장음표시 사용
31쪽
in in cubili suo confodit: alium inter sacrx mensae ria percussit, alium inter leges, celethrisque spectaclitum sori lancinavit: alium filii parricidio dare sanguinem jussite alium servuli manu regalem aperire jugulum : alium in cruces membra distandere. Adhuc singulorum
supplicaa narro. Quin, tibi si libuerit, relictis
in quos Ira viritim exarsit, aspice caesas gladio conciones, & plebem immino milite contru cidatam , & in perniciem promiscuam, totos populos capitis damna passbs, tanquam aut diis curam nothram deserentibus, aut auctoritatem suam contemnentibus. Quid de gladiatoribus λ inare populus irascitur, & tam iniisque, ut injuriam putet, quod non libenter pereunt, contemni se judicat, & vultu, gestu, ardore, de spectatore in adversarium veratitur λ Quod quidem tamen non est ira, sed quasi ira: sicut puerorum, qui, si ceciderunt, Terram verberari volunt, &saepe nec sciunt quidem, cui irascantur, sed tantum irascuntur sine causa, & line injuria, non tamen sine aliqua injuriae specie, nec sine aliqua paenae cupiditate. Deluduntur itaque imitatione pia garum, S simulatis deprecantium lachrymis Placantur,& falsa ultione falsus dolor tollitur.
CAP. IlI. Irascimur, inquit, saepe non ilis dis, qua laeserunt, sed his, qui laesuri sunt. Ut
scias Iram non tantum ex injuria nasci. Verum
eaeirasci nos laesulis. Sed ipsa cogitatione nos laedunt, & iniuriam qui iacturus est, jam facit. Ut scias, Inquat, non esse iram paenae
eupiditatem ; infirmillimi saepe potentillimis
irascuntur, nec poenam concupiscunt, quam non sperant. Primum diximus , iram cupiditatem esie poenae exigendae, non facultatem. Concupiscunt autem homines & quae non
pollunt. Deinde nemo tam humilis eis, qui poenam vel sumnai hominis sperare non postit. Ad nocendum potentes sumus . Aristotelis finitio non multum a nostr abest: ait enim et Iiam
32쪽
- DE IRA, LIB. I. syram esse cupiditatem doloris reponendi . Quid inter nostram, & hanc finitionem inter-st, exequi longum est : contra utramque diciis tur, seras irasci, nec injuria irritatas, nee poenae, dolorisve alieni causa . Nam etiam si hoc efficiunt, non hoc perunt. Sed dicenis dum est, seras ira carere, & omnia praeter hominem . Nam eum sit inimica rationi , nusiuam tamen nascitur, nisi ubi rationi locus est. Impetus habent serae, rabiem , seritatem , incursum. Iram quidem non m gis, quam luxuriam . Et in quasdam voluptates intemperantiores homine sunt. Nota
est, quod credas illi, qui dicit, Npn aper irasi meminit , non fideνe enmisce a , nec armens s incurroe fortibus ursi.
Irasci dicit, incitari , impingi . Irasci quidem non magis sciunt quam ignostere . Muta animalia humanis assectibus carent, habent
autem similes illis quosdam impulsus. Alio. qui. si amor in illis esset, & odium esset: si amicitia, 8t simultas: si dissensio , dc concordia : quorum aliqua in illis quoque extant vestigia; caeterum humanorum pectorum pro Pria bona, malaque sunt. Nulli nisi homini concessa prudentia est, providentia, diligemtia, cognitio, nec tantum virtutibus humanis animalia , sed etiam vitiis prohibita sunta ta illorum ut extra, ita intra forma hum nae dissimilis est. Regium enim illud, & principale parum subtile, parum exactum: ut vox est quidem sed non explanabilis,& perturbata, & inescax: ut lingua, sed devincta, nec in motus varios soluta: ita ipsum principale, parum subtile , parum exactuin. Capte eorum visiis species rerum, quibux ad impitus evocetur, sed turbidas , &confusas. Ex eo procursus illarum, tumultuQue veheme tes sunt, metus autem, solicitudinesque, &tristitia, de ira non simi, sed his quaedam simi Iia. Ideo cito cadunt, & mutantur in co
33쪽
trarium, & ciun acerrime saevierunt, expave runtque, pascuntur, & ex fremitu,discursuque
vesano statim quies porque sequitur. CAP. IV. Quid esset ira, satis explicatum
est: quo distet ab iracundia, apparet quo ebrius ab ebrioso, S timens a timido . Iratus potest non esse iracundus : Iracundus non potest aliquando iratus non esse. Caetera, quae plu-xibus apud Graecos nominibus in species iram distinguunt, quia apud nos vocabula sua non habent , praeteribo : etiamsi amarum nos, acerbumque dicimus, nec minus stomachosum, rabiosum, clamosum, dissicile , aspe Tum , qua omnia irarum differentiae sunt. Imter has morosum ponas licet, delicatum ira.cundiae genus . Quaedam enim fiunt irae, quae
antra clamorem concidant, quaedam non minus pertinaces , quam frequentes: quaedam sine motu, verbis parciores , quaedam in ver
borum, maledictorumque amaritudinem es- fusae: quaedam ultra querelas , & aversatione S non exeunt, quaedam altae , gravesque
sunt, & introrsus versae. Mille aliae species sunt mali multiplicis. CAP. V. id esset ira , quaesitum est. An in ullum aliud animal, quam hominem caderet, quo ab iracundia distaret, & quae ejus
species essent. Nunc quaeramus, an ira secum dum naturam sit,& an utilis, atque ex aliqua varie retinenda . An secundum naturam sit ,
manifestum erit, si hominem inspexerimus, quo quid est mitius, dum in recto animi habitu est ' quid autem ira crudelius est ρ Ho mine quid amantius ' quid ira infestius λ Ho Mo in adjutorium mutuum generatus est, Ira in exitium. Ille congregari vult, illa disce Here ; hic prodesse , illa nocere : hic etiam ignotis succurrere , illa etiam charissimos
. petere. Hic aliorum incommodis vel impen
defc se paratus est: ira in periculum, dummodo secum deducat alium, Parata descenis
34쪽
DE IRA , LIB. I. rdere . Quis ergo magis naturam rerum ygnorat, quam qui iopti ino elus Oseri, & com-nnenclatissimo hoc ferum , ac perniciosi uri vitium assignat Ira, ut diximus, avida poenae est, cujus cupidinem inesse pacatiis mohominis pectori minime secundum ejus naturam est . Beneficiis enim humana vita constat, & concordia, nec terrore, scd mutuo amoro in fructum , auxiliumqtie commune
constringitur. Quid ergoὸ non aliquando castigatio necessaria est λ ini id ni sed hae e syncera
eum ratione. Non enim nocet, sed medetur
specie nocendi. Quemadmodum quaedam hastilia detorta, ut corrigamus, adurimus, &adactis cuneis non ut frangamus, sed ut explicemus , elidimus: sic ingenia vitio prava dolore corporis, animique corrigimus. Nemove medicus primo in levibus vitiis tentat non multum ex quotidiana consuetudine inflectere, & cibis , potionibus , exercitationibus ordinem ponere, ac valetudinem tantum mutata vitae dispositione firmare: proximum est, ut modus proficiate si modus, & ordo non
proficit, subducit aliqua, & circumcidit: sine adhuc quidem respondet, interdicit cibis, di abstinentia corpus exonerat. Si frusta molliora cesserunt, serit venam, membrisque si adhaerentia nocent, & morbum diffundunt, manus affert, nec ulla dura videtur curatio, cuius est salutaris estectus: Ita legum praesidem , civitatisque recto rena decet, quamdiu potest, verbis, & his mollibus ingenia curare, ut sicienda sit adeat, cupiditatemque hone sti, & aequi conciliet animis, faciatque vitiorum odium pretium virtuti S: transeat deis inde ad tristiorem orationent, qua moneat adishuc, & exprobret, novi dime ad pamas , &has adhuc leves ,.& revocabiles decurrat. Ultima supplicia sceleribus ultimis ponat, ut nemo pereat; nisi quenquam perire etiam per euntis intersit .
35쪽
P. VI. Hoc uno medentibus erat oIIIIo anilis, quod illi, quibus vitam non potueriine largiri, sacilem exitum praestantv hic damnato eum dedecore, dc traductione vitam exigihnon quia delectetur ullius poena proelii est enim a sapiente tam inhumana feritas sed uedocumentum omnium sit, & qui alicui notu runt prodesse , morte certe eorum respublica utatur. Non est ergo natura hominis poenae appetens; ideo nec ira quidem secundum naturam hominis, quae poenae appetens est. Et Platonis argumentum adseram : quid enimvrohibet alienis uti, ex parte , qua nostra sunt i Vir bonus , inquit , non laedit, poena laedit : bono ergo poena non convenit Iob hoc nec ira , quia poena irae convenit . Si vir bonus poena non gaudet, non gaude-hit nec in eo quidem assectu , cui poena voluptati est: ergo non est naturalis ira . CAP. VII. Quid λ quamvis non sit natur iis ira, assume aest, quia utilis saepe fuit Extollit animos, re incitat, nec quicquam sne illa magnificum in bello fortitud' gerit,
nisi hinc flamma subdita est. & hinc stimulus
Peragitavit, misitque in pericula audaces. Primum itaque quidam putant temperare Pram , non tollere , eoque detracto , quod e undat, ad salutarem modum cogere V Id Vero retinere, sine quo languebit actio, myra, ac vigor animi reselvetur. Primum I. Illus est excludere perniciosa, quam regere, & non admittere . quam admissa moderari . Nam cum se in posseisipne posuerunt, Potentiora rectore nint, nee recidi se,. minui ve patiuntur. Deinde νatio ipsa, cui fraena traduntur,
tamdiu potens est , quamdiu diducta est ab
-cti x . Si miscuit se illis , δέ inquin,
vit, non potest continere , quos submovere ootuisset. Commota enim semel, & concussin mens ei servit, a quo impellitur. Qua-iundam rerum initia in nostra potestate sun
36쪽
nIteriora nos siua vi rapiunt, nec regressum relinquimi. Ut in praeceps datis corporibus nubium fui arbitrium est, nec resistere , morar ve deiecta potuerunt, sed consilium omne,& poenitentiam irrevocabilis praecipitatio a scidit, & non licet eo non pervenire, quo non ire licuisset: ha animus, si in iram , amorem , aliosque se proiecit astectus, non Perminitur reprimere impetum, rapiat illuni 'porter, &ad imum agat suum pondus, et-Iam vitiorum natura proclivis.
CAP. VIII. Optimum est primum irrita.
mentum Irae protinus spernere, ipsisque repugnare tensibus, & dare operam, ne incid rus in arans o nam si eoeperit serre transversos, di mellis ad silutem recursus est. Quoniam nihil rationis est, ubi semel astectus est Inductus , jusque illi aliquod voluntate nostra
datum est. Faeiet de caetero, quantum volet, non quantum permiseris. In confinibus h itis arcendus est. Nam cum intravit, & po tis se intulit, modum a captivis non acciapit. Neque enim sepositus est animus, &e trinsecus specillatur affectus , ut illos non patiatur ultra quam oportet procedere, sed etiam allectum irium imitatur. Ideoque nota potest utilem illam vim, &se utarent, perditam jam, infirmatanaque revocare . Non eo, separatas astasedes suas, diduciatque habent, aflectus, ct ratio ; in mulius, pejusque mutatio animi est. Quomodo ergo ratio occupata, & oppresia vatiis resiurget, quae irae cessit -r Rut quemadmodum a
confusione se liberabit , in quam pejoruinmixtura praevaluit Sed quidam , inquit, ita ira se continent. Utrum ergo ita, nihil uc faciant eorum, quae ira dictat , an aliquidς si nihil faciunt, apparet non esse ad acti
nes rerum necessariam iram , quam vos ,
quasi sortius aliquid ratione haberet, advocabatis. Docique interrogo , valentiqx ςR,
37쪽
quam ratio , an infirmior Si valentior, quomodo illi modum ratio poterit imponere , cum parere nisi imbecilliora non soleanti Si infirmior est, sine hac per se ad rerum esse. eius susscit ratio , nee desiderat imbecillioris auxilium. At irati quidam constant sibi , &se c9ntinent. Quomodo e cum jam ira evanescit, & sua sponte decedit , non cum in ipsb servore est : tunc enim potentior est . id ergo i non aliquando in ira quoque &dimittunt incolumes , intactosque, quo S Oderunt , & a nocendo abstinent e faciunt. Quomodo e cum assectus repercussit affectuna, aut metus , aut cupiditas aliquid imperavit, Non rationis tunc beneficio quievit, sed affectuum infida, & mala pace.
CAP. IX. Denique nihil habet utile, nec
acuit animum ad res bellicas. Nunquam enim virtus vitio adjuvanda est , se conten-ra. Quoties impetu opus est, nori irascitur, sed extirpit, & in quantum putavit opus es
se , concitatur , remittiturque r non aliter quam quae tormentis exprimuntur tela , in Potestate mittentis sunt, in quantum torqueantur. Ira, inquit Aristoteles, necessaria est, Nec quicquam line illa expugnari potest, nisi illa impleat animum, & spiritum accendat. Utendum autem illa est, non ut duce, sed ut milite . quod est falsum. Nam si ex audit rationem, & sequitur , qua ducitur, jam non est ira, cujus proprium est contumacia. Si vero repugnat, &, non ubi jus asa est, quiescit, sed libidine, ferociaque pro Vehitur , tam Inutilis animi minister est, quam miles, qui signum receptui datum ne .gligit . itaque si modum adhiberi sibi patietur, alio nomine appellanda est. Desinit iara esse , quam effraenatam , in donat tamque intelligo . Si non patitur, perniciosa est , nec inter auxilia numeranda. ita aut ira non est,
aut inutilis est . Nam si quis poenam exi. gita
38쪽
git , non ipsius poenae avidus, sed quia oporistet, non est annumerandus iratis . Hic erit titilis miles , qui scit parere consilio. Affectus quidem tam mali ministri , quam duces sunt . Ideo nunquam assumet ratio in ad. iutorium improvidos, & violentos impetus, apud quos nihil ipse auctoritatis habeat, quos nunquam comprimere possit, nisi pares illis, similesque opposuerit, ut irae metum, incr-trae iram, timori cupiditatem. CAP. X. Absit hoc a virtute malum, ut unquam ratio ad vitia confugiat. Non potest hie animus fidele otium capere , quatiatur necesse est, fluctueturque qui malis suis tintus est, qui fortis esse, nisi irastitur , nori potest . industrius, nisi cupit , quietus, nisi timet : in tyrannide illi vivendum est , in
alicuius affectus venienti servitutem. Non prudet virtutesiiu clientelam vitiorum demittere 3 deinde desinit quicquam ratio posse, si nihil potest sine affectu, incipit par illi, similisque esse. Quid enim interest, si aeque
assectus inconsulta res est sine ratione, quam ratio sine affectu inefficax t Par utrunque est, obi esse alterumi sine altero non potest. sautem sustineat assectum exaequari rationi λIra, inquit , utilis affectus est, si modicus est : Imo si natura utili. est: Sed si patiens imperii , rationisque est hoc duntaxat m0deratione consequetur. ut quo minor fuerit, minus noceat. Ergo modicus affectus nihil aliud, quam malum modicum est.
CAP. XI. Sed advelsus hostes , inquit,
necessaria est ira. Nusquam minus, ubi non effuses esse oportet impetus, sed temperatos,
Et obedientes. in id enim est aliud , quod
Barbaros tanto robustiores, tanto patienti res laborum comminuat , nisi ira infestisti. ina sibi ρ Gladiatores , quoque ars tuetur , ira denudat . Deinde quid opus est ira, cum idem perficia; ratici tu putas yenat . Λ o rem
39쪽
rem trahi serist an qui venientes e Ipre & effugientes persequitur Omnia illa sine ira facit ratio. id Cimbrorum . Theutonicorumque tot millia supersusa Alpibus ita sustulit , ut tantae cladis notitiam ad suos non nuntius, sed fama pertulerit, nisi quod erat illis ira pro virtute, quae ut aliquando verculit, stravitque omnia , ita saepius uri exitio est Germanis quid est animosius equid ad incursum aerius' quid armorum cuis vidius t quibus innassuntur , innutriuntur que, quorum una illis cura est, in alia n gligentibus. Quid induratius ad omnem patientiam, ut quibus magna ex Parte non telis tumenta corporum provisa sunt, non sussea gia adversus perpetem coeli rigorem Z Hos tamen Hispani , GaIlique, & Asiae, Syriaeque
molles bello viri, antequam legio visetur, cadidimi , ob nullam reni aliam opportunos , quam ob iracundiam. Agedum illis corpo-xibus, illis animis delicias, luxum , opes i gnorantibus, da rationem , da disciplinani , ut nihil amplius dicam , necesse erit ilobis Certe mores Romanos repetere . Quo alio Fabius affectas imperii vires recreavit, quam quod cunctari, & trahere, & morari icivat,
quae omnes irati neserunt λ .Perierat amp.rium, quod tunc m. extremo stabat , si Fa- λ iis tantum ausus: esset , quantum ira su
debat . Habuit in consilio fortunam publ1ε- , aestimatis viribus , ex quibus jam perire nihil sine univeri poterat, dolorem, ultionem que seposuit o in unam utilitatem occasionis intentus, iram ante vicit, quam Hannibalem. Quid Sicipio i nonne relicto Hannibale, Punico exercitu , omnibusque, quibus irascendum erat , bellum in Africam transtulis,' tam lentus , ut opinionem luxuriae, segnitiaeque malignis daret: Quid alter Seipio δ non circa Numantiam multuin,
diuque sedit , & buae sitiun , publicumque
40쪽
dolarem aequo ril δ' iβm, quam Cas his, , 'iutius I S, '
xu , Quid autem time, tuebi sy us stimulus etiam cia Parum Illi rari