장음표시 사용
441쪽
lapide ni Vesicae structura labefactantem qualitatem -- minabit. Neq; erit,qui sust usione humor emve lentum& glaciei modo illiter eorneam & crystallinu humorε
cretum, visumque rem o rantem,adeoq; mo rbu m,existentem qualitatem esse dicet. Et quis eo stuporis peruenset, vi prerygium, sue neruosam in adnata tunica pro .cieatam visumq; impedientem membrana qualitatem Muncupare audeati Non setiam vero in eo, em iam cietavimus loco, Galenus substatias nomina sed & h. x alaen method. c. I 8. ubi inter morbos comemorat athemmata steatomata,meliceridas,as rides, lumbricos,in articulis S pulmonibus procreatos callos, inque ren, is biis & vesica calculos,& in haec verba prorumpit:Quipi , pe in omnibus his morbis comunis est substantiae gene ratio;quae ante notitit. Verum hic aduersarii iteru Gale inriti vi ni placita impugnat & lapide in vesica, unguem in Ocu tuo icon M llo,smo calorem praeter natura,no esse morbos,sed mor an r. bi causas cotendunt. Nam inquiunt, si haec morbi sunt, Huae nam,quae ,erit causa proxima morbii Esse autem, inari '.'. morbi causas, non morbos ipsos, satis constat.Caloris
enim excessus, teperiem vitiat, & lapis in vesica nguis an oculo,& sextus digitus in manu,eo quod pars una addatur superflua,numerus partium,& inde structura cormpitur.Quod si cabor ipse morbus est, quid erit ipsa inreperies, quὰ ob calore exuperante committitur Si la-PH, vel unguis morbus elle creditur, quid erit ipsa structura partis naturae ccitraria Hactenus bona fide adueriariorum verba retulimus,e quibus iterum perspicuum euadit, studiu nouitatis ita praestrinxisse aciem oculora eorundo,ut quid dicant, videre nequeat. od ut clare cognoscant studiosiis reuiter ipsoru verba excutiemus.
ω . et Quum quaerunt, si haec morbi sunt, quaenam erit causi- Proxima Respodeo, si causam proximam vocant eam, .
Quae proprie cocinens appellatur, nulla prorsus eiusmo Q cii in illis erit causa quod precedenti capite ostendimus. D id, Sin proxima appellant immediata, loris pister natu - . . t r. a I detis actione siue labris,putredo erit eausa. Lapidis in . renibus & vesica,humores crassi & leti. .Unguis in ocu . . lo utilis licuius materi et redundantia unde m ebrana illa Ocreatur. Sexti digiti, itide utilis materiae abundantia
442쪽
est eausa. Nam inter has plane cdusas, & iam dictos morbos nihil interuenit. Sed esse causas morbi, quos nos, Galenum 1 ecuti,morbos e ste affirmamus, quo pacto aduersarii ostendant,videamus. Caloris enim exeess0s,in . quiunt,temperiem vitiat. Quid audiol quis unquam vel Veterum, vel reeetioru medicorum ita locutus est, ut diceret ealoris excetam temperi u vivare imo caloris excessiis est temperies vitiat , sue, ut uno uerbo eiseram, intemperio, Neqυe enim intemperies nisi calor exust perans existit, Id quod certe innuere uoluit Galenu) b. 8. Therap. mri odi,cap. I. ubi ait: γι Hρ- ροι. μν
tem periei febricitantium, est in abund otia ca horis. lisces , intemperies febrilis immoderata , non est nisi exu'
perans caloro Non autem, ut aduersarii interpretantur , sebris est intemperies excessii caloris facta. Natas aliquid tale lanci re vol uisset Gglenus, notati ηλ
sed απτο τῆς τλεονες ins, aut i πο .πλεον ἔδει dixisset. Sed
ita torqueant in sitam sententiam veterum dicta necessi est, qui noui dogmatis amores esse cupiunt . Linum quaerunt deinceps, si lapis,vel unguis .creditur esse mox bus,quid erit ipsa structura partis naturae contr*rial Respondeo, morbus quiu is, qui actionem viij a t. Nam si cui Galenus libro secundo Therap. methodi doce t δ' stitutio, iue structura, asiectusve secundum naturam est cause probae actionis, ita structura seu ponstitutio vitiose laes, actionis est cauti. Quod igitur constitutionem
maturalem vatiat, morbi causa est, constitutio autem vitiata, morbus. Versrgratiq,quicquid temperiem,& legitimam paratum corporis structuram vitiat, est caua morbi: constitutio autem S temperies vitiata, actiones aedit. Cum itaque lapis in vesica,& unguis in oculo toto genere praeter naturam substantiae sint, ideo cauta, quae illas procrearui,structuram naturalem tum vesic; tum oculi labefactarunt, & quae ab illis nata est substanti cum actione vitiet,morbus rectissime dicitur. Quod autem sextus digitus non sit morbus in numero, aduersaris hac ratione mustrare nituntur. Si, inquiunt,partem ipsem numero excedente morbu esse colendas,ut sexta digitum,concedas eua oportet eam, quae a natur ii num
443쪽
moriari. genera. Intemperies quid.
mero ablata est, ot digitum abscis iam,inter morbos roponi. Respondeo. nequaquam, neq; id, quod e corpore sublatum est,actionem laedere potest, cum non ampliu adsit, sed refertur rectilii me morbus ad eam partem,
unde digitus ille abscissus est. Nam sectio eius partem ademit Ideoque structu ram vitiauit, quae& ipsa nunc illius partis actionem labefactat. Secto igitur digito in
corpore, relinquiturpars unde ademptus est digatus,huius igitur ia morbus, haud secus atq; abolito ξurgulio' ne, palati spatii oris quod remanet,est morbus. Pr inde cum ad probant partium instru mentalium compositionem requiratur i usta conformatio, magnitudo,numerus,& coniunctio similarium, ut aduersar' quoq; saetentur, igitur iusta consormatio, magnitudoque,tustus denique numerus,& positus sanitas est,eo quod haec o annia probae actionis causae sint. Si haec sinetula sanitatis momine censentur, ut vicissim indecus c6formatio, ma 'Snitudo. nuine rusq; partium morbus sit, quod actione Iabefactent, necesse est. Sed hic desina,nec plures aduem seriori, m rationes attingam , quod ex iis facile quid de caeteris eorundem argumentis sentiendum sit, studiosito, noscent, nec fert tristituti nostri ratio, nisi in maximam molem excrescere velint has institutiones, ut ur4is diluendis progrediar. De morborum p.trtiumsimilarium generitas ta
O s T QN A Μ morbi definitione ab is de in eo, quod praecedit, capite enarraui-Τ P mus.ut eiusdem genera & disterentias nucosi damus reliquum est. Sunt aute tria in uniuersiuna prima morboru genera. Vnu, quod in similaribus consistit partibus,ob id similare ap pelliatum: altersi in instru mentariis,instrumentarium dictum,& tertiu quod utri utq; comune est. Primi generis inorbus,qui in limitaribus consistit, Gr cis νοσω ς itus,m Latinis morbosi intemperies dicitur. Neq; temer e sit, quod ita Graecis appelletur,est enim alia quae ἰνiam δυσκαανω, id est, salubris inteperies vocatur. Cuenim
intemperies sit ubi qualitates prim seu elementa ipsa legitima
444쪽
ligitima symmetria comoderatione ve deflectui,duplex certe sit inteperies, necesse est. Vna salubris seu sanit Interendi t i quae a media N Optima reperie paululu abest, ita cer ris, e,ut nulla adhuc animalis functio manifes e sit laesa. Vt plex hinc pateat sanitatis magnae sie latitudinem. Quantum Salubris. enim intei uallu est inter id,quod persectissime sunctio- Sanitatis nem suam obit, & inter id, luod manifeste aliquam o, quaedam laesam actionsi habet lata est profecto,& sanitatis de in- est latitatem periet,quae salubris est,& intra sanitate consistit,lati do. Itudo. Quapropter si sanus quispiam imbecillius altero,
qui secunda etiam valetudine praeditus est, functiones obeat,nondu vero laesas obtineat, intemperantior , liOC est, maiori intemperie praeditus sane est, sed nondum di Ioegrotat. Quod si uero ex sanis alios teperatos,allos in - ι' ι , H temperatos dicere alicui minus placebit, is alteru duo- .mm fateatur neceste est,uel omnes perpetuo sgrotare,Vel
unam esse omni u temperiem quorum certe utrunq; absurdum,& a veri rate alienu existit. Proinde non absolueta ipsa tantum, & quae insectilis, simultest & dicitur sae. Miras,sed etia ea, quae ab hac deficit modo vlibus nostris adhuc rio sit inepta. Et profecto nisi in eu modu de sanitate statuamus μαα μαι, hoc est, perpetuam inualet amidinem inuehemus, visu sitis li. I. de tuenda sanitate,cap. Norbosa. 3.& aliis quibusda locis Galen. docet. Altera inteperies lutem an orbosa nominatur,estq; ea, a qua animal inteperiei vi Hefm Ietio aegrota adeoque Quae longissime ab optima teperie bs diffarecedit.Suntq; huius aliquae ditarentiae. Una est,in qua renti . . corpora similaria nudis qualitatibus alteratur, ut est ea, . Per qua caput a Sole pili rimu incalescit. Altera, io uacu qualitatu
qualitatibus iam dictis substatia queda humorve aliquis u
ad ipsa conssuit,ut euenit in omnibus praeter natura tu- xν humamoribus. Prima nostri teporis medici intemperie sine r materia alterssintemperiem cu materia vocat. Galenus Sin te intemperiem csi affluxu humoris appellati Prior distri- C sit buitur inquatuor simplices, calida tantum, frigida ta t. tum, humida tantum,& sicca tantum. Simplices aute a pellatur, quod in singulis una dutaxat qualitas a modo imaturae recedit.Totidem quoq; copositas calida scilicet& humida calidam & sicca, sti eidam & humida , frigida& sicca. Copositae autem sunt dictet,quod in sinstulis i
445쪽
res qualitates a ruiturali habitu & sym metri berrant . Est item alia intemperiei morbola disteretia, quod una adiri sit qualis,altera ingqualis. Aequalis intemperies Rit,ubi
omnes Corporis particulae aequabiliter ad aliquam in-- temperie versae,aut iusto calidiores,aut frigidiores , ut scciores,aut humidiores, vel per Grugationem qu da Hi calidiores simul &sicciores , qu*dathumidiores pariter α frigidiores,quxta humidiores&calid 3 es, quid Inaes alis scciores & frigidiores redditae fiant. Inaequalis cotra intemperies est, via no omnes corporis partes. quabiliter ad aliquam intemperiem versς sunt. Vel breuius.est quino omnibus intemperater ast iis corporis paxticulis , In uniuer est. Atq; haec nonnunquam sit in vιιiuerso animatu corsio corpo- por veluti in ea hydropis specie, quae anasarcadicitur: νe. & febribus iis, quas hepi alas vo t. Nam in Musarca crudus & patuitosus , aut certe aquosus sanguis per uniuerium corpus distribuitur,unde s di corporis partes, baduentitio frigore altera in aquae natura resoluuntur, totumq; corpus inaequale redditur. In hepialis sebribus no& eodem repore in toto corpore aeger frigescit, SNu uno calefit maximaq;inequali intemperie vexatur. Nec est,m eodem cur quispia miretur, qui feri possit ut uno& eode temsepore, ' pore,in quavis corporis parte, calidu simul& frisi dum Pauu sintiatur. Cum enim calidu & frigidu contraria sint,n parra iquaqua in eodem sab octo simul esse posiunt. Suapte naparis que natara circa idem subiectu se inuicem expellut conlidum araria. Quippe calidu S irigidu in herialis sebribus e
muto η dem sentititur tempore: atqui no uelut cotraria graduufeti s excellentiu,sed sicut cotraria in remissis gradibus,adeo sentiatur alteratia, quae adhuc in sensilem partem agere viden-Simile u cluta No igitur a uero alienuestsensibilem partem eodeIn πι- tepore dc loco,& a cotrariis qualitatibus alterari.Quc ' Idem admoduenim oculus eodem tempore albu&nigru ex Prie. sedite uidetuta de in sensibili parte calidi&frigidi alte, Aequalis inationem simul esse apparet. Fit vero S in v n qualibet intempe- .parte, quu ea vel tumore aliquo praeter natura laborat, ries cur .vel supra modii aut caletit,aut frigefit, aut siccatur, aut nullo dolo humectatur. Caeterum aequalis im temperies nullo dolore risisse re amigit, i nimiru particulae laboranti ia veluti acquicli . stitia natura adsit. N ultu autem corpus a sua ipsius na
446쪽
tura inseritur. Quippe, ut Hippocrates vitiin libro de
homine,dum mutMur,& a sua natura recedu corrumpuntdrve corpora, dolore assiciuntur, non quum iam natura mutata ut corrupta est. Atque hinc est, quod in Aphoris etiam striptum reliquerite Dum pus conficitur,dolores occidunt magis quam iam confectianae qualis contra intemperies, quum in ea partes non sint aeque ex calefacta aut resti grearaein oesue ex illis non nullae adhuc mutentur,&aherentur, necessar io dotata inducit. Atq; hactenus de similarium partium morbo intemperis,de Galeni & aliorum medicorum sentent Hiximus. No me latet autem esse hodieraedicos qui ni mium philosophantes statam hac loquend1 rationem, nouitatis studio ducti,pertu ibant,de non unu esse insimilaribus partibus moihi genus , sed praeter intemperiem,tao alia esse contendunt genera, oru unu ad materiam paratu misimilarium, alterum adsermam earundem referunt. Quas vero Galenus Ita nomine intemperiei nόnhax omnia,maxime sormam,complexus iit. Quippe materiam partium similarium esse dicunt, qua illae laxae aut adstrictae, molles aut durae, Crassae aut i nues, rari aut densi, adeoq; exactiore vel obtusiore sensu pr dii sunt proinde si pars aliqua laxior,adstrictio tenuior, erassior, rario densor, mollior, duriorve estici tur,materiam vitiari contendunt,eaq; vitiata partis robur atque valetudinem infringi,adeoq; morbo corripi, qui no ad intemperiem,quae ex primis qualitatibus prouenit,sed ad materiam potius refertur. Formam paP tium sinularium vocant earundem essentiam totam vesubstantiam a materia & temperamento diuersam , istamque a semine Ae di inici re principio nasci,quod Aricenna quoq; mistimauit, & actionuin causam esse , statuunt.Totam hanc substatiam persectionem esse & integritatem,qua res una qu q; consisti di t. Quare quo tlas haec immutatur, & de periectione decedit, morbum esse totius substantiae asserunt. Sed philoiphorum haec δερβαλο, ta est, quam studio Galenus, & qui huius sectantur dogmata medici euitare voluerunt,ut qui tum ma vertam, tum formam,ut illi nominant,sub temperamento complecti maluerunt. Nam cum Galeno, ut nivei se
plura essὸ in similaribus parti morborum genera fla
447쪽
r. multis in locis testatur, temperamentum idem sigmo, 3. de tem cet quod natura , eaque ipsa non sit nisi volueris essen .pera. tia ac temperatura ex primis elementis, calido,tagido, humido,& sicco conflata,necesse est futeamur tempera- .d A. r. mentum similarium partium non ilum esse eleme torum qualitates, sedeorundem etiam substantias siue ellentias. Atque hinc est,quod in libro I.de usu partium cap.f. temperamenta propriam particularbm esentiain complere dicat. Nemo autem est, qui nesciat essentiam partium non solum ex qualitatibus, sed etiam solidis &vo P. carnosis compleri. Et lib. j. de elementis non solum ex qualitatibus,quq seorsum sine corporibus cosistere ne-. queu gigni animalia,sed ex corporibus potius,quibus illae qualitates.summae insunt,scribit. Quod vero intemdum asterit Galenus primas qualitates esse stirpium&ε . animalium opifices,aut essentia singulis a temperie qua V tuor primarii qualitatu accedere,id non alia de causa fit,
quam quod se illet in causa sint mutuq inter se elementorum transmutationis. Neq; enim quum ex elementis M animalium aut stirpium corpora generantur, talia,qua' ha sunt, re manent elementa, sed alteranturo permutantur. Quod igitur parte, quaedam similares sint laxae,aut adstrictae,seu rarae aut dens id no fit:nisi ratione temperameli,quod certe eiusmodi est,ut in hac plus sit terret,
in illapi us aere naturae. Hinc accidit, ut cordis,renum,& iecoris sobstatia sit densa,ac dura,pulmonis velo raraoc mollis. Quaqua in autem elementorum corpora maxime efficiant, ut nonnullae corporis partes ram S molles,quaedam vero denta S durae sint tamen id no fit sine actione calidi & Digidi'. Siquidem Aristoteles, Semri
sequentes Philosophi , raritatem,densitatem,leuitatem, rauitatem, mollitiem, duritiem ,& id genus alias qua-hrates no Dasci statuunt nisi ex uaria comistione humidi S sicci per actio nem calidi & siletidi .Omnia naq; msea de ortu sta varias formas, variosq; essentite modos ex partei er tuten sius materiae recipere tradunt prout humidsi & siccum,cat . a. quae ob id Aristoteli passiua dicuntur, in mistione perseeundae inionem calidi & frigidi patiuntur. Atq; hinc est quod qualiM- omnes illae qualitates ab iisdem secundae nominentur,tra. quia ex primis, quae mutuae elementorum intense, vecompresensim
448쪽
comprehensum est, actionis cauis istini, procreemuro Quippe calidu no solum calefacit, sed & corpora eius, Calid σdem speciei&cognata congregat, diuersarum vero spe' fecisti. cierum separat, quod in metallis ensipicuum euadit,quo rum qui cognata sun a calore c5gregantur quae autem inter te ciuietia sunt, ab eodem dissoluuntur ac separan tur Idem rarefaci attenuat, discutit, laxat,aperit, incidit, S attrahit. Frigidum non tantum refrigerat, sed Frigidi.& cog regat adstringit,densa obstruit, indurat, & icras. sat. Cum itaque Philosophorum veterum etiam testimonio rari talis,densitatis, S id genus aliarum qualit tum procreatio non sit nisi temperamento,ut iam ostendimus accepta reserenda, minus recte, nec satis candide: Eciunt,qui hoc nomine Galenum accusant , quod raritatem, densitatem, mollitiem & duritiem non ad materiam, sed temperamentum retulerit. Atque ii etiam ut Galenum reprehendant,& suae opinioni fidem faciant, salsis coguntur uti hypothesibus. Siquidem permultos is videas praeditos, inquiunt, optimo temperamento,qui Neque calorem neque frigus, neque laborem,neque ullam exuperatiam perferunt, hac ibi a ratione quod mol1 Ii, raro,iaxoque sunt corpore. Sed non concedimus illas quod assumunt. Neque enim mollis, raraque corporis constitutio sola in causa est, cur corpora illa nul Ium excessum serre possunt,sed uniuersum potius temperamentsi quod optime temperatu est,adeoq; excessus: omnis expers. Quare si in ista mediocritate perdurare debet,ab omni excessit sibi caueat est necesse . Inficias preterea imus,quod corpus optime temperatum possit dici molle & laxum: quod enim tale e i ,Omnis excessus expers est,ciuare nec molle, nec laxum, nec gracile,nec crassum dici potest: sunt enim lite omnia excessus nomina.Esse autem exeessus nomina,notius est, quam ut demonstrari debeat.Et si non sunt excelsus,qui fit ut in genere medicamentorum sint,quae indurent,constringa rarefaciant,& condensent'Sed quod mollis S rarus corporis habitus sit vitiosus,adeoque cum optimo temperamento consistere non posisIt,ex ipsorum verbis cuincemus. Tale autem euasit,inquiunt, vel ex pauco imbe
cilitave demine , vel e molliore delicaticueque vita, e T
449쪽
qua etia molles selent appellari. Quomodo, vos qu a, . ex pauco imbecillaq semine temperatui potest procreat '. mi An non extremae est dementiae, hoc ipsum affirmare quod nemo sementientis cocedeJ An non mollior delicatiorque viis adstititii temperamenti causa erit 'quod
certe id quod praecessit, optimsi etiam si fuit, labefactat& pertunat. Falsum itidem est alier quod assumulix nempe videri plurimos intemperatos,ut rustico qui tae men ualidi t. Nam ut is validus sit, qui inrem peratus est,rationi consentaneum non est. Concedimus quidem facilius ferre externas iniuria qui partes similare firmas & densas habent, modo ita se habeat illoru etiam temperamentum,ut actiones no impediat. Quapropter rectissime Galenus imbecillitatem intemperiei sobole esse contendit. Non est igitur,ut aduersariis nostris concedamus raritatem & densitatem partium Iobur & valetudinem infringere,adeoque morbos esse,cum sint potius morborum cauis.Siquidem raritas, ut Galenus m. a. libri de morborum causis ait,si modum non serua discutiendo & dissipando natiuum eatorem, corpus frigidius reddit. Non itaque raritas actionem laedit,sed frigida Intemperies quae illam necessario comitatur. Sic densias corpus,e5 quod transpirationem prohibeat,& fuliginosa excrementa intus retineat,calidius efficit, adeo que febrem excitat.Iam concidunt etiam ea,quae de exuperante & deficiente, seu exquisito & hebeti sensu ciste-Tunt. Quum enim eius causam in raras,laxas,& molles, densas,adstrictas,& duras partes reserant, quae hoc nommine dissolutae atque imbecilles,aut solidae, firmae,& robustae sint,in partium simul reserunt te peramenta, qua , in causa simi,cur rar aut densae, quemadmodum olfendimus,in constitutione sua sint redditae. Hinc Galenux verissime in libello de constitutione artis medicae dixit, ex quatuor elementis simul contemperatis,corpus unus mi lare gigni, quod pro varia temperamenti ratione , aut particeps sensus,aut illius expers evadit. Monstra-Drm4 tum est nobis, Galenum sub temperamento comple- corporis xum esse materiam, nunc in forma idem accidisse docede Galent bimus. Totius corporis sormam, temperaturam, N enutilia, non anima Galenum statuere, e multis eiuslem mornumentis
450쪽
numentis est conspicuum. Id quod non alia de causa illum feeita constat, quam quod temperaturae immuta
tione,actiones mutari, atq; etiam animam ipsam a corporis temperatura vario assici modo c5spexit. Ut autem , Formamtius corpo tis,ita etiam singularum partium serniam, p*rtium. esse temperesuram dixit, nota quidem solaru primarum Oqualitatu, sed & primorsitorpora vi quaIitatu tralinutatorum, ex quoru quidem comissione proprietas quae Pr prie-dam temperamenti, ut Itb.iij.de te inperaeca. vltimo, ap- νιμ rem
pellat,nascitur. Hanc tilio nomine totam rei substatiam ramm . creberrime vocare solet, alis occuliam aut specifica qualitatem . Et metipse etia Galenus eam teperamenti proprietatem is numero qualitatis nomine donat. Hinci est quod lib.iij.de simplic.medici tacui. cap.x X. medica menta purgantia substantiarum similitudine,libro vero quinto eiusdem operis, capracvi. qualitatum similiarit te,attrahere ali. Nihil autem referre hoc vel illud J- cas, ibidem non obscuris verbis innuit, inquiens: Aliud is
attrahentium medicamentorum genus, quod quali
ratis semiliaritate attrahit: id quod aliud est nihil, quam
totius essentis similitudine. Proinde quum tota rei sub stantia perseello est S integritas, qua res unaquaeq; cosistit,ac quoties illa immutaturo de persectione decedit, res tota continuo perfringitur, nihil prohibemus illius decessione, morbu totius substantiae appellari,modo interea Galenus no reprehedatur,qui illu ad intemperiem retulit. Ni & ille intemperie duplici modo essentia rei corrupere statuit. Vno, quu idipsum manifestam qnali, ratu fit occasione. Alio modo quando id abditae cuiusta cause ratione accidit, quae illi proprietate teperamenti
ex comistione primoru corpora nata corrupit. Atque Intempe- hinc est, P primoru genus intepetiei, quῶ nos clarioris ries mani doctrinae gratia marus est a vocabimus, per medicamenta festa. Iae inam festis qualitatibus illa oppugna curadam esse occulta.
ocet. Altera vero im temperie,qua occulta nominabimu&, per ea,quae tota subita tia,& te peramenti proprietate illi aduersantur, rada tradit. Cum itaq; tum morbi, tu eoru dem medicamenta nulla ratione costent, ac inue .
niri possint,ssed sola experientia cognoscatur,ideo in ii. de morboru disserentia, ubi methodo de ratione morbo