C. Cornelii Taciti opera

151쪽

D1LLocus DE GRATORIBUS. solumferendi in medium , quae omnes sentimus. Quis enim ignorat, eloquentiam, d ceteras artes, desciuisse ab ista vetere gloria, non inopia hominum , sed desidia juventutis uegligentia parentum , conscientia praecipientitim oblivione moris antiquit quae mala primum in Urbe nata, mox per Italiam fusa , jam in provincias manant quamquam nostra nobis notiora sunt. Eoo de Urbe , cinis propriis ac vernaculis vitiis loquar, quae natos statim excipiunt, cper singulos aetatis gradus cumulantur , si prius de severitate ac disciplina majorum circa educandos formandosque liber pauca praedixero. Jam primum suus cub

que filius, ex casta parente natus , non in cella emptae nutricis, sed gremio acssinu matris educabatur , cujus praecipua laus erat , tueri domum , c inservire

liberis. Eligebatur autem aliqua majornatu propinqua , cujus probatis spectatisque moribus omnis ejusdem familia

soboles committeretur, coram qua neque

dicere fas erat, quod turpe dictu, neque facere, quod inhonestum factu videretur. Ac non studia mod curasque, sed remissiones etiam lususque puerorum , sanctitate quadar ac Verecundia temperabat,

152쪽

Sic Corneliam Gracchorum, sic Aureliam Caesaris , sic Atiam Augusti matrem pra fuisse educationibus , ac produxisse principes liberos accepimus quae disciplina

ac severitas e pertinebat, ut sincera, desintegra, δ nullis pravitatibus detorta, uniuscujusque natura toto statim pectore arriperet artes honestas , dc sive ad rem

militarem, sive ad juris scientiam , sive ad eloquentiae studium inclinassiet, di tum ageret, id universum hauriret. XXIX. 1 nunc natus infans delegatur Graeculae alicui ancilia, cui adjungitur

unus aut alter ex Omnibus servis, plerumque vilissimus , nec cuiquam serio minis terio accommodatus Horum fabulis cerroribus teneri statim rudes animi imbuuntur. Nec quisquam in tota domo pensi habet, quid coram infante domino, aut dicat, aut faciat quando etiam ipsi1

parentes nec probitati, neque modestiae,

parvulos adsuefaciunt, sed lasciviae Iibertati per quae paullatim impudentia irrepit, Tui alienique contemptus. Janaver propria e peculiaria hujus Urbis

vitia me in utero matris concipi mihi videntur, histrionalis favor , c gladiatorum equorumque studia : quibus occupatus de obsessus animus quantulam loci

153쪽

bonis artibus relinquit quotum quemque inveneris , qui domi quidquam aliud Joquatur Z quos alios adolescentulorum sermones excipimus, si quando auditoria intravimus Ne praxeptores quidem ullas crebriores cum auditoribus suis fabulas habent : colligunt enim discipulos non severitate disciplinae , nec ingenii experimento, sed ambitione salutantium , cillecebris adulationis Transeo prima discentium elementa , in quibus .ipsis

parum elaboratur me in auctoribus cognoscendis, nec ua evolvenda antiquitate,

nec in notitia vel rerum , vel hominum vel temporum , satis operae insumitur :sed expetuntur , quos rhetora Vocant; quorum professio quando primum in hanc Urbem introducta sit, quamque nullana apud majores nostros auctoritatem habuerit, statim docuero. XXX. REFERAM necesse est animum ad eam disciplinam , qua usos esse eos Oratore accepimus , quorum infinitus labor quotidiana meditatio, cinomni genere studiorum exercitationes, ipsorum etiam continentur libris Notus

est nobis utique Ciceronis liber, qui Brutus inscribitur , in cujus extrema parte, nam Prior commemorationem veterum

154쪽

suae eloquentiae velut quamdam educationem refert se apud Q. Mucium jus civile didicisses apud Philonem Academicum apud Diodotum Stoicum orianes philoso .phiae partes penitus hausissera aeque his

doctoribus contentum , quorum ei copia in Urbe contigerat, Achaiam quoque cAsiam peragrasse , ut omnem Omnium artium varietatem complecteretur. Itaque hercule in libris Ciceronis deprehendere licet, non geometriae, non musicae, non

grammaticae, non denique ullius ingenuae artis scientiam ei defuisse. Ille dialectica subtilitatem, ille moralis partis utilitatem, ille rerum motus causasque cognovit ita enim est , optimi viri, ita ex multa eruditione , ex pluribus artibus, omnium rerum scientia , exundat exuberat ita admirabilis eloquentia : neque oratoris vis facultas, sicut ceterarum rerum , angustis, brevibus terminis cluditur sed is est orator, qui de omni quaestione pulchre, ornate ad persuadendum apte dicere . pro dignitate rerum , ad

utilitatem temporum , cum Voluptate au- .dientium possit.

XXXI. HA c sibi illi veteres persuadebant: ad haec essicienda intelligebant Opus

155쪽

D1LLOGUM DE ORATORIBUS. I sopus esse, non ut rhetorum scholis de clamarent, nec ut fictis, nec ullo modo ad veritatem accedentibus , controversiis linguam modbi vocem exercerent, sed

ut his artibus pectus implerent, in quibus de bonis ac malis , de honest ac turpi de justo injusto disputatur. Haec eniim est oratori subjecta ad dicendum materia. Nam in judiciis fere de aequitate , in deliberationibus de honestate dicimus, ita ut plerumque hac ipsa invicem misceantur:

de quibus copiose varie, d ornate nemo dicere potest, nisi qui cognovit naturam humanam , in Vim Virtutum, pravitatemque vitiorum intellectum eorum , Mae nec in virtutibus , neque in 'itiis numerantur. Ex his fontibus etiam

illa profluunt, ut facilius iram judicis vel instiget re vel leniat, qui scit quid ira promptius adri miserationem .impellat qui scit quid sit misericordia quibus

animi motibus concitetur. In his artibus exercitationibusque versatus orator, sive

apud a festos , iiive apud cupido , sive apud invidentes, sive apud tristes, sive

apud timentes dicendum habuerit, tenebit habenas animorum prout cujus que natura postulabit, adhibebit manum, temperabit orationem, parato omni

156쪽

instrumento ad Omnem usum reposito. Sunt apud quos adstrictum collectum in singula statim argumenta con cludens dicendi genus, plus fidei meretur; apud hos dedus operam dialecticae proficiet. Alios fusa , c aequalis , Me com munibus ducta sensibus oratio, magis delectat ad hos permovendos mutuabimur a Peripateticis aptos, in omnem dis putationem paratos an locos. Dabunt Academici pugnacitatem , Plato altitudinem , Xenophon jucunditatem : ne Epicuri quidem Metrodori honestas quasdam exclamationes adsumere , hisque, prout res poscet , uti, alienum erit ora tori neque enim sapientem informamus, neque Stoicorum civitatem , sed eum

qui non quasdam artes audire , sed omnes liberaliter debet. Ideoquoi juris civilis

scientiam vetere Oratores comprehende bant,in grammatica, mussica, e geometria imbuebantur. 4ncidunt enim causae plurimae quidem, ac paene omnes, quibu juris notitia desideratur pleraeque autem , in quibus hae quoque scientiae requi

runtur.

XXXII. sc quisquam respondeat sufficere ut ad tempus simplex quiddam de uniserme doceamur. Primum enim

157쪽

D1ALocus i ORATORIBVs I Ialiter utimur propriis, aliter commoda riso longeque interesse manifestum est, possideat quisvi lae profert, an mutuetur. Deinde ipsa multarum artium scientia etiam aliud agentes nos ornat, atque ubi minime credas, emine tin excellit. Idque

non doctus modo 'rudens auditor, sed etiam populus intelligit ac statim ita laude prosequitur, ut legitime studuisse,

ait per Omnes eloquentiae numerosime, ut denique oratorem etiam fateatur quem non posse aliter exsistere , nec exstitisJe umquam confirmo, nisi eum, qui, tam

quam in aciem omnibus armis instructusta in forum omnibus artibus armatus exierit quod ade negligitur ab horum emporum disertis, ut in actionibus eorum sex quoque quotidiani sermonis , foeda ac pudenda vitia deprehendantur , ut i no-Ten egeS, non tenebant senatusconsulta,

jus civitatis ultro derideant sapientiae vero stuclium iraecepta prudentium penitus reformident , in pauci sitimos sensus Mai sustas sententias detrudant eloquentiam, velut expulsam regno suo : ut quae olim omnium artium domina pulcherrinio co- mitatu pectora implebat, nunc circumcisa es amputata, sine apparatu, sine honore,

prae dixerim sine ingenuitate, quasi una

158쪽

hanc primam dc praecipuam causam a bitror , cur tantum ab eloquentia anti quorum Oratorum recesserimus. Si testes desiderantur , quos potiore nominabo ,

quam apud Graecos Demosthenenis quem studiosillimum Platonis auditorem ruisse memoriae proditum est. Et Cicero his, ut opinor , refert verbis , quidquid in eloquentici effecerit , die non rhetorum , sed Academia patiis consecutum. Sunt aliae cause magia 'ei graveS quaka Obi ape riri aequum est, quoniam quidem ego jam meum munia explevi, de , quod mihi in consuetudine est , satis multos offendi: qui si forte hoc audirent, certum habeo dicturos, me , dum juris e philosophioe scientiam , tamquam Oratori necessariam, laudo , ineptiis meis plausisse. XXXIII. ET Maternus, mihi quidem, inquit, susceptum a te munus de peregisse nondum Videris , ut inchoasset anthum, coelut vestigia ac lineamenta quaedam ostendisse videaris. Nam quibus instrui veteres oratores soliti sint, ixisti, differentiamque nostrae desidiae&incientiae adversus acerrimc fecundillima eo'rum studia demonstrasti cetera exspecto

ut, quemadmodum ex te didici quid aut

159쪽

D1ALocus iri ORATOIUAUS I 571lli scirent, aut nos nesciamus, ita hoc quoque cognoscam , quibus exercitatio

nibus juvenes , an forum ingressi

confirmare latere ingcnia sua soliti sint: neque enim arte .scientia, sed longe magis facultate eloquentiam contineri nec tu , puto , abnues hi significare vultu videntur. Deinde cum Aper quoque Secundiis idem annuissent, Musala quasi hirsus incipiens : Quoniam initia semina veteris eloquentiae satis demonstrasse videor , docendo quibus artibus antiqrii oratores institui erudirique soliti

sint , persequar nunc exercitatione eo

rum , quamquam ipsis artibus inest exercitatio, nec quisquam percipere tot reconditas, aut tam varias res potest, nisi ut scientiae meditatio , meditationi facultas , facultati vis eloquentiae accedat per quae colligitur eamdem esse rationem , cpercipiendi, quae proferas, proferendi quae perceperis : sed si cui obscuriora his

videntur, isque scientiam ab exercitatione separat, id certe concedet , instruces timo plenum his artibus animum . longe

paratiorem ad eas exerc1tatione Ventu rum , quae propriae circa oratoriam vi dentur.

XXXIV. ERco apud majores nostros

160쪽

juvenis ille , qui foro dc eloquentia parabatur, imbutus jam domestica disciplina , refertus honestis studiis , deducebatur a patre , Vel a propinqui , ad eum Orato rem qui principem in civitate locum obtinebat hunc sectari, hunc prosequi, hujus omnibus dietionibus interesse, sive in judiciis , sive in concionibus adsuesce bat, ita ut altercatione quoque excipere dc urgiis interesse , utque sic dixerim pugnare in proelio disceret magnus ex

hoc usus , multum constantiae, plurimum

judicii juvenibus statim contingebat, in media luce studentibus, atque inter ipsa

discrimina , ubi nemo impune stulte aliquid, aut contrarie dicit, quominus Cjudex respuat, adversarius exprobret, ipsi denique advocati aspernentur. IgituT

vera statim Cincorrupta eloquentia imbuebantur quamquam unum sequerentur . tamen Omnes ejusdem aetatis

patronos in plurimis causis judiciis cognoscebant : habebantque ipsius populi

diversistimarum aurium copiam , e qua

facile deprehenderent quid in quoque vel probaretur , vel displiceret. Ita nec princeptor deerat Optimus quidem electissimus qui faciem eloquentiae, non imaginem praestaret nec adversarii