Francisci Rossi iurisconsulti florentini Monumenta posthuma latina et italica

91쪽

omnia rici excipienda sutat ; nam verbis non valde peripi cais di iasistimas tenebras obducit . Paulus igitur l: a cit intelligendus . Maior pars lucis diei ora sexta sera matutius , usque ad primam pomer

dianam is hoc est maior pars lucis est a prima hora post mediam noctem , usque ad primam horam Post meridiem . Et ita maior pars diei civilis pro peribus exercendis est horarum septem is De prismis autem horis id asserit , non de supremis, quia supremae horae minus habent lucis , nam incipiunt a prima hora post meridiem , dc progrediuntur ad sextam matutinam , seu mediae noctis . Duodecim autem horis lucis in duas partes divisis, ponendo - sextam vespertinam pro duodecima, erit haec septima hora, quae est prima pomeridiana , maior pars

diei , seu lucis tunc elapsa cst 4

92쪽

DISSERTATIO lli.

DE RETRACTU OPAGMAτici sere omnes Ius retractus, seu praelationis , quod graece dieitur προτιμυιe barbaro vocabulo, & com to urentes, Iau pro ramis os appellant; quod latine Ius protιmeseos Pronunciandum est. Protimesin , seu praerogativam ex pacto haberans in Digellis L Iaa. Qui Roma f..coharedes de verbor. obligat. sed Iuris molimeseos ex lege , vcI consuetudine umbrae Mnquam sunt, nis in Codice . In L. primo Cod. σω iacere labit. lib. 2. Vicanus , qui landum venalem habet , convicanum praeferre debet extraneo emptori . Vicanus est qui in viconatus cst ; convicani , qui in eodem cum eo vico orti sunt ; similiter qui landum emphyreoticum vendit, colonum k ω censitum praeserre debet. L. sitim. Cod. de iuri empist. Coloni erant fundis colendis praepositi, qui pensionem annuam ; censiti Vero , qui precium , & pecuniae pensionem , aut partem fructuum certam,& constitutam pendebant At hae Leges , ut ' citarias instito de contrah. empti observat, non pertinent ad Ius protimes , P Prie acceptum , nam de dominis aiunt , non depropinquis, aut sociis o Suspicari tamen potest aliquid usu receptum fuisse a privatis Diocletiani Imperatoris aevo , hoc est circa annum Christi Domini 284. Nam Diocletian. ct Maximian. argum. ia

.. 3. Cod. de comm. reris alienat. cuidam Eusebio quaerenti nam posset communis rei partem extraneo alienare posthabitis sociis . respondent falsis ipsi

93쪽

persuasum esse partem mi communis extranea alienari non potie , quibus verbis , ut indicatur , ii ulla usque sanctione inductum fuisse Ius proti seos,

ita e converso non absurde arguitur aliqua ex causa

dubitationem hanc Eusebio occurrisse ; quae si L gem tollamus nihil aliud quam privata consuetudo esse potest di quidem nullius roboris, quia facultatem de rebus suis disponendi Romanis Legibus I tissime patentem comminuit. Huic simile rescriptum eorumdem Caesarum adnectit Acchirsius , quod harhetur in L ame divisionem Cod. de ior. Ge. Sed haec umbrae sunt , & simulacra iuris . Extat etiam Plinii timioris locus , tib. I. vi I. D. , qui agri haereditarii quineuncem sibi delatam vendiderat. -- perest, ait ille , ut coharedes AEquo animo ferant f parotim me veniri se, quod mihi liciat omnino vo .fere , quae vertra quemadmodum indicant summo Iure licitum fuisse , separatim vendere , ita sorte argumentum praestant suspicandi, cohaeredes iniquo animo hane venditionem latMOs , ob quandam h

nestatis rationem.

Illud interea liquido constat is Cis. Theo

sim . lib. I. eis, μ. do Iuro Protimesios Sanctionem extare . ibique assiduus auctor Iacobus Gothoseo a Constaηtimois Magnum primum e Moselea 21μοι--ria, Imperiali Constitutione, non levi ductus a gumento autumat Ius hoc in Romanam rempubibeam invexita. Ex Levitico enim cap. 3 s. versic. vis auentiatui frater tuus t O Ruth ωρ. 4. erHierem. cap. 3 a. Ius hoc satis aperte deducitur.

Pro certo otiam habendum est ante annum

Christi Domini 3 . Caesarum auctoritate constit tum fuisse inter socios Ius de quo agimus pro timeseos. Nam Mamvis de eo Imperialis Sanctio

desuleretur , extat tamen Imperatorum Valentinia

94쪽

ni , Theodosii , ct Areati , qui e I anno ad Imperium

evecti fuerunt , rescriptu in ad Flavianum Pras M. Prae . Mirici, ct Itali.r in L. du um C . de eoutrao.e t. in quo habetur dudam Proximis , consurtibusque concessum luisse , ut extraneos ab empticino removeront . Qua Cotistitatione id iniuriae privatis illatum este, ut nec pollent suo arbitratu vendentia distrahere , adeoque anteriorem Legem abolendam iubent . At vero Imperatores Constantinopolitani hoc Ius primum in Oriente restituerunt . Romanus enim , & Constavtinus Porphirogenita postonn. sere sexcentos; etenim imperarunt post annum Christi D. Via. interm riuum Ius excitarunt. Nam Romamis in novell. de alie ration. pQ quam post Gusnet. Hud. Cui acius elidit, abrogata L. dudum Coride contrah. empl. ad emptionem fundi distrahendi

Primum voca cognatos , consortes , deinde siclos . quos voluntas , quos fortuna coniunxit, & demum qui eidem domino canonem pensitant, cxclusis e

traneis . Cone timis vero Porphirogenita simili N ωella a Glacio edita prohibet alienationem praedi

xum militarium in extraneos.

At in Occidentem. hoc Ius delitescebat , vel privata consuetudine transmissiam , vel usu tempore Diocletiant , vel ea sanctione , quam Valentinianus. Theodos o Arcad. abolere voluerunt ἔ vel demum . ex Oriente populorum commercio in Occidentem

traductium suit . Quorum quid probabilius sit non

est ad praesens inquirendum . Nam & Saxones Ius protimeseos in suas condidere Leges, quae antiqui cres sunt Frideriei u aetate , ut observat Culaeius de suae tib. a. tit. 4. Et in Legibus Mediterranei Maris, quae ante annum Christi Domini io s. latae

suere cap. s3. hoc ius haud dubie relatum legitur.

95쪽

τΕRTI A si Revixit vero Ius pro limeseos etiam in Occidente p/ st c eto saecula, & alterius sere dimidium a Vale ritu. Ib bd. ct Arcad. prohibitione ; demum Circa annum Iaso. , ut vult Card. ID Lnc. de servit. dise. 63. Imperiali Constitutione excitatum in L. Saucimus quam ut ait O iacius ad L. I 22. g. cohaeredes de verb. Migat. transtulit Fridericus ad Verbum, ex Romani I cca peni Novella. Optime itaque , quod ait vir Summius coiisult. s. non longius repetendum este Ias protime Os , quam a Romana Constitutione in Oriente , & Friderici H. in Orci dente, si civilem auctoritatem spectemus, quam nemo praest.ire Dierat , nisi Imperator ; quamvis privata consuetudo, ante ea tempora satis appareat. Sedulo tamen graecam Lecapeni, di primam P, deridi II. sanctionem consu lui , certiorque sum factus hanc alterius versionem continere ad verbum , & ubi in ca προπι ι ις legitur, in hac Ius protim seos iuxta Cuia iana.n editionem redditur. Qua cle re Fri lcricum, non Legumlatoris, sed fidi Interpraetis vices gessisse autumo. Constitutio vero Frideriei II. quam Bartolus, Oldendropius, cr A Actus edidere mutila est , de corrupta , ut monet Caiacius, qui integram cum sequenti de eadem re proclidit . Iidem igitur, qui sententiam Constitutionis Fri- dorici corrupere, Iurisperiti , meo iudicio corruperunt , dc verba & pro προτιμhσεως, quod constanter legitur in Calaciana euitione primo quidem socerunt protimi seos η era pro ι ita , ut recentium graecoriim mos est elata ; deinde a in o corrupta

protovisos, vel quod absurdius est , & habetur apud Afictum proth dimi eos ridendo magis errore, quam defendendo dixerunt , quod in saeculi tenebris, colluvie haud sane mirandum. Pro

96쪽

riente plurimum valuit te ab antiquis usque tem xibus . Nam L. 6, Cod. Theod. de contrab. Gut. Titulus inscribitur de Iure protimeseos . Cuius Legis resecriptum relatum est in L. dudum Cod. IV. de eoatrab, empl. Quod ramen unica excepxione , & se tentia auxit Triboniauus , ut notat Gothos Valde tamen dubitari potest, an hi tituli in Codicibus adiecti , S: adsuti sint a Librariis , seu a maedii aevi Scriptoribus, qui interpraetationes Legibus subiecerunt . In Plarmcnopuli Prochiron tib. 3. praefixum legimus Titulum peri prolimGeos ς Sic quoque ocu

los convertendo ad tit. 3. ex num. Ia. ad u. 23 I.

multa de hoc Iure cumulari inveniemus, Sub Lotharii quoque Imperatoris aevo id us, ratum, qui circiter anno 8so. imperavit . In qua dam enim Constitutione sua dominum in aliena tione Feudi extraneo praeserri mandavit. Ad cuius exemplar Constantinus Porphirogenita in Oriente Νωvellam peri Eratiaton promulgavit. Conradus quo ue perator , qui multo ante Friderisum regnavit, in ea Constitutione, quam de Beneficiis edidit Ius hoc detineatum reliquit , cum facultatem coercet alie nandi militaria praedia . In Legibus quoque Saxonicis non uno in loco relatum legitur, & Go-DOsredus testatur in antiquissimis Statutis Italiae. veluti Bononiae , di Μutinae relatum haud dubie reperiri. In Oriente quoque post Constitutionem The dosii . Valentiniani, o Arcadii suspicor nihilominas usa viguisse Ius de quo loquimur. Arbitror

enim Romanum Seniorem eum ad novam Drmam redegisse, non extinctum revocasse, nulla enim

97쪽

TERTIA

In Novella huius rei fit mentio. Et quia circa hanc praerogativam novum sistema esstirmavit; ideo prioribus Legibus, vel consuetudinibus derogavit, ω quasi fons Iuris evasit. Disola evim 27. lib. s. Smmarebi de edit sottio ad ius Ρrt timeseos, ante constitutionem Theodosii exarata , nominatimas rit legibus eantum esse post peractam semel venditionem, & inveteraram h na fide pos silonem contraanni foscindi nidi posse ; quod se ius est m vetia Ronilini. Extat etiam uiso a 8 . lib. a. eiusdem Symmachi statrein ad Havianum ubi agitur de non rescindenda venditione bCna fide sonael perlecta; quod ex diametro opponitur seni ii Constitutioni. Hinc Ius istud valde ver mi Ie est, per Orientem diffusum satis suis. ; Nam Nicephorus Phoca Am. 3. apud Harmenop. ad alias species porrectum coercet : Cum antea Ius esset quod pauperes in emendis potentiorum posscssionibus praeserrentii r ; scit & propinquo praelatio data fuit in antic res rerum soli prae extraneo Per Novellam prima Michaelis seu Manuelis de Pra latione ubi Scholion videtur apud Harmenop.

Igitur per inistas aetates In utroqde ImperIo, ante utriasque Sandilonis promulgationem Ius protiniescos reperitur, nunc privatis mori s ,rmne -- periali conssitutione vallatum Nusquήm tamen Ius Protomi eos nuncupatur , sed Proti ne seos praeterquam a battaris mae iii aevi late praetibus.

98쪽

AD LOCUM HOMERI

Diad. XVI. ip vers. 386. DiEms ELApsi contigit mihi divertere ad quendam doctoruin hominum conventum , ubi sorte sermo incidit de Iurisperitis ; multa dixerunt de eorum igiaorantia, & moribus, postremo de imis tirobitate in Iudiciis , quia saepissime non dubitent , contra id quod sentiunt, bona, & substantias alteripdiudicare gratia , aut auro corrupti. Aderat ibi Medicus doctissimus , mihique valde amicissimus , qui audi dit , Iurisperitos nunquam , vel heroicis temporibas probos audi ille, cuius rei testem advocabat Homerum Iliad. XVI. vers. 386., dc locum monstravit . Ulterius adiecit , Medicos contra honestissimos haberi apud omnes, ab Homero autem tam mirifice extolli , ut multis aliis unus Medicus comparetur. Tunc umbraticus quievi, neque enim in promptu erant rationes quibus tantam vim in structam profligarem , Domi reversus locum H

meri consului , u certior sum factus ibi sensum esse diversum ab eo, quem illi clarissimus vir inlax

rat. Homeri locus est.

Iuppiter quando iam viris iratus sevitia ui per vim in Foro perversa eduηt Iudicia, Iustitiam autem expellunt; Deorum Vindictam haud timentes. AD

99쪽

Atque in primis non satis mirari possum Medicos conviciis hisce suis , vibratilque sententiolis non e trivio depromptis Iurisperitos impetere, cum probe norint, quanta sit nobis Cum iniuriarum com munio . Aueant igitur Philemolium armu Stohaeum. sermon. e t νω δ ιατρω 3ντω καὶ νηrbρωεξεσeιν ατοκ ει νμεν , αγουνήσκειν δὲ λή. Lia it rMIι μιιιcυ, o patrocinat γι ι usque Oaeo Irritum est occidere , non autem occidi r sit Tacitus Annal. XI Cap. 6. quemadmodum morbor in vis straria medentibus , sic riri tabes pecuniam Advocatis fert . Non enim si Iurisperiti , vel Medici male rem gerunt, mala quoque medicinae , vel iurisprudentiae scientia iudicanua est ; ut probe disi erit Cicero de legib. lib. II. Νeque Me fcorum praecepta diei vere pollini, sique inimi imp Hrique pro salutaribus mortifera eo scripserint ; neque in populo Lex , euiusmodi fuerit tua ex qua stemisissum aliquid populus acceperit. Praeter quam quod si Iadices sententias suas auro aliquoties mercati sunt ; soli ne ipsi ob lueri libidinem inique opus suum exercentes , pessum Iustitiam , aequitatemque dederiint ρ avaritia est humani generis dominatrix , quae vitiis hominum crudelia pabula praebet . Nec vero vires tantummodo exerit suas in Foro litibus mugiente, & inter Ia dicum septa ; exerit , & in aedibus regum, undas mane suutantium vomentibus ; exerit inter saevas Martis acies. armorumque 1ragorem , & inter Me dicos etiam multa nobis exempla suppeditat veneni Priapinati , & abortus intempestive editi , & alia plurima avaritiae exempla , omnium Personarum , quae loquacem dclallare valent I abium . Unde Propertius fiuis habet nummos secura naviget aura, Fortunamque suo temperet amitrio.

100쪽

adoriuntur, sed penes omnium ordinum homines .& Mediet, & Iurisperiti , de Theologi , dc Merca- , tores , oc Principum Regu impie a Consiliis . pene,

Obruuntur; accus attonuin cardinem elle videbis p

cuniae cupiditatem , di quatius immoderati . lii, idinem ; unde vitio Iurisconiblisi non est vexicivium

culum nunquam sorta ite expiandum dici potest . Notum est illud Horatii Carm. Ibb. 3. Od. I6. Aurum per medios ire satellites , Et perrumpere amat saxa potentius Ictu Almineo : . Inde tam elata Petronii Ophasis: Duid faciant Leges, ubi sis pecunia regoata . Aut ubi paupertas viruere astilla potes' Ipse qui Gnica traducunt te ora cano.

Nonnumquam. nummis ven re uerba solant .

Ergo Ateitim nihil est nisi pultica merces,

. laque Eques in causa, qui sedet eo pia probas Et hiaratius Saor. q. lib. 2. Lui meliorem audax vocet in As r illius esto Dem - : fama' civem , causa se straorem Deme , domi si natus erit, facundave coniax . Cum igitur pecunia sit malorum omnium sens, dc origo, & haec quosdam iudices fortasse corruperit a non video quod accusatio ista, Iurisconsultorum ho norem , pudoremqtie in universum laedere possit ;dum talis aerumna communi hominum conditioni facillime convenire videatur.

Tantum vero abest: quod taee pestis Sententias venundandi , omnem Iurisconsultorum rempublicam impune invaserit, quin imo Legibus i a. Tabularum staturum erat, quod Iudex , arbiterve. Iure datus, qui ob rem dicendam pecuniam accepisse conVi ctus esset, capite plecteretur L ut resert A. Gellius ιib. 2α cap. pr. Primo quoque capite Legis Cincin