C. Cornelii Taciti opera

161쪽

aemuli, ferro , non rudibus dimicantes :sed auditorium semper plenum , semper novum , ex invidis e faventibus , ut nec bene dicta distimularentur. Scitis enim magnam illam c duraturam eloquentiae famam non miniis in diversis subselliis parari, quam suis : quinimmo constantius

furgere ibi fidelius corroborari. Atque hercule sub ejusmodi neceptoribus u venis ille , de quo loquimur, oratorum discipulus , fori auditor , declaro judiciorum , eruditus d adsuefactus alienis eXperimentis , cui , quotidie audienti notae leges , non novi judicum vultus frequens in oculis consuetudo concionum, saepe cognitae populi aures , sive accusationem susceperat . sive Hesensionem solus statim inus cuicumque cauta parerat. Nonodecimo aetatis anno L. Crassus C. Carbonem, uno dc vicesimo Caesar

Dolabellam , altero vicesimo Asinius Pollio C. Catonem , non muli aetate antecedens Calvus Vatinium , iis orationibus insecuti sunt , quas hodieque cum admiratione legimuS. XXXV. A nunc adolescentuli nostri deducuntur in scenas scholasticorum , qui

rhetore Vocantur: quos paullo ante Ciceronis tempora exstitisse , nec placui e

162쪽

ises C. CORNELII TA C L P, 3cc. majoribus nostris, ex eo manifestum est, clubd , L. Crasso dc Domitio censoribus cludere, ut ait Cicero , ludum impudentiae justi sunt. Sed , ut dicere institueram, deducuntur in scholas, quibus, non facile dixerim , utrumne locus ipse , an On- discipuli, an genus studiorum plus mali ingeniis adferant. Nam in loco nihil re verentiae , sed in quem nemo nisi aeque imperitus intrat. In condiscipulis nihil profectus , cum pueri inter pueros , cadolescentuli inter adolescentulos , pari securitate de dicant, audiantur. Ipsae

ver exercitationes magna e parte Ontrariae. Nempe enim duo genera materi, rum apud rhetores tractantur , suasoriar

dc controversiae. Ex iis suasoriae quidem , etsi tamquam plane leviores minus prudentiae exigentes , pueris delegantur; controversiae robustioribus adsignantur quales per fidem , 3 quam incredibiliter

compositae t equitur autem ut materise, abhorrenti a veritate , declamati quoque adhibeatur. Sic fit ut tyrannicidarum praemia, aut vitiatarum electiones, aut pestilentis remedia, aut incesta matrum ,

aut quidquid in schola quotidie agitur,

in foro vel rar, vel numquam , ingentibus verbis persequantur cum ad Veros

163쪽

suΡΡLEMENTUM DIALOGI III iudices ventum est, juvenes, puerilibus

institutis sine ulla privati publicique juris

experientia per plures annos innutriti, nihil afferunt cliuod fori dignitatem deceat,

aut clientium alat utilitates. At vitia quae umbratici doctores iis infudere , irreverenter temere explicant. Hinc , si praeceptorem audacia turgidum fuerint nacti, hos videas alta cervice, torvi oculi S, plenis buccis, aperboque totius corporiShabitu declamationum portenta cum inani Verborum fragore crepantes. Contra si iis fuerit doctor ex illo mellitorum homi num grege , qui fucatae artis lenociniis ingenii famam aucupantur , crispantes cernas adolescentulos,qui renidenti vivit l, fracta pronuntiatione gestu supplici verba suspendant, sententias in tricent, argutias agglomerent, seque ad omnes scenicas artes vertant, quibus fucum faciant, atque sui admirationem OVeant. 2. ISTRIONIC hac institutione eloquentiam perdidimus, quae non e natibus praeceptis , sed egregia natura in libertatem pronai ad quosvis motus a rata , bona mente recti verique studiosa magnis exemplis, plurima legum scientia, fervida civium patriaeque caritate , longa

ac severa cum cogitandi, tum scribendi

164쪽

pulta , nec umquam utinam me mea

fallat opinio h resurget Constat enim

aetatum artiumque Omnium experientia

modicis rudibus initiis ad summum perfectumque evectas fuisse bonas homi num mentes ab illo autem perfectionis apice si semel exciderint, humanarum virium humanaeve sortis non esse, unde descensum est regredi.

3. MESSALA, cum haec acri intentione dixisset, ad Maternum Secundum conversus Vestrum est , inquit, altiores illas rerum Vices , aut ii qua alia est causa cur ab eloquentia deflexerimus, Volvere. Tibi enim, Materne , pro poetico tuo jare, credita deum arcana Te , Secunde,

quidquid in foro reconditum docuere longa experientia ingensque gloria. Tum

subridens Maternus , a te , Messala, impositas , a nobis susceptas partes exsequemur. At, licet me deum interpretem dixeris, prior tamen Secundus sententiam suam aperiat In his enim, quas tractam ubquaestionibus explicandis , plus valet usus

165쪽

DIALOGI IJ A meditatio, quam vel divinus numinum timatuS. . OBsEQUAR , inquit Secundus ;idque tant libentius praestiter , ubdMessata sententiam potius sum confirmaturu , quam OVam meamque inducturus. Semper enim existimavi, ut pictores a pictoribus, poetas a poetis, sic oratores ab oratoribus esse instituendos multumque vitii esse in scholis rhetorum , qui se

doctores eloquentiae profitentur, quam

numquam novere, aut si novere , num

quam discipulis sunt tradituri , cum scholarum taediis vel decora praeceptorum ii genia deterantur, discipulorum obruantur. Lentius tamen mutata fuisset veteris eloquentia forma, si sola ingruissent scholarum vitia. At ubi supervenere pessima exempla, juvenum licentia, popularisque assentati , tum eloquentia praecipiti casu in exitiabilem irreparabilemque ruinam prolapsa est nosque ad eas, quibus nunc coarctamur , diserti sermonis angustias fuimus detrusi. Quam autem pessimis

exemplis id fuerit factum ipsi vidistis.

nistis, quibus haec civitas M. H, quam

armis literisque paraverat, pertaesa, in tentatas iniit vias, ut non majorum, sed

166쪽

11 SUPPLEMENTUM suis, laudibus celebraretur. ReipublicElibertas in Principum dominationem cesserat, eorumque artibu caVebatur , ut

fastidita externa vetereque gloria toti ad domesticas novasque delicias convertere mur. Dum in haec otia resolvimur, csuum quisque ingenium miris modis contorquet, quibus ignotos ad gloriam aditus aperiat, Omnes vicit infelix L. Annari Senecae facilitas. Absit a me inhonesta haec malignitas, ut veras viri laudes dete ram. Egregia in eo sapientiae studia , nec fractum malorum Principum odiis animum ipse suspexi semperque suspiciam.

At neque Veritas patitur Ut, quam e niciem eloquentiae intulerit, disiimulem. 6. CETERUM natura fortunaque paratus fuit Seneca , ut eam literis mutationem inveheret. Copiosum enim illi erat ingenium , Olle , amoenum , eruditio multiplex, majorque commendati ex sapientiae studiis , quae numquam plus laudis obtinent, quam cum mores periere Usus

d saeculi sui auribus, dicendi genus attemperavit facile, breve sermoni proximum , o prbis circumcisum , sententiis frequens uis jugi vitiorum insectatione ad admirationem compositum. Mirum ut placuit nova haec orationis species,

167쪽

D et o a. I PIn qua cuivis obvia semperque expedita ingenii ac virtutis ostentatio. Forum Senecae laudibus statim personuit. Incensa ad imitandum omnium studia. Super haec adfuit fortuna , quae eum aulae deliciis, forte& libidinibus, immiscuit Subsecutae mox Cai Caesaris invidia, deinde pericula, quibus aeque inclaruit. Novillimum tandem ac maximum celebritatis adju Ianentum Nero Princeps discipulus, post interfector, ingenii famae pondus e splendorem addidere. Tum puduit eloquentiae , quae apud animos novitatis furore circumachos non mod nihil pristinae dignitatis retinebat , sed cujus etiam ars cultusque in ludibria verterant Favebat adhuc temporum ratio, quibus virtus erat

pavida , sceleri nihil illicitum. Utrique

contraria eloquentia , quae huic lentior

illi invalidior videbatur. Juvit ergb in hac

temporum acerbitate Verbis parcere, principitare sensus, momento exitium inferre aut avertere dc , si esset pereundum , in

signi dicto notescere. His dulcibus Senecae vitiis tantisque fortunae varietatibus victa est eloquentia, dc diserti sermonis invecta

necessitas. 77. MUTAΤIs tamen postea tempori

bus , cum vigilantissimus Vespasianus

168쪽

1 a supΡLEMENTUM priscae virtutis qua sese Romana res inlummum laudis fastigium olim extulit observantissimus , publicam tranquillita tem simul Hibertatem restituit, studiis addidit decus Memolumentum , illuxit spes emendari posse fori ingenia Conspirabat non modb voluntas Principis , qui optima quaeque laudibus de praemiis pro

movebat aderant quoque ejus filiorume empla , dum literarum monumentis

geheri, Ju nobilitatem, partamque bellis

gloriam implificant. At praeter quamqvbd vitiata semel ingenia, plerumque sunt inemendabilia , quominus emendarentur obstitit juvenilis licenti popularis favor. Vobis enim compertum est quam audacter, post prostratam forensem eloquentiam , eruperit juvenum licentia.

Nihil modesti, nihil antiqui moris fuit

reliquum Ante ne nobilissimis quidem adolescentibus locus erat, nisi aliquo consulari producente , qui eos ostenderet foro, adsignaret famae. Ubi autem exarsit

licentia , refractis pudoris c reverentiae claustris, omnia omnibus patuere. J venes sine fautore , sine commendatore , sola sua audacia confisi, non inducuntur , sed irrumpunt. Non eos moratur loci majestas , legum sanctitas, officii dignitas :

169쪽

ne eos quidem movet novitatis cienui talis suae conscientia. Quant,quis obscurior , tant est arrogantior. 8. I hac mali summa unicum superinierat subsidium, famae periculum. leve illud & extremum praesidium infregit La gius Licinius. Is enim , ne fama foret in ancipit , primus auditores corrogavit pretio implevit subsellia , ingenti coronas accinxit, infinitos clamores conduxit. Quos cum audiisset Domitius Afer rens artificium periisse exclamavit Perire quidem coeperat, nunc ver prope funditus exstinctum S eversum est. Nam si paucos exceperis , quos excelsa mens aliberalibus honestisque studiis nondum

retraxit, ceteros omnes sequuntur audiatores, actoribus similes, conducti redempti man Tipes. Convenitur in media

basilica , ubi tam palam sportuita, quam in tri lini dantur. Ex judicio in judicium

pari mercede transitur. Graeca quidem Latinaque lingua tantam foeditatem notavimus ob novam infamiam, novis excogitatis nominibus , σοφοκλεῖς illos delatidicenos irrisimus. Quibus tamen ocularibus dicteriis vitium non sustulimus ;sed , quod vulgb contingit, celebritatem fiduciamque ei addidimus

170쪽

'aio SUPPLEMENTII M9. INDE crescit in dies indignitas

ae tantum ingenui, sed, servi, vi pueritiam egressi, ad laudandum trahun-tur nec intelligentes, aut intelligentibu1 similes, sed ne audientes quidem, maXim

si quis imperitissimus, ideoque laudiuavidissimus juvenis ad dicendum accesserit, basilicas implent clamoribus , aut potius ululatibus. Neque enim alio vocabulo potest exprimi theatris quoque indecora laudatio. Qine cum reputo fori nostri propudia, haud miror Materne , te amdudum receptui cecini e , c , cum e rierit forensis gloria, te Musis totum te addixisse. Id unum oro , quoniam nostrae disputationi, de causis corruptae apud noSeloquentu finem impositurus es , addas velim utrum tibi sit meliorum temporum spes, quae possit esse emendationis ratio

IO FATEOR, inquit Maternu , me

irrepentibus in forum vitiis haud mediocriter fuisse commotum. Magis adhuc me offendebat qubd in dies invalesceret ferox scelus, pudendum cum defendere tur, exitiabile si impugnaretur. Nondum tamen a forensi studio fuissem retraetus ni imperiosior natura me Musis devovisset Certum enim ac deliberatum mihi erat