C. Cornelii Taciti opera

351쪽

CAP. I. Tanto major laus. Iis maxime saeculis, quibu profligati sunt mores is feminis quaevis audere licet , in bona uxore tanto major laus, quant in mala plus culpae est. Quoesturae. Qua primus ad honores aditus. Vide supra Annal. ΙΙΙ, 19. Provinciarum praesidibus quaestores quaestorum scribae , sorte lecti, ut

citfficilius , timidiiisque peccarent. Vide Plinium IV, p. a Sabium Titianum. Fratrem Othonis Impera toris, de quo saepe supra Hist. Ι HI.

Sublatum Ante susceptum , sublatumque e terra, in qua nuda nudi infantes Romani, recenS nati, deponebantur. Vide Plin. VII, in praefat. num. Suetonium in Aug. . Tribunatum plebis. Hujusce magistratiis summa auctoritas, potestas sacrosancta. de tribunatus

annum quiete otio transiit, ne Neronem offenderet. De dignitate tribuni plebis multa habet Plinius I, p. 23.

Iurisdictio obνenerat. Inter praetores eminebant Praetor Urbanus, praetor peregrinus. Ille inter cives, hic inter peregrinos, vel peregrinos inter

cives jus dicebat De eorum jurisdictione vide Livium XXIV, 44. Talis jurisdidit non obvenerat Agricolae Ex iis tantum praetoribus fuit, qui quaestionibus publicis praeerant. Inde facile ei fuit silentium Ludos tamen , quo edere sis

lebant praetores , aliaque honoris inania modo Tationis atque abundantiae duxit, quant, luxuria Temotior , tanto famae propior. Septem diebus solemnes ludos celebrabant praetoreS, tanta autem

luxuria, vel ipse vergente imperio , ut immanis pecuniarum vis in hos ludos impenderetur. Vide Photium , Cod. LXXX , ex Olympiodoro Ceterum honoris inania recte dixit Tacitus: vim

sinim magistratus obtinebantesm oratores , ludos

352쪽

de honoris inania praetoribus permittebant. Unde Boetius, Consol Philosoph. III, proscis, raraqturam merito appellat, inane nomen , senatorii census graν em sar in m. Quam eronis. Agricola diligentis lima conquistione fecit, ut dona, templi adempta, Vae adhuc superessent , templis restituerentur. Ita respublica unius Neronis, qui templa spoliaverat, eamque praedam in voluptatum , libidinum, luxu riae usus verterat, sacrilegium sensit. Vide supra. Annal. XV, s CΑΡ. VII. Sequens annus. Fuit annus UrbigCondita DCCCXXII , Jesu Christi 69.

Liceriter aga Ut dictum est supra Hist. II

Intemelios. Nunc e comte de intimille. Nuntio a Uectati Mense Julio anni supra dicti. Videmist. II, 79.

Licentiam usurpante. Vide supramist. IV, 2. Delectus. Gallice leνe de tro eS.

Vice Onne legioni Vicesima legio victrix in

Britannia inter ornavios commorabatur Devae,

nunc Chester. In Itinerario Antonini, pag. 469, DEVA FG. X. VICTRIX , id est, legio icesimarpictrix. Ibi adhuc plurima supersunt antiquitatis rudera. Vide eruditum Camden , Britannia , Pag. 38. Tarde ad Sacramentum. Cum Vitellianis iccta, tarde ad sacramentum partesque Vespasiani trans gressa est.

Uecesssor. Roscius Caelius, de quo supra Ηist.

Legatis quoque consularitus. Non modo te bellio Maximoin Vettio Bolano , legatis consum laribus , qui universis in Britannia legioni baspraeerant, nimia ac formidolosa fuit sed ne

353쪽

Roscius Caelius, legatus praetorius hujusce vicesimae legionis, ad eam cohibendam potens. Itaque Agricola successor simul, ultor electus est. Formidolosa erat. Superbiam sane ei indiderunt egregia ejus facta. De lia legione dictum supra Tom. IV pag. 43s. In Britantii plurima manent ejus monumenta, quί vide apud eruditos Camden, Gordon morsiey, aliosque. CAp. VIII. Praerat tunc Britannis. Ut haec Historiae pars illustretur , seriem Britannia prae sidum hic proponi, cum rebus , narratis su Perilis, componi haud erit inutile.

PRAESIDES BRITANNIAE

ab anno Vrbis conditae DCCXCV . Iesu Chra ad annum Urbis condita DCCCXXXVIII , Jesu Christas. AULUS PLAUTIUS, Uit Agr. XIV. Sup

OSTORIUS SCAPULA , it Agr. XIV Annal. XII, 3I seqq. Supplement. Annal

AULUS DIDIUS GALLUS, Vit. Acrati XIV. Annal. XII, 4o. XIV, 19. Q. VERANIVS , Uit. Agr. XIV. Annal.

XIV, 29.

354쪽

me virtutesque immortalitati scriptis suis tradidi: TacitUS. Ne in resceret. Haec omissa vellet Cl. Ernestus. In iis tamen inest quoque acumen. Nam Agricolae ardorem compescuit, ne incresceret, Bolanci melior videretur. Consularem Consularem legatum Antea Petilius Cerialis fuerat legatus legionis nona , τvidimus supra Annal. XIV, 32. Spatium exemplorum. Hactenus in brevi tribum nam militum , in tribunatu plebis praetura, muneribus annuis quiete isti transigendis, vix fuerat virtutibus locus , certe non fuit spatiunx exemplorum. At cum Agricola per quadriennium 1egatus tui legionis vicesimae, habuit spatium depromendi virtutes suas in exemplum praesentis atatis 4bst futurae , ut recte explicat Illustri. HuetiuS.CAP. IX. Inter Patricios. Ut supra Annas

Loire, protendebatur Aquitania. Admini ratione Agricola, rector Aquitaniae . splendidae fuit dignitatis , ob magnae provinciae administrationem , ac spem consulatus, cui in Vespasiano erat destinatus. Secura , Mustor. Quia paucis perspicuis legibus utitur, fori ambagibus minime intricata lQuamνis inter togatos Quamvis Agricola castris ad togatos , orique astutiarum peritos eniisset naturali tamen tua prudentia iacile jusῖeque agebat. Frustra tentat eruditus rotius

355쪽

quamνis inter sagato , vel quamvis non inter togatos. Nec satis apposite Illustr. Ηuetius interpretabatur, Agricola naturali prudentid, quamνis

ex usu etiam , arte, ut pote etiam saepe diuque inter togatos ei satus , facile usque agebat.

Frequens toga etiam in provinciis, ut patet ex

Cap. I. ex Hist. II, o Causidici autem Patroni dicuntur togati infra de Oratoribus cap. 6. Ubi conpentus. Conventus uridici, in quibus jus dicebatur. Sic , teste Plinio III, I, in Baetica erant uridici conpentur quatuor , Gaditanu ,

Cordubensis , Otigit anus , Hispalens , nunc Cadi , Cordoue , cham Sextile.

Tri titiam, , arrogantiam Tristitia, arrogantia , avaritia , quandoque vitia praesidibus judicibusque solita Tristitiam affert morositas

arrogantiam potestas avaritiam cupiditas , vel ipsa corrumpentium ars. Quae adversus vitia

sapientissime cautum legibus Romanis, ut videre est in Digest libr. I, Tit. 16 , de o scio Proconsulis e legati Agricolam vero ita commendat Tacitus . ut De ipsa quidem justitiae species, quam a pictoribus adumbratam laudat Gellius XIV, 4, sit pulchrior. Facilitas auctoritatem. Id maxime cavebant leges Romanae, ut patet ex Digest. lib. I, Tit. I 8

de Jcio rasidis Leg. i , ex Calli irato. Obserpandum est jus reddem , ut in adeundoquidem facilem se praebeat , sed contemni non

patiatur unde mandatis adjicitur, ne praesides proνinciarum in ulteriorem familiaritatem provinciales admittantis nam ex conversatione aequali contemptio dignitatis nascitur . . . Summati in ita Ius reddi debet, ut auctoritatem dignitatis ingenio suo augeat. Alteri sordidum Vincere collegas, Vicinarum nempe provinciarum rectores , inglorium

356쪽

procuratoribus alteri sordidum arbitrabatur.

Consul Anno Urbis conditae DC ccxX , es et Christi quo consulatum iniere Uespatianus Augustus VII QTitus Ctesar VI Iis suffectos fuisse Kalendis Julii Domitianum Caesarem VI Cn. Julium Agricolam notat Cl. Muratori Annali Italia. Om. I, pag. 29 I. Ponti licatus sacerdotio Adlectus est in collegium pontificum , cui praeerat pontifex maximuS.CAp. X. Multis scriptoribus Julio Caesari, Livio , Straboni , Fabio Rustico , Pomponio Meiar, Plinio , c. In Docidentem Hispaniae. Iul. Caesar Beli. Gall. V, 13. Alterum Britannia latus ergit ad Hispaniam . atque occidentem Solem qud M. parte est Hibernia. Lia ius. Haec tradebat Livius libro CV, urperiit. Vide Epitomen. Fabius Rusticus. Jam laudatus supra Annal. XIV, 2. Oblonga scutulae et bipenni. Has figuras utcumque referet Britannia , si citra Caledoniam, 'Eco se , eam inspexeris. At in his figuris haud plus veritatis , quam in Geographicis tabulis quae Belgium sub forma leonis exhibuere.

In Cuneum tenuatur. Bene quidem Pars altera Britanniae, Scotia , in cuneum tenuatur , australi Britanniae parte angustior.

Ad rmapit. Id multo ante cognitum, ut constat ex antiquioribus scriptoribus : sed cum tunc pri mum Romana classis Britanniam fuisset circum- vel sta, id adfirmatum. De hac navigatione dicetur fusius infra ad cap. 28.

Orcadas. Nunc te istes rhne , vel es Orcades. Insulae quidem illae tunc certo penitusquo cognitae sunt, ante fama saltem celebres fuere

357쪽

CM JuL11 AGRICOL, NOTAE uebit nde Mela II Triginta sunt Orcade an gustis inter se diductae spatiis. Et Plinius IV, 16; sunt autem XL Orcades modicis inter se discretodi

spatiis. Claudii tempore pervulgata haec fama, solita adulatione statim in victorias cessere. Inde Hieronymus, in Chronico, Claudius de Britannis triumphaxit, , Orcadas insulas Romano adjecit imperio. Thule. Nunc es t les de Schetlans, ut recte

1nonuit eruditus Camdem Britanni , pag. 8Iq. Tunc tamen Plinio cognita ultima omnium insu larum , qua mem0rantur, Hile, nunc id lande , Plin. IV, 6. Procopius, Beli. Gothic. 1Ι, Is aliam celebrat Thulen , nunc laborὶν e , quam inter vetere plurimi insulam esse credidereri cNor egicae Thules memoria forte exstat in Nor egica regione, quae Tele-mar dicitur. Vide

Cl. 'Anville, Memoires de Academi Rodiatides Inscriptions Tom. XXXVII, pag. 36. M oire su in Navigation de Pythga d Thule. Mare pigrum Plinius IV, 16, Thule nius

diei αν atione mare concretum nonnullis

Cronium appellatur Uide jam dicta supra in

libro de Moribus Germanorum , cap. s. Latius dominari mare. Certe nusquam latiuΞ quam in Oceano dominatur mare nec quotidiano tot suminum accessu crescit, aut resorbetur. Sic terris circum susum atque etiam interfusum, iugis ac montibus, velut in suo , inseritur.

CAP. XI. Indigenae. De indigenis dictum supra

in libro de Moribus Germanorum cap. 2. BritZnno interiores , quos nator in insuid ipsa memori proditum tradit Julius Caesar Beli. Gall. , , esse origine Germanos merito adseverat Tacitus

Caledoniam habitantium Caledonia, Ecoisse. ibi immensae silvi unde Plinius IV, 16 ari,

358쪽

ginta prope jam annis notitiam ejus Romanis armis non ultra icinitatem stipae Caledonia propagantibus. Germanicam originem Germanorum rutilas comas, magna corpora, vidimus supra de Moribus

German. cap. q.

Crines Coloratos Silurum vultus, tortos Plerumque crines, ac nigros memorat Jornandes,

qui hunc Taciti locum exscripsit. Vide Testimonia Veterum Coloratos hos vultus, tortosque crines Gallice dicimus , e teint lipatre , es Cheyeux crepuS. Quem corporis habitum retinendadhuc Hispanorum plurimi. Iberos. Nomen gentis Hispanae, ita dictae ab Ibero flumine , nunc Ebro , vel P Ebre.

Proximi Gallis. Quos laudat Caesar , Beli Gall. V, 14. Ex his omnibus longe sunt humanissimi, qui Cantium , nunc Kent, incolunt . quae regio est maritima omnis, neque multum Gallica disserunt consuetudine. Procurrentibus in dipersa Seu , cium pars illa Britanniae in Galliam, pars Galliae in Britanniam

Procurreret, eadem caeli positio eumdem corporibus habitum dedit. Eorumsacra Ac maxime Druidas, danaticas eorum superstitiones. Vide supra Annal. XIV, 3 o. Sermo Sermonem illum adhuc retinent apud Anglos , qui Cornubiam , Cornwall, habitant , apud Gallos, qui Aremoridam , lata Oe-Bretaene incolunt. Sed ex Belgio maxime in Britanniam transiere Galli, ut videre est apud Julium Ctesiarem Beli. Gall. V, 2. Ferociae. In eam ferociam ipsi infantes innutriebant in adolescebam, teste Solino, cap. ti

359쪽

Apud bellicosam Britannorum gentem , puerpera si quando marem edidit, primos cibos gladio imponit mariti, inque os parνuli summo mucrone auspicium alimentorum leν iter infercit, , gentilibus otis optat non aliter , qud in bello se

inter arma mortem oppetat.

Olim istis A Claudio. Vide Supplementuiti Annalium IX seqq.

CAP. XII. Curru praeliantur. Quomodo currit Proeliarentur, opportunius dicetur infra cap. 3s. Honestior auriga. Qui nonestior est , currum regit, istus clientes e curru propugnant. Olim regibus. Sic Cunobelinum , Caracstacum ;& Prasutagum , rege ; regina quoque Cartis manduam in Boudiceam vidimus supra Annal.

XII. XIV. Hist. LI. peritasfrigorum. Jul Caesar, Beli. Gall.V, 2, Loca sunt temperatiora, quem in Gallie , remissoribus frigoribus. Idque ex natura cassi crebris imbribus ac nebulis scedi. Nostri orbis mensuram. Sic quoque Plin. II, GIongissimus dies in Italid horarum quindecim in Britannia septemde im , ubi in state lucida no Cies,

Brepis. Certe Solstitio in extrema Britanniae parte , ubi polus elevatur gradibus nox clarRest arevissima, ita ut vel per noctem aspiciatuT Solis fulgor , te crepuscule. Unde Solem , non occidere, exsurgere, sed transire adfirmabant. Extrema , plana terrarum. Haec ex Tacito descripsit Eumenius in Panegyrico Constantini , cap. 6. Vide estimonia Veterum. Sed errat

Tacitus , cum rationem crepusculi in Britannia repetit ex eo , quod Britannia sit Xtrema terrarum ac plana quae proinde humilem umbram, non ero tenebras erigat: unde nox cadit infra

canum didera eorumque lux fulgore Solis hun

360쪽

betatur. At nec Britannia est terrarum extrema nec ex ejus planicie, sed ex Solis infra horigontem depressione , vaporum natura, crepusculi ratio repetenda est , ut ex Astronomicis principiis

constat.

Aurumi argentum. Idem testatur Strabo libr. IV, pag. 138. Falsum ergo, quod ait Cicero ad Atticum IU Ep. 16 1llud cognitum est neque argentiscripulum e spe ullum in ilis insuid Fodinas

auri largenti in provincia Cumberland a genti in provincia Flint, auri in Scotia memorat in ditus Camden, Britannia , pag. 692 6o T. Quod recentioribus adhuc experimentis comper tum Vide Britis Zool γ. De ceteris metallis ferro , stanno, c. fatis compertum. Margarita. Reperiri in provinciis Gera arνon Cumberland , in mari Britannico scribit eruditus Camden, Britannia, pag. 97, 9 Sc set. Dcthis margaritis accuratissime Origenes in Mat

ritis Indicis quarum optimae in mari Rubro , lemo se Persique me de Inde , mas cuntur secunda Britannicis tertias iis , quae in Bosphoro circa Scythiam reperiuntur Britanni et quidem, inquit, margarita , colore quo juisu

Perficies imbuta est, aurispeciem refert nebuloset aurem egi , margaritis Indicis obiugior, O ἐ

αμδευτερος. De Indicis margaritis vide Plinium IX 3s. Idem , ibid. de Britannicis unionibus ait :In Britannid parpos atque decolores nasci certum es quoniam Divus Iulius thoracem, quem Veneri Genetrici in templo ejus dicavit, ex Britannicis

margaritis uolum uolueris intelligi Cibjecti nempe Inscriptione. Videin Suet in Jul. XLVII. Expulsa snti Expulsa nempe fluctibus.