Senecae philos. Opera L. Annaei Senecae philosophi Tomus primus continens opuscula moralia

251쪽

Σ24 c L. ANNAEI SENECAE

bus obiecit. Optimus pecuniae modus est, qui nec in paupertatem cadit, nec procul a paupertate discedit. CAP. IX. Placebit autem haec nobis men. fura , si prius parcimonia placuerit: sine qua nec ullae opes suffciunt, nec ullae non satis

Patent: praesertim cum in vicino remedium

sit, & pollit ipsa paupertas in divitias se ,

advocata frugalitate, convertere . Assuese mus a nobis removere pompam usiu r

Tum ornamenta metiri . Cibus famem domet , potio sitim , libido qua necesse est Mat. Discamus membris nostris inniti et cultum victumque non ad nova ζxempla com- sinere, sed ut majorum suadent mores is Iscamus continentiam augere , luxuriam coercere, gulam temperare , ira undiam lenire , paupertatem aequis oculis aspicere, frugalitatem colere, etiam si nos pudebit deinsideriis naturalibus parvo parata remedia adis hibere : spes essraeliaras , & animum in fui ra eminentem velut sub vinculis habere, id agere, ut divitias a nobis potius quam a sortuna petamus. Non potest , inquam , tanta varietas & iniquitas easuum ita depelli , ut non multum , procellarum irruat magna armamenta pandentibus e cogendae in arctum res sunt, ut tela in vanum cadant. Ideoque exilia interim calamitatesque in remedium cessere, & levioribus incommodis graviora sanata sunt, ubi parum audit praecepta animus , nec curari mollius potest . Quid ni consulitur, si & paupertas, & ignominia, Scierum eversio adhibetur malo malum opponitur . Assuescamus ergo coenare posse sim . ne populo, & servis paucioribus serviri, &vestes parare in quod inventae sunt, habita re contractius. Non in cursu tantum circi que certamine, sed in his spatiis vitae interius flectendum est. Studiorum quoque , quaeliberalissima impelisa est , randiu ratione iu

252쪽

DE TRANQUILL. ANIMI . . ra

habebo, quandiu modum . Quo mihi innu merabiles libros & bibliothecas, qu rum dominus vix tota vita sua indices perlegit Onerat discentem turba , non instruit a multoque satius est paucis te auctoribus tradere , quam errare permultos. Quadringenta millia librorum Alexandriae arserunt , pulcheris

rimum regiae opulentiae monumentum . alius

laudaverit , sicut Livius , qui elegantiae regum curaeque egregium id opus ait fuisse. Non fuit elegantia illud, aut cura, sed studiosa luxuria e imo ne studiosa qnidem . quo niani non in studium , sed in spectaculurta comparaverant: sicut plerisque ignaris etiam servilium litterarum , libri non studiorum instrumenta , sed coenationum ornamentae sunt. Paretur itaque librorum quantum si iis sit, nihil in apparatum . Honestius, in quis, in hos impensas, quam in Corinthiae pictasque tabulas estuderim . Vitiosum est ubi pie , quod nimium est. Quid habes cur

minus ignoscas nomen marmore atque eb re captanti, quam opera conquirenti aut ignotorum austorum, aut improbatorum, is inter tot millia libxosum oscitanta, .eui v luminum suorum frontes maxime placent ,

titulique Apud desidiosissimos ergo videis his , quicquid orationum historiarumque est ,& tecto tenus exstructa loculamenta . iam enim inter balnearia & thermas, bibliotheis

ea quoque ut necessarium domus ornamen.

tum expolitur. Ignoscerem plane , si e studioruni nimia cupidine oriretur a nune ista exquisita , & cum imaginibiis suis descripta sacrorum opera ingeniorum , in speciem recultum parietum comparantur.

CAP. X. At in aliquod genus vitae dissi-eile incidilli , dc tibi ignoranti vel publica

fortuna, vel privata laqueum impegit, quem nee lvere possis , nec abrumpere. Cogita compeditos Primo aegre ferre onera , & in,

253쪽

in f menta crurum: deinde ubi non indigna.

ri illa, sed pati propositerunt, neceturas for

liter serre docet, consuetudo facile . Invenies in quolibet genere vitae oblectamenta , . di rem illiones , & voluptates , si nolueris. malam putare vitam potius , quam invidi .sam iacere. Nullo melius nomine de nobis: natura meruit, quam quod cum sciret, quibus aerumnis nasceremur , calamitatum molli mentum consuetudinem, invenit, . cito inifamiliaritatem gravissima adducens. Nemo duraret, si rerum adversarum eamdem vim. assiduitas. haberet quam primus ictus. Omnes cum sortuna eopulati semus. aliorum aurea catena est , & laxa : aliorum areta Se

sordida. Sed quid refert eadem custodia

universescireundedito alligatique sunt etiam qui alligaverunt . nisi tu forte leviorem in

sinistra: catenam putas. Alium honores, a liuni opes. vinciunt quosdam nobilitas quosdam. humilitas premit - quibusilam ali na supra caput imperia sunt, . quibusdam sua quosdam. exilia uno loco tenendi, quosdam sacerdotia. Omnis . vita servitium est. Assuescendum itaque conditioni suae, &quam minimum de illa. quexendum : ει quidquid lix

bet circa. commodi, apprehendendum est . Nihili tam acerbum est, 'in qim non aequus .animus selatium inveniar. Exiguae tape areae in multos usus describentisarte patuere, M

quamvis angustum pedem dispositio secit habitabuem . Adhibe rationem difficultatibus: possunt: dc durat moliri , 8c angusta laxari

ει gravia scite ferentes minus premere. Non sint pradterea cupiditates in longinquum mI.

tendae , sed in vicinum illis egredi: permittamus, quoniam includi ex toto non patium tur. Relictis his , quae aut non possunt fim xi, aut difficulier possunt , prope posita , . speique nostrae alludentia sequamur sed scia 'nau , omnia aeque levia esse, extriosecus dis

254쪽

DE TRANQUILL. ANIMI . atr

versis facies h ibentia introrsus pariter v na. Nec invideamus, altius stantibus. quae excelsa videntur , praerupta sunt. Illi rursius, iquos sors iniquat in ancipiti posuit, tutiores: erunt perbiani, detrahemio rebus per se su- .perbis& fortunam suam quammaxime poterunt, in planum deserendo. Multi qui- .dem sunt, quibus necessario laaerendum sit in fastigio suo, ex quo non possunt nisi . cadendo descendere : sed hoc ipsis testentur, maximum, onus suum esse, quod aliis graves. esse cogantur, nec sublevatos se, sed suffixos : iustitia, . mansuetudine, humana lege,& benigna manu praeparent multa ad se quentes casus prφsidia, quorum spe securius pendeant. Nihil tamen aeque hos ab his animi fluctibus vindicaverit, quam semper aliisque mi incrementis terminum figere : nec sortunae arbitrium desinendi dare, sed se ipsos,

multo quidem citra extrema, hortentur con

sistere. Νe & aliquae cupiditates animum a. enent, sed finitae: non in immensum inis

certumque producent

P. XI. Ad imperfectos. & mediocres. ωmale sanos, hic meus sermo pertinet , non ad sapientem .. Huic non timide, nec pede tenti mi ambulandum est ..tanta enim fiducia sui est ut obviam sortunae ire. non dubitet,. nec unquam, loco illi, cessurus iit nec habet uia illam timeat . quia, on mancipia tantum, possessionesque, & dignitatem, sed

corpus, quoque suum, & Oculos, &.manum , .& quicquid est cariorem vitam. facturum seque ipsitin inter precaria numerat , . v I vitis rue ut commodatus, sibi, & reposcentibus. ne tristitiae. redditurus. Nec ideo est vilis. sibi , . quia scit se suum, non eisu : se 3 omnia tam diligenter faciet tam , circums pecte , uam. religiosus homo sanctusque solet tueri dei conatu ilia . Quandocunque autem ted

255쪽

sed dicet; Gratias aro pro eo quod possedi,

habuique . Magna quidem res tuas mercede colui: sed quia imperas, cedo gratus libensque. si quid habere me tu volueris, etiam nune s. rvabo: si aliud placet, ego vero sa-bum signatumque argentum , domum , sa- miliamque meam reddo, restituo . Appella- Verit natura, quae prior nobis credidit . ωhuie dicemus, Recipe animum meliorem, quam dedisti: non tergi versor, nec refugio. Paratum habes a volente, quod non sentienti dedisti . aufer . Reverti unde veneris , quid grave estς male vivet, quisquis nesciet bene mori. Huic itaque primum rei pretium

detrahendum est , & spiritus inter seryitia Numerandus. Gladiatores ait Cicero) invis os habemus, si omni modo vitam impetrave cupiunt: favemus , si contemptum eius prae se serunt: idem evenire nobis seias . Sae re enim causa moriendi est, timide mori L

Fortuna illa quae ludos sibi facit, Qtio, in-Quit, te reservem, malum & trepidum an iis malὸ eo magis convulneraberis S conso dieris, quia nescis praebere iugulum . At tu Sevives diutius, & morieris expeditius , qui ferrum non subducta cervice, nec manibus,

oppositis, sed animose recipis. Qui mortem timebit, nihil unquam pro homine vivo faciet. atqui scit, hoc sibi, cum conciperetur, statim condictum , vivet ad formulam : Scsimul illud quoque eodem animi robore praestabit, ne quid ex his quae eveniunt, subitum sit. Quidquid enim fieri potest , quasi

suturum prosipiciendo , malorum omnium impetus molli et . qui ad praeparatos expectantesque nihil asserunt novi :.securis, echeata tantum spectantibus, graves eveniunt . Morbus enim, captivitas, ruina, ignis, ni hil horum repentinum est. Sciebam in quam

tumultuosum me contubernium natura clu-

fisee. toties in vicinia mea coactam alum.

256쪽

est , toties praeter limen immaturas ex se quias fax cereusque praecessit : saepe altius ruentis aedificii fragor senuit: multos ex his

quos forum, curia , sermo mecum contraxerat, nox abstulit , & vinctas ad sodalitium manus copulatas intercidit. Mirer alti quando ad me pericula accessisse, quae circa me semper erraverunt Magna pars homi- . num est, quae navigatura de tempestate non coortat. Nunquam me in bona re mali pu-cehit auctoris. Publius tragicis comicisque vehementior ingeniis, quotiens mimicas ineptias, & verba ad summam caveam Oectam etia reliquit, inter multa alia cothurno , non tantum sipario, sortiora, & hoc ait: Aimis potes accidere , quod cuiquam

potest .

Hoc si quis in medullas demiserit, de omnia

aliena mala, quorum ingens quotidie copia 'calpexerit , tanquam illis liberum &ad te iter lito multo ante se armabit, quam petatur. Sero animus ad periculorum patientiam, post pericula, instruitur . Non put vi hoc futurum . nunquam hoc eventurum credidissem. Quare autem non ς Gete sunt divitiae, quas non egestas,&fames, & me dicitas a tergo sequatur i Quae dignitas , cu-3us non praetextam, & augurale , & lora putricia , & serdes comitentur , exportati O ,

ae notae. mille maculae, & extrema con temptio . Quod regnum est, cui non paratalit ruina, & proculcatio , & dominus , carnifex λ nee magnis j sta intervallis diyisa,

horae. momentum interest inter selium , & aliena genua. Scito ergo, omnem condistionem versabilem esse : & quidquid in ul- . Ium Incurrit, posse in te quoque incurrere. Locuvies est numquid ditior Pompejor cui cum injus vetus cognatus , hospes novus , aperuisset Caesaris domum , ut suam clud.

257쪽

possideret in suo orsentia, & in suo eadem-tia, mendicayit stillicidia: fameae siti. pediiit , in palatio cognati dum illi heres pua:

blicum fimus, esurienti locat . Honoribus. summis. lanctus es e numqiiid aut tam magnis, aut tam insperatis, . aut tam universis, .

quam . Seianus ' inio die illum senatus deis duxerat, populus in frusta diri sit . in quem quidquid congeri poterat , dii, hominesiue

contulerant: ex eo nihil superfuit , quod carnifex traheret . Rex es λ non ad Croesumite mittam si qui rogum suum & ascendit juς sus& extingui vidit, factus non regno tantum , sed etiam: mortii suae superstes: non ad , Iugurthami,. quem populus Romanusi intra, annum, quam tam uerat, spectavit . Prolemaeum Africae regem , Armeniae Mithridatem, inter Caianas custodias vidimus. alter in .exilium: misi us est: alter ut meliori fidemitteretur , optabat . In tanta rerum , sursum ac d rsiam euntium , . versatione si noni quidquid fieri potest , pro futuro habes, das inite vires rebus, adversis .e: quas, infregit quisii uis prior vidit. Proximum ab his erit, ne aut in supervacuis , aut ex supervacuo, laboremus,: id est , . ne aut quaei non positi, mus, consequi, concupiscamus: aut adepti . cupiditatum vanitatem nostrarum iero post

multum pudorem , intelligamus: id est, ne aut labor, irritust sine effectu sit , aut e flectus labore indignus. Fere enim ex his tristitia sequitur , . si aut non successit, aut laeeestus,

pudet.

CAP. XII. Circumeidenda est eoncursiis tibέ, qualis est. magnae. parti hominum, do mos, & theatra& sora pererrantium: ali nis se negotiis orirunt ,i semper ali quid age tibus similes. Horum si . aliquem; exeuntem. domo interrogaveris: Quo tu'.quid cogitas φrespondebit tibi. Non mehercule scio et sed

aliquos viduo, aliquid agam. Edne proposit

258쪽

DA TRANQUILL. ANIMI.

to Vagantur, quaerentes negotia : nec quae'

destinaverunt, agunt, sed in quae incurrerunt. Inconsultus. illis vanusque cursus est: qualis formicis, per arbusta repentibus; quae in summum cacumen, deinde in imum inanes aguntur . His plarique similem vitam. agunt, quorum non immerito quis inquie. tam inertiam dixerit . Quorundam , quasi ad incendium.eurrentium , misereberis : usque eo impellunt obvios , & se aliosque praecipitan cum, interim cucurrerinit, aut salutaturi aliquem non resilutaturum , auisunus. ignoti hominis prosecuturi , aut iudieium sadipe litigantis, aut sponsalia, saepe nubentis& lectieam assectati, . quibusdam loc1s&iplitulerint: deinde domum cum 1 supervacua reis deuntes classitudine , iurant nescisse seipses, . quare exierint, ubi suerint, postero die eraraturi per eadem illa vestigia omnis it que labor ali quo reseratur, aliquo respici at . . Non industria. inquietos , & insanos , fed

falsa: rerum, imagines, agitant . nam ne illi quidem sine ali qua a Ventur. I proritat illos. alicuius . reia species euius . vanitatem , capta mens. non coarguit. Eodem modo u-- numquemque ex his , qui ad augendam turisbam exeunt, inanes.&Jeves caussis per umbem circumducunt , nihilquo habentem in quo laboret, lux orta expellit: & cum mulistorum frustra liminibus . illisus nomenclator persalutavit , a multis exclusus , neminem. ex omnibus dissiellius domi,.quam)e, icon. . venit. Ex hoc malo dependet illud teterri. mum, vatium, , auscultatio , publicorum secretorumque inquisitio , & multarum . rerum scientia, . quae nec tuto narrantur, nec tuto audiuntur .: Hoc secutum puto Dem

critum, ita coepisse : mi tranquille volet vivere, nee privatim afiat multa , nec Publice : ad supelvacua scilicet referentem ..

ciam. si necestaria sunt , privatim & p

259쪽

L. ANN EI SENECR

blice, non tantum multa , sed innumerabilia agenda sunt : ubi vero nullum ossicium solemne nos citat, inhibendae actiones sunt. CAP. XIII. Nam qui multa agit , saepe fortunae potest ueni sui facit e quam tutulimum est raro expqriri , ceterum semper de

illa cogitare, & sibi nihil de fide ejus pro. mittere. Navigabo , nisi si quid inciderit r& praetor fiam , nisi si quid obstiteriti de negotiatio mihi respondebit, nisi si quid intervenerit . Hoc est , quare sapienti nihil contra opinionem dicamus accidere . non illum casibus hominum excepimus, sed erro ribus: nec illi omnia ut voluit cedunt, sed ut cogitavit. in primis autem cogitavit, aliquid posse propositis suis resistere . Necesse est autem levius ad animum pervenire deo. stitutae cupiditatis dolorem , . cui silcceuum

non utique promiseris . . CAP. XIV. Faciles etiam nos facere deinbemus, ne nimis destinatis rebus indulgeamus. transeamus in ea , In quae nos calx deduxerit : nec mutationes aut consilii aut status pertimescamus : dummodo nos levitas , inimicissimum quieti vitium , non e cipiat . Nam pertinacia necesse est anxia& misera sit , cui fortuna saepe aliquid extorquet: 8c levitas multo gravior, nubuam, se continens . Utrumque infestum est yan quillitati, & nihil mutare posse, & nihil pati. Utique animus ab omnibus externis In se revocandus est . sibi confidat, se gaudeat, sua suspiciat: recedat, quantum potest, abalienis, & se sibi applicet, damna non sem, tiat , etiam adversa benigne interpretetur. Nuntiato naufragio, Zeno noster , cum Omnia sua audiret submersa: Iubet , inquit, me fortuna expeditius philosophari . Min vatur Theodoro philosopho tyrannuS mortem, & quidem insepultam. Habes, inquit, . cur tibi PIaceas: heminas suini an tuas a.

260쪽

DE TRANQUILL ANIMI. 233 .

testate est. nam quod ad sepulturam perti. net, O te ineptum, si putas interesse, sup a terram, an infra putrescam. Canius Iulius , vir in primis magnus , cuius admirationi ne hoc quidem obstat, quod nostro faeculo natus est, eum Caio diu altercatus, postquam

abeunti Falaris ille dixit, Ne forte inepta spe tibi blandiaris , duci te jussi : Gratias,

inquit , ago, optime princeps. Quid senserit , dubito: multa enim oecurrunt mihi. Contumeliosus esse voluit, & ostendere quamia crudelitas esset, in qua mors beneficium erat ' An exprobravit illi quotidianam deis mentiam λ agebant enim gratias, & quorum liberi occis , & quorum bqna ablata erant. An tamquam libertatem libenter aecepit pQuidquid est, magno animo respondit. Dicet aliquis: Potuit post haec iubere illum C jus vivere. Non timuit hoc Canius . nota

erat Cati in talibus imperiis fides. Credisne illum decem medios usque ad supplicium dies sine ulla sollicitudine exegisse e verisimile non est, quae vir ille dixerit , quae

secerit , quam in tranquillo fuerit. Ludebat latrunculis , cum centurio agmen peritur rum trahens, & illum quoque eitari iubet. Vocatus numeravit calculos , & sodali sito, Vide, inquit, ne post mortem meam meytiaris te vicisse . Tum annuens centurionI: Testis, inquit , eris, uno me antecedere.

Lusisse tu Canium illa tabula putas illusit. Τristes erant amici , talem amissuri virum. Quid moesti , inquit, estis r Vos quaeritis, an immortales animae sint; ego jam stiam . nec desiit in ipsa veritatem fine scrutari ,& ex more suo quaestionem habere. Prose quebatur illum philosophus suus : nee iam Procul erat tumulus , in quo Caesari Deo nostro fiebat quotidianum sacrum, Quid, inquit, Cani nunc cogitas aut quae tibi meas est. Observare, inquit Canius , Proe