C. Cornelii Taciti opera

171쪽

supererat sequi Veterum Oratorum Xempla non eadem eloquentiae Vi quam nostra non ferunt tempora , sed pari constantia annulari, pro virili parte adversus imminentia mala me accingere,in civium fortunas , dignitatem , salutem tueri. At, ut modb dixi, naturae ali trahenti parere jussus, ad tranquilliora de securiora Musarum castra transfugi. Animo tamen Meret semper fori amor cura. II SP in etiam , cum meditabundus solusque obambulo, in forenses revolvor

cogitatione , mecumque reputo Veteris

eloquentii casum , diserti nostri sermonis originem, utriusque causas de utilitates. Quid hac super re mihi visum explicabo non contradicendi studio, neque ut sensus naeos persuadeam .sed ut in hac disputa tione partes meas impleam , nostrisque vel discordibus sententiis magis elucescat veritas Ignoscat itaque per li hujus temporis ingenia majorum ingeniis non

anteferam, licet nostra minime deprimam. Ne succenseat Messala, quem tu quoque, Secunde , adsectatus S. Vitia, quae acerrime , ut integerrimos decebat viros, exagitastis , ego pariter odi. Vos tamen

rhetoribus haud ita infensos volui em

172쪽

ic SUPPLEMENΤUM non qud eos renovandae eloquenti Iaabiles existimem, sed ubd multos noverim morum integritate, severitate disciplinae, literarum culta formandae juventuti utilissimos. os etiam inter unu eminere coepit, qui quantum hac in re consequi valet humana industria, tantum praestabit. Illum prior aetas laudasset, mirabitur postera At ne tibi, Secunde , vana spes illii dat neque hujus , neque alius cujusvis

arti cio reviviscet eloquentia , quam, cum nondum pullulassent nostrae aetatis vitia , rerum temporum necessitate amisimuS. 12. 4 a L enim hic constans δ aeteris num omnia mutationi obnoxia. Atque

ut corporibus valetudinis, ita quoque ii geniis fatale est summum claritatis incrementum. Ubi primum crescere non possunt, statim decrescunt, Temper in deterius vergunt. Ea est humanarum rerurn suprema ex , cui omnis aetas, gentes omnes , quae sui memoriam reliquere ante no paruerunt. Insuper viget egregia quidem , dura tamen maturi necessitaS, numquam magis quam in literis potens. Una enim .smplex unicum tantum

mod patitur exempla , ad quod , si semel emicuit , accedere arduum est,

173쪽

D 4 et D m I. Is quod superare velle vanum est absur dum Ineluctabile illud fatum ne vincere quidem potuit ipsa G taecia fecundillima ingeniorum parens. Unicus illi Homerus, unicus Plato, unicus Demosthenes Parilege premimurri nec Vereor superba futurae aetatis judicia : ut apud nos unicus est Virgilius, unicus quoque erit Cicero. Per septingentos ferme annos de hac exemplaris gloria oratoribus nostris e tare licuit. Postquam intonuit sublime Sceloquentiis muria Ciceronis os , desiit certamen O upata eloquentiae gloria, nova laus per disertum dicendi genus fuit qua renda, quod ipsa invexisset mutata rei fpublicae forma. I 3. TE M 'O RI B Uri enim δ fortunae semper attemperata est oratio. Apud agrestes ferosque homines , pauca 1unt verba, dura , ac vix uncta, quae necessitati tantum sufficiant. Contra iis , qui Principum arbitriis reguntur, regnorumque tranquillitati, opibus insuevere elegans copiosusque sermo, ad assentatio nem compositus, qui otio luxui abunde

suppetat Gentibus autem , quae communi societatis legumque Vinculo continentur, at primaevum libertatis jus retinuere, quod

singuli vel capitis periculo defendere

174쪽

16 UPPLEMENTUM teneantur, nemine sine scelere 1o lari valeat , prompta , acris , ViVida pugnaxque oratio. Et si forte interna oriantur distidia , aut si externa vis servitium minitans ingruat , statim in eloquentiae fulmina erumpunt, quibus aut turbida ingenia seditionum flammas exsuscitent. aut egregii cives publicos hostes arceant d commune libertatis bonum tueantur, eloquentia sua haud minus, quam armis, tertibiles. I . INDE liberas apud gentes nobilitata

tot oratorum nomina. Inde Oratorum

summus , Demosthenes , ad summum

eloquentiae gloriaeque fastigium evectus est. Vidit patriam , deliciis disti uentem opibus corrumpi facilem , nec jam servi tium paventem Uidit patria inhiantem regem, Victoriis nobilem, exercitibus formidandum , auri copia superbum, dolo

Virtute potentem, Omnia ausurum , dummodb invisam sibi libertatem exscinderet. Unus Demosthenes, solaque sua eloquentia armatus, adVersus domesticos exter nosque hostes stat interritus patriam a Veterno revocat, iovo libertatis amore

succendit Philippum eludit , artes ejus retegit, ei cons at odia. Quantis opus fuit eloquentiae fulguribus, ut animos per-

175쪽

I G I. 26sita ingeret Quanta oratibnis vi, ut parata tot machinamenta subverteret Quot illi subeunda pericula tot iis valescebat dis criminibus Patriae Caritate, servitii odio, libertatis aestu instinctus, certaque immo talitatis spe , quam jam praesentiscebat, animatus , nihil valebat nisi excelsum,

nisi sublime , sine ullo privatae utilitatis studio , ob patriam tantum iublicam Irem cogitare, nihil humile, nihil abjectum eloqui poterat.

XXXVI MAGNA eloquentia , sicutilamma, materia alitur, c motibus excitatur, c urendo clarescit. Eadem ratio in nostra quoque civitate antiquorum eloquentiam provexit. Nam etsi horum quoque temporum Oratores ea consecuti sunt,

qud , composita quieta , d beati republica , tribui fas erat : tamen ista perturbatione ac licentia plura sibi adsequi videbantur, cum mixtis Omnibus,

moderatore uno carentibus , tantum

quisque orator saperet, quantum erranti populo persuaderi poterat. Hinc eoes assiduae e populare nomen , hinc conciones magistratuum paene pernoctantium in rostris , hinc accusationes potentiunt reorum , d ad signatae etiam domibus

utimicitiae, hinc pro sum factiones, e

176쪽

ccs C. CORNELII A CAE T rassidua senatus adVersus plebem certa naci quae singula etsi distrahebant rem . publicam exercebanta tamen cillorum temporum eloquentiam , magnis ci mulare ptaemiis videbantur; quia quanto quisque plus dicendo poterat, tanto facilius honores adsequebatur Mant,magis, in ipsis honoribus collegas suos anteibat . tant plus apud principes gratiae , plus iauctoritatis apud patres , plus notitiae ac nominis apud plebem parabat: hi clienes

telis etiam exterarum nationum redundabant : hos ituri in provincias magistratus yeverebantur , hos reversi colebant 'ose praetu in consulatus vocare ultro videbantur : hi ne privati quidem sine poetestate erant, cum sopulum sen, tum conssilio Mauctoritate regerent quinimmo sibi ipsi persuaserant , neminem sine eloquentia aut adsequi posse in civi tate, aut tueri conspicuum Sc eminentem locum' nec mirum , cum etiam inviti ad populum producerentur cum parum esset in senatu breviter censere , nisi qui insenio, eloquentia sententiam suam tueretur cum in aliquam invidiam aut crimen vocati, sua voce respondendum haberent, cum testimonia quoque in publicis non absentes , nec per tabellam

177쪽

D1ΑLocus ic ORATORIBUS. Isrdare , sed coram δ praesentes dicere cogerentur. Ita ad summa eloquenti. pra mi magna etiam necessitas accedebat,&commoda Disertum haberi, pulchrum gloriosum sed contra murum Melinguem videri, deforme habebatur. Eroo

nota minus rubore , quam proniis stimulabantur ne clientelaruin loco potius

qtram patronorum numerarentur ne tra

lita a majoribus necessitudines ad alios

transii rent: ne tamquam inerte , dc non

suffecturi honoribus , aut non impetram ent , aut impetrato male tuerentur. XXXVII. Ni si 1 o an venerint in manus vestras haec vetera, quaein in an liquorum bibliothecis adhuc manent, cum maxime a Muciano contrahuntur :a jam undecim, ut opinor , Actorum

libris , c tribus Epistolarum composita, edita sunt. Ex his intelligi potest Cn. Pompeium Marcum Craium non viri bus mod Marmis , sed ingenio quoque

oratione valuisse : Lentulos, Metellos 3 Lucullos, d Curiones, cieteram procerum manum , multum in his studiis operae curaeque posuisse : nec quemquam illis temporibus magnam potentiam, sine eloquentia , consecutum. is accedebat ψlendor rerum, magnitudo causarum

178쪽

quaevi ipsa plurimum eloquentiae praestant Nam multum interest, utrumne de furto, aut formula interdicto dicendum habeas, an de ambitu comitiorum, expilatis sociis , civibus trucidatis quae mala sicut non accidere melius est , isque optimus civitatis status habendus est, quo nihil tale patimur cita cum acciderent, ingentem eloquentiae materiam subministrabant. crescit enim cum amplitudine rerum vis ingenii, nec quisquam claram Millustrem orationem esti ere potest, nisi qui causam parem invenit. Non opinor, Demosthenem orationes illustrant, quas

adversus tutores suos composuit nec Ciceronem, magnum Oratorem P. Quintius

defensus aut Licinius Archias faciunt Catilina , c Milo Verres, 'ntonius, hanc illi famam circumdederunt non , quia tanti fuit reipublicae malos

ferre cives, ut uberem ad dicendum materiam Oratores haberent sed, ut subind. admoneo, quaestionis meminerimus, scis musque nos de ea re loqui, quae facilius turbidis .inquietis temporibus exstitit. Quis ignorat utilius ac melius esse frui pace , quam bello vexari' Plures tameis bonos proeliatores bella, quam pax ferunt,

Similis eloquentiae conditio. mam quo

179쪽

sepius steterit tamquam in acie , quoque plures Wintulerit ictus, exceperit, qu major adversarius , e acrior, qui

pugnas sibi asperas desumpserit , tanto altior excelsitor .illis nobilitatus

criminibus, in ore hominum agit, quorum ea natura est , ut secura velint.

XXXVIII. TRANsgo ad formam cconsuetudinem Veterum judiciorum quae etsi1 nunc aptior est veritati, eloquentiam tamen illud forum magis exercebat, in quo nemo intra paucissimas horas perorare cogebatur, c liberae comperendi natione erant, C modum dicendi sibi quisque sumebat numerus meque dierum meque patronorum finiebatur. Primus hujusmodi spatia , tertio consulatu Cn. Pompeius adstrinxit, imposuit que veluti frenos eloquentiae, ita tamen, ut omnia in foro , omnia legibus, omnia apud praetores gererentur apud quos quant majora negotia olim exerceri solita sint, quod majus argumentum est, quam Nubd cause centumvirales, quae nunc primum obtinenti locum adebsplendore aliorum judiciorum obruebantur , ut neque Ciceronis, neque Caesaris,

neque Bruti, neque Coelii, neque Calvi non denique ullius magni oratoris liber Tom. V Η

180쪽

1 o CORNELII TAC1 Trapud centumviros dictus legatur, exceptis orationibus Asinii, quae pro heredibus Ur biniae inscribuntur, ab ipso tamen Pollione mediis divi Augusti temporibus habitae postquam longa temporum quies , Aontinuum populi otium , assidua senatus tranquillitas maximi Principis disci plina , ipsam quoque eloquentiam, sicut omnia alia , pacaverat XXXIX. PARVOM ridiculum sortasse videbitur , quod dicturus sum , di

cana tamen, Vel ideo, ut rideatur. Quantum humilitatis putamus eloquentiae at

tulisse penulas istas, quibus adstricti velut inclusi cum judicibus fabulamur λquantam virium detraxime orationi audi torta tabularia credimus , in quibus jam fere plurimae causae explicantur' Nam quomodo nobiles equos cursus spat1a

probandi , sic est aliquis oratorum campuS,

per quem nisi liberi, soluti ferantur ,

debilitatur ac frangitur eloquentia. Ipsam quinimmo curami diligentis styli anxie, ratem contrariam experimur : quia saepe interrogat judex ; quando incipias ex interrogatione ejus incipiendum est. Fre quenter probationibus & testibus , si lenes tium patronus indicit : unus inter haec dicenti ac alter adsistit, ues velut in