C. Cornelii Taciti opera

411쪽

Et sanguinantis eloquentia. Lucrosa haec sanguinaria eloquentia ter millies sestertium Eprio Narcello praestiterat ut vidimus supra cap. 8. Tu dicebas. Supra cap. s. Aut gloria major Forte scriptum olim, aut gloria major umquam contigit. Nam iii T. Vatic. est hic duorum triumve verborum lacuna. L fise , aut Hyperidis Gradicorum oratorum

quorum certe nunc multo minor est fama, quam

Euripidis , aut Sophoclis quorum nomina , dum literarum studia vigebunt, in dies magis ac magis

inclarescent.

Asinii Asinii Pollionis a Corvini Messalae: eorum laudes vide supra Annal. XI, 6. Quintilianus, Insit. Orata XII, Io, commendat diligentiam Pollionis, dignitatem Messalae. Varii Thyses. De utraque tragoedia Quintilianus , Insit. Orat Iam Varii Thy ses cuilibet Gracorum comparari potes. Opidi Medea videtur mihi Uendere , quantum ir ille prosare potuerit, si ingeniosu0 temperare, qudm indu gremalui Dei. Ambar illae tragoedia periere , magno

Romanarum literarum detrimento cum vix su persit, unde aestimemus quid Romani in tragoedia valuerint.

CAp. XIII. Felix contubernium. In privata domesticaque vita felix illud vatum Musarumque

contubernium.

Quo Augustum. Apud Romanos moris fuit in

theatro praesentem Principem Venerari. Secundus Pomponius Scriptor tragoediarum ;

se quo diximus supra ad Annal. XI, 13, Tom. III, pag. 38 q. Afro Domitio Cuius laudes vitiaque vide supra Annal. IV, 1. XIV, 9. Quintilianus , Insit. Orat. XII, Io , maturitatem Afri praedicat.

412쪽

eter. IN DIALocu MCrispus , Marcellus. Vibius Crispus maris

cellus Eprius , quorum exempla allata sunt supra

Indignantur. Indignantur quod causidicis

tantum debere cogantur. Quanta enim tunc causa rum pretia , cum causidici ad eas opes, quas vi dimus supra cap. 8 , eveherentur.

Ut Virgilius ait Virgilius, Georgic II, 47s.

Me eryprimum dulces ante omnia Musae , Quarum sacra fero ingenti percussit amore , Accipiant.

Illosque fontes. Sic&Vlagilius Georgic. II, 8 s.

Rura mihi si rigui placeant in allibus amnes, Rumina amem stipasque inglorius. O , ubi campi Spercheos , O virginibus bacchata Laerenis Togeta e d , qui me gelidis in allibus Haemi Sissat, D ingenti ramorum protegat umbrE.

Pro pignore. Pro pignore securitatis; ut scribere cogebantur, qui delationibus foedaque eloquentia immensas opes paraverant. Sicin ipse Agricola vir optimus, sed sub Domitiano pessimo rincipe, testamentum pro pignore scripsit, ut vidimus supra in vita Agricolae cap. 43. Cui elim. Contra ver oratores , ut opum suarum , inique comparatarum , partem liberis, iisque quibus vellent, relinquerent, Principem, Principisque libertos heredes, scribere tenebantur. Non in lus , atrox. Quod saepe contingebat oratoribus, qui sub malis, sub bonis cincipibus , nonnumquam puniebantur. Coronatus Ex usu apud Romanos antiquisSimo , quem lex ipsa duodecim tabularum sanciverat, corona virtute partain ei qui peperisset, ejus parenti, post mortem imponebatur. Inde Cicero

de Legibus II, 14. Illa amsgni cati eis, audir

413쪽

ornamenta ad mortuos pertinere , coronam virtute

partam, , ei qui peperisset, , ejus parentisne fraude esse ex impo sitam jubet. Expressius autem Plinius XXI, 3. Semper amem auctorita corΟ-narum , et ludicro quaesitarum , fuit. Namque ad certamina in Circum per ludosi ipsi descendebant, serνos suos quique mittebant. Inde illa NII tabularum lex : Qui coronam parit ipse Pecuritaν ejus , irtutis ergo ultor id est, dator ei, vel ei detur ). Quam seri' equiν merui pent, pecuni partam lege dici, nemo dubitaνit. Quis ergo honos ' ut isti mortuo , parentibusque ejus , aum intus positus e se , forfν ferretur,

Iine fraude e spe imp ita. Alias in usu promiscuo

ne ludicrae quidem erant. Nec consulat Cium ipsa reorum memoria saepe damnaretur, tituli imagines, ceteraque honorum monumenta abolerentur , consulebantur Vate , ut quid siet timendum audiretur rogabZntur Principes, ne tantum saevirent.

CAP. XIV. In sinsbus. Poetarum est esse ins tinctos is quasi divino spiritu amatos. Vipsanius si ala Jam memoratus supra Ηist. III, Io. IV, 2. Iulii Asiatici. Is mihi videtur esse Asiaticus Galliarum dux, qui pro Vindice bellaverat ut vidimus supramist. II sq. Quam in pro CL Orabin , Gallicus hujusce dialogi interpres voculam supplet, qudin in pro Parum, quod, c. Vulgatam scripturam retinet Cl. de la Monnove, sed haec ironice dicta fuisse

contendit quod verius puto. Schola icis controνersis. Harum controversiarum exempla habemus in Senecae, Quintiliani declamationibus. Veterum oratorum. E cmorum libris manent

414쪽

aurea Ciceronis Philosophica opera atque ora

toria.

CAP. XU. Fratris tui. Aquilii Reguli de quo supra Hist. IV, 1. Ei insanum potius ingenium quam eloquentia, teste linio P, p. s. IV, Ep. 7. Sacerdos se Nicetes Sacerdos Nicetes, myrnaeus fuit, rhetor nobilis, a vetere dicendi genere alienus, quasi numine Bacchi actus, dithyrambos canebat , teste Philostrato , Uit Sophii

cipulis non audiri dessideraret , ut scribit Seneca, Controvers IV, 2 , frequentabatur tamen , auditorem Plinium habuit, Plin. VI, Ep. 6. Ephesum aut Mitylenas. De Epheso dictum supra Annal. III, 6i de Mitylenis, Annal. VI, 8. Contentis scholasi orum clamoribus. Quis d,

corrupta apud Graecos eloquentia , ut Sacerdos Nicetes, sic Ephesiis Mit3lenarum rhetoreS, abstrusas sententia Wali sonantia verba aucupabantur. De scholaiticis, seu rhetoribus, vide infra cap. 29.

Afer aut Africanus. Quintilianus Insit. Orat. XII, Io, ires Africam , maturitatem Afri commendat. Pluribus eos laudaverat supra libr. I. Eorum, quos viderim , Domitius Afer, , Julius Africanus, longe praestantissimi Verborum arte ille , , toto genere dicendi praeferendus , quemlin umero eterum locare non timeas: hi Concitatior , sed in cui diserborum nimius m- postione nonnumquam longior, o tranislationibus

Asinio Asinio Pollione , de quo dictum supra

cap. 2.

415쪽

CAp. XVI. Mille fere , trecentis annis. Reca δNT. Vatic. nam inter belli Trojani initia .sex tum Vespasiani annum , quo hic dialogus habitus est, intercessere anni 268. Male libri omnes editi, mille fere , CC annis.

Quam CCCC annoS. Perperam in veteribus editionibus CCC annos. Mortuus est ni in Demosthenes anno Urbis conditae CCCCXXXII annus vero Vespasiani sextus fuit ab Urbe condita DCCCXXVIII. De Demosthene , de Hyperide Demostheni proximo , multa habet Cicero , de Claris Orat. cap. 3 Q 6. Annorum H , DCCCCLIV. Male in libris

hactenus editis annorum XII a DCCCLIV. MagnuSenim annus , auctore Cicerone in Hortensio complectebatur annos duodecim millia nongentos

quinquaginta quatuor. Rem illustrabit definietque

De magno anΠΟ. MAGMI anni originem explicat Servius ad hunc Virgilii versum , Eneid. III, 284.

Interea magnum sol circumvolvitur annum.

Magnum D me putaremus lunarem e spe, propterea dixit Antiqui enim tempora sideribus computabant, ' dixerunt primo iunarem annum triginta dierum e unde inνenitur in aliquibus ita nonrenturum ann0rum , fCilicet lunarium. Postea sol litialis annus repertu es , qui duodecim continet menses. 0 majore cur magnum annum esse oluerunt , omnibus planetis in eumdem recurrentibus locum , , hocst, ut diximus, secundis Ciceronis Horten sum, 'ost annos duodecim millia nongentos quinquaginta quatuor, sol titiales scilicet. Bene ergo nunc si munumn addidit, ne

416쪽

Lunarem intelligeremus. Bene Solis o nomen, ne quia dixerat magnum, , illum VII planetarum acciperemus , Ρlatonicum de quo aria a Metone , , ab Eudovo , , a Ptolemas ,

O ab iis Tullio. Nam in libris de deorum naturi

tria millia annorum di i magnum arinum tenere. In numero duodecim millium nongentorum quinquaginta quatuor annorum concordat vetustistimus

Servii f. codex , qui fuit olim in Bibliotheca Collegi Ludovici Magni Inde erroris argua ,

facile emendes alterum Servii locum , in numeris omnino corruptum. Sic enim ibi Servius ad aeneid. I, 73. Securidum Tullium magnus annuS, qui tenet X DLIV annos e ut in Horten lo, intis horum annorum, quos in fa tis habemus, magnus DXUD LIV annos amplectitur, Certissime emen dandum XI DCCCCLIV , ut patet tum e Tacito , tum ex ipsis, priore loco allatis , Servii verbis

hoc it, ut diximus , secundum Ciceronis Horten sum, pos annos duodecim millia nongentos quinquaginta quatuor. Idem suadet Solinus, cap. 33. Sic enim ibi de phoenice. Cum hujus it magni anni feri conνersionem , rata fides es inter auctores licet plurimi eorum magnum annum non

quingentis , quadraginta , sed duodecim millibus

nongentis quinquaginta quatuor annis constaredica Π t. Rudi autem adhuc Astronomia , varia fuere juxta varios scriptores magni anni spatia , quae

vide apud Riccioli, Almagest. III, 3 , Tom. I, pag. 3o, apud Marshamum, Canon AEgypt.

pag. . In hac majore Astronomiae luce nondum consentiunt Astronomi Magnum enim annum Riccioli definit annis assero Tycho Brahe annis 218 36. Cassini annis 48cio. Huic magnae annorum conversioni, Platoni corum commenti celebratisvinae famam addidit

417쪽

inquies mortalium animus , dum prarierita laudat tempora , praesentia fastidit, futura optat sperat sei PQ meliora me magno anno plura non

add deram , maxime cum hanc materiam erudite

tractaverit t. declamauete , Memo ire de A adem re vale de Inscriptions , Tom. XXII pag. seqq. ad unum memoraverim , quod

non compertum. Magnum quoque annum nabent Sinenses cum coniunguntur Planetae. Recen inventum, nec usurpatum ante Dynastiam Principum Ham, quae imperare coepit anno 2 Osante Jesum Christum. Nec constantem apud eos esse magni illius anni durationem , hoc saeculo certi strii te compertum habuimus Nempe ut accepimus ex literis sT. Patris Gaubi Soc. Jesiua urbe Pehine , die et Octobris , anno 72s ad Patrem Souciet scriptis , clim Iupiter, gars'

Venus, Mercurius mense Martio , anno 72s proximassent, in enses Mathematici statim con

tinxere quamdam Saturni appropinquationem eorumque cum Sole Lunaque conjunctionem Mox Imperatori long-tcbine libellos obtulere , hanc renovationem feculorum ei gratulati sunt Hac de re publicas quoque magnatum gratulationes excepit Imperator. Ipse illam con; unctionem suis in edistis saepissime publicavit in tribunal Mathematicum in memorialibus suis historiarum. libras scripsit in Anno tertio Imperatoris Long- ut hinc secunda Luna , fuit septem planetarum D conjunctio D. Pater Aegle . Societatis Iesu Mathematicus pro virili , arte enixus est , ut id commenritium falsum esse Imperatori persuaderet. Praevalui minensis adulatio. Inde ma nifestum est quam aevissime adversus Uacros Hebnaicae Scriptura libros a nonnullis objiciatur similis coniunctio , quae fertur contigisse sub Principe cho uen-Huti Hujus Imperatoris initia ad

418쪽

annum s Io , mortem ad annum 433 , ante Jesum Christum referunt. Mense autem Martio Lunam secundam numerant Sinenses , quod ab inores Solis in Pisces, non ero , ut OS, ab ingressi in Arietem , annum incipiunt. Inde quo-uue , cum Judaei Sinenses Scenopegiam , seu euetum Tabernaculorum, septima Luna celebrarent, ut diximus in priore Taciti editione Tom. Illopa 7 , eadem more Sinico Luna octava merabatur, ut habet epistola Patris omenge. Fere eodem mense Redundare videtur fere , additum a sciolo aliquo , qui non attenderet in magno anno , si I 29s per is diviseris , ungulos menses esse ferme Io8 annorum. Unde in magno anno , non fere , sed revera eodem mentie e mosthenes inper extitere. Hi sunt mente , de

quibus Virgilius , Eclog. IV, 2.

Incipient magni procedere menses.

CAP. XVII. Agrippam Menenius Agrippa L

natus consul fuit anno Urbis condita CCLV, ante

Christum soῖ- Et Cresarem Julium Caesarem , 1ctatore l. Coelium M. Coelium usum, cujus exstant epistolae inter Ciceronianas, libr. VIII ad Z-

Calpum C. Licinius Macer Calvus diu cum Cicerone iniqui spimam litem de principatu eloquentio habuit, ut testatur Seneca , Controveri. ΙΙΙ 19. Illum laudat Cicero , de claris Orat. cap 81. Sanctitatem Calν celebrat Quintilianus, In Et orat. XII , Q Brutum M. Iunium Brutum , Caesar1 1ntersectorem , cui Tullius librum de Oratoribus, Oratorem inscripsi.

Gimum , Messalam. dam laudatos supra

419쪽

condita DCCXL, quo occisus est Cicero die septima Decembris. De ejus caede vide Velleium ater culum II, 66.

Suffc si Interfectis consulibus Pansa mirtios ut secti iunt consules Caesar Octavius dictus' postea Augustus, N. Pedius.

Se b quin quaginta annos. Totidem numerantur ab hoc Augusti consulatu ad ejus mortem quae contigit anno V. C. cc Lxv 11. 'Caii Cati Caligulae. Bis quatern s denos ann0I Ferme quatuordecim anno imperavit Claudius : totidem Nero. Unum annum. In sis Vatic. .editionibus veteribus, longum , Πum annum. Principatus sanonem. Sextum Vespasiani annum, qui coepit Iulio mense , anno Urbis conditae

DCCCXXVII.

Centum ' iginti anni Rotunde dictum. Nam inter Ciceronis mortem oesipasiani annum

1extum sunt tantum anni 17.

Et pugnae. Fuit haec pugna anno Urbis conditae DcYCIX. Illum ver senem in Britannia videre non potuit, nisi post annum Urbis condita Dccc. Proximo quidem congiario. I iennio antes anno elpasiani quarto , Urbis condita DCCCXXVI datum est illud congiarium, cuJus memoria ex stat in nummo Domitiani, CONG. II. COS. II id est Con arium alterum , Domitiano consulesseC Hrum. In nummo quoque Titi T. CAESAR

parte, CONG. TER P. R. IMP. MAX. DAT. id est , congiarium tertium populo Romano impensis maximis datum. Nemo autem miretur priscam rerum memoriam ad congiaria referri, cum

lix quidquam in imperio Romano iis fuerit iulustrius. Hoc ergo, ubi se dat occasio oppor-

420쪽

36 IN DIALOGUM

tunitas , argumentum , in historia praecipuum, ferme tamen intentatum , tractare operae pretiuria est.

De Congiariis RomanIS.

Cυ adhuc tenuissima foret res Romana, congiis frument , in , olei , aliarumque id menus rerum, quae populo dividebantur, publicam pratiam reges quaesiere , nomenque lacere con-ἔiariis Ancus Marcius rex instituto aluberrimo

usus est , ut tributis auctoritatem conciliaret

atque, cum salinas institueret, salis dira sex mille in congiario dedit populo , lin. Aria, T.

Publicae laetitia pars maxima semper ruere congiaria L. Lucullus, cum rediit ex Ab mrltra cadsm vini Graeci, in congiarium misit amplius

centum , Plin. XIV, 4. Veterem morem secutus Julius Caesar, dictator, triumphi sui cena singulas Falerni amphoras , singulos Chii cados, in sin crula convivia distribuit Chium adhuc' Falernum

in Hispaniens triumpho dedit, lin. ibid. Quantatun est titia, cd populus Romanus, per conVlVla divisus , inter patria triumphantiumque laudeS, suam ipse ortunam felicitatemque celebrabat At plerumque perfida donorum natura. t IuliusCa aes, qui vitia virtutesque in dom1 nandi artes Verterat, congiariis quoque usus est. Nec lam uiae deliciis, sed, quibus vis acrior, auro se entoque publicam libertatem fregit. Eamdem viam iniit felicior Augustus. Ne eam quidem aspernatus est Tiberius, parcior tamen quia aliis regnandi artibus validior. Ceteri deinde Principes hac via iere alii liberalitate, alii consuetudine prodigentia; alii avaritia, cidi darent, ut au- actu auserrent; alii necessitate plebs enim largitionibus inesse taci insolescebat, avida temper, semper egen. Quanta