387쪽
omnino verba interpretanda sunt, ut rationi, quae unice movit voluntatem ejus, cujus mens investigatur, conveniant. Ita donatio propter nuptias non valet, & jam facta revincari putest, quando nuptiae non sunt consecutae. Etenim ratio unica, cur promissa fuerit donatio, vel etiam actu facta, fuerunt nuptiae et quodsi ergo eaedem non fuerunt secutae, cessente ratione, cur quid promissum, vel etiam datum fuerit, cessare etiam debet donandi voluntas, & in casu posteriori ea intelligitur fuisse voluntas donantis, ut restituatur quod datum, ni u nuptiae subsequantur. Recte huc refert casum, qui proponitur ab Autore ad Herennium, PQendo in lib. s. c. I a. q. Io. Lex est, qui propter tempestatem navim reliquerunt, Omnia Perdant: eorum uaris ceteraque sint, qui in navi remanserint. Magnitudine tempestatis omnes perterriti navim reliquerunt & in scapham mmcenderunt, praeter unum ae
sotum, qui propter morbum exire & sugere non potuit. ita navis in portum in Iumis delata est. Illam aegrotus possidet. Navim petit ille, cujus fuerat. Nemo non videt, rationem hujus legis unicam fuisse, ut, qui navis servandae causa periculum vitae subit, praemio aliquo gaudeat, eoque i citetur ad vires omnes in navim conservandam impendendas,& ne quocunque metu impulsi navem deserant, qui eam servare Iotuissent, si manfissent. Stante autem hac ratione, non ea iei potest fuisse mens autori legis, ut navim haberet, qui in ea remanere coactus ad eam servandam nihil conferre potuit. aegrotus itaque eandem praetendere nequit. Nititur Propinstici praesens principio ontologico, quod posita ratione sumc, ente, Ponatu id, quod propter eam potius est quam non est j. II 8. Puto . . Hinc enim sequitur, posita ratione unica, propter quam quis quidpiam Voluit, ponendum quoque esse id, quod vi illius potius voluit, quam non voluit. Praesensit. que prositio fundamento tam firmo ac inconcusso innixa maximam vim habet in intereretando. Consentit cum prinpolitione praesenti tritum illud : Cessante ratione legis, cessatis. ' s. 49o-
388쪽
g. 49O.s Maxes fuerint rationes, qua nonnisi cocuniarim move De rarissiarans voluntatem, ita ut ob unam earum, quod quis NMau, Mias piaritas non voluisset ι ita facienaea interpretatio , ut nonnisi iis con- conjunctιm. runctim conveniar. auoius vero plures fuerant rationes, quar iei disiamisissim movere potuerunt voluntatem, ita ut ob suam- volantate luet earum solam idem voluisset, is simul vo- moventiis luit ; interretatio ita facienda, at singulis vivisim convena . tas.
Etenim ii plures fuerint rationes , quae nonnisi conjunctim moverunt voluntatem . ita ut ob unam earum , quod quis voluit, id non voluisseti omnes istae conjunctim sumtae sunt ratio sufficiens, cur quis quidpiam voluerit g. 36. Onta. . Quamobrem cum posita ratione lassiciente, ponatur id, quod propter eam potius est, quam non est I. ε 38. Onu j; positis rationibus istis conjunctim ponitur voluntas. Atque Ddeo eaedem simul sumtae sunt unica illa ratio, quae voIunt, rem moverunt. Quoniam itaque, si certo conster, quaenam ratio unice moverit voluntatem, ita facienda interpretatio, ut eidem conveniat f. 489. Si plures fuerint rationes, quae nonnisi conjunctim moverunt voluntatem, ita ut ob nam earum quod quis voluit non voluisset, ita facienda inisterpretatio , ut nonnisi iis conjunctim conveniati mod
Quodsi vero pIures fuerint rationes, quae divisim mo-
Vere potuerunt voluntatem, ita ut ob unam earum idem voluisset, etiamsi de altera non cogitasset; quaelibet earum . spectanda est tanquam ratio unica, quae voluntatem mOVit, seu, quod perinde est, tanquam ratio sufficiens, cur id voluerit. Quamobrem cum ita facienda sit interpretatio, ut conveniat rationi, quam unicam esse constat, ob quam quis eluidpiam voluit . 489. si plures fuerint rationes, quae divisim movere potuerunt voluntatem, ita ut ob unam ea-Xx 3 rum
389쪽
rum solam idem voluisset, quod ob eas simul voluit, interpretatio ita facienda, ut singulis divisim conveniat. - od
Ratio, quae movet voluntatem, sussiciens esse debet, eum ea posita ponatur volitio I. II 8. Ontoι . Ratio autem sussi. eiens vi simplex esse potest, vel composita. Nec obstat qui quam . quominus subinde dari possint rationes lassicientes plu. res ejusdem voliticinis.
g. 49 . De verbis Si verbum Poddam, vel verborum quadam complexis sa cam relatio- tar eum relatione ad aliquid; significatus, quem habet.Pana simpl ne adatiquia citer simitur, ita immularidas, ut relassona isti conven/at. Nimiis
sumtis. rum quando verbum cum rclatione ad aliquid futuitur. cum eandem connotet, necesse est, ut significatus ejus aliquid ab ea trahat, adeoque idem subsistere nequit, quem um-pliciter sumtum habet. Necesse igitur est hunc ita immutari, ut relationi ad aliud, cum qua sumitur, conve
E. gr. Maior anni pars, quando verba simpliciter accipium vir , denotat temporis spatium, quod sex menses superat. Enimvero quando duo contendunt de possessione, cui debeatur, l. 166. de U. S. majore anni parte possedisse quis intelligitur, etiamsi duobus mensibus possederit, si modo adversarius ejus aut paucioribus diebus, aut nullis possederit. Tum enim major anni pars sumitur cum relatione ad tempus, quo adversarius possedit, quod minor anni pars est, quam tempus, quo possedit alter, vel etiam nulla , quatenus scilicet tempus nullum spectatur tanquam terminus, unde spatium annuum inincipit, adeoque instar principii, scuti Mathematici in serie numerorum naturali tam postivorum, quam negativorum primo loco ponunt cyphram, seu O, supra quam continua uniritatis additione crescunt numeri positivi, dc infra quam eodem modo Diqitigod by GOOste
390쪽
modo decrescunt privativi. Pendet veritas propostionis prae sentis a principiis Grammaticae universalit. Quod si enim quis
omnem artem interpretandi methodo demonstrativa tradere
verit; is supponere deberet Grammaticam universalem atque Rinoticam, det Logicam tam demonstrativam, quam proba- hilium eadem methodo in formam scientiae redactam. Ita nimirum haberemus scientiam generalem interpretandi. Quodsi vero porro desideraretur specialia linguae cuidam propria; Grammatica specialis in subsidium vocanda foret, ut inde peterentur principia Iinguae isti propria. Viam hanc inpellus est Ioanno voti Seide in I actatu de Scientia interpretandi
cum in genere omnes alias orationes, tum in specie leges Romanas, Opere quinquaginta & quod excedit annorum. Ipse tamen ingenue fatetur, se nondum penitus absolvisse omnia, quae dicenda fuerunt. Cum lex naturae nos obliget ad acti num rectitudinem l 3. 189. para. l. PHL Fract. -ιυ. ἔ dubio um non est . quin etiam nos obliget ad rectitudinem in interis pretando: quod in pactis&promissi tanto evidentrus patet, quia in iis adimplendis sine recta interpretatione legi naturae satisneri haud raro non potest Quoniam vero in actione humana recta nihil desderari debet ex parie intellectu g. 79. Pan. r. PHL pra I. -ιν. autoritate legis naturae pro recta haberi
nequit inrerpretatio, nisi quae is sese habet, ut ex principiis antea dictis demonstrari possit. Equidem non nego neri posise non una de causa, in quam nobis iam inquirendum non est, ut absque scientia, quam diximus, interpretandi recta saepius fiat interpretatio, quemadmodum bene saepissime ratiocinantur , qui Logicam artificialem non didicerunt, natu ras contenti; quemadmodum tamen propterea Logica artificialix non est inutilis, ac minus recte damnatur ab ignorant, bus, ira quoque Hermeneutica artificialis, quae nomen suum tuetur, non eo nomine damnanda, quod sine ea in vectas quoque interpretationes inciderint interγ etes casu temerario. Neo. glectus solidioris scientiae interpretandi quantum noceat, aburi de docet copia disputantium & pugnantium sententiarum tam