장음표시 사용
471쪽
46o ANG. POLITIANI Audio equidem 11sic uero,&intelligo, quid dicatis, quid stlattatis,bonae Lamiar. Sed uicistim uos quot audite me paruper,si uacat. Ego me Aristotelis profiteor
interpretem: cb idoneum, non attinet dicere: sed certe interpretem profiteor, philosophum non profiteor.Nec enim sit regis quoq; essem interpres,regem me esse Ob id putare, nec apud nos Donatus puta, ec Seruius,apud Graecos Aristarchus, ct Zenodotus continuo se poetas profitentur, quoniam quide poetas interpre
tentur. An non Philoponus ille Ammon in discipulus, Simplici j Q condi cipulus,
idoneus Aristotelis est interpres At cum nemo philosophis uocat, omnes grammaticum. Quid non grammaticus etiam Cous ille Xenocritus,&Rhodii duo, Aristocles atq; Aristeas,& Alexandrini ite duo, Antigonus ac Didymus,& om nium celeberrimas id in ille Aristarchus Qui tame omnes ut Erotianus est au tor Hippocratis interpretati sunt libros: sicuti alii quoqt,quos Galenus enume rat: ncc eos tamen quisquam medico S esste ob id putat. Grammaticoris enim sunt hae partes,ut omne scriptorum genuS poetas, historicos, oratores, philosophos,
medicos, iure consultos excutiant ait enarrent. Nostra aetas parum perita rerum
ueterum, nimis breui gyro grammaticum sepsit: at apud antiquos olim tantu au toritatis hic ordo habuit, ut censores est riit, ct iudices scriptorii o in nisi soli grammatici, quos ob id etiam Criticos uocabat: sicut non uersus modo ita em Quintilianus ait)censoria quadam uirgula notare, sed libros etiam, qui falso uideretur inscripti, tant subdititios submouere familia permiserint sibi. Qia in autores etia,
quos uellent, aut in ordinem redigerent, aut omnino eXimerent numero. Nec e
nim aliud grammaticus graece,cb latine liter altis. Nos autem nomen hoc in ludii triuialem detrusimus, tancti in pistrinum. Ita in iure coqueri nunc literati postent, re animo angi, quo nomine Antigenides ille tibicen angebatur.Ferebat Antigenides parum aequo animo, quod monumentarii ceraulae, tibicines dicerentur: in
dignari literati pollunt, quod grammatici nunc appellentur etiam, qui prima doceant clementa. Caeterii in apud Graecos hoc genus, no grammatici, sed grammatistae: non literati apud Latinos, sed literatores uocabantur.Verum alias de grammaticis. Nunc ad me redeo mons cilicet philosophi nomen occupo, ut caducum: non arrogo, Ut alienum, propterea quod philosophos enarro. Rogo uos, adeoneste me insolentem putatis,aut stolidum, ut si quis iuri consultum me salutet, aut medicum, non me ab eo derideri prorsius credam Comentarios tamen iamdiu
quod sine arrogatia dictum uideri uelim simul in ius ipsum ciuile, simul in me
dicinae autores parturio, oc quidem multis uigili js, nec aliud inde mihi nome po stulo,cb grammatici. Hanc mihi rogo appellationem nemo inuideat, quam semita docti quo Q aspernantur, ceu vilem nimis, &sordidam . Euge, inquiunt Lamiae, concedimus ut uocere grammaticus, non tamen ut oc philosophus. Quomodo
enim tu philosophus qui nec magistros habueris, nec id genus un* libros attigeris, nisi si fungino esse genere philosophos credis, ut una eos pluuia statim procreet, aut terrigenis illis similes, quos poetae de glebis protinus & sulcis cum clypeo producunt, &galea. Num sorter illud dices, te tibi ipsum fuisse magistrum csicuti de se aiebat Epicurus: aut noctu inspirata tibi diuinitus philosophia, sicuti
Aesopo fertur Urgent me nimis eae Lami lassi non iam cum illis agam: sed uobiscum, quos mihi fore arbitror aequioreis.Nec autem allegabo nuc uobis fami liaritates, quae mihi semper cum doctissmis suere philosophis: non etiam extru cta mihi ad tectum usq; loculamenta ueterum csimentariorum, praesertim 4 grae corum, qui omnium mihi do ctores praestantii Iimi uideri solet. Sed ita uobiscum
paciscari Si nullus in nostris aut scriptis aut sermonib. odor est philosopbie, nem oaudisse
472쪽
L A Μ I A: 4st audita me philosophos, aut eorum attigisse libros arbitretur: sin plurima sint in
eis quae sectam redoleant aliquam: tunc me, si non peperisse ipsum talia, sial te di dicisse credite a doetoribus. Quod si uituperantur ij qui multa spondeant, antccst prestent, cur ego uicissim non lauder, qui prius hoc pravit terim, quantulum culest. l; omnino unq; spoponderim oues, inquit Stoicus Epictetus,in paucua di missae,minimet apud pastorem suum gloriantur uespere, multo se pastas gramine, sed lac ei affatim, vellusq; praebent. Ita nec quisqua praedicarc ipse debet, quantudidicerit, sed quod didicerit a Terre in mediu. Quod ego proculdubio ecfecisse hactenus, ct fasturus deinceps uideor, approbatibus Musis, quarti facia fero ingenti perculsas amore Quare quoniam libros Aristotelis de Moribus iampride proxime aut Porphyrii quinq; uoces, ec Aristotelis eiusdem Praedicamenta, cum sex illis Gilberti Poretani principiis: libellum in qui dicitur Perihermenias: tum uelut extra ordinem sbphisticos elenchos intactum ab aliis opus, ec pene inenodabile, sum publicer interpretatus : uocant ecce me nunc eundem ad se resoluto ria duo uolumina,que Priora Vocantur.In quibus omnis redier ratiocinandi regula continetur.Qui quanqua libri spinosiores alicubi sunt,& multis rerum uerbo Him 4 dissicultatibus inuoluti tame ob id eos etialibet ius, alacrius,animosius aggredior, quod fere in omnibus gymnasiis a nostre petatis philosophis, n5 quia parum utiles,sed quia nimis scrupulosi. praetereuntur. Quis mihi igitur iure succen stat, si1 laborem hunc interpretandi dissicilima que Φ sumpsero, nomen uero aliis reliqueror Me enim uel grammaticum uocatote, uel si hoc magis placet, philosophastrum, uel ne hoc ipsum quidem. Caeterum uolo ut hic iam noster sermo sim plex,ut uidetis,& humi repens, quemadmodum a fabella coepit, ita desinat in fa/hellam. Siquidem, ut Aristoteles ait, etiam philosophus natura philomythos, id est fabulae studiosus est Fabula enim admiratione costat, admiratio philosophos peperit. Sed audite iam fabellam: Aues olim prope uniuersae noetuam adierunt, rogaruntΦ eam,ne posthac in aedium cauis nidificaret, sed in arborum potius ra mis, at* inter frondes: ibi enim uernarisiuauius. Quin eidem quercu modo ena tam pia silla, tenellam Φ Ostendebant, in qua scilicet molliter ut aiebant 8 sidere ipsis aliquando noctua, & suum tibi construere nidum posset. At illa fac iuram se negauit. Quin inuicem consilium dedit ius, ne arbusculae illi se crederent: laturam enim quando p esse uiscum, pestem scilicet auium. Cotempsere illae ut sunt leue genus,& uolaticum)sapientis unius no eius consilium. Iam quercus adoleverat, iam patula, iam frondosa erat: Ecce tibi aves illae omnes gregatim ramis inuoli
tant,lasciuiunt, sUb stillant, colludunt, cantillant. Interea quercus ea uiscum protulerat,ati id homines animaduerterant Implicite ergo repente ibi omnes pariter
miselle ac frustra eas sera poenitentia subri quod salubre illud consilium sipreuissent. Atq; hoc esse aiunt, cur nisc atteS omnes, ubiubi noctua uiderint, stequetes eam quasi salutant, deducul, sectantur, circunsidunt, circumuolitant. Etenim consili j illius memores, admirantur eam nunc Ut sapientem: stipantch densa caterua, Diuidelicet ab eas apere aliquado discant. Sed opinor frustra, imo uero etiam in terdit cum magno ipsarumalo. Nam ueteres illae nOOtuar re uera sapientes erant, nunc multae noctuae sunt, quae noctuaru quide plumas habent, Zc ocu los, 5c rostrum, sapientiam uero non habent. Dixi.
473쪽
CTIO, CUI TITULUS PANE PIS TEMON.
v I libros aliquos enarrare Aristotelis ingrediuntur, consueuere a principio statim philosophiam ipsam uelut in membra partiri, quod ec Themistium facere videmus, Sc Simplicium,& Ammoniti, 8c alios ite Peripateticos ueteres. Mihi uero nunc Aristotelis eiusdem libros de Moribus interprotanti cosilium est, ita diuisione istiusmodi aggredi, ut quoad eius fieri possit, non disiciplinae modo, dc artes uel liberales, quae dicunt uel machinales, sed etiam sordidatillae, ac sellula
riae, quibus tamen uita indiget, intra huius ambitum distributionis colligant.Ιmi labor igitur sectiones illas medicoru, quas Anatomas uocant. Imitabor 8c tabuislarioru calculos. Nam &diuidam singula prope minutatim, Sc in summam sum marum rediga, quo possit unumquodq; uel facilius percipi, uel fidelius retineri. Nec aute me fallit,i sit operis ardui, cli nec ab ullo tentatum hactenus, q; denil obtrectatoribus opportunu, quod polliceor. Sed ita homo sum. Sordent usicata ista, A exculcata nimis, nec alienis demum uestigiis insistere didici, quoniam in magnis etiam uoluntas ipsa laude sua no caret,& uilissimos hominum Plato exi stimat imitatores, meritoq; ob id a uate Horatio seruti pecus appellati sunt. Ob trectatorum uero nulla prorsus habenda ratio: qui si nunc desit occasio, facile ta men inueniet alteram illud obsecro, ne quenquam perturbet, quod ipsis artium uocabulis, etiam cp graecis utar interdum, siqUidem plerain sic exposita reperiun tur ut latine nondum loqui didicerint: sed δέ multa diuersis artibus, disciplinis comunia semel explicata, moX quasi digito notari nutu significari sat erit. Nucadeste animis, quari ,& auribus omnes, ac fauete dicenti: magnam ni fallor dc experspicua breuiq; rerum tantarum distinctioe utilitatem, & ex erudita quada,
noua liuo cum diuersarum uarietate Voluptate percepturi. Nec pompam tamen hic orationis, aut uerborum phaleras expedietis, Sc pictae tectoria linguae. Nam quod cleganter Manilius inquit astronomus, ornari res ipsa negat conlprata doceri.
Tria sunt igitur inter homines genera doctrinarum: Insipiratum, inuentu, mix tum in primo genereTheologia nostra, in secundo mater artium Philosophia, in tertio Diuinatio sita est. Theologia de si speculatur, ut in eo cacta sunt, ut ab eo proficiscun ut ad eundem redeunt, ut in eodem coquiescunt. Huius instrumentu duplex est, uetus atq; novum. Quod utrunt in legales,historicOS,morales, propheticosq; libros diuia ditur, quos Canonicos appellamus. Philosophia spectativa est, actualis,rationalis. Sed spectativa pars,aut res considerat materiae prorsus implicitaS, aut a materia penitus abiunctas, aut medias quasdam re coniunctas,intellectione distractas, easq; uel substantias, uel accidentiari ursus haec, aut qua multitudo sint,aut qua magnitudo Multitudo,ut absolutara, Ut relata. Magnitudo, ut ames, Ut mobili S.I X hoc igit spectatiui generis quasi stemmate naturalis, ec prima philosophia, tum qus de anima pertractat,&mathematicae quatuor, seu doctrinales, Arithmetica, Musica, Geometria, θύ Sphaerica cum suis illis quasi pedi si equis, Calculatoria, Geo desia, Canonica, Astrologia,
Actualis pars mores expendit, sed aut singulorum, aut familiae, aut ciuitatis.
474쪽
PANE PIS TEMON. 463Vnde quasi trigeminus partus moralem, disipensiatiuam, ciuilenaque protulit.
Rationalis,aut indicat, aut narrat, aut demostrat, aut suadet, aut oblectat.Vnde Grammatica,Historia, Dialectica, Rhetorica, di Poctica emerserunt. Naturalis aut circa ea uersatur, quae comuniter in sint rebus, aut circa ea quae uidentur inesse, nec insunt.In esse uidentur nec insunt, inane & infinitum. liabunt auiatem uel principia, uel quae principiis adneXa, uel quae de principiis exorta. Principia sint aut causae,aut concauis. Causis aut em cientes, aut finales. Concausae uel formales, uel materiales. Caussis tamen exemplariam Plato, concausis ossicialem adiunxit. Principiis adnexa, motus, locus, tempuS, Ss continuum. De principiis orta,simplicia δέ coposita. Simplicia, uel sempiterna, ut coelu: uel corruptilia, ut et ementa. Composita uel imperfecta, uel persecta. imperfecta, quae gignuntur in sublimi .Rursus persecta,uel inanima, ut metalla: uel animata, quae aut uegetabi lia, aut sensibilia, aut horum media Vegetabilia,ut plantae, quae aut herbae, aut fruticeS,aut arbores. Sensibilia,ut animalia, quae uel rationalia, ut homo: uel ratione carentia, ut bruta. Media sunt, quae Graeci zoophyta uocant.
Naturalis aut philosophiae quasi alumna medicina est, quam Theophilus grae
cus autor in theoricen practicenq; diuidit theoricenq; rursus in nature causarunt signorumque rationes,hoc est, physiologicon, artiologicon, simioticon. Item phy siologicon in clemeta, humoreS, copleXUs, particulas, potestates, ossicia. Sic arti logicon in causas praeuertentes,praeUias, continentes, quae procatarctica, pro egumena,synectica uocat. Simioticonrursiis in presentui discerniculu, futurora prς-figium,pr et 'ritorum emoriam Praelicen denuo salubriu dicit esse, & eoru quae curam desideret, alterumq; hygij non, alterii therapeuticon appellat. Quod quo niam in uictu, medicamentis,manui fit,nuc diaeteticon, nunc pharma cuticon, nunc chirurgicon. Quod aut uictu curat,id aut senectute gubernat,& gero comicon, aut defectos reficit,&analepticon, aut noxam praecauet,& pro phylacticon appellatur. Medicos aute ueterinar 3 sequuntur, quos hippiat ros Graeci uocant,
hisdem quibus medici uestigris ingredientes, quam uis alii quida morbi sint in it mentis .Etenim coriginosi farciminosiq; fiunt equi. Malleo, pulmunculo, exungulatione, caeteris similibus laborant: quod gentis hominem rarenter attingit. Prima philosophia deuora entes in corpore seiuncitas, ac multiplicia doc trinaruomnici principia, quae vocamus axiomata, sed naturae uestigiis indagat Animae uis tripleX, quae vegetat, quae sentit, quae ratione Utitur. Prima in aledo, agendo, gignendo continetur. Altera in sensibus quino, sensiu cbmuni, phanta fia, memoria.Tertia in intellectu: qui actu dicitur, appellatur . mes, Sc eo qui potestate. Cuius partes opinio,& dian Ora, qtiar nescio an recte cogitationis uocabulo exprimatur. Expetitio uero in ratione uoluntas, in sensibus aut iracundia est, aut libido Nemesius aute sic in lib. de Homine: Vis,inquit, animae triplex est: animalis uitalis, naturaliS.Primigeneris menS phantasia,ratiocinatio, memoria, o
gitatio.Tum Opinio, sensus p particulares, re quicunq; motus ab electione pro Sciscuntur. Secundu genus in respiratione cotinctur,& pulsibus. Tertium uero in gignendo,nutriendo,augendo, c5tinendo, transmUtando, excernendo .Fit scilla diuisio de partibus corporis, ut in cerebro ratio, ira in corde, cupiditas collocetur in iecore, quod uirtutibus est, ex uitiis comune seminarium. Arithmetica numerum tractat, aut seorsum quem l spectans, aut ad alium reserens. Qui sieorsim sipediatur, pax est, di impar. Pax aut pariter par, aut p ariter im par, aut impariter par.Item l aut superfluUS,aut deminutus, aut perfectus. Impar
aut primus, di compositus: aut secundus, di compositus: aut per se secundus,
475쪽
& compositus ad alium. Primus 8c incompositus, ad alisi relatus aut aequalis, aurine qualis.Hic aut maior,aut minor.Et maior aut simplex aut copositus.Simpleκ aut multiplex, aut superparticularis, aut stuperpatiens. Compositus aut multiplex superparticularis, aut multiplex superpatiens. Minor maiori subiug)lis aeque di Uiditur: illiusq; numeri prologi dictitur, huius hypologi, quasi duces comites. De multiplicibus, duplae triplae.Hesuperparticularibus, sesquialtero, sesquitertie. Desuperpartientibus, superbipartientes, supertripartientes, dc deinceps oriuntur: ac rara eadem ratio in copositis. Rursum qui per se cernitur continens numerus, linearis, planus,solidus, pyramis etiam let curta, quadrantalia, ast res,laterculi, cunci, parallepipedi gradati, altera parte longiores ec orbiculares. Musica naturalis cli, de artificialis . Naturalis,humanare mu dana. Humana tri hus anhras partibus, huci lectu, sensibus, habitu Tres emcit Z rationes, diapason, diapente, diatessaron .Prima enim ut Ptolemaenis inquit septe continet illa, m entem, imaginationem, memoriam, cogitationem, opinionem, rationem, scietiam: quo numero consonantia constat, quae uocatur ex omnibus. Secunda quatuor:
uisum, auditum, olfaetum, tactum nam in eo gustatus est) aequas numero partes
quinariae partibus.Tertia rursum tres: audium, fastigium, decrementum, cui qua ternaria respondet.Item si partes animae seceris rationis,irae, cupiditatisq; sedes. In prima septem sunt,acumen, ingenium,sblertia, consilium, sapietia, prudentia, experientia.In altera quatuor, aequanimitas,impaviditas, sortitudo, tolerantia. In tertia tres, temperantia, continentia, uerecundia: quibus triplex eadem sympho lata conflatur. Omnium aute inter se concordia,iustitia nona inatur. Item trinis generibus spectativae partis, re activae,tria illa congruunt: enharmoniti naturali morali , diatonicum diuino & ciuili, chromaticum Mathematico S oeconomico. Prodiretionum uero mutationes uitae morum Q conuersionibus respondent. Mundana musica cernitur in eo quod coelesitu motus, sicuti phthongus. Dia stemate constat, circulares chambitus harmonicorum systematum referunt apo catastasis, quas, aUtore Materno,interpretari redintegrationes pollumus, tu siderum a spe stus, qui Trigono, Tetragono,DOdccatem orio. Dimensione sunt Diatessaron,Diapente. Tonum Diapason faciunt.Motus , ad Oriente uel occidentem grauissimis: in coeli uero meditullio comparatur acutissimis. Altitudines Chromaticen gignunt, Enharmonion, Diatonion. Latitudines Tropos. Lunae facies Tetrachordorum referunt iugationes. Quae omnia diligentissime prosequitur PtolemaeuS. Artificialis, aut Harmonica, aut Rhythmica, aut Mettica est. Harmonicae par tes septem: soni,sipatia, systemata, genera, toni, mUtationeS,modulatio. Sonorum potestates infinitae, sed & quae traditae sunt omittentur quoniam uitamus insolentiam peregrinarum Vocum. Sunt autem soni aut statarit,aut vagi.Statar' aut gra Uiter crebri, aut mediocriter, aut acuter, aut non crebri. Vagi aut quasi subprinci
pales, aut quasi extenti. Rursus aut Symphoni, aut Diaphoni, aut Homophoni. Quorum differentiae quinque. Prima in acumine Sc grauitate, secunda in spatio, tertia in systemate, quarta in uocis regione, quinta in indole illa, uel sensu, quod
grece uocaturἶJop. Spatiorum inimii apolome, dein Dia schisima, tum Schisma,supra Diesis modulandi principiti, mox hemitonium, totaVS, di tonUm. Sunt autem spatia maiora, minora, symphona, diaphona, en harmonia, colorata, diatonica, ef fata, ineffabilia.Rursus incdposita,ut diesiS, quae diu ex usu recessit. CG posita ut diates Laron: & composita ccincomposita,ut licinit Onium, tonuS. Item paria, im
476쪽
PANE PIS TEMON. 4ss, Systemata . quae ueteres indolis initia uocitabant, partim disserentias habent
easdem, quas ec sipacia,partim diuersias Nam sint continua, transcendentia, sim plicia, non simplicia, coniuncta, disiuncta, communia, tetrachorda, pentachorda, octa chorda. Genera tria sunt: Harmonia, Chroma, Diatono n.
Toni apud Aristoxenum xiij.Hypodorius,WHypophrygii duo,&Hypol Ddi j duo Dorius, Plarygri duo, Lydu duo, Mixolyd in duo, Hypermixolydius unus, his iuniores duos Hyperaeolium adiiciunt, Sc Hyperlydium. Comutationes quatuor fiunt modis: Genere, Systemate,Tono, Modulatior. Modulatio triplo: assumptio,mixtio, usi S. Cui S tres illae partes,peria,Pl Oce, a gogo Quae ec ipsa triplex, recta,reuertenS, circulans. Modulationis tropi tres genere, Dithyrambicus,Tragicus, Nomicus . Specie plures, ut amatorii, quorum propri j sunt Epithalami, Comici, Encomiastici. Dis ferentiae modulationis genere,Tono,Tropo,Indole: quae tripleX,co tracta, laxa,
Rhythmus, qui latine dicitur numerus, Arsin habet,&Thesin,hoc est,teuatiotanem ac positionem, quibus uidelicet plauditur, Oriturin de numeris connumera iis, dinumeratis,cdplicΤtis, ac sesqualis. Discernitur uisu, ut in saltatione: auditu, ut in cantu: tactu, ut in uenis. Etenim medicoru doectissimus Herophilus motus omnes illos, ec pulsus humani corporis in musicos digessisse numeros narratur. Sunt uero numeri omnes aut iudiciales,aut Progresso rcS, aut occursores, aut re cordabiles,aut sonantes, uel si mauis corporales, ut illi etiam signen tur, qui sunt in saltatione , 8c in certo motu uisibiles: partes autem Rhythmicae huius de qua nunc agitur, quinque sunt, tempora prima, Pedum generῖ, agoge, mutationes, Rhythmopoeia.
Mettica ab es emetis δέ syllabis ad pedes pergit. Etenim pedes syllabis costant,
hoc est, articulatis quibusdam sonorUm motibus. Syllabar temporibus tendutur. Pedum in ro dissiyllabi quatuor, nisy labi octo, tetrastyllabi sedecim, qui compli cati adus genas syllabas coniugationes faciunt metricas. Metra primigenia, qtis minime nac a uersibus distinguimus,noirem seruias: Dactylic si A napesticu, Iam bicii, Trochaicum, Coriambicum, Antipasticu.Ionica duo,&Psoni iiD.In . his Acataleeta, Cata feetica, Brachycatalecta, Hypercatalecta, Dimetra, Trimetra, Tetrametra,Penta metra,Hexametra: paribUS alia pedum temporibus, alia stirpe rantibus, alia integriAbalia deminutis,alia synecphonetica . Composita metra, aut similib. duplatis consitant, aut dissimilibus, quae dicuntur Asynarteta: sunt ec quae uocat Ap emphaenonia. Poema, aut uersib.Unius generis, aut diuersorii coplexu costant, duorum, scilicet, trium,plurium: qui liber, aut obnoxius, is in bifarius, aut trifarius,ut sunt Epodica omnia. Sed ut in Rhythmis libera perpetuitate coniunctio porrigitur: sic in metris ab aliquo certo fine reuocatur: at in uersibus in duo membra quadam lege sibimet congruentia tribuitur. Geometria a puncto, quae nota impartibiliS est,tineas pervidet rectas, circuse rentes, flexuosas, iacentes, per pendiculares, alternaS, disterminas, angulosq; tu stos, angustos,latos,immitates, circul OS, semicirculo S, dc qui limites fasciati uota catur Trilateras, quadrilateras, natIlli lateraS p figuraS.In p his arquilateras, aequi crurias gradatas, rectangulas, acutiangulaS, Obtusiangulas: ec quae parte altera
477쪽
466 ANG. Po OTIANI Astronomia, quae dicitur & sphaerica, eoeli conuersionem suspicit, ortus, obiis
tus,motus siderum, axes, polos, cardines, hemisphaeria, circulos, septentriona Iem, solstitialem,aequinoctialem,hrumalem, australem,sigritiarum, Iacteum, me
ridianum finitorem, coluros, signa que uel duodecim,uel cum suis gestaminibvgquinin ec triginta. Quae quibus orientibus,aut occidentibus oriantur, occidant.
quae transuersia, quae recta, quae uel austrina, uel septentrionalia, quae stellae matutinae, quae uesipertinae, quae occiduales, quae absconsae, quae recurretes, quae statio nariae, quae sit Epicyclorum, quae latitudinum, quae ue altitudinum ratio, quae cui syncentra, uel eccentrica, quae facies, quae magnitudines, qui lunae ad solem schematismi,ut intermenstrua, edita,noua, corniculans, diuidua, praetumida, plenalsit toties repetita uice: quae forma terrae, quae mundi inclinatio, quae umbraruua rietas, quae temporum, quae dierum ratio, quot climata 8c zonae, qui uocentur an torci qui periinci, qui Q antipodes, unde etiam agricolae, gubernatoreS, medici, physici, uentos, imbres,aestus, pestilentiam, terraemotus cppraenoscunt Calculatoria seu logistice figuris utitur numerorum nouem, quas Pythagorici excogitarunt: quorum inuentum est etiam diagramma, quod mensam Pythago ream etiam uocitabant,unde abaci origo est, in qua digiti & articuli copositi. atq; incompositi cum suis collocantur limitibus. Haec sex generibus continetur, et mentorum expositione, cdpositione, ablatione,multiplicatione, partitione,qua erati lateris inuentione. Ordo autem sic in numeris est, ut post singulares deceni, centent, milleni, myriadeS, decenae myriadeS, centenae myriades, millenae myria des,myriadii myriades ueniant. Signantur autem manu sinistra ad centenos use , dextra centeni milleniq; usq; ad myriadas,nec ultra.
Geodesta uero, quς etiam a Pappo geo moria uocatur, et ipsa in sensilibus uer titur: contineturo generibus, recto, plano, solido, pedatura ipse,p orrecto, conis strato, quadrato pede:figurso OmneS angulares, circulares Q quantum colligant in area spach, quae circuli circumductio sit, quae spherae deprehenditur, quanta etiam Strabi montis supe icies.Notatur quae plana summitas, quae Iiquis, quae sit
enormis. Climata etiam cernuntur, scopuli feXus, anguli,rigores,lineaeq; omnes rectar, alternae,hasis, uertices, crura, diagony, perpediculares. Hypotinus diametri, di perimetri.Tu mensars illae, miliaria,stadia, actusq; uel minimi, uel quadrati, uel duplicati,decempedae, seu perticae,radii, passius, gradus, cubiti, pedes,semipeiades, palmi, unciae, digiti,semiunciae seu statereS,qUadrantes,drachmar, scripuli, o holi, semioboli, siliquae,seu ceratia, puncta, minuta. Mometa suis quael notis gaudentia, uocabula etiam terminis uaria imponebantur, ut excultellatis lateribus, Arctfinium, Spatula cursoria, Gammatus, Centusiatus, & alia. Sic θ limites intatercisiui,Decumani, Subruncini, Scutellati,ustrinales,permultio similes, et agri
ipsi Dextrati, Normales, Fenestrati, Citrati, Subcisiui, Tessellati,praeterea o di
uersi nominantur. Canonicae aut rationes harmoniarum considerat apparentes reguIaru segmentis excogitatis,at aures ut ait Plato praeferens intellectui.Rationes enim Syrtiphoniarum nunc monochordo canone deprehendit,nunc tetrachordorum ge Deribus diuisis, quae neruom nominibus undeviginti censent, qualia multa Pto
lemaeus exponit in his Iibris, quo rei titulus est,-- ν ἁρμονικῆ L ιρίων. Hateuero in organis est percuiIionalibus, tensilibus, inflatilibus. Astrologiae partes gnomonice, quae solariorum discriminatis umbris horas uerulo denotat, a Vitruvio diligenter exposita,tum qus uocatur Meteoroscopice,
sublimitatu disserentias, & interualla sideru deprehendens. Praeterea Dioptice,
478쪽
PANE PII TEMON. 46 quae solis &lunae 8c aliorsi siderum intercapedines colligit,ct' ordines Huc astro
labii pertinet inuetio, quam Ptolemaeo Synesius tribuit. Cuius partes vagina ipsa tympana continen S,in queis aequinoctialis tropicit describuntur circi, qui Q at ternis horizonti sunt Anaphorichium supra tympana, quae uocatur Aranea, de signatur, in qua zodiacus, & clara quaedam sidera cernuntur, ut per nocte quotae
sith ora, quotalm cp temporis momentum reperiamus.
Pleriq; tam eastrologiam uocant ipsam, quae proprier genethliologia uocatur: cuiusq; proscissores a ueteribus Chaldaei, Mathematici, Genethliacit uocantur: quae licet utrol iure, ciuili poni mo* damnetur, impugnetur ab Augustino, rideatur a Balilio, tamen quia multos habet etiam nunc amatores, iure in caetera rum consortium reciperetur. Diuidunt igitur zodiacum circulum in signa duo
decim, singula Q mox in parte S tricenas, quas in minuta rursus sexagena . Signo runaq; alia masculina facilit, alia foeminina, quaedam bicorpora, quaedam tropica, nonnulla item solida. Notant S quatuor illa centra, quae no S cardines, Horoscopum, Mesuraneina, Occasium, Hypogeu, quo, singulis precedunt Apoclimata, i iccedunt Epanaphore.Sic domicilia duodecim faciunt, quoru torpida tria, reli qua nomen habetia boni maliq3 genii, dei, deaeq; mortis, re utriusq; fortunae. Post haec Arietem capiti,Taurum certaic Geminos humeris, cordi Cancrum, pectora leonem, Virginem uentat, Libram renibus, & uertebris, Scorpione genitalibus, Sagittarium femoribus, Capricornum geniculis, Aquariu tib 3s, Pisces pedibus: sed ec alios aliis regionibus, populis Q praeficiutanter errantes autem, soli lunaechdant prima tu, Saturnum soli congruere, Iouem, IVI ercuriuc, dicunt, quos&diurnos appellant Domos autem singulas soli lunae 4,binas caeteris assignant: alias i praeterea denotant, quibus singuli tristentur, Ac gaudeant: snes decanos , perui dent, tum qui cui sint utrinq; satellites, Trigonicus ne, an Tetragonicus, an He xagonicus, an directus inter quos' sit asipectus, stellarum, caeteraru diathema
geniturae , dominum, prssertim qui dicitur Oeco despotes, ct reliquorii cons guration , quae ἁτεει-οι Vocantur, unde etiam de ulta,& morte, de moribus, sor runa Φ non singulorum modo, sed ciuitarum gentium que pronunciant, ausi e
tiam Chrono crat ora, quem dicunt, ausi mundi genitura prodere Apoteleum eum uestigi s. Optice generis est nomen,& partis. Pars ipsa causam uisibilium deprehendit,
quae per interuallum falsa creduntur, ut cum lineae alternae concurrere inter se ui dentur ec intercipi quadratorii anguli. Pars altera Cato ptice, quae circa ανακλά--, hoc est, refleXiones uersatur Tertia Scenographice, indicans, quo pacto nec abnumera, nec deformia sngamus in imaginibus, quae cernuntur,interuallorum
scilicet,& altitudinum causa . Sed quae generis locum tenet, ea lineis utitur uisus& angulis Ita radiolum proiectiones inquirit per unum, plural perspicua super figuras corporum diuersias: item umbras, di lucis figurationes,& quae directe uisoni quae reflexae faciant imposturam sipeculis adhibitis, speculorumque omnium affectiones Plan orum, Globosorum, Columnarium,TUrbinalium, Cauord, ConueXorum, quae Uisibus, quae rebus accidant, etiam cum per medium persipicui alis Ierius cernimus, ut sub aqua. post uitrii. Postremo quomodo uis ipse oculis insita medij cuiusdam diuersitatibus adficiatur,ut in Iride contingit,& omnino triplice
uidendi rationem pertractat, directam, reflexam, refractam. Mechanica sequitur. cuius ut Heron, Pappus Q declarant)altera pars ratio natis est, quae numerorum, mensurarum, siderum, naturae querationibus perfici tur . altera chirurgice, cui uel maxime arteS illae aeraria, aedificatoria, materiaria,Pictura cy
479쪽
463 ANG. POLITIANI pictura c. adminiculantur. Huius autem partes manganaria,per qua pondera immania minima ui tollutur in altum: mechano poetice, quae facile aquas antliis ex trahit: organopoetice, quae bellis accommoda instrumenta fabricatur, aricles, te studines, turres ambulatorias, helepolis,sambucas, cxostras, tollenones, ec quae min* graeco uocabulo poliorcetica uocantur, tormentorum Φ uaria genera, quς
libris Athenaei, itonis,Heronis, Pappi, Philonis, Apollodori Q continentur, Ut Latinos omiserim. Mox dc quie thauma turgice. Cuius exempla sunt hydraulica
organa, quael per se uentorum flatu resonant, &quod uas dicae ometron uoca bant,ec quod uoces auium uariarum exprimit.Et quod indidem merum, mox dilutum uinum mOX aquam calidam, mox frigidam, copiosam tenuemque uicii sim
funditat. Et siphones extinguendis incendi js,&medicinabiles cucurbitulae sine ignis ministerio cute prchendentes, di pilae siponte saltantes, δέ lucerna suas ipsa Producens stuppas, & animal quod a structore dum secatur in mensa, bibit interim, crepituq; suo quodam oc uoce sitientis repressentat imaginem Millecu alia id
genus, quae breuitatis studio praeterimus .Haec igitur ut in capita quaedam conse ratur,atit ponderibus utitur, re sipiritu, quorum preponderatio mouet, aequilibriusistit, si criti etiamTim sus definit,aut neruis θc funiculis animatos quasi nactus ac motus imitatur,ac circa illa quae sit, natent aquis, aut item circa aquarum Uertitur
horologia: quorum quidem generum primum docet in Pneumaticis Heron, at terum idem in automatis ec zygins, quartu rursus in hydrijs, tertisi uero in Ochumenis Archimedes. Elt in eadem mechanicae serie, quae centrobatica pars dicit, cx qua reliquae pendcrc dicunt, scheropoeia, qualis illa Archimedea Claudiani laudata uersibus. Suppeditat eadem architecturae quot 1 cansorias, trastiles, ec spiritales machina S Moralis, pars ciuilitatis est, in qua de bonis agitur diuersis. Quorum numero etiam uirtus est scurationalis animae sit, seu rationi obteperantis. Tractantur agi tur a me eius,5 potostates, di habitus animi, ec in his excessus, desectus, mediocriatates,arbitrium, clee io, appetitus, eius Q partes, cupiditas, furo uoluntas. Hinc ec Virtutes,fortitudo,aequanimitas, cotinentia, temperantia, liberalitas, magnitu do animi, magnificctia, honestas, grauitas,urbanitas, ueritas,iustitia,scientia etsa, pr ad cntia,intelligentia, aestimatio, solertia, sagacitas, comitas, heroica uti tu S, UΟ-luptas, prosperitas, amicitia, beneuolentia, cocordia, amorq; sui. Pars in illa tracta
iur, per quam quis Q sibi fatis est, alia* deinceps ad felicitatem pertinentia.
Dispestativa triplex: domini, mariti,patris: ea Rufrit, scruat, adornat, Utitur. Re gia in est satrapica, ciuilis, idiotica. Ciuilis triplex rcgnu, optimates, resipublica. Cuius excessus totidem, tyrannis,oligarchia, democratia. Diuiditur a Platone trifariam, quemadmodum 8c anima: nam rationi congruere philosophos, irae milites, cupiditati uoluit artifices. E philosophis principes, magistra tus, facerdotes, senatores, iudices logutur, qui leges uel serant, uel cxerceant. itaq; locuS hic est, in quo ius ciuile no quidem in titulos, quod longum foret nimis, sed in summa genera partiamur. Ius igitur ciuile Romanorum tametsi uolum snthus quoq; alqs continetur, tamen Pandecliis ipsis in suas partes distributis,utpote omnia genera comple fictibus, plena digestio re sultabit. Septem igitur in his articuli sunt, quorum primUS ea continet, quae grae ce τκ τα uocantur: secundus iudicia, tertius res, qUartuS hypothecas, quintus testamenta, quae 3 testamentis accedunt. In sexto tituli continentur bonoris pos
sessionis uari , neq; non operis noui nuntiationes, damniq; infecti, Θc pro aedis laciis dirutis,ec eorum insidiis, di de aqua pluuia arcenda, de publicanis, donationibus
480쪽
ΡANE PISTE HON. 4 69nibus,manumissonibus,liberaliq; causa: tum de dominij, Sc possessionis acquisitione, teq31js, qui iudicati, uel in iure confesti sunt. De bonorum detentionibus, re ne quid in fraudem creditoris fiat: Interdicta, exceptiones,temporum prolixi tates,&actiones.Vltimus stipulationes, fideiussiones, acceptilationes,& titulos illos ad municipales, de decurionibus,& muneribus, de publicis operibus, nun dinis, pollicitationibus, cognitionibus, censibus, uerborum significatione ,1u ris que regulis. Pontificium ius quasi succentivum ciuilis est,& ad eius exemplum, quatenus ratio patitur,diuidendum. Res militaris,uiris ec armis constat. Viri, dux dc milites,& qui militum causis. In duce si ientia, peritia, autoritas, fortuna requiritur In milite robur Sc disciplina. Hi uel equites, uel pedites diuersis in acie nominibus distincti. militii causa fabri, tubicines, liticines, lixa calones.Arma quib. oppugnamur, aut dcfendimur, ea iude quibus in Mechanica diximus, inter quae etia naualia continentur, in quo genere Liburnae classes,& lus briae sunt Huc aut tyronu delectus, di exercitatio, po 'sitio castrorum,&munitio,instructio aciei, quae Tactica Graeci uocant, qualis est Orthia,Epagoge, di Coelembos, re phalanges uariae, ac Diphalangiae, Amphi stomi,Antistomi, Peristo mi, Omoeostomi, Eterostomi,inflexae, incuruae, O Uatae, lunatae,laterculi, rostra, & alia id genus, oppugnatio, a)pugnatio. Postremo Stratagemata ipsa, qualia Frontinus eX equitur.
Restat artifices uari, qui sic inter se permixti sunt, ut singuli singulis generibus stibiici nequeant.Ital prius de his artibus breuiter dicemus, quς sunt a scriptori
bus celebratae, quales agricultura,Pastio,venatio, architectura, graphice, coquinaria, theatricae 136 nullae, caeteraSUelut aceruatim postea numeraturi. Agriculturae principia, aqua, terra, animal, sol. Finis, utilitas, & uoluptas .Partes, fundi cognitio, que in eo sunt opus, quae facienda, quo tempore.In primo forma, genus, quantitaS, tutela .FOrma naturalis, aut artificios a. aturalis campestris, collina, montana. Artificiosia ad speciem fructuimur. GenuS terrae, macrum, pingue, mediocre. Quantitas aiUgo ad centuriu, dc saltum.Tutela naturalis, agrestis, militaris,fabrilis. Secunda pars homines Sc instrumenta reliqua habet. Homines, serui aut liberi. Reliquum instrumentum semivocale, remulum. Tertia pars, quae praeparanda,& ubi quaeq; facienda. Quarta circuitus solis annuos, cursus lunae
menstruos habet. Pastio aut ruralis,aut uillatica. Prior in minore&maiore pecore uertit,&quod propter ea Parat. Minora pecora, O utS, capra, sius. Maiora,boues, asini, eqUi. Ter rium genus,muli, canes, pastores. Posterior aviaria, leporaria, Zc piscinas habet. In aviarijs,aut quae terra sunt Contentae, Ut pauones, turdi, columbae, turtures, gallinae. Aut quae uocantur amphibia, Ut anseres, anates.In leporariis duplex genus: In altero apri caprear,lepores. In altero apes, cochleae, glires. Piscina dulcis aquae pisces habet, aut marina .
Venationis laudes 8c praecepta Xenophori graece scribit,& Oppianus. Apud
hos qualis esse uenator, quibus uti retibus,laqueis, telis, armis, instrumetis, cani hus, quo Q pacto, qUO tempore, contra J quas feras debeat, ostenditur.
ArchiteAura rationem continet ec fabricam. Costat aut ordinatione Sc dispositione. Cuius partes Chorographia, Orthographia, Scenographia, Eurythmia, Symmetria, decor, distributio. Haec publicorsi aut priuator u aedificiorum, defen sionis,religionis, opportunitatis causa. In queis omnibus habeda ratio firmitatis, utilitatis, uenustatis.