장음표시 사용
51쪽
LANNAEI SENECAEDE IRA. LIB. II.
Argumentum, &ordo. DUas partes habet: prior, Quaesis-eulas
de Ira ; altera , adversus hanc rem i
potest e non futurum , si ab illosio natura
52쪽
. tilares lia alienis furu ros . Mn timere credere ; credita examinare ab animo faeienus. PraecἰρBe Fastus stonendus , aestimatoo fui; quae tractindos , 'vindices facis . Pati potius, aut dissimulare , ct a fa do asse iis ab - . sinere , cujus deformiras in animo , ac NMI ru expressa . Hac titilla : leganrur , imbiban-
ΡRimus liber, Novate, benigniorem habuit materiam. Facilis enim in proclivia vitiorum decursus est . Nunc ad exiliora veniendum est. Quaerimus enim, utrum ira judicio, aut impetu incipiat, id est, utrum sua sponte moveatur , an quemadmodum pleraque , quae intra nos insciis nobis oriuntur. Debet autem in haec se demittere disputatio , ut ad illa quoque altiora possit exurgere . Nam & in corpore nostro ossa, nervi, & articuli, firmamenta totius, Scalia minime speciosa visu , prius ordinantur: deinde haec, ex quibus omnis in faciem , aspectumque decor est post haec omnia, qui maxime oculos rapit color, ultimus perfecto iani corpore effunditur. Iram quin species oblatae injuriae moveat, non est dubium e sed utrum spe caena ipsim statim sequatur, & non accedente animo excurrat , an Illo assentiente moveatur, quaerimus . Nobis placet nil ipsam per se audere, sed animo approbante. Nani speciem capere acceptae injuriae , & ultionem ejus concupiscere, & utrumque conjungere,
nec laedi se debuisse , & vindicari debere, non est ejus impetus, qui sine voluntate nostra concitetur. Ille simplex est , hic compositus , & plura continens . Intellexit aliis quid , indignatus est, damnavit, ulciscitur. haec non possimi fieri, nisi animus ejus, qui tangebatur, assensus est. I Om. I. B CAP.
53쪽
CAP. II. Quorsus, inquis, hoc nunc per tinet λ ut sciamus, quid sit ira . Nam si invitis nobis nascitur, nunquam Tationi succumbet. Omnes enim motus, qui non voluntate nostra fiunt, invicti , & inevitabiles sunt, ut horror frigida aspersis, ad quosdam ictus
aspernatio, ad pejores nuncios subriguntur pili, & rubor ad improba verba sustunditur, sequiturque vertigo praerupta cernente S. Quorum quia nihil in nostra potestate est, nulla , quo minus fiant , ratio persuadet. Ira praeceptis sugatur. Est enim voluntarium animi vitium, non ex his , quae conditione quadam humanae sortis eveniunt , ideoque etiam sapientii limis accidunt . inter quae reprimus ille ictus animi ponendus est, qui nos post opinionem injuriae movet . Hic subit etiam inter ludicra scenae spectacula, & lectiones rerum vetustarum. saepe Clodio Ciceronem expellenti , & Antonio occidenti , videmur irasci . Qitis non contra Marii arma , & contra Syllae proscriptionem concitatur Quis non Theodoto , & Achillae , &ipsi puero non puerile auso facinus, InseituSest Cantus nos nonniinquam, & concitata modulatio instigat. Martius quoque Ille tubarum senus movet mentos, & atro X pictum xa , & iustissimorum supplicioru in tristi S aspectus. Inde est, quod .arridemus arridentibus, S contristat nos turba maerentrum, &effervescimus ad aliena certamina: uuae non sunt Irae e non magis quam tristitia est , quae ad conii ectum inimici naufragi contrahit frontem : non magi S quam timor , qui Annibale post Cannas moenia cilcit nati denote, lectoris percutit animum : sed omnia ista motus sunt animorum moveri volentium ,
nec assectus, sed principia praeludentia aste tabus. Sic enim milliarIS viri In media Pace togati jam aures tuba suscitat, equosque castrenses eragit caepitus armorum. Alexam
54쪽
arma aiunt , Xenophaluo canente , manum ad arrua misisse .
P. III. Nihil ex his, quae animum sortuito impellunt, affectus vocari debet. Istaec ut ita dicam I patitur magis animus, quam
facit. Ergo astectus est non ad oblatas reis Tum species moveri, sed permittere se illi S hunc fortuitum motum persequi. Nam si quis pallorem, & lachrymas procidentes , &irritationem humoris obscoeni, altumve sius trium , & otulos subito acriores, aut quid his simile indicium affectus , animique signum putat, fallitur, nec intelligit hos codis oris esse pulsus . Itaque & fortissimus ple- Tunque vir, dum armatur, expalluit, & signo pugnae dato, feroci dimo militi paululum
Renua tremuerunt , & magno imperaetorI , antequam Inter se acies arietarent, cor exiluit, & Oratori eloquentissimo, dum addICendum componitur, summa riguerunt. Ira Non moveri tantum , sed excurrere debet. Est enim impetus . Nunquam autem Impetus isne assensu mentis est: neque enim fieri potest , ut de ultione, & poena agatur animo nescIente 4 Putavit se aliquis laesum , voluit ulcisci , dissuadente aliqua causa statim resedit. Hanc iram non voco , sed motum animi rationi parentem . Illa est ira, qtiae rationem transilit , quae secuin rapit. Ergo prima alia agitatio animi, quam si ecies injuciae incussit , non magis ara est, quam
ipsa injuriae species , sed ille sequens impetus , qui speciem injuriae non tantum accepit, sed approbavit. Ira est concitatio animi ad ultionem , voluntate , & iudicio Pergentis . Nunquid dubium est , quin timor fugam habeat, ira impetum P Vide ergo, an pures aliquid sine assensu mentis aut periposse, aut caVeri.
CAP. IV. Et ut scias quemadmodum incipiant affectus , aut crescant , aut esseram n 1 tura
55쪽
tur, est primus motus non voluntarius qua si praeparatio affectus, & quaedam commina tio . Alter cum voluntate non contumaci, tanquam oporreat me vindicari, cum laesus sim, aut oporteat hunc poenas dare , cum
1 elus fecerit. Tertius motus est iam impotens, qui non, si oportet, ulcisci vult, sed utique qui rationem evicit. Primum illum animi iesum effugere ratione non possumus; seut ne illa quidem, quae diximus accidere corporibus, ne nos oscitatio aliena sollicitet, ne oculi ad intentationem subitam digitorum
comprimantur. Illa non potest ratio vincere,
consuetudo fortasse , & aslidua observatio extenuat. Alter ille motus, qui judicio nascitur, judicio tollitur. CAP. V. Illud etiamnum quaerendum est . Hi , qui vulgo saeviunt, &saliguine humano gaudent, an irascantur, cum eos Occidunt, a quibus nec acceperunt injuriam, nec accepisse se existimant , qualis fuit Apollodo-IuS, aut Phalaris. Haec non est ira, sed feritas. Non enim quia accepit Injuriam, nocet, sed parata est, dum noceat, velle acci-sere . Nec illi verbera, lacerationesque in ultionem petuntur, hed in voluptatem. Quid er gos Origo hujushiodi mali ab irae 1t, quae
ubi frequenti exercitatione, & satietate in Oblivionem clementiae venit , & omne foedus
humanum ejecit animo, novallini in crude -litatem transit. Rident itaque gaudentque, di voluptate multa persi uuntur , Plurimumque ab iratorum vultu absunt, per otium saeiavi . Hannibalem ajunt di xasie , cum fossam sanguine humano plenam vidisset: O formosum spectaculum: Quanto pulchrius alli via sum esset, si humen aliquod, lacum que complesset Quid mirum , si hoc maxime spe eiaculo caperis innatus sanguini, & ab infante caedibus admotus ἰ Sequetur te fortuna crit- delatatis tuae per viginti annos secunda, dabit
56쪽
bitaue oculis tuis gratum ubique spectaeit. sum . Videbis istud & .erica Trasimenum ,& circa Cannas, & novissime circa Carthaginem tuam . Uolesus nuper sub divo Augusto proconsul A siae cum CCC. una die secu-1 i percussisset, incedens intra cadavera vulta si perbo , quasi magnificum quiddam 'coniis spiciendumque se ei mei, Graece proclamavit:
O rem regiam Quis haec rex feeisihi λ Nota fuit haec ira , sed majus malum, id in pabile. CAP. VI. Virtus, inquit, ut honestis rebus propitia est , ita turpibus irata esse debet. Quid, si dicatur virtutem & humilem, Amagnam esse debere ' Atqui haec dicit, qui illam extolli vult, & deprimi; quoniam laetitia ob recte factum , clara , magnificaque est: ira ob alienum peccatum , sordida, re
angusti pectoris est, nec unquam committet Virtus , ut vitia dum compescuit , imitetur
ipsa. Iram castigandam habet , quae nihilo melior est, tape etiam pejor his delictis, quibus irascitur. Gaudere, laetarique proprium, Sc naturale virtutis est Irasci non est ex disgnitate eius, non magis, quam moerere . Atis
qui iracundiae tristitia comes est, & in hanc omnis ira, vel post poenitentiam, vel post revulsam revolvitur . Et si sapientis est peccatis irasci, magis irascetur majoribus, & saepe irascetur. sequitur, ut non tantum iratus sit sa.
piens, sed iracundus. Atqui si nec magnani iram , nec frequentem in animo sapiendis locum habere credimus: quid est, quare nota ex toto hoc affectu illum liberemus ς modus. inquam esse non potest , si pro facto cujusque irascendum est. Nam aut iniquus erit, si aequaliter irascetur delictis inaequalibus :aut iracundissimus , si toties excanduerid, quoties iram scelera meruerint. Et quid indignius , quam sapientis affectum ex aliena pendere nequitia Z desinet ille Socrates Posse: B a ea
57쪽
eundem vultum domum reserre , quem do.
CAP. VII. Atqui si irasci sapiens debet
turpiter lactis, & concitari tristarique ob sce. Iera, nihil est aerunmosius sapiente. omnis illi periraeiandiam moeroremque vita transi-hit., ωod enim momentum erit, quo non improbanda videat quoties processerit do. mo, persteteratos illi, avarosque. & prodi gos, & impudentes, & ob ista selices, imcedendum erit: nusquam oculi ejus flecten. tur, ut non, quod indignentur, inveniant. Deficiet, si toties a se iram, quoties caussa Poscet, exegerit. Haec tot millia ad forum prima luce properantia, quam turpes lites, quanto turpiores advocatos habent λ Aliaia iudicia patris accusat, quae mereri satius fuit: alius cum matre consistit: alius delator ve- Nit ejus criminis, cujus manifestior reus est rct judex damnaturus quae fecit, eligitur; εe corona pro mala caussa, bona patroni voce corrupta. Quid singula persequor λ cum viis deris sorum multitudine resertum, & Septa concursu omnis frequentiae plena, & illum Circum , jn quo maximam siri partem portus ostendite hoc scito, istic tantundem esse Vitiorum , quantum hominum . Inter istos quos togatos vides, nulla pax est: alter in alterius exitium levi compendio ducitur. CAP. VIII. Nulli nisi ex alterius damno quaestus est: Micem oderunt, infelicem contemnunt. majore gravantur , im nori graves sunt: diversis stimulantur cupiditatibus : o-ninia perdita ob levem voluptatem praedamque cupiunt. Non alia quam in ludo gladia. torio vita est , cum iisdem viventium pugnantiumque. Ferarum iste conventus est. nisi quod illae inter se placidae sint, morsu. que similium abstinent, hi mutua laceratione satiantur . hoc uno ab animalibus mutis differunt, quod illa mansuescunt alentibus,
58쪽
horum rabies ipses, a quibus est nutrita, je- pascitur. Nunquam irasci desinet sapiens, si
semel coeperit, omnia sceleribus ac vitiis ple. na simi; eius committitur, quam quod possit coercitione sanari. Certatur ingenti quodam nequitiae certamine: maior quotidie pee- candi cupiditas, minor verecundia est. Expulib melioris aequiorisque resipectu, quocumque visum est, libido se impingit , nec suditiva jam scelera sunt .' praeter oculos eunt,
adeoque in publicum missa nequitia est, &in omnium pectoribus evaluit , ut innocenistia non rara, sed nulla sit . Numquid enim singuli aut pauci rupere Iegem λ undique , velut signo dato ad fas nefasque miscendum
coorti sunP. M per ab ho siste tutus, 2 on socer α genero e fratrAm quoqMe gratia rara es Imminet exitIo, visconiugἰs , lilia marisI. Iurlaa terribdes miscent aeonira noNerca: Filiui ante dἰem patrios inquisis in annos. Et quota pars ista scelerum est non deseriis psit castra ex una parte contraria, parentum liberorumque sacramenta diversa, subjectam patriae civi& manu flammam , & agmina infestorum equitum ad conquirendas proscri. piorum latebras circumvolitantia , & violatos sontes venenis, & pestilentiam manufactam, & praeductam obsessis parentibus fossam, plenos carceres , & incendia totas urbes concremantia , dominationesque funestas, ®norum publicorumque exitiorum clande.
stina consilia : & pro gloria habita , quae quamdiu opprimi poliunt, scelera sunt: raptus ac stupra, & ne os quidem libidini exce
CAP. IX. Adde nune publica periuria gentium , & rupta foedera , 8c in praedam validioris quicquid non resistebat abductum a circumscriptiones, furta, fraudes, infici aliu-B 4 ness
59쪽
nes, quibus trina non sufficiunt sera. si tantum i rasci vis sapientem , quantum scelerumia dignitas exigit, non irascendum illi , sed insaniendum est. Illud potius cogitabis , non esse irascendum erroribus. quid enim si quis
irascatur in tenebris parum vestigia certa ponentibus f quid s quis surdis imperia non exaudientibus λ quid si pueris , quod negle-eto dispectu cffciorum , ad lusiis & ineptos aequalium jocos spectent λ quid si illis ira ivelis, qui aegrotant, senescunt, fatigantur pInter caetera mortalitatis incommoda , & haec est caligo mentium .' nec tantum necessitas errandi, sed errorum amor . Ne singulis irascaris, universis ignoscendum : generi huma no venia tribuenda est . Si irasceris juvenibus senibusque , quod peccant: irascere ii Ρfantibus , quod peccaturi sunt . Num quis ira itur pueris: quorum aetas nondum novit rerum discrimina λ Major est excusatio &justior, hominem esse, quam puerum . Hac conditione nati sumus, animalia obnoxia non paucioribus animi , quam corporis morbis enon quidem obtusa , nec tarda, sed , acumine nostro male utentia , alter alteri vitiorum exempla. Quisque sequitur priores male iter ingressos. quidni habeant exctisationem, cum publica via erraverint CAP. X. In singulos severitas Imperato oris distringitur: at necessaria venia est, ubi totus deseruit exercitus . Quid tollit aram sapientis p turba peccantium . Intelligit quam iniquum sit, & periculosum , irasci publico vatio . Heraclitus quoties prodierat, & tan. tum circa se male viventium, imo male pe euntium viderat , flebat , miserebatur omnium , qui sibi laeti felicesque occurrebant, miti animo, sed nimis imbecillo :& ipse inter deplorandos erat : D mocritum contra, ajunt, nunquana sine risu in publico sui sic:
adeo nihil illi videbatur serium eorum , quae
60쪽
serio gerebantur. Ubi istic irae locus est j a ii cridenda omnia, aut flenda sunt. Non irasce. tur sapiens peccantibus. Quare λ quia scit iam minem nasci sapientem , sed fieri . scit paucissimos omni aevo sapientes evadere e quia conditionem humanae vitae perspectani habet: nemo autem naturae sanus iras citur . Quid
enim si mirari velit, non in silvestribus dit. mis poma pendere ρ Quid si miretur spineta sentesque non utili aliqua fruge compleri cnemo irascitur, ubi vitium natura defendit. Placidus itaque sapiens & aequus error1bus, non hostis, sed correptor peccantium , hoc quotidie procedit animo . Multi mihi occurarent vino dediti, multi libidinosi, multi ingrati , multi avari, multi furiis ambitionis agitati. Omnia ista tam propitius asipiciet,
quam aegros suos medicus . Nunquid ille, cujus navigium multam, undique laxatis compagibus, aquam trahit, nautis ipsique navigio irascitur occurrit potius, & aliam excludit undam , aliam egerit; manifesta foramina praecludit, latentibus & ex occulto sentinam ducentibus labore continuo resistite
nec ideo intermittit , quia quantum exhau- .stum est, subnascitur . Lento adjutorio opus est contra mala continua & foecunda; non ut desinant, sed ne)VIncant.
CAP. XI. Utilis eu , inquit , ira : quiaοῦ
contemptum estu git, quia malos terret. Pri trium ira si quantum minatur, valet; ob hoc
ipsum quia terribilis est, & invisa est. Periculosius est altae in timeri , quam despici . Si vero sine viribus est, magi S ex P9lita conis temptui est , & derisum non effugit . quid enim est iracundia In supervacuum tum uutuante frigidius: Deinde non ideo quaedam ,
quia terribiliora, Potiora sunt . nec hocs
pientis dici velim, quod serae quoque te iura est, timeri. id non timetur labris, P dagra , ulcu3 malum nunquid ideo qui