장음표시 사용
721쪽
quemadmodum in casibus aliis bene multis. Non tamen in pus est, ut semel dicta saepius repetantur. Quodsi enim demonstratum fuerit, nos lege naturae ad quidpiam obligari; per se patet a praxi abesse non debere sensum ossicii, hoe est, eo animo id a nobis fieri debere, ut obligationi naturali satisfaciamus, & ubi factum fuerit, firmiter teneamus, nos non secisse , nisi quod debeamus. g. 864. De adju- Quoniam eruditi conjurrinis viribus rerum cogniti Ovandis aliis nem ac scientiam promovere debent s. 863. , si ruisen in veritate ditare quaedam 'sit, Dae alus ad ulterius progrediendum prosu't, cognosimis, ea seupeditare tenetur, Us quem constio fi auxilio buυare possit
-ι detegen- in rerum Ignitione ac scientia acquirenda, vel in veritaIe ad cda. latente derigenda, id talenter facere debet. Qui ad ea animum attendit, quae de conjungendis viribus
eruditorum ad rerum cognitionem ac scientiam promovendammodo annotavimus nox. g. 863. ; facile animadvertet, quin modo haec inde inferantur. Ossicii hujus praestatio plurimum Deit ad scientias propagandas, perficiendas & augendas. Convenit id amori universali, quem omni homini debemus: convenit etiam amori scientiarum. Vir eruditus, qui alios amat, vix veritatem quandam cognovit, quin nihil magis in votis haheat , quam ut ea etiam aliis si perspecta. Γt quo ea majoris momenti est aut utilitatis, eo ardentius idem denderat. Qui scientias amat, is ex earum propagatione ac incremento Voluptatem percipit 3. 664. PBeb. en ptr. , & ad perfectionem earum promovendam pronus est 3. 6ss. Poes empir. . Amor igitur tam aliorum eruditorum, quam scientiarum, ossicium, de quo nobis sermo est. imperat. Nec desunt illustria exempla eorum, qui huic ossicio satisfecerunt Ita Busa, seu Cardi Iis, eum meliorem versonem Latinam Ptolemaι quam quae unc temporis extabat, meditaretur, sed ob alia negotia publica Perficere non posset, suasi Georgio Purbaelio, ut Ptolomae Alma
722쪽
De Officiis O jure Eruditorum.
Almatestum brevius lucidiusque facere conaretur. Enimvero cum is vix absolutis sex libris quasi in medio cursu constat eis nim opus piaeclarum libris tredecim) vitam finiret, paulo an- . te, quam e vita discederet, Ioni Rex Omaratam, discipulo suo. cum in manibus di gremio moribundum reneret, continuatio. num operis coepti commendavit: Uale, inquiens, mi Ioanner,
vale, &, s quid apud te pii praeceptoris memoria poterit, Opus Hosimaei, quod ego imperfectum relinquo absolve, hoc tibi
ex testamento lego et Bussarian vero inundem hortabatur , ut
grande opus prosequeretur. Atque ita factum est , ut hodienum habeamus opus, in quo sententiae Ptolentiet clariores sunt redditae & Geometrarum more divisae, ut & apertius intelligantur & facilius mandentur memoriae, & tenacius haereant. dostro aevo Lesbiatius, cum in omni eruditionis genere esset versatissimus, aliorum conatus lubentissime adjuvit. & alios ad praeclara praestanda incitavit, ita ut, quemadmodum ipse de se dicere solebat, fungeretur loco cotis. Similiter Ranras Bernoulisti, cujus eminentia in Mathesn sublimiorem merita grata venerabitur posteritas, non modo iis, qui disciplinae ejus se dederunt, fideliter communicavit Omnia, quae in schedis habuit suis, ac artificia a se inventa Analyseos recentioris publice nondum extantia , ut pateret aditus ad ea, ad quae alias pervenire ipsis datum non fuisset; verum etiam aliis . qui literis eum compellarunt, in consilio & avxlio se facilem praebuit, ut non tantum per se, sed & per alios scientiam promoveret, errantesque in viam reduceret. Utinam haec exempla sequerentur alii, quemadmodum tabent fg. 93 I. Parr. I. Iur. Atiu. Cui cognitum atque perspectum est, quantum intersit fidum habere ducem in via non satis trita & tempestive a deviis in rectum tramitem revocari; is ultro fatebitur, ad scientiarum propagationem ac incrementum mirifice conducere ossicium praesens.
Quoniam eruditi superioris ordinis rectius intelligunt, De esinitio quid ab iis fieri possit, qui sunt ordinis inferioris, quam erudiu ιn- Rr rr a imum si ferinis os
723쪽
dinis dando ipsi mei, eruditus autem unus alteri consilio suo, in propa- ab iis . quι ganda & promovenda rerum cognitione ac scientia deesse sani super, minime debet I 863. ; erudiri superioris ordinu docere eos.
s. quι sunt inferioris, a bent, quid ad stromovendam rerum cogntrionem ac scienIIam conferre utiliter posivi. Quemadmodum unusquisque eum laborem seligere debet. cui obeundo se parem sentit g. 328 Partit. Dr. nar. ; ita
quoque eruditus ad promovendam rerum cognitionem ac sci-centiam conferre debcr, quod potest, ne subeat onus humeris suis impar. Haud raro vero eruditi plus sperare solent de facultatibus suis, quam in iis est, atque adeo irrito conatu aggrediuntur opus, quod aut prorsus non perficere, aut saltem rire perficere non valent. Necesse igitur est, ut doceantur ab aliis,
quid ab iis praestari possit. Possunt autem eruditi etiam infimi ordinis prodesse illis, qui sunt superioris. E. gr. Non inutile foret Geometris primi ordinis , qui veritati operam dant, si
theoremata omnia, quae hactenus inventa sunt, ordine alpha-hetico sine demonstratione digesta haberent, cum constet haud raro facilius ad quaedam , quae quaeruntur, per calcuIum alge-hraicum patere aditum per theorema quoddam jam cognitum, immo subinde & parare aditum ad inaccessa. Sufficit his colligendis Geometra infimi ordinis, qui historicam saltem Geometriae cognitionem habet, aut selecta saltem Euel dis theoremata vi demonstrationum intellectu comprehendit. Quodsi ergo quis hoc labore defungeretur , qui sussiciente Iibrorum apparatu instructus est ἔ is auxilium non contemnendum ferret Geomems etiam primi ordinis, praesertim iis, qui non toti omnem aetatem in lineis ac calculis consumere possunt.
g. 866. cibi reri diui per se saluere ne ait, quid sit faciendum I is
endum in peritos constere ac eorum consilium sequi debet. Qui enim per rebus dubi- se statuere nequit, quid sit faciendum, is alterius consilio in- . o. diget cf. 983. par/. I. Theoc nar. . Quamobrem cum quia
724쪽
De inclis o jure Eruditorum. 68s
libet homo alterum ope ipsi a indig ntem juvare debeat,
ut consequatur animi, corporis ac fortunae bona, quantum in potestate sua est f. 6i a. parr. I. Iur. nat. , conic ludnter
etiam periti obligentur consilio adjuvare ejusdem inopes, &unusquisque obligetur ad actionum rectitudinem, seu recte agendum 3 1 89. har . I Phil. ρract. umυ. ς qui per se statuere ncquit, quid sit faciendum, peritos consulere ac eorum consilium siequi debet.
Amor universalis, quem Iex naturae urget f. 6 I9. para. t. Iur. nat. , homines omnes arctissimo vinculo copulavit, ita
ut, qui alterius ope indiget, eundem spectare possit tanquam, unum cum seipso. Quod si ergo vi intellectus tui statuere nequis, quid sit statuencium; intellectus alterius, qui statuere valet, est tibi loco intellectus tui. In hoc nimiium casu intellectum tuum cum intellectu alterius unit amor universalis, ut perinde si, ac si intellectus alterius tib inesset, aut quae inest alteri scientia inesset tibi. Ex obligatione alterius ad consilium ejus inopi impertiendum nascitur jus ad idem ab eodem expetendi a 3. pari. r. Iur. nat.): ex obligatione vero ad recte agendum 3. I 89. Part. r. Mil. praEI. um v. descendito, Iigatio ad juris ipsius usum, ut adeo non amplius tantumm modo licitum sit consilium periti expetere, verum etiam istud expetere R. ubi datum suerit, sequi debeas. Non igitur tam tummodo adest physica quaedam necessitas, ut de eo, quid faciendum si, per alios statuat, qui per se statuere nequit. quando in necessitate agendi constitutus est; sed necessitas etiam moralis, ut statuere debeat, si vel maxime indispensabilis agendi necessitas non adsit. Alteri autem opem ferimus non minus quoad actuin intellectus, quam quoad actus externos, ut adeo nemini dubium videri debeat, utrum ex eo, quod obligati simus ad opem ferendum eadem indigenti s , 6 Ia. Para. r. Iurinat.), recte inferatur, nos etiam obligatos esse ad dandum consilium ei, qui consilii inops est. Consilium vero, quo ex dubitationum fluctibus eripitur animus, cum nos ab ignorantia
725쪽
Eberet, seu impotantia facultatibus animae utendi, adeoque mainio animi f. Is s. Part. ι. Iur. nat. , bonum quoddam animi confert 3.766. pari. r. Jur. nat. , adeoquo qui consilium dat consilii inopi, huic fert opem, ut animi quoddam bonum consequatur. Haec quidem addere visum est, ne quis haereat cirisca demonstrationem propositionis praesentis. Ipsa autem proopositio principium generale est, quod ad omnem casum spectat, quo quia per se ex dubitationum fluetibus emergere nequit.
Euoin Quoniam qui per se statuere nequit, quid sit facien-
ruix I 4b -, is peritos contulere ac eorum consilium sequi debetrum cst sit L f. 8660; eraditus quoque, ρηι ad fientias ρropagandas, vel scient a ' ampis undas pro τι is aliquid conferre vult, ipse tamen per sep σε - saluere nequis, quid conferre debeat, velpossit, erudius alios com das,wι am sulere ac eorum cs'suum sequi duet. Piscβ Supponimumcique, consilium, quod datur, esse bonum
qu . cose' M rectum: alias per se patet, consilia prava nos sequi minimere debeat. debere, cum id contrarietur obligationi nostrae naturali. Quando enim sumimus, consilium dantem esse peritum, utique supponimus eum nosse, quid sit faciendum. Et quando de ossic, is hominum erga alios agitur , nil quicquam dolose fieri ubivis supponitur. Nulla igitur seret objectio, quod inde sequatur, nos consilium quoque malum, aut temerarium sequi dcbere. Porro quando de ossiciis agitur, quid iisdem consentaneum se demonstratur. Quamvis adeo sequi debeamus perit rum consilium, quando per nos de eo, quod faciendum, statuere nequimus; non tamen inde inferri potest, abeo ncibis imponi neeessitatem sequendi, ac ei competere jus ad id sequendum nos cogendi. Libertati enim nostrae permittere tenetur, utrum sequi velimus, noc ne g. ISε. para. l. pr. nat. , cum alia si obligatio interna, quae a lege naturae venit, alia
vero externa, qua alteri tenemur, & qualis dari in praesenti casu nequit, utpote libertati adversa. Nihil adeo hic asseritur. quod contrarietur pereuuato isti: conssium non necessitat.
726쪽
De officiis O jure Eruditorum.
l. 868. Eraditi in rerum cognitione ac frientia acquirenda, gagan- De certo eda N amplificanda cerram finem intendere deben , inciis minIme ab eruditis adversom. Quoniam enim nihil temere faciendum I. aT8. intendaenia. para. 3. Iur. not. I; nec eruditus rerum cognitioni ac scientiae propagandae & amplificandae vacare temere debet. Quamobrem cum certo fine faciendum sit, quod temere fieri non debet a T. 8ara. I. I r. nat. ir eruditi quoque in rerum cognitione ac scientia propaganda & amplificanda Certum finem intendere debent. Δακderat unum. Enimvero ossicia consistunt in actionibus, quas ita, non aliter juxta legem naturae determinare obligamur g. 224. pari. I. Hic 'act. um . . Quamobrem cum nemo ab obligatione sua se liberare possit 674. pari. Fur. nari , & obligatio, quae a lege naturae venit, prorsus immutabilis iit g. I 4 a pari. I. Phil. WacI. anim) ue nil quicquain intendere licet, quod ossiciis sit adversum a Io. pari. I. Hi stra I. unis. . Eruditi itaque in rerum cognitione ac scientia acquirenda, propaganda & amplificanda intendere non debent finem, qui sit ossiciis adversus. χοd erat a
Temere rerum cognitioni ae scientiae vacat, qui aliud non intendit, nisi ut eam possideat: id quod rarius quidem contingit, non tamen inter ea referendum, quae contingere neque unci Plerumque in rerum cognitione acquirenda , subinde etiam in eadem propaganda, tantummodo intenditur Iucrati panis. Inde est . quod indies audias, hanc vel istam rerum cognitionem ac scientiam non esse de pane lucrando. Manat hinc neglectus studii mathematici ac philosophici in Academiis. Et haud raro ideo censuram incurrunt Mathematici ac Philosophi, quod omnem aetatem consumant in iis, quae de pane lucrando non sunt, quafi ea non digna sint, quae ab aliis dis- u
727쪽
Cantur, ut adeo genus humanum illarum rerum cognitione tuoto carere possit. Plurimi eruditorum in rerum cognitione ac scientia acquirenda, propaganda & amplificanda hunc unice finem sibi popositum habent, ut laudem ac gloriam consequanotur . toti adeo ambitioni dediti f. s o. Part. I. Iur. natCommune hoc eruditorum vitium multorum malorum fons est, quae enumerare nimis prolixum seret, quotidiana vero experientia abunde loquitur. Plurimum autem eadem variant pro diversitate eruditorum in quolibet ordine. Optandum itaque foret, ut ossicii sui esse perpenderent eruditi in universum omnes, quod hic demonstratur, atque cognoscerent, quid debeant generi humano. Ueri eruditi est gloriam spernere &recte factorum conscientiam ut habeat contentum esse : vera
enim gloria sequetur fugientem. Vere nimirum dictum est: qui gloriam spreverit, veram habebit. Ast haec in philosophia morali accuratius sunt discutienda. De utilitate gnuionis
. 869. Rerum cognitio are silentia alta ad intellictum, alia ad voluntasem . alia denique ad amus perficiendum uritis , qua generi humano ad uuae necessitatem, commoditatem ac jucunditatem prosunt. Haec sumere possumus tanquam a posteriori satis certa & explorata. Sane constat, veritates quasdam inservire aliis demonstrandis, vel etiam detegendis, si adhuc latent, etiamsi praetcrea alium usum non habeant, qui nobis sit cognitus atque perspectus. Iuvant igitur intellectum in vori- Iate cognoscenda ac invenienda. Cumque intellectus non perficiatur, nisi exerciti O g. 399. 'arr. I. Furi nat.); Ueritatum demonstratu aut inventu dissicilium cognitio intellectum omnino perficit, nec sine ca ad eundem persectionis gradum eundem evehere licet. Non modo veritatem moralium, quae in Iure naturae, Philosophia morali atque civiti demonstrantur, ad voluntatem perficiendam faciunt; verum cum voluntatis emendatio a persectione intellectus depen Distrigod by Coosl
728쪽
De osciis se jure Eruditorum. 689
dependeat, quemadmodum suo loco in Philosophia morali
demonstraturi sumus, Veritatum quoque theoreticarum cognitio ac scientia, ipsarum mei mathematicarum, ad perfectionem voluntatis quaedam conferre potest. Artes sis p. ponere quandam raum cognitionem, nemo est qui nesciat. Illarum vero rerum dari quoque scientiam & hac ipsa artium theoriam perfici posse experientia dudum comprobatum est. Ast ipsas artes generi humano utiles esse ad vitae neccssitatem, commoditatem ac jucunditatem, obvia experientia
docemur. Nihil adeo hic sumitur, quod sit ab experientia
alienum, modo eam consulere velimus, ac possimus: neque enim experientia omnis in cujusvis potestate est.
Qui vel Elementa Euclidis evolvit, is animadvertet, propositionum aliarum usum esse in demonstrando, aliarum vero inessiciendo, ut adeo inutiles censeri nequeant, quae non ad Praxin quandam per se tendunt. Ita qui hodie inter Geometras
primi ordinis eminent de lineis curvis multa tradunt, quorum cognitione genus humanum tuto carere posse videtur et non tamen sine omni utilitate in veritatibus, quarum cognitio ad nihil utilis videtur, tam operose investigandis artatem com sumere dicendi sunt, quatenus artificiis, quibus utuntur, a
rem inveniendi augent, quam summam esse intellectus persectionem nemo est qui nesciat, & quatenus fieri potest, ut oblata occasione alii utantur iisdem artificiis ad detegendum veritates, quae manifestam generi humano utilitatem praestant. Non igitur est, quod dubites ipsa etiam rerum cognitione ac scientia intellectum perfici posse. Quod vero inter ea, quae cognosci possunt, dentur etiam quae docent modum faculistatibus cognoscendi rite utendi in omni rerum aliarum coisgnitione, verior docet Logica, ut adeo opus csse non duxerimus , ad praecepta logica hic provocati. Monendum potius erat, non solum eorum, quae Logica docet, cognitionem sacere ad intellectus perfectionem; verum etiam aliarum cogniationem ad eandem requiri. Sed de his plura dicemus in Phi- molpi Jur. t. Pariri. Ss sa - losin
729쪽
Iosophia morali, quando intellectus perficiendi praxin tradi.
turi sumus. In eadem quoque expressius docebitur, quaenam . veritatum cognitio influat in voluntatis perfectionem , & quunam artium sit usus in perficiendo statu hominum externo, ut vitam commode ac jucunde agere possit.
g. 8TO. Auales es Quoniam eruditi in rerum cognitione acquirenda,pr ab eruitis paganda & amplificanda certum finem intendere debent os recte inien- ficiis minime adversum g. 868. , rerum autem cognitio ac vinian scientia alia ad intellectum, alia ad voluntatem, alia denia que ad artes perficiendum utilis, quae generi humano ad vitae necessitatem, commoditatem ac jucunditatem prosunt s. 869 ), ossiciis autem convenit, ut intellectum ac Vinluntatem β. ara. pari. I. Pr. nat. θ , ac arteS perficiamus, quorum usius esse potest etiam in persectione corporis ac status externi promovenda β. a 6 r. pari. i. Iur. nar. , conse quenter quae utiles sunt ad vitae necessitatem, commoditatem atque jucunditatem, utpote quarum quaevis nobis curaecordique esse debet I. 349. 466. 47s. 8art. I. Dr. nat. θ;
aritum, qua ιumano generi ad vitae necessisarem, commoduatem ac Iucunditarem prosunt, recte 1ntendunt tanquam suem. Rerum cognitio non propter se appetenda, sed tanquam medium satisfaciendi ossiciis cum erga se ipsum, rum erga ali os, erga ipsum etiam Deum s f. 868. . Homo const,t anima& corpore, ac certa ideo sunt Ossicia, quae cum sibi, tum aliis quoad animam & quoad corpus debet. Indiget quoque rebus aliis, siquidem ossiciis istis satisfacere debet, ac aliorum Opera& auxilio. Unde nascuntur quoque ossicia erga seipsum atque alios quoad statum externum, quibus sine .ute satisfieri ex asse nequit. Rerum adeo cognitio recte refertur cum ad anima ac corporis, tum ad status externi & hujus intuitu ad artium purisis
730쪽
persectionem. Quamdiu adeo horum finium aliquis rerum quarundam cognitione obtineri potest, ea dici nequit inutilis. Non vero necelle est, ut idem finis obtineatur quoad homines in universum omnes: neque enim fieri potest, nec interest generis humani, ut omnes eandem persectionem acquirant. Nemo hominum sbi soli nascitur, sed unus alteri utilis Esse debet. Quoniam Vero non eadem est utilitas, quam unus H- teri praestare potest, nec omnem praestare possunt omnes; ita quoque non eadem persectio requiritur in uno quovis homine
sed quilibet sese perficere debet, ut ad certam quandam utilitatem aliis praestandam aptus st. Ipsa natura ideo diversa, hominibus indidit dispositiones ac inclinationes, ut omni mnium utilitati consulatur. Quando igitur judicium ferendum est de fine, qui ab erudito intendi debet; nemo ex se de eodem statuere debet. Quoad enim tibi nulli usui est,id propterea non etiam est aliis. Quamvis adeo respectu tui nullus intendi possit finis, intendi tamen adhuc poterit respectu aliorum. Non nego, sinem, qui intendi poterat immo debebat, non semper intendi. Enimvero quis est, qui nesciat, non semper facere
homines quod facere debent, ac ipsorum actiones non modo carere ea rectitudine, quae omnem desectum moralitatis arcet, verum etiam labe quadam infici, quando animus vitiis quibus-busdam contaminatus. Hic vero nobis docendum est, ad quidnam naturaliter homines obligentur, dum rerum cognitiisoni acquirendae, propagandae ac amplificantiae operam navant.
Et quamvis alii veritates invenerint & publici juris fecerint. non intento fine, qui intendi poterat ac debebat; alii tamen iisdem ad finem istum consequendum uti debent. Ut enim cognitio veritatis sit medium consequendi aliquem finem, seu utilitatem quandam habeat , non ab eo pendet, qui eandem
invenit, vel aliis notam fecit. Et vitium, quod contaminat actum inventoris ac propagatoris, cum Veritatis cognitione non transit in alios: ipsa vetitas per se ab omni labe immunis est, semperque manet.