장음표시 사용
391쪽
modo laudatum, ut ad scientiam interpretandi solidiorem investigandam animum appelleret. . 492.
Desinuntia . Sententia orationis alia humis es in sensu est iacio, alia orationis di- in diviso, lea, se verba coniunctim B s d iam acci Mntur. Pa- visim , vel tet hoc per exempla. Ita v. gr. posse dormientem vigilare conjunctim in sensu conjuncto significat, eum, qui dormit. vigilare pos accipi da. se dum dormit; in seni autem diviso, eum, qui nunc do mit, posse vigilare dum quid si, aut fieri debet, vel tempore sequente. Hinc consequitur, is inter orando rurendendam Posse esse. aream sentenm orationis βι divisim , an conjunia
Simile exemplum est, quando dicitur r aegrotus est sanus, item Lazarus mortuus vivit. In priori enim casu sensus hic est, qui erat aegrotus, vel aegronus dicebatur, sanus est; in P steriori Laetarus, qui erat mortuu vivit, quando sententis ora tionis divisim accipitur. Equidem ad interpretationem in exemplis datis ducera videtur regula, quod ea ita facienda, ut evitetur absurdum 484. ; non tamen Propterea regula praesens inutilis videri debet, cum per eam pateat, ita inter pretationem fieri posse, ut absurdum viretur.
s. 493. Designifica- Si Verba quaedam, aut verborum complexio nunc pau- ea lanari Uciora, nunc plura significat; in priori casu significatum frismaiari. --. in posteriori latiorem habere. vel etiam in isto an si in Piscara stractori, in hoc is Iarimi semi dicuntur. Dari autem isti modi voces & verborum complexiones, quae significatum duplicem, alterum strictiorem, alterum laxiorem, seu latiorem habent, exempla probant; veluti quando idem est nomen speciei unius & generis, ut cognatio& adoptio; quando nomen aliquod masculinum sumitur
392쪽
etiam pro communi, ut si quis tam de mastulis solis, quam de masculis & foeminis simul usurpatur, canis Tum pro mare, tum pro mare & scemella, seu utroque sexu; quando usus artis latius patet, quam popularis usus, stu eadem vox tanquam terminus technicus ad alia significanda producituς quam fert communis ustis loquendi, veluti si in Iure mors praeter mortem naturalem fignificat etiam civilem, Nempe deportationem; quando etiam pro substrata materia verborum aliqua complexio ad plura extenditur, vel ad pauciora restringitur , quam proprius 'verborum significatus admittit, veluti si mittere auxilium nunc significet mittere auxialium cum impendiis, nunc Nero mittere auxilium Ine impendiis.
'Cognatio nimirum in genere complectitur sub se agnati nem & eognationem in specie se dictam ; adoptio autem arrogationem & adoptionem in specie se dictam. Similiter culpa sub se continet dolum & culpam in specie se dictam
tanquam suas species. Ita plura dantur animalia, quorum in trique sexui convenit nonnis momen commane, eui istud sit Mel mala ni generis, ut canis, Passer, vel foeminini, ut columba, alauda. Usus artis mon modo Verborum fignificatum ampdiorem reddit, seu extendit ultra usum vulgarem, Verum etiam subinde restringit, Prouti commodum visum fuerititia verbum in Grammatica tanquam terminus technicus multo strictiorem habet Mnificatum, quam in communi se inne. Significatum latiorem subinde etiam 'peperit abusus. in ipso etiam communi sermone, veluti eum studiosum Theologiae vocamus Theclogum , ut quando dicitur in Academiis Theologos semper esse nequissimos, vel studi ' sum Philosophiae. philosophum 3c Logicae Logicum. Tum enim significatus entis actu extenditur etiam per abusum ad ens potentia. Miusmodi autem Agno eatur Tectius E,
393쪽
. 494.s orabiis Favorabile dicitun, quod ad utilitatem alicujus promo. ου odissis, Vendam acidi Favere enim, ut Sciarius notat in Lexico I iud si . ridico, idem est ae commodum , seu utilitarem alicujus tueri - - ' ex animo. Oisam igitur, quod eidem opponitur, appellatur, quod ad utilitatem alicujus promovcndam non facit,eumque Onerat. Dissicile videtur definire. quid favorabile dicatur, quid odiosum. Unde & Gotitis de J. B. & P- lib. a. c. I 6. f. Io. missa definitione favorabilis ac odiosi tantummodo recenset, quaenam in pactis ac promissis habenda sint pro favorabilibus, qμaenam pro odiosis, eundemque sequitur Pugendosus verba ipsus, quemadmodum in aliis, ita etiam hic repetens. Non tamen videmur nobis a significatu in Jure recepto recessisse in desiniendo favorabili ac odio is, non modo quod eum Sehardis interpretatione verbi favere consentiat fgnificatio tradita , verum etiam quod ex. definitionibus nostras sequatur, ea esse favorabilia ac odiosa, quae in illorum ac horum cerrium reseri ει Mus. Bene autem Observat Scharius loc. cit. quoties mentionemisvotis facit lex, non accipiendum esse vagum aliquem ac proclivem hominix assedium, qui saepe solet errare in delectu honesti; sed intelligendam esse utilitatem quandam adeo conjun- vim iustitiae, ut favor nihil aliud censeri possit, quam ipsumius: fiquidem jus a causa finali inspectum nihil aliud fit, rusi honest; utilitatis dispensatio ad transgendam hanc vitam cis
viliter secundum voluntatem Deus. 49 s. rauanam im Quoniam favorabile ad utilitatem alterius promoren- pactis adfi-ssim facit g. 494J, pacta vero mutuas promissiones conti strabitu ro nent I. 788. pari. 3. Pr. nat. favorasilia in pactis μοι, se rivi. qua ad communem spectant ut1litatem, B utνique parIi aequa utra coxsulunt. Unde porro consequitur, promisi favo- rem eo maiorem esse, quo major est ac quo latiui patet ista
394쪽
Atque haec sunt, quae in pactis ad favorabilia refert Grotius.
aequitati nimirum maxime convenit, ut aequalis sit paciscentium conditio, quemadmodum patet ex iis, quae de aequalitate in contractibus observanda alias demonstravimus. Nisi enim iaadsint rationes, quae contrarium suadent , nemo praesumitur ahenae utilitati magis consultum voluisse, quam propriae.
g. 496. Quoniam in pactis favorabilia siunt, quae utrique par- An inae3M-ti aequaliter consulunt . 493.3, favorabilia non sunt, quae litas isΡ- Partem alterum tantum onerant aut plus onerant altera , ciu od consequenter cum odiosia sint, quae favorabilia non sunt 494. , odiora utique sum in passis, qua partem alteram rantam
onerant, aut plus onerant altera. Sequitur idem etiam inde, quod utilitatem alterius non promovear, quod ipsum. nerat, id vero odiosum sit, quod ipsus utilitatem non promovet j. 494. . Si alter tibi vicissim praestat, quantum tu praestas ipsi, praestatio onus non est Ash siquis praestare debet alteri, pro quo nihil vicissim recipit, id ut, titati ipsius obest , eumque onerat. Ubi igitur utriusque sp ctanda est utilitas, vel spectandum commodum utriusque, ille
oneratur, qui praestare quid debet, pro quo vicissim nil recipit, adeoque & Ilus praestare. quam ipsi ab altero Praestatur. s. 497-
Cum per ipsam poenae notionem constet, ea utilita- maletem ejus, qui punitur, non promoveri β. a 83. ρara. f. Phil. quad est is prin. umv.9 , ac idem de poena con Venta, quae pactis ad - otiosum jicitur, pateat g. 6o6. pari. 3. Pr. nat. ' odiosum vero sit, quod utilitatem nostram minime promoVM f. 494. θῶ γα
poenam continent, oiose fune. In pactis locum non habent nis poenae eon'ntionales, quae in aliqua praestatione consstunt, pro qua nihil vicissim recipis 6o6. Iun. 3 . Iur. ωι. , cs nsequenter quae te tantummo.
395쪽
do onerata Quamobrem cum odiota sint in pactis, quae partem alteram tantummodo onerant G. 496. ; poenae pactis adiectae ad odiosa utique referendae. Ne vero quis existimer , in ceteris poenis non aeque manifesturn esse per definitionem Odiosi, quam dedimus g. 494. , quod eaedem in odiosorum numero fini sequentia perpenaar velim. Mulcta, quae in pe-mnia consistit . non facit ad utilitarem ejus, qui mulctatur, cum perdat, quod habetia Enimvero alia poenae pecunia redimi sci. Ient, adeoque ita mulctas mutantur , & quilibet puniendus, si fieri posset, sive physice, sive moraliter, pecunia poenam redis mere mallet. Quamobrem cum mulcta non faciat ad utilitatem ejus, qui mulctatur ἔ multo minus Poenae aliae, quae mulcta majores actinuntur, ad utilitatem ejus, qui punitur, facere Possunt.
Paciscuntur Ecim ex invicem utilitatis suae causa. Quam rem si pacta ipsorum irrita fiunn, id contra utilitatem ipsorum est, atque ideo odiosum quidpiam Aliud est, si mutuo disesensu pactum dissolvunt . tum enim ma)or utilitas esh in pacti dissolutione, quam in ejus adimpletion 499
ne mixtis Si favor & odium concurrunt, id Mixtum dicitur, scili-
ex Diora- cet ex favorabili & odioso, auando itaque inre peraιμ seribiluas Go debet vel famns, vel odis cauo; mimam acre Gur favorabri usi duo s vor proa s, si vero odium proalit, odiosis accensitaria An aliquid sit favorabile, an odiosum,. plerumqi e absque dassicultate cognoscitur. cum quilibet facile sentiat, quid ad utilia
396쪽
tilitatem suam faciat, quid eidem repugnet. Ast quid mixtum
sit, non semper adeo facile cognitu. cum non eodem modo,
pateat, utrum quod favorabile est, an quod odiosum praedo. minetur. Grotrur lib. a. c. I 6. I. I . exempli Ioeo assert mutans priora, sed pacis causa, quod pro magnitudine boni aut mutationis modo favorabile, modo odiosum censem debet. Recte autem idem addit, ceteris paribus favorem censendum esse potiorem, nimirum ut ab Odioss abstineatur, nisi favorabile quod odiosum est insigniten superet, veluti si auxilium deis negetur, quod favorabile, Quando serendum contrae socios, quod odiosum. ι . so
In favorabilitas verba sumenda sunt secunδι- rotam ρυ- uomodo frietatem usu populans, es, si piares Or, eam, qua latissima verba mum Uia Etenim quoniam favorabiIe ad utilitatem promoverivretanda indam facit L. 494. , qui favorabila quid promittit, vel in favorabit
gratiam alicujux constituit, is declarat animum utilitatem bas. alterius promovendi adeoque cum nihiI obstet, quominus verba sumantur in eo significarir, quem habere possunt, &contra dicentem pro vero habendum sit, quoci sussicienter indicatum L qa T. 8art. T. γα nar. , Verba utique sumenda sine ulla restrictione in eo significatu , quem iisdem cibbuit usus loquendi, consequenter secundum totam proprietatem usus popularis r 39 g. . Quodsi vero usus I quendi pIures admittat significatus, cum jam quaeratur, qu nam alteri sit praeferendus. quoniam qui loquitur nullo modo indicat, se verborum suorum significatum restringi v luisse, sumendae erunt verba secundum eam Proprietatem, quae latissima est
ostenditur etiam hoc modo Agitur hic de interprotatione pactorum & promissorum mere liberalium, atque corum, quae in favorem alicujus constituuntur. Quae in pactis favorabilia sunt, ea ad communem utilitatem spectan .
397쪽
& utrique parti iisdem aequaliter consulitur s. 49 s. .Qua obrem cum communis utilitas ratio sit, cur ita convenerinto. 36. Onto r, nulla quoque ratio urget, cur praesumatur, eos a signi Matu proprio, seu eo, quem verba ex communi loquendi usu habere possunt, recemsIe, consequenter in favorabilibus interpretandis sumenda sunt verba secundum totam proprietatem usus Popularis &, si plures fuerint, ea quae latissima est. Si alteri quid mere liberaliter promittis, scilicet quod gratis quid dare, vel facere velis, consequenter ut nihil vicissim a promissario recipias g. 18. par . q. Furi ex mera benevolentia ; utilitati ipsus consulere vis. Quamobrem cum per hoc. quod utilitati ipsius consulere velis ex mera benevolentia minime intelligatur, te verbo- Tum, quibus mentem tuam exprimis, significatum rostringere. Voluisse, nulla quoque ratio est, cur eundem restringere velis . 36. Ontu. 3, consequenter id iam cienter indicatum in ligitur, quod fert usus inquendi. In promissis adeo mere liberalibus interpretandis verba sumenda sunt secundum t vum proprietatem usus popularis, nisi aliunde aliud appareat
Denique si quid in favorem alterius constitutum est, utilitas ejus unica ratio est, quae constituentem movit, adi hoc constituendum f. 494. L S L s6. Onto ), nimirum ita constituit, quia voluit, ut consulatur utilitati alterius. Patet igitur ut ante, verba sumenda esse secundum totam proprietatem usus popularis &, si plures fuerint, eam, quae Iatissima est.
gr. Si duo vicini inter se conveniant, ut uterque in aIterius agro seras capere possit; interpretatio ita fieri nequit, ut excipiantur cervi, Vel apri, aut conventio tantummodo inres- ligatur de feris, quarum major est copia, non de rarioribus. Quodsi vero excipiantur cervi, cum usus loquendi ferat, ut
398쪽
etiam cervat sub hac denominatione contineantur, hae etiam exceptae intelliguntur. Si tibi mere liberaliter promitto conis victum per certum tempur, toto Eoc tempore tam ad prandium, qua in ad Menam accedere potes, cum hoc conveniat communi usui loquendi, nisi constet, me coenam instruem non solere : tum enim meriti meae tantummodo convenit, ut mecum prandeas, .& satis patet, me nonnisi de prandio e gitasse, cum tibi convictum promiserim. Favorabilia in dubio extendenda sunt, non vero ultra mentem dicentis manifestam
3. 4 a Z. Parr. 3. Iuri nas. . In favorem possessoris constitu-- tum est in interdicto decuperandae possessionis, quod unde is appellatur 3..6. I. de interd. ur ei, qui videieetias est, restit tot possessio. Quoniam igitur significatus laxior fert, ut ait rum vi dejicere. etiam is dicatur , qμi ad suum accedere vet. tur; jam olim Cleos interdictum unde vi ad hunc quoque casum extendit. Et in eodem interdicto Imperator armorum arpellatione non solum scuta, & gladios, & galeas; sed & fustes'& lapides significari monen Forsan non deerunt, qui existimaturi sunt, promissiones mera liberales non recte ad favora. bilia referri, . ubi do lata eorum interpretatione agitur. Quam vis enim favorabiles sint respectu promissarii k cujus utilitati. consulitur; cum tamen nonnisi ejus utilitati unice consulatur,& promisior gravetur, qui ad praestationem gratuitam obligatus est, eas respectu promissoris odiosas esse dieendas, comsequenter easdem potius referendas esse ad mixta ex odiosis &favorabilibus 3. 499. . Ash tenendum est, promissionem m re liberalem ex mera benevolentia proficisci, cui termini ponendi non sunt, si eam non restrinxit promissor. Quamvis vero is animum mutare possit, ut posthac promissionem restringere velit contra proprium verborum fgnificatum; non tamen quaeritur, quem nunc animum habeat, quando promisso adimplenda , sed qui fuerit animus, cum promitteret. Et quOniam ver rum suorum interpres ipse esse nequit l. 46 I. ,. preter haec vero alia in praesenti indicia non adsunt, per hypotb. proprio verborum significatui utique inhaerendum,
399쪽
m lata δε- Quoniam in favorabilibus verba sumenda sunt secun- morabilium dum totam proprietatem usus popularis, &. si plures sint, interpreta- eam, quae latissima est so o. , tum autem sumuntur insetione. gnificatu latiori I 493. , in favorabilibus verba sumenda .sunt in Lauri, immo latissmo , s quis datur, signoscasu recepto. Vulgo dicitur : Favorabilia sunt extendenda. Quomoda autem extendenda snt, ex disserentia significatus latioris S stictioris patet g. 493. di exempla, quae modo dedimus not. g. goo A extensionem istam illustrant. Patebit autem ex sequentibus, quomodo vitetur, ne ea in abusum trahatur, Praesertim in promissionibus mere liberalibus. . 'β. IO 2.2uando in Si quis artis fuerit peritus, uri periurum arsis consilio sta favorabili - rur, B terminus reianicus laxiorem labuerit segnis a tum ; ejus has laxior verba is favorabilibus Iarias fameaeda, ut fouces oriadant signi-
significatus ficationem artis. Etenim in favorabilibus verba sumenda terminorum sunt in significatu laxiori Φ. sor Quamobrem cum ar- technicorum tis peritus, vel peritorum artis consilio usus norit fgnifica- admutem tum artis , quem scilicet termini technici habent, di hic sit das. laxior eo, qui obtinet secundum usium popularem per hpoth in favorabilibus interpretandis Verba ejus, qui artis peritus est, vel peritorum artis consilio utitur, in significatu laxiori sumenda, quem scilicet habent rermini technici.
Zieglerus hoc assert exemplum. Statutum est, ut valeat ul
tima voluntas facta coram tribus testibus. Quoniam in Iure voluntas ultima tam codicillos, quam testamenta fgnificat, &statuti inditor Iuris peritus supponitur; ultima voluntas intelligetur tam de codicillis, quam de testamentis, ita ut juxta statutum dicendum si, valere testamenta coram tribus testibus facta, valere etiam codicillos coram totidem testibus factos.
400쪽
favorabilibus verba sumenda non sunt in signiscam An ia fam- rostrao, msi auoquin ia surdum aliquid, vel stam anuriluas δε- mis,tibus quaior. Etenim in pactis & promissis interpretandis a com- admittendis minii loquendi ussi recedendum Non est, nisi adsimi rationes signiscarus urgentes in contrarium 4. 47o. . Quamobrem quamdiu in M. nillum sequitur absiurdum, nec pactum vel promissio inutili st, ctiamsi in interpretando a proprio verborum fgiari. atu minime recedas; nec ab eo recedendum erit. αuod
Enimvero si verborum significatui stricte inlinendo sequatur aliquod absurdum, vel sequatur nihil actum esse, ita facienda interpretatio, ut absurdum istud evitetur . 484 , vel aliquid actum sit l. 486. . Quodsi ergo in favorabilibus interpretandis sumas verba in significatu proprio , ac inde sequatur absurdum aliquod, vel pacti inutilitas, seu nullitas; etiam hic ita facienda interpretatio, ut absurdum evitetur, vel aliquid actum sit, seu aetiis valeat. Quamobrem si recurrendo ad significatum improprium, a Iurdum, vel nullitas pacti evitari possit; in favorabilibus quoque interpretandis admittendus est significatus verbo-aum improprius. Nimirum quod in genere 3e interpretandis pactis ae promissis demonstratum est; id etiam valet quoad favorabilia in pactis vel promissionibus contenta.
I. Io 4. Si ex eo, Juod verba Fumamur in sigrificatu recepto, sequa- mori L - ταν aliquod absurdum , vel quod iniquum es ἰ in favorabitibus vo=abilia quoque verba fractius sumeuda , quam fert sirascatus proprius, strictius inriar absariatas, vel iniqu/tas miretur Etenim in genere ita ter ei facienda interpretatio, ut absurdum mitetur, si verborum M. inopu γον. No. Para ULI