Francisci Rossi iurisconsulti florentini Monumenta posthuma latina et italica

61쪽

dicare post, Gaetero que actus omves, tum pisis, tum ubique exocere, qui a Doctoribus aIiis in Academia Pisana creatis , probati que exercentur is Et meritos ausariam Patronos in Iuris scientia appxime vertatos este oportet, dum nihil ineptius , nihil turpius causas orantibus accidere potest , quam Ius ipsum quod profiteantur ignorare . Peculiare ossicium Patronorum est a tiones in Iudicio proponere, causam prohationibus opportunis instruere, Leges a quibus actiones dimanant scire , ct allegare . Parum revera esset formulas nosse , si ad iuris fundamenta

animum non convertexent, eisque praesto non essent Leges omnes, quae cum secto conveniunt, vel dif- .cretrant . Cuius scientiae necessitas adeo obvia esse debet, quantum rei tum publicae , tum Privatae ex-Pedit, nec calumniose , nec temere, nec inutiliter

causas agi , & iudicia exerceri . Si igitur Doctoribus legitime datum est Iura allegare , si plurimum

expedit Legum peritos Procuratorum munus exercere , necessario consequi lux quod Lex prohibens Procuratoribus simpliciter Iura allegare Procuratores Legum' Di eiores nullatenus complectatur . sed .tantum ad Cognitores, Intervenientes Notarios, SApparitores Di ctoratus pxivilegio minime sustultos verba dirigere . Et ita revera ex consuetudine quotidie in Poro serυatur . Quod si Iuris studium Pro- . curatores negligerent, & Iuris prudentiae essent ignari multo I eiora eis assingures vitia , eosque illico pro stolidis, de ignaris traduceres.

SAs. Nihil tam familiare , & frequens est, quam Doctores Iuris ignaros videre ; qui Iudiciorum rationem reddere non valent, qui procra

62쪽

erasentat , dic mir, quoties ex eo quod veruim est tantum per accidens conclusio absoluta sitaex.

res. Hinc eloquentiae omnia mala adscribuntur quae a malo ilinis ussi proveniunt : Cceterum Iustitiae antistites oportet est. non solum moribus era-zs , Incorruptos , severos , sed etiam literit ae ctrina ornatos, & legalis scientiae vatae gnaros,

in si iuri '' certissimum.

Quod sir aliqui leviter eruditi in Iuris scientia parum procellerunt, hoc est artificis, non artis v trum , Ars enim cum ad evertendam hominum malitiam instituta sit, & omnes animi vires ad lentiae tacitam conferri requirat, merito inter Optimas acies numerari debet. Sed quae sunt bonae quae mata artes inter homines in Civitate constitutos, & conium societatis vinculo adstris ctos. Omnes artes, vel scientiae si verum amamus unanimiter societati prosunt, quoties vitae praesidio esse possunt, vel Pro tuendis rebus, di facultatibus, vel etiam Pro comparan iis blanditiis, & oblectamentis, vel tandem pro explendis desideriis , vel si mavis deliciis, quibus quotidie mens hominum divorsimode torquetur . verumeni in vero pro certo habendum est nullam artem. vel 'nam, vel malam positive autumandam, ni

Ii relative alicui bene, vel male conveniat; Et Propterea valde a vero aberi ant, & serte quam- Plurimis stliomacum movent omnes ii qui bonorum , & consequenter curarum vacui Procuratorum ossicium male traducunt, & ore aspero carpunt, perinde ac si Iurisprudentiae exercitationes,

63쪽

ti studia, necromantiae, de chiromantiae aliarum- que inanium. scientiaruni studiis proxime accederent, eamdemque saciem exhiberctit. Quod si multis opibus, & seculiati iras praediti copiosa illis res eiici, unde cum aliquo de rebus suis litem habuerit, cosque ab avitis bonis deiectos se sore metuerent, illico Procuratorem qui pro eis in 'Iudicio certaret investigarent, eumque rogarent..ut tamquam Omni liberali doctrina peritissimum, di omni virtutum genere instructum, Patrocinium Clusae libenter suscit eret. Nec vitio illi verterent plurimos habere Collegas qui vix literas attig Tint, & Iurisprudentiam vix a liminc salutaverint. Nec doctum tantummedo, sed & honestiam, bona cum nominis sania seligerent, quod plurimum confert ad Causae victoriam. Unde consequitur quod eadem illa ars, scu Iuris sciantia, quq alicui,

bonorum, aut molcstiarum vacuo odio est, ait

xi cui prodesse, vel usui esse potest, tam mirifice arrideat, ut eam ad insaniam usque concupiscat. Nec cuiquam honesto, de modcrato viro Ius est , se centrum totius humani generis ita constituere, ut quae quidem ipse opinatur de 'sentit, coetcri quoque sentire, di arbitrari quasi obtorto collo cogantur. Cuique enim liberum cst, suam metiri utilitatem, ut rei natura fert, vel tu mi oris ratio P si utar; melius enim , & praesta-' bilius est controversiam habenti, litem agere, dc in Iudicio contendere, quam eam singulari ce tamine , & armis dirimere. SAB. Utinam vero Procuratores se in recta,& honesta vivendi ratione exercerent ; profecto tot in Poro, fraudes, & doli quotidie nCn m

do impune, sed quasi triumpho ducti ob oculos

nostros non versarent .

64쪽

3o DE PROCURATOR Inus. TREB. Tantam ne est otii quibusdam, aliena ut curent, eaque quae ad eos nihil attinent pAdversarii fere omnes qui graviter, & ac urbe Procuratorum ossicium scrunt, quoties, pro Cli- te in Iudicio summa vi contendunt, odio fagrantes, & ira plurima Procuratoribus contrariis

Per ς alumniam crimina adscribunt , eii que .Obtre Abiatur, eorumque famam maledictis proscindunt. Hae autem contumeliosae vellicationes , quae iniusti ultionis loco inseruntur, nil veritatis habere possunt. Quis enim irato, & inimico fidem habebit quis ab aestuante in vindictam animo veri- ratem deposcit, quis ita erit rationis experS, ut rurbulentae, mentis commotioni plauium impertiatur 3 Attamen data fides , & honesta atque impavida Clientis de sentio salibus aflicitur contumeliis. Verum prudentis. & sagacis anim L est, tantam vi , lentiam adhibentibus, minime imparem est. , dc vir' tutis clitMO , se ipsum , causam protegere . Hic

Murus ausus et L , nil conscire sibi , -ua pallescere. Ab i a vi is quamplurimae vociferatio nes proniaὴ ni. Multos en ini in invidiam rapit --riales conspicere, ut sape dignitate noreant , menistis acumine polleant, & honestissime absque ulla rei familia iis angustia vitam ducante Veruntamen melius est invid jam, quam misericordiam commovere .

Si igitur calumnias , & mendacia inimicorum , &invidorum . sensim detrahimus , vix nobis perspectaerix rani diffusa, amplificata fraudis , et doli in Foro suspicio . Quamquam plurimae fraudes , quae

saepe numero Procuratoribus imponuntur , sunt re-Vera Clientum suorum calliditates , et artificiosae versutiae , qui aliquoties aliud in mente clausum ,

aliud promptum in lingua habent. Hi sunt qui

Pisti ne veritatem te iebris involvunt, et sincerae uir Iutis

65쪽

tutis smulatione turpissima Vitia tegi in t ; fidem iam-dia datami abnegant proprii' dicta , et facta infidiantur lingrapha in ipsam suamet manu exaratam audacissime abimunm, et si eos ad iusiurandum adi-Ps. s.cramentum salsum a I erta fronte dicere non pertimescunt . Hi sunt , qui libros rationum tamquam deperditos edere recusant, indebitii in pro de bim iudicialiter postulant , qui longas moras ι et cavillationes ad retardandam solutionem intersionunt ;et tandem qui ad eos Cutiales cereatim, et flagrantissime currunt , qui, rum nomen in Civitate sus pectum est . tanquam fraudis , et doli maculis inquinatum , et quorum aestimatio Iamdiu dedeeoris

labem subiit; ut pravae eorum cupiditates, et inex plebilis eorum malitia non concedat in Ias , et imperium honesta rationis, et legis . Nec verecun-d .s, et modesto, , sed audacissimos , et procaces , non doctos, ct eruditos sed subdolos, et versutos ι in tota Curia exquisite scrutantur , ambrint, Per qui runt ; eosque ut adversariis suis exitium tiri alit urgent , et impellunt . Mehercle si omnes h mines in recta , et honesta vivendi ratione continerentur vitia exularent , virtutes minori splendore micarent . Verum hoc est humanae conditionis in

vitabile satum , ut bonis admixti sint mali, vitia ,

et virtutes promiscue germen educant , ut I harma- ω. ee venena in eadem humo gignantur, crescant, 'et adole se ant ., Attamen rationi non congniit omnia herbarum genera abhorrere , ex quo 'terra

spinis . et dumis obsta magna ex parte conspicitur dum frumenta, poma . et saluti dicatas herbas huc illuc mirifice progerminat . MInime etiam consentaneum esset Omifici vini malia i , o habere , et ma- 'Iedictis prosequi. quia serpentes , viperae , et genus' omne orarum hominibus iacturam , et detrimenta ,si

66쪽

3o DE PROCURA TORI BUs

TREB. Tantum ne est otii quibusdam, aliena ut curciat, eaque quae ad eos nihil attinent Adversarii fere onines qui graviter, & ac urbe Procuratorum officium strunt, quoties, pro Cli- te in Iudicio summa vi contendunt, odio fagrantes, & ira plurima Procuratoribus contrariis: Per calumniam crimina adscribunt , eisque obtre- A antur, eorumque famam maledictis proscindunt. Vae autem contumeliosae vellicationes , quae inium

stle ultionis loco inseruntur, nil veritatis habere possunt. Quis enim irato, de inimico fidem habe-bit; quis ab aestuante in vindictam animo veritatem deposcit, quis ita erit rationis expers, ut rurbulentae, mentis commotioni plausum impertiatur 3 Attamen data fides , & honesta atque impavida Clientis defenso talibus asticitur contumeliis. Verum prudentis. & sagacis anim L est, tantam vio- Ientiam adhibentibus, minime imparem esse, & virtutis clitκo , se ipsum, causam PrCtegere. Hic Murus a reos e so , nis consire sibi, utilia palleseere culpa. Ab ip vidis quoque quam plurimae vociferationes pronian iit. Multos enim in invidiam rapit Curiales conspiccre, ut m e dignitate noreant , mentis acumine polleant, & hOtacilissime absque ulla rei

familiaris angustia vitam ducant: Veruntamen molius est invidiam, quam miseriς Ordiam commovere.

Si igitur calumnias , & mendacia inimicorum , &invidorum sensim detrahimus , vix nobis perspecta erit tam distusa, et amplificata fraudis , et doli in

Foro suspicio . Quamquam plurimae fraudes , quae

saepe numero Procuratoribus imponuntur , sunt re vera Clientum tuorum calliditates , et artificiosae versutiae , qui aliquoties aliud in mente clausum ,

aliud promptum in lingua habent. Hi sunt qui sinpissime veritatem tenebris. involvunt, et sincerae vir tutis

67쪽

utis simulatione turpissima Vitia tegunt ; fidem iam-lin datam. abnegant propria dicta , et facta insiliantur lingrapha in ips am suam et manu exaratam iudacissime . uunt; et si eos ad iusiurandum adi-Ias, sacramentum falsum aperta fronte dicere non otimesciant . Hi sunt , qui libros rationum tam- luam deperditos edere recusant, indebitum pio de aim iudicialiter i ostulant , qui longas moras ι et:avillationes ad retardandam solutionem interponunt ;rt tandem qui ad eos Curiales certatim, et flagrantistine currunt , quorum nomen in Civitate sus pectum est , tanquam fraudis , et doli maculis in lai natum, et quorum aestimatio ian diu dedecoris

atrum subiit; ut i ravae eorum cupiditates, et inex plebilis eorum malitia rion concedat in Ias , et imperium holiestae rationis, et logis . Nec verecun- a s, et modest Os , sed audacissimos , et procaccs , t tota doctos, ct eruditos. sed sui dolos, et versutos, in v ta Curia exquisite scrutantur , ambiunt, Per qui runt ; eosque ut adversariis suis exitium 1 fru- alit urgent , et impellunt . Mehercle si omnes h mines in recta , et honesta vivendi ratione contine-.rcntur vitia exularent , virtutes minori stilendore micarent. Verum hoc est humanae conuitionis inω

vitabile satum , ut bonis admixti fiat mali, vitiaot virtutes p miscue germen educant, ut rharmi, za, et venena in eadem humo gignantur, crescatit , 'et adoles uni. Attamen rectae rationi non congruit omnia herbarum genera abhorrere , ex quo terra spinis . et dumis obsta magna ex parte coiispacitur iastu in frumenta, poma. et saluti dicatas herbas huc illuc mirifice progerminat . Minime etiam conseisi taneum esset omni, Manimalia odio habere , et maledictis prosequi, quia serpentes, viperae , et genus omne seraram hominibus iacturam , et detrimenta

68쪽

licet non laveantur, reverenter tamen habentur. de tacita quadam admiratione colantur. Quis p terea bona sua, honorem, Vitamqae talibus consideret hominibus . qui nullam fidem , nullam in rebus agendis ingenuitatem in animo haberent .

Nemo est qui rei sitae funiliaris praesidium. de

familiae suae decus, homini cuipiam non ingenuae mentis, imo vero fraudis, & insidiarum artificio itanter committeret . Hinc necessario consequi. tur Procuratores omnino teneri si quid esse velint , civilis prudentiae stodium quam diligenter colere, politioris vitae rationem consectari, & ingenui candoris, fidei, probitatis, prudentiae 1 pecimina ei vibus suis exhibere, & non dubia argumenta Proserre. Quarum virtutum frequenter periculo facto, negocioruin asti uentia, nominis celebritas , patriciorum intima fiducia, omnium c .vium certatim assidua consalutatio promanant. Hi sce quoque hominibus secrcta Gmus panduntur. Iorum consilio potentiores in rebus arduis utuntur, Oracula a Mercatoribus primi nominis explorantur Hi sunt qui de sua sententia interrogantur pro mala nubenda, pro agro, vel domo comparanda, pro pecuniis ad honestum lucrum investiendis , pro dixi genda rerum domesticarum ratione , pro dissidiis familiaribus componendis ; PIi tandem sunt qui in consilium ab omnibus potentioribus . nobilioribusque civibus adhibentur , pro contractibus efformandis, et testamentariis tabulis componendis . in quibus omnis secietatis vis, fides, quies . et utilitas collocata est inter homines in civitate commorantes. Omnis imaginaria opinio erroris , et falsitatis facile arguitur quoties Astura ipsum experientia docente quotidie in i contrarium aperte loquitur ..Si enim

. . I E aria

69쪽

DIAI. OGUS SECUN Dus 3 sinteT Omnes artes rem ries, nec quae tantum publicis , Privatisque rebus opituletur. SAs. Non insicior quamplurimos graves , di

sapientes Cives ad eoram patrociniun enixis Pr citius se convertere , & certatim confugere, eorum DPQ ram poscere , in eoru in , quae saltem ipsis vid

vir , honestate , & doctrina praesidium vitae, simae . ει bonoram ita diaere, ipsos largissimis praemiis assicere ι turrimis lauelibus e : tollara , honoribus det rara , & eorum voluntariae Iurisdictioni se , sorturinalque tuas sim,nte, di libentissilite subiicere. Veriinionim vero quamplurimi quoque sunt qui non immerito eorum mores detestantur, scientiam tanquam ridiculam pro nihilo faciunt, avaritiam alienis semper pecuniis inhiantem odio prosequntur , mentis

tandem barbariem saepissime despiciunt , & asper

nantur .

- TREB. Iuris scientia seliciter inter omnes splendore sulgeret, dc Procuratorum incium maxime in quodam civium omnium plausu, oc non m diea utilitate prodiret, si Forensem censuram alicui cordi esset suscipere, de qui male, dc forsan improbe arte abutuntur ad bonam frugem regredi cogerentur. Dicam itaque libere quod sentio , dc vobis omnibus honestatis . & elegantiae magistris. qui quotidie in trivio morum Praefecturam exerce iis, delineamenta huius censurae in medium Pros ram , ut si vobis aliquando liceat Procuratores ad veterem disciplinam, & severitatem revocare, felix saustumque reipublicae esse possit . Primo igitur innumerabilis hominum multitudo, quae ad huiusmodi coetum frequenti undique concursu, absque ullo dolecta , aut discrimine turmatim quotidie confluit,

artem ipsam deprimit , & viliorem reddit. Plurimi enim ex infima plebe adscribuntur , alii, vel nis E a mium

70쪽

mium stupidi, vel nimium sagaces recipiuntur, qu dam vero ab altissimis montium rupibus, dc ex agresti vita deprompti, quidam exteri, dc INTegrini ; aut nullum sit Collegium tanta hominum frequentia celebratum . Praestat igitur certum numerum

Praesinire , nec quemquam in alterius L cum sussic xe nisi liquido constet , quod tyrocinii sui apud probatum virum periculum secerit, & eruditionis, di honestatis suae non ambigua argumenta proau Xe rit; hisce vero rebus aequa lance ponderatis semper eligi debet qui magis idoneus inter plures iudicabitar. Plurimam eni in interest Republicae, ne Ci- vcs per imprudentiam decipiantur , si forte rerum sitarum patrocinium a causilicis implorare necessahal eat t. 1'raeterea ut omnis exularet avaritiae suspicio, apud Itutices , qui in causa ius dicunt omni potestas ista cite deberet honorarium Procuratorum in pne litis aestimandi , di inspecto eorurn ingenio , diligentia , & doctrina impensa in defensione causae pecaniae summam illis debitam addicere ; Ita vero ad rectam iustitiae normam aestimatione laeta, nulla amplius rura, vel fraudibus , vel calumniis aperi r tar , servato semper Legis Cinciae rigore, in causis miserabilium personarum . Sane quoque nec Procuratores ita despicere , & pro nihilo habere ab iis . qui Rempublicam moderantur OPIV rtunum arbitror. imo lavitius l1udibus cumulandos elle, ut gloriae stimulis incitati munuε cum dignitate exerceant, depra dentem honestamque vitae rationem sequantit r.

aoo si. ossicium hoc adspernari . & pro vilissimo

haberi volueris , quia nam ratione homines probitate, dc doctrina praediti huic arti manum admovere cogitabunt ι & quae spes erit , ut ii qui mentem ad

eam exercendam advertunt , avaritia perciti non

insaniant se quoties cum maxima sui decoris . iacturae