장음표시 사용
41쪽
Nullus enim affectus vindicandi cupidior est, quam ira , & ob id ipsum ad vindicandum i habilis, prae rabida ,& amens ut omnis sere
cupiditas ipsa sibi in id , in quod properat,
opponitur. Itaque nec in pace, nec in bello unquam bona fuit. Pacem enim similem belli essicit, in armis vero obliviscitur, maditem esse communem, venitque in alienam potestatem , dum in sua non est . Deinde non ideo vitia in usum recipienda sunt, quia alii quando aliquid boni effecerunt. Nam & ω-bres quaedam genera valetudinis levant, ne Cideo non ex toto illis caruisse melius est . Abominandum remedii genus est, sanitatem debere morbo : simili modo ira etiamsi alia quando , ut venenum, & praecipitatio , Mnaufragium , ex inopinato profuit , non ideo salutaris omnino judicanda est . saepe enim saluti fuere pestifera. CAP. XIII. Deinde quae habenda sunt In bonis, quo majora, eo meliora, & optabiliora sunt. Si iustitia bonum est, nemo dicet meliorem futuram , si quid detractum ex ea suerit:
si sortitudo bonum est, nemo illam desiderabit ex aliqua parte diminui. Ergo & ira, quo maior, hoc melior. Quis enim ullius boni accessionem recusaverit λ Atqui augeri illam
inutile est, ergo,& esse . Non est hynum , quod incremento malum sit .. Utilis, anquit, ira est, quia pugnaciores facit. Isto modo &ebrietas . Facit enim protervos , S audaces, naultique meliores ad ferrum fuere male so brii. Isto modo die & phrenesim, atque insaniam viribus necessariam , quia sepe validiores furor reddit. Quid λ non aliquoties metus ex pavido fecit audacem & mortis timor etiam inertissimos excitavit in prinlium. Sed ira, ebrietaS, timor aliaque oiusmodi foeda caci uca irritamenta sunt, nec virtutem instruunt, quae nihil vitii isiecset, sed segnem aliquando animum , &'b
42쪽
gnavum paululum allevant . Nemo irascetrado fit sortior , nisi qui sortis sine ira non fuisset. Ira non in adiutorium Virtutis venit , sed in vicem. Quid ς quod si bonum esset ira , persectissimum quemque sequere tur. Atqui iracundissimi insantes, senesque & aegri sunt, Sc invalidum omne natura est
CAP. XIV. Non potest, inquit Theophra. stus, fieri, ut bonus vir non irascatur malis. Isto modo. quo melior quisque , hoc iracundior erit. Vide, ne contra placidior, lutusque afiectibus, & cui nemo odio sit. Peccam
tes vero, quid habet eur oderit, cum .error
illos in hujusinodi delicta compellat - Non
est autem prudentis errantes odisse , alioquin ipse sibi odio erit . Cogitet , quam multa contra bonum morem faciat , quam multa ex his, quae egit, veniam desderent. Iam irascetur etiam sibi . Neque enim aequus iudex aliam de sua, aliam de aliena causa sententiam seri . Nemo, inquam, invenitur , qui se possit absolvere, & innocentem qui Lque se dicit, respiciens testem , non icon scientiam. Quanto humanius mitem, ternum animu praestare peccantibu* , Ios non persequi, sed revocare. Errantes per agros ignorantia viae melius est ad rectum uer admovere, quam expellere. Corrigendus est, qui peccat, & admonitione, & vi , &molliter, & aspere, meliorque tam sibi, quam aliis faciendus, non sine castigatione , .sed sine ira. Quis enim cui medetur, irascitur' - CAP. XV. At eorrigi nequeunt , nihilque in illis leve, aut spei bonae capax est . Tollantur e coetu mortalium ψ iacturi peiora , quae contingunt, dc quo uno modo possunt ,
desinant esse mali, sed hoc sine odio. Quid
enim est, cur oderim eum , , cui tum sara'
xime piosunt, cum illum sibi eripio e Nun, quia membra sua odit, tunc cum abscindui
43쪽
Non est illa ira, sed nil sera curatio . Rabidos effligimus canes , trucem , atque in mansuetum bovem occidimus, & morbidis Pecoribus, ne gregem polluant, ferrum d miret mus, portentosos foetus extrahimus δNon ira, sed ratio est , 'a sanis inutilia s cernere . Nil minus, quam irasci punientem decet, eum eo magis ad emendationem poena proficiat , si iudicio lata est. Inde est, quod Socrates servo ait: Carderem te , nisi irascerer . Admonitionem servi in tempus sanius distulit, illo tempore se admonuit.
Cujus erit temperatus affectus, cum Socrates non sit ausus se irae committere λ Ergo ad coercitionem errantium, sceleratorumque irato castigatore non opus est . Nam cum ira delictum animi sit, non oportet Peccalx corrigere 'eccantem.
CAP. XVI. Quid ergo non irascar latroni Non. Quid ergo i non irascar venefico
Non. Neque enim mihi irascor , cum sanguunem mitto. Omne poenae genus remedri loco admoveo. Tu adhuc in prima parte versaris errorum, nec graviter laberis, sed frequenter . Obiurgatio te primum secreta, deinde Publica emendare tentabit. Tu longius jam processisti, quam ut pollis verbis sanari. Dgnon inia contineberis , cum tibi sortius aliquid , α quod sentias, inurendum est in exilium , dc loca ignota mitteris. In te duxiora remedia iam selida nequitia desiderat, di vincula publica , re carcer adhibebitur. Tibi insanabilis animus est , dc sceleribus scelera contexens: εc iam non causis , quae munquam malo delaturae sunt , impelletis, sed satis tibi est magna ad Reccandum causa, seceare. Perbibisti nequitiam, dc ita visceribus immiscuisti , ut nisi cum i psis exire non possit. Olim miser mori quaeris, benem merebimur . Auferemus tibi istam,vςxaris , insaniam , dc per tua , ali
44쪽
maque volutato supplicia , id , quod u-miam bonum tibi .superest, repraesentabimus mortem. Quare irascar, cui cum maxime. Drosium t Interim optimum gentis misericordiae est, occidere. Si intrassem valetudin xi iam exercitatus, 3c sciens, aut domum divitis , non idem imperassem omnibus, perdiversa aegrotantibus. Varia in tot animis vitia video, & civitati curandae adhibitus sium, uxo cujusque morbo medicina quaeratur.Hune sari et verecundia, hunc peregrinatio , hinaedo Ior, hunc egestas, hunc ferrum . Itaque,
etsi perversia induenda magistratui vestis, decora vocanda classico concio est, procedam in
tribunal , non furens, nec insestus, sed vultu leni, & magis gravi , quam rabida
voce illa solemnia verba concipiam, le- agi iubebo non iratus sed severus . Et cum cervicem noxio praecidi imperabo,
ει cum parricidam insuam culleo, & eum mittam in supplicium militare, & cum Pejae proditorem , hostemve publicum impo.
nam, sine ira, eo vultu, animoque ero , quo serpentes , & animalia venenata pere opus est ad puniendum . Q a1ris tibi videtur lex Irasci his, quos non novit , non vidit, quos non futuros speras
Illius itaque sumendus est animus, quae nouirascitur, sed constituit. Nam si bono viro ob mala facinora irasci convenit, & ob se.
cundas res malorum hominum invidere comveniet. Ouid enim est indignius, quam flo. rere quouiam , & eos indulgentia sertunae abuti, quibus nulla potest satis mala inveniri fortuna λ Sed tam commoda illorum sine invidia videbit, quam scelera sine ira. Boistius judex damnat improbanda, non odit.
Mid ergo, non cum ejusinodi aliquid sapiens
habebit in manibus, tangetur animus ejus, e-mque Golito commotior e Fateor. Sentiet te Vem quendam, teuuemquς motum. Nam
45쪽
ut dicit Zeno in sapientis quoque animo ,
etiam cum vulnus sanatum est , cicatrix manet. Sentiet itaque suspirationes quasdam, &umbras a flectuum, ipsis quidem carebit. Aristoteles ait, a flectus quosdam , si quis illis bene utatur , Pro armis esse. Quod verum foret, si vellit bellica instrumenta sumi, deponique possent induentis arbitrio . Haec a ma , quae Aristoteles virtuti dat, ipsa perse
pugnant, non expectant manum . Hatant,& non habentur. Nil aliis iitrumentis opus
est. Satis non instruxit ratione natura. Haec dedit telum, firmum, perpetuum , obsequens, nec anceps, nec quod in dominum remitti
posset. Non ad providendum tantum , sed ad res gerendas satis est per se ipsa ratio . Etenim quid est stultius, quam hoc ab iracundia petere praesidium , rem stabilem ad 1neerra , fidelem ab infida, finam ab aegra eQuid, quod ad actiones quoque, in quibus solis opera iracundiae videtur necessaria, multo per se ratio fortior est ζ Nam cum iudicavit aliquid faciendum, in eo perseverat. Nihil enim melius inventura est seipsa , quo mutetur. Ideo stat semel constans. Iram saepe
misericordia retro egit . Habet enim non solidum robur , . sed tantum tumorem , violentisque principiis utitur non aliter , quam qui a terra venti surgunt, & Hum In I hus , paludibus ille excepti, sine Pertinacla v hementes sunt. Incipit magno ampetu, deinde delinit ante tempus fatigata, e . quae nihil aliud, quam crudelitatem, ac nova genera
Doenariam versaverat, cum animadvertendum
est, iam infracta, lenisque est. Affectus ciato cadit, aequalis est ratio. Caeterum etiam ubi perseveravit ira ,. nonnunquam , si plures sunt, qui perire meruerunt, post duorum , triumve sanguinem occidere desinit. Primi ejus i ctus acres sunt, sicut serpentium venena a cubili repentium nocent: innoxii dentes
46쪽
Gint,tiam illos frequens morsus exhausit: Ergo non Iraria patiuntur, qui paria commiserant: Sc Laepe, qui minus commisit, plus patitur , quia recentiori irae objectus est, & in totum inaequalis est modo ultra quam oportet, ex. Currit , modos citius debito resistit. Sibi enim
indulget, ex libidine iudicat ,& audire non vult, & patrocinio non relinquit locum , &Ca tenet, quae invasit, & eripi sibi judiciunisu uiri, etiam si pravum est, non sinit. Ratio utri que parti locum dat, & tempus Denique advocationem etiam sibi petit s ut excutiendae veritati spatium habeat: ira festinat . Ratio id Dadicari vult, quod aequum est : ira id aequum videri vult, quod judicavit. Ratio nihil praeter i psum, de quo agitur , spectatia Ira vanis,& extra causiani obversantibus. comm OVetur .
Vu Itus illam securior, vox clarior ,.sermo li- herior, cultus delicatior, advocatio anabitio. sior, favor popularis exasperat. Saepe infesta Datrono reum damnat etiam si ingeritur oculis veritas, amat, & tuetur errorem, coargui non vult, & in male coeptis, hone stior illi pertinacia videtur, quam penitentia. Cn. P11o fuit memoria nostra vir a multis vitiis in-xeger, sed pravus, & cui placebat pro constam tia rigor. Ιs, cum iratus duci iussisset eum , qui ex commeatu sine commilitone redierat, uuasi interfecisset , quem non exhibebat, roganti tempus aliquod ad conquirendum non dedit: damnatus. extra vallum deductus est,& jam cervicem porrigebat, cum subito apparuit ille commilito , qui occisus videbatur. Tune Centurio supplicio praepositus condere gladium spiculatorem jubet , damnatum ad Pisonem reducit, redditurus Pisoni innocentiam .' Nam militem fortuna reddiderat . In genti concursu deducuntur, complaxi alter alis
terum cum magno gaudio castrorum commio
Iliones . Conscendit de tribunali furens Piso, ac iubet duci utrunque , &eum militem , qui
47쪽
non Decidit, di eum, qui non perierat. Quid hoc indignius y Quia unus innocens apparum rat, duo peribant . Piso adiecit & tertium . Nam illum eenturionem , . qui damnatum re duxit, duci iussit. Constiti iti sunt in ecidem loco perituri tres ob unius innocentiam. o quam silers est iracundia ad fugiendas causassuroris i Te, inquit, duci iubeo , quia da-ni'atus esse te, quia causa damnationis comis in ilitoni fuistis te, quia iussus oecidere, imperatori non paruisti. Excogitavit quemadmodum tria crimina saceret, quia nullum imvenerat . Habet, inquam, iracundia hoe mali, non vult regi. Irascitur veritati ipsi, si contra voluntatem suam apparuerit o clamore, &tumultu, Si totius corporis iactatione, quos
destinavit, insequitur, adjectis convitiis, ma- Iedictisque . Hoc non facit ratio, sed , si ita opus est , silens, quietaque, totas domos sum ditus tollit, Sc similias Reipub. pestilentes cum conjugibus, ae liberis perdit, tecta ipsa diruit, & solo exaequat, & inimica libertati
nomina extirpat. Haec non frendens, nec ca-Put quassans, nee quicquam indecorum iudici aciens, cuius tum maxime placidus esse debet, & in statu vultus, cum magna pronuntiat. Quid opus est, inquit Hieronymus, cum velis cae3ere aliouem,prius tua labia mordere Quid si ille vidisset desilientem de tribunali proco sillam , di faces lictori auferentem, & sit a veis stimenta se in dentem, quia tardius scindebam tur aliena 3 Quid opus est mensam evertere λ mid pocula affligere Quid se in columnas impinsere e Qilia capillos evellere λ femur,inctusque percutere λ Quantam iram putas, duae quia non tam cito in alium, quam vult, erumpit, in se revertitur 3 Tenetur itaque a proximis, & rogatur, ut ipse sibi placetur: quorum nihil facit quisquis vacuus ira, meri tam cuique poenam injungit. Dimittit saepe, cujus Peccatum deprehendit, si poeni
48쪽
tcntia lacti spem bonam pollicetur, si intolligit non ex alto venire nequitiam, sed siimmo suod asunt animo inhaerere. Dabit impu-xirtatem nec accipientibuS nocituram , nec
clantibus.Nonnunquam magna scelera levius
Q ciam minora compescet: si illa lapsu, non crudelitate commissa sunt: his inest latens &yperta,& Inveterata calliditas.Idem delictuma n duobus non eodem modo assiciet, si alter Dor negligentiam adnaisit, alter curavit, ut Docens esset. Hoc semper in omni animadversione servabit, ut sciat alteram adhiberi,ut cmendet malos, alteram, ut tollat. In ut inque non praeterita, sed futura intuebitur. Nam, ut Plato ait, Nemo prudens punit , quia peccatum est, sed ne peccetur. Revocara enim praeterita non posibiat, futura pro-nitientur: & quos nolet nequitiae male cedentis exempla fieri, palam recidet , non tantum ut pereant ipsi, sed ut alios pere undo deterreant. Haec cuique expendenda, a stimandaque sunt. Vides quam debeat omni perturbatione liber accedere ad rem summa diligentia tractandam, Potestatem vitae, Deci lique. Male arato ferrum committitur.. Ne illud quidem iudicandum est, aliquid alam ad magnitudinem animi conferre. Non O1t CnIm Illa magnitudo, tumor est: nec corporibuS copia vitiosi humoris intensis morbus rivi ementum est , sed pestilens abutis cantia. OmneS , quo, vecors ira animus supra coguationeS extollat humanas, aliuni qui deni , & sublime spirare se credunt, caet
xuni nihil solidi labest, sed in ruinam prona
lunt, quae sine fundamentis crevere. Non
habet ara , cui Insistat, non ex firmo, mamsuroque oritur, sed ventosa, & Inanis est. tantiimque abest a magnitudine animI, quan a insolena severitate cru-
celitas. Multum, interca intex
49쪽
Lu imem animum, & supelbum . Iracundi1 nihil ampluoi decorumque molitur. Contra mihi videtur eternosi h animi im. hecillitatis liba conicii Indolescere. Ut exulcerata, N aegra corpora, quae ad tactus levissimos gemunt, mira muliebre maxime.
e puctile virium est. At incidit & in Vis ,
riam viris quoque puerilia, ac muliebria in-senia sunt. Quid ergo φ Non aliquae voces ab aratis mittuntur, quae magno emissae videa tur animo , veram ignorantibus 4 gne: osse, bominanda roderint, dum metuant. Syllanositas saeculo Hrit, ut odio esset, an ut timori. Oderint . Occurrit illi futurum , ut execrentur, insi. dientur, opprimant. Quid adjicit λ Dii illi, adeo reperit dignum odio reme-mum. Oderint. Quid , dum pareant λ non
tum probent f non . Quid ergo λ dum time
ant 8 sic nec amari quidem vellem. Magno hoc dictum sntritu putasλFalleris. Nec enim magnitudo asta est, sed immanitas. Non est ἡquod eredas irascentium verbis, quorum str pares magni, minaces sunt, intuS mens pavi- callinia. Non est, quod existimes verum esse.
lisertissimum virum Livium dici-2 quam boni.
illud reparara, aut nec honum erit nee agnum Ualuia magnitudinem animi .aneoncussam intelligo, Nantrorsus solidam iat, ImUyarem, firmamque, qualis esse in metis sngeniis non potest. Terribilia enim esios tumultuosa, Sexitiosa possunt; magnitu
que bonitas est, non ha-bunt . Caeterum Let mone, conatu , & omni extra paratu facient magnitudinis iidem, Eloquertur aliqui 'suod tu magni putes, scut C. Caesar, Qui aratus coelo, quod obstreperet pantomim: 'Hu04 1mitabatur studiolius, quam spectabat 'quod
50쪽
DE I RA, LIB. I. 22. Quodque comessario fra fulminibus retrer . tur, proris parum tertis, ad pugnam vota dvat Iovem, & quidem sine millione, Ho mericum illum exclamaus versum, si μ ἀνάειρ, η ἐγω σε. Quanta dementia suit. Putavit aut sibi nocerine 'a quidem posse , aut se nocere etia CIovi posse. Non puto parum momenti hane estis vocem uil incitandum conjurato uni animos addidisse . Ultimae enim patientiae uti. tiam est eum serre, qui Iovem non ferret. Niis,hil ergo in ira, ne hum videtur quidem velim, mens, deos, hominesque despiciens,magnum nihil nobile est: aut si videtur alicui magnum
animum ira producere , videatur ,α luxuria Ebore sustineri vult, purpura vestiri , auro tegi, terras transferre , maria concludere, fluis amna Draecipitare, nemora suspenthre. Videatur & avaritia magni animi: acerviis auri, argendique incubar, & provinciarum .nominiis bus agros, olit, .dc sub singulis villicis latiores . ha bet fines, quam quos consules sortiebant-r. Vid tui S libido magni inimi. Uansnatae freta , puerorumgreges castrat sub gladium axit venit uxor morte contempta. videatur α umbitio magni anam I. Non est contenta, honoribus annuis: si fieri potest, uno noniane occupare fastos vult', per omnem orbem titulos disponere Omnia ista non refert, in-i quaenetum Procedant, exteniantque se, anguia Ra sinit, misera, deprella Sola sublimis, cxcelsa vIrtus est. Nec quicquain magnum