장음표시 사용
321쪽
qui ex necessario arbitrantur, quasi dicat Philosophus ne in iis quide lacultatibus quae cognatae maxime inter se sunt ob unaqι ratione, quam speciem appellauit,spectantur ratione carentibus intelligo recte affirmari quidquid esse potest, posse& non esse.
His uero subiungit deinceps exactissimam correctionem theorematis: ostenditq; quonam pacto uere utrunque ct consequens esse,& non esse necessario possibile, alio nimirum atque alio ipsius
significatu dicebatur:atque SVNT VERO Q UAEDAMA E QVI VOCA E, inquit,POTESTATES: perinde ac si dixisset, ne si eiusdem quidem esse inuicem speciei maxime lacultates omnes concesierimus rationis expertes potest citata difficulras procedere. Illud tamen ignorandum haudquaquam est, quae sint inlaebus uniuersis lacultates,quo minus sub genus unii quodpiam reserantur,non parum abesse:conueniunt enim solo nomine: natura quam maxime differunt. Deinde diuisionem quoque facit illarum:quam nos anticipando tradidimus:ac quale praedicetur significatam possibilis de necessario,quale uero non praedicetur ostendit.Haec ergo cum ex iis pateant quae ante diximus, ordine singula discutientes quae in serie lectionis considerationem
postulant,illic primu, ATQUE HAEC QUIDEM IN SOLIS ΜOBILlBVS VIS INEST ILLA UEL I N IIS
QUAE NEQUA AM MOVENTVR , mobilia dicta
esse arbitramur,quae quidem moueri natura idonea sunt,nec iam tamen mouentur. solaq; id genus ea sunt quae generationi ac corruptioni debentur .vim autem eam acceptam esse no q in sola est
aptitudine sed quae ab actu separari ex sui potest natura: ut in istis quoque generationem atque interitum sustinetibus uisitetur. Proinde huic Philosophus ea quae penes actum intelligitur facultate opponenda, subiunxit,illa uel in iis quae nequaquam mouentur:nimirum coniunctione indicans illa in his quoq; spectari somsitan posse aliquando huiusmodi potestatem, cum suam ipsorum Petfectione receperint rad quam properantem habebat uim aptitudinis .ante haec tame in iis quae ppetuo mouen t, hoc est in celestibus:& prius his in immobilibus idest intelligibilibus causis ac diuinis .cum aptitudinis facultati nullus patere in intelligibilibus queat locus: in coelestibus relinquatur quidem,ut localis illorum mutatio declarat,semper tamen sit actui coluncta.nam, quod de
322쪽
ipsis apposite effatus est in Metheoris,absolutus est semper ill Tu motus.Illud praeterea, VTRVN QVE AUTEM PO
TENS SEU POSSIBILE AMBULARE AVT ESSE bi
faria scribi admonemus.auteni in quo modo exposuimu zaut possibili no impossibile. Ergo si possibile scribat, hic sermo erit de eo q, Ppositu initio fuerat,nimirum possibilis nonae de utraq*Praedicari facultate,tu quae adactu,tum quae ad aptitudine eert net.idcirco ut praedicatu de actuaria,no aptitudinem significante,consequens erit necessitio. ut appellatu de ea quoque quae per aptitudine dicitur,ob idq; sese ambigua praebente, non etiam ex illo sequetur. atque huic illud consentaneum est quod deinceps
addit, QUA MOB R E M OVO NAM PARTICULARI CONSEQUENS UNIVEL SALE EST, IPSUM ESSE POssE EX EO QUOD EX NECESSITATE Es TSEQUITUR: VERUM NON OMNE. Sin pro possibili
legatur non impossibile , velut excusationem eius hanc ab illo poni dixerim,quod P positionem non impossibile est in primae tabellae descriptione sub hac possibile esse locatam permiserit: illa
uero transposuerit non necesse esse , eiusq, loco hanc non ecesseno esse constituerit.V t iq; enim dixerit, hoc non impossibile esse utriq; significato possibilis , velut hoc quoq; non necesse no ella Concordat.ea propter haec ambo illi possiibile esse in secunda tabella subiunximus. Illud uero non necesse esse cum possibili coueniat aptitudinem indicanti,ab actum uero exprimete subiectisq; snato discrepet iure seposuimus:ne simpliciter possibili coi sequens ellet.Sed impossibilis quide necessariiq; propositiones ut possibilis consentirent propositionibus p haec forsita videmur curasse, uerum positis in tabella contingentis propositionibus ab initio proposita adhuc quaestio fuerit. Nam pro possibili rursus accepto contingente,pcontabimur utrum.huic necesse esse conse quens illud sit cotingens esse:an secus. St. n.sequatur,quandoquia de inter necessarium S impossibile positum contingens, potest qua loque & no esse,s necesse est esse;contingens erit no esse. Sin minus consequens sit,incidemus in maius inc5ia odii.cu sateri cogamur sore,ut no cotingens sit qd necesse est esse. Itaq; ad
haec respondedu,primu a possibili contingens ducerni solo nominet ab Aristotele uideri. propterea traditam hoc libro diuision
323쪽
possibilis inter initia Resolutorioru ubi de coversionibus tractatur plan. dc in cotingente dici inveniemus: ubi. In cotingente uero, inquit,quoniam uerbii contingere pluribus appellatur modis nanq; ct necessariti,& no necessarium,& possibile cotingere dicimus)ponitq; illic pro eo possibile quod ad utriiqi P pcium est, necdii euenit: ut hic sese habere contingens arbitramur. Q d si mel definitione P menda cottiaghtis,neq; necessari se eeipsum .pniaciet,neq; impossibile,ratione no e e simpliciter cotingentis dicemus: veru eius qd Pprie appellatur,mediisq; inter id qd semper est &sempn5 est, locum obtinet, atq; hac pariter possibili quoqιρprie dicto cogruere. Deinde si solum proprie continges capiasmas,ipsum qui se uidelicet no fore consequens necessario: sed ex eo no c6tingens eo c5secuturmn5 quasi subsistentia rei landitus tollat sed contingente solii subsiste di mod6. quo pacto di qd co- tingens est, id no necessariti eε existimamus. significatuq; hoc ta- me contingetis recte affirmauit Aristoteles ex hoc contingἴs edillud seu no necesse no ee. m. n. distat uniuerso sui significatu continges ab impossibili,ep uero impossibile ade illi necesse no ee indicar,usuueniet ut hoc cotingcs ee ab illo necesse no esse disi
cat: illi coctonet non necesse no esse. sic uero & ex hoc n5 necesse esse couenientius consequi illed dicemus non contingens n6 esse.
Verti si supponamus a possibili ct c5tingete id solusignificariqd
his Pprie uocatur nominibus, finiuitq; ipse in Resolutoriis, cum dixit, tingens aute id nomino,quo , cti necessariu minime sit, esse posito. no quidqua accidit impos sibile, luas pone iunctas iis esse impossibilis necessariiq; propositiones eu tabimust Iraq;qd ad cosequetia illam attinet quae ab his possibile ee ct cotingeses deducitur: recte sese habere inquam uidebitur initio descripta proposition stabella. Na proprie possibile atq; contingens neq; esse impossibile,neq; necesse est esse. uerum si curandu est ut omnes congestae in ordinem proposit3ones mutuo cosentiant,haud εt haec non necesse esse potest illi non impossibile esse subiugari: propterea quoniam hoc non impossibile cu unii tollat impossi- sile in duobus ab ipso reliquis tum eontingente, tum necessario
uerum explicat. non necessarium aute uno abolendo necessario,
uerum in caeteris duobus prosatur,cotingente atq; impossibili. Haec igitur,non impossibile inquam ac no necessarium, cu itifere-
324쪽
do comunicent contingente,babeant uero & quiddam inter se contrarii, quatenus ab horum altero necessarium, impossibile ab altero inuehitur, couenire inter se nequeunt. At hoc non necesse non ec illi non impossibile esse uniuertum colentit: siquide eoru
quoque affirmationes impossibile esse & necesse non esse ide inter te ualent. Quod si quis hac difficultate urgeat,qua ob causa igitur non hanc non necesse esse in primae tabellae descriptione sub hac possibile esse constitutam reliquit,illa uero no impossi bile ee alio transtulita eiusq; loco illa no impossibile non ee quae consonare huic potest non necesse esse reposuit Primu baec dicimus no impossibile ee prior quum illa no necesse ee in tabellae collocata dispositione fuerat: ridiculumq; erat,cu accidere idem debuisset,no posterioris cis prioribus consonatia curare sed quona modo prius posteriori uideri posset colentaneti. De in qm hec possibile esse & continges esse tum res inesse de quibus appellantur. tum hoc pacto inesse pronisiciant. itaque has ob res illa maposse sibile esse & necesse ee ab his alio tamen,alioq; intellactu dii cre Pabunt. nempe hoc impossibile esse quasi rei subsistentia destruat Illud uero necesse esse no ita,sed uelut solo existendi modo a possibili& contingente euariet. Ergo ex iis haec magis impossibile esse quam illa necesse esse expugnetur: quamobre magis quoquc haec ipsis no impossibile esse lueta erit.quum illa no necesse esse. Itaq; iure hac no impossibile esse relicta Aristoteles uelut ipsis consequente,solam illam non necesse esse alio loco rransposuit.
IDEO Q . necesparium π non necesi urium eqse uel noesse omnium sortus sis principium es. in s iciendae; alia sunt uelut his consequentia tuque ex ijs confat quae pronunciauismus,quod ex necessitate 6 actu id esse, quaproptersi priora sunt siempiterna,prior quoque Jacultate es actus. Ac unt quisdem actus aliasine potestate:ut primae substantiae . nonnulla cupotestate:quae priora natura,posteriora sunt tempore . quaedanero nec actus linquamsunt e ucultates tantummodo, Exquisitiore hic consequentia contemplationemq; necessarii
325쪽
a a SECTIO IIII. DE PRO POSITIONI R
ppositiones censet in tabella descripta caeter orti modorum pro-Positionibus anteire,comitesq; his esse illas: no eo solum quod comunius esse possibile affirmabatur necessario de ear tiqidisserentem consequentia subiicere ante oportebat,ac uelut antecedens quod peculiarius cst sumere,quona aute pacto sequi ex hoc comunius posset,no cotra:sed etia qua necessariu sempiternis diuinisq; coperit rebus. possibile aute qd a necessario differt atque cotingens a materia ex pullulant. in hac si quidem propterq; hancea costat facultas quae in aptitudine i pectatur: ceu potestate omnia,nihil actu obtinente,impossibile uero uel extra ea quae sunt Plane excidit. neque enim impossibile esse diceretur si quoquo modo in ea quae sunt haberet accessu uel in materia, uel quae hac obscurior est, priuatione. quippe priuatio est ad generatione necessariorquandoquidem ex illa eoru quae fiunt in ipsum esse mutatio emanat . at impossibile mutari in possibile nunqua potest. Quocirca ex hac opus erit necesse esse quae aeterna subsistentia Notar,eae sequantur aliorum modorum quae ipsum non esse, uti descriptum est, tollunt,nimirum hae non possibile non esse, non Contingens no esse,impossibile non esse . ex hac uero necesse noesse illae non possibile esse no continges esse: impossibile esse. ex his autem manifesta est & oppositarum iptis consequentia.
quentia modum proferentium propositionum. Necesse esse. Non possibile non esse. Non contingens non esse. Impossibile non esse. Non necesse esse. Possibile non esse. Contingens non esse. Non impossibile non esse. Necesse non esse.
Possibile esse. Contingens esse. Non impossibile esse. Ab his uero deinceps ostendere cum uelit naturalem se digestionem rerum persequendo necessarii propositiones antecedere
326쪽
aliis censere,exponere reru instituit ordva es quo modo p oposite conuenit conte plationi. Ante hoc aute uelut sumptiunculam panda asciscit,prio te actu facultate aptitudine reserente naturae se. probatq; hoc quCdda uelut corollari Geomerrai si more ex
aitedictis colligens ad hoc asserendu utile nepe in eo solo quod actu est necesiarium spectari.idq;- iniuria . Na cu possibile de ambobus uti proditu est,aptitudine actuq; praedicetur, alter u ex nonificatis qd de actu fertur solii posse ullum est necessario conLnare,quamobrc Eipi te quoque necessariu , quale est id qd non modo est,modo non est,sed eadem pei petuo ratione se habet, in is quae semper actu sunt solis dicetur. Ergo si proprie necessariuribus Guenit sempiternis, proprie autem possibile , quod costat
aptitudine, lis competit generationem interitumq; agnoscenti hus erit ut sempiterna ad generat ne cCrruptioneq; lubeuntia,
se actus ad potestatem .at natura sempiterna sunt iis quae gignutur priora .natura igitur actus quoque potestate prior est. His rati cne hunc in modii collectis,philosophice deinceps admodum atque acrius contemplando de ordina Ia decentiq; rerum psCgretasime ac declinatione decernit iis contentanea quae ratiocinando combrobauit nempe prima omnium summaq; plane cnlia,qualia sunt intelligibilia diuinaq;,syncerum eis e actum,uerum talem el- se dictum ita .hoc nanque entibus ilice conueniet quae iplum et se acceptum materiae referunt: eaq; de re tum composita sunt tum aptitudinis potestate impartiuntur, quatenus forma uelle imperuet quandoque communicari iis potest . quandoquidem semper quoque actu serina est e potestate materia . actu uero quod ex utraque constat,quasi forma, seu: quod ide dictu est, actu ii ripartitum. At in illis,uelut a materia tum substantia, tu recta minimeq; de ipsis peruerta notione prorsus exemptis nullus aptitudini locus relinquetur.ideo neque mutationi cuiquam , neque tempori, neque sormat uel aliquatenus uel in perpetuu ue Hlicandae, qua Propter nec talis aetus sunt,nec dictitur. Porro formas ipsas amateria separabiles actu si syncerorum nomine appellamus: cumactum quo modo in compositis,nequaquam secernamus a substatia: sed eas in hoc substantiatas dicamus Ptoinde ueros deos actusee substantia in duodecimo Metaphysices uolumine assirmat. Etenim in mutationi accommodatis, in quibus hoc quod est pote-
327쪽
state & habitu ct actu esse spectatur potestatem ad habitum,Ι
itum adactum,ut ad pectorarem finem, properantem cernimas. neque enim si actus ipsius expers maneat, quidquam emolumeti praestabit. Has ob res uero sapiens Agrigentinus cum Poetas sabulosis de diis ut humana specie praeditis fingentes increparet, de Apolline in primis, se quo proxime Verba facerat,eodemq; modo de omnmaumine ab lolute dis erendo lubiunxit, Flumanum neq; enim caput est in membra radactum. Non equidem gemina erumpunt ramalia dorso. Non pes,non agile estq; genu, non hirra pudenda. t Uerum cacra atq; immenta is tantummodo Mens est Curis exagitans totum pernicibus orbem. Atque p uerbu sacra causam quoque latenter innuit mese excelliore: aqua nec fabularii auctores iis qui illas audirent, tr dere occasiones neglexerunt,qiubus ei quod dici uidetur fide noellent habiturn nisi aut stolide sint affecto animo, veru quaesituri sensum ellent,qui a quovis fabulam figmijto claculta migmate indicatur.Nam quonia pacto humanii specie reserat que ex Gelo' 1 erra, siue iis que sunt in Ppatulo,sive ut Vere tradit a tu 3 hos trascendentibus abditis causis dicuntur genita quis uero C ti pudenda ut verba sonant excisionesqt illorum capere sustin Dit atque ex iplis in mare proiectis natam Venerem deuorati Des quoque,ac rursus uomitus liberorum & quaecunque findunt
simplieioribus opitulates fabuls prae se ita seretias quo modo au indus ocubitus dicimus'non ne similes illi intelligemus quε Coeli & Terrae suisse fabulatur Sed redeamus unde in Lec sumus
egrestimuleratione nimiru commoti madolescetulos qui sabulas aptas hiltoriam esse autumant.neque intelligunt. . .... S00t igitur huiusmodi simplices serme atque intelligibiles. Quae uero eompositae, atque ab illis progressum sortitae, materiae Uparticipes,quae formς uel perpetuo retinendae idonea tiar,ut celestia,si in iis quoque materiae nomen comunius oporetappellare,uel ipsam per uices suscipere atque amittere . uelut quae Luns subiacent has actu, uerum non actus esse affirmabimus.
49 Lyse V b- ΤΡ'mpQtestate esse tepore ab eo quod est esse
actu distinguitur, in iis tempore prius erit potestate esse ractu esse Prius natura.Prius nanque ad hoc apte sese quidqua habeat opor
328쪽
tet,quo etiam ad illud postea queat deduci ad quod Iese commode habuit.Verum quoniam persectum id est quod actu constar,
imperfectum quod facultate habetur, prius autem natura perses Oum est imperfecto, nanque a superioribes secundum naturam ad inseriora procedit decenti ordine successiiua rensi generatio p- spicuti est sore,ut quod actu cesetur,ei quod potestate cosistit natura antecedat nisi .n. prius ho actu extiterit. quo mo Pcreari queat embryti,que dicimus hominu esse potestates Multu uero latitudinis . seu magis planditatis facultate 'actu sese habetis coplexus obtinebitreum ab actu in aliquibus ualeter adeo possideatur facultas ut p sola rationem cogitationeq; ab eo diuellatur uelut in caelestiti habetur substatia.neque.n.fuit aliqua do Sol potestate: te inde actu euasiti si fieri nequit ur,cu Deus sit,ordine in rebus uniuersis praecedat temeritas:indecensi rerudi pestio decente: cgditorq; uniuersi nonnunqna facultate S impersectus opifex ,alias amiperfectusq; sit: demumq; pr electionis atq; ex hac Puenientis ab
eo quod primu nolit s id quod posteat fabricari mudii uelit mutationes,ac teporis cosors Deus ille sit qui uniuei sam in ordine mutatione quae perpetuo fit, ipsamq; essentiam mutabiliu , atq; esse ipsum remporis in rerum naturam producit. In quibusdam ipsa tempore quidem seiungatur,ita ramen, ut sequentem ex necessitate actum habeat quemadmodnm in circulari ipsorum motu deprehendituri erat enim Sol prius potestate uerbi caula in Ariete. post actu in ipso est sed non pol non esse,propter continuitatem inquietudinemq; circularis motionis.Sunt tamen nonnulla in quibus etiam discerni ab actu tempore queat facultas : quaeq; non omnino properante i psam habeant:velut in iis quae sub generatione cadunt. Haud enim embryum ipsum quoniam facultate homo est,iam necesse est quoque ut usque ad absolutum te pus utero geBatum homo actu fiat. declarant id foetus qui abortu eliduntur. Extremum obtinent ordinem in rerum natura q sola facultate cosistunt meque ad actii produci unquam postat: ut in infinitu sectio
Continuorum,& auctio numeri.nunquam. n. ex iis quidquam actu
fiet infinitum .nec tamen deficit in ipsis uel diuidendi progressus, uel augendi:habentq; ad hoc aptitudine duntaxat. Rerum igitur decoro ordine costitutam degenerationem cerne. Aliae synceri sunt actus ab omni mutatione motuqi inde proueniete absolu-
329쪽
rae. Aliae cum semker moueatur,actu habent quatenus sunt,sacultati coniunctum.quod vero ad delationem pertinet,tempore quide ab illa discretum:eius tamen necessario comite.Nonnulla cii quodam obtineant tempore,ut ae sint,& motu agitentur acultatem habent ad utroq; quae uelut pdidimus,antegreditur actui: neque eius compos plane est. Aliqua,postremo cum in sola consistant facultate,deduci in actum ex sui nequeunt natura.
VTRVM aut affrmatio negationi,an a Ormatio e si mationi contraria,Oratio ii orationi qus omne i u ee proniiciat homine, nulla homine insu perhibeti:an quae omne homine iusti inquit,omne homine inrisu asserenti fuerbi gratia utra ex hisce cotraria es Cassius iustus emo e tu lus Callias:e Callias iniustus: Nams quae uoce explicans iis quae mete uolutamus costqlientia sunt, contrarii vero in illis contraria est opinio, ut quae omnea iustu ee homine putat,omne homine inivsu ee cesenti,necesse e in ijs quoque 4 rmationibus quae uoce pro eruns res sese pnde habeat; uods illic cotrarii minus opinio cotraria e,neque a frσmatio obrmationi cotraria sed prodita erit negatio qua freco deradu est qualisnufalse opinio uerae cotrariast opinioni, utru illa negationis,an quae cἴtraria esse opinas ad aut ita intel
ligo,uera de bono es opinio quaeda bona id use:alia fise non
6se bonum:alia uero e se malum intra uerae contraria si hariti atque i unasnt,contrariam Ube ad utram pertineat. ABSOLUT A est quatuor libri capitum illorum praeceptio quae inter initia enumerauimus commentatioq; de interpretatione sine ut mihi uideturquem debuerat recepit. Nam qnae sequutur aut legitima no esse Aristotelis sulpicor,sed
ab aliquo qui eo fuerit posterior addita: cum il
330쪽
lud animaduerta cotraria sentire in libris suis omnibus videri Philosophu iis quet hoc loco dissertitur .aut ab eo quide suise coscripta,versi ut qui lectorem modo exercere ad rationes eas diiudicandas quae P babiliter quide non tamen vere dicerεtur uoluerit. perindeq; faciat atq; is qui no facile cosutandas rationes tradidit quae abolere motsi uidetur. id quod uel in Praedicametis,cu de ad aliquid sese habentibus ageret,nouimus secise r ubi non simul omnino natura me quae sunt ad aliquid asserere cotedebat: sed lens bile prius sensu ed:& scietia scibile .cti tame in secsido naturalis Auscultationis Theorema de colunm Relati uorti subsistetia, silucide, subtiliter, breuiq; simul oratione explicauerit nobisque illo ru soluendorum ansas praebuerit,quae in Praedicamelis pdidisset quae causa Porphyrio quoque fuit,opinor,Ρhiloiopho, ut huiusce theorematis expositione recusarit. Q uod si uel nobis gerendus est mos cosuetudini,dignaq; haec,uelut elaborata Aristoteli, sunt habenda,quibus nonnihil curae impendamus itistitutum illi esse dicenda est theorema quod da inspicere eius operis quod in manibus in proposito cosentanesi. dia cu uera sit quaedam assirmatio, ut iustus est Socratas duaeq; huic salsae refragentur Ppositionestum ipsus negatio Socrates iustus non est,tsi quae illi contrarium quod ab initio praedicatum est, de eodem affirmat subiecto , ut quae Socrates iniustus est inquit, utra ex falsis dicenda sit inquistit fortius uerae repugnare:virum negatio ne an affirmatio con
' trarii. Atq; acerbiore negationis aduersus assirmationε esse quam affirmationis contrarii pugna iudicat. Eodem 'pacto uel si falsa principalis alarmatio sit quae huic reluctantur uerum decernant. Ideo factum quoque est ut utrunq; ipse,perinde quasi nihil reserat, in problemate posuerit,modoq; qualis uera opinio fallς opinioni aduersetur,modo utra ex falsis verae contraria sit. Idem de oppositione pronunciat uniuersalium quoq; propositionum,iquas
contrarias appellauimus. Proinde&necessario propositum uide tur theorema suscitare:cum doceat non temere contrarias nos illas uocandas censuisse. Ac nunc quidem oppositionum duntaxat earsi quas commemoraulinus mentionem fecit.ad finem aut Euniuersalium quoq; oppositionis ad particulares memini t.ut propositum sit in demonstrationem , inliciationis pugnam cum affirmatione, tum contrariem quibus contraria esse negatio potosti