Descriptio provinciae Moxitarum in regno Peruano

281쪽

CAPUT IV . a. 9sanguis animalis tali sagitta icti circaeor totus hepatis instar coagulatur , caro autem, cruore omni destituta, est candidis sima, atque edentibus innoxia modo cir ca limbum vulneris ipso livore discernenda portio resecetur. Certe vel minimam aviculam tali sagitta fixam impune comedas. Sussicit autem, ut sagittae Cuspis vel

cutem ferae, aut auriculam leviter perstringat, modo sanguinem eliciat , concidet inistra spatium centum passuum. Autor ut virus istud experiretur, cuspidem acicular eo

dem tinxit, cutemque galli gallinacei leviter rasit, qui intra manus paulo post ex spiravit. Alias tigridem canibus venaticis in arborem compulit , & sagitta hujusmodi oris duntaxat flatu e canna displosi feriit: continuo fricare vulneris locum pedi-hus coepit, deinde more temulentorum mi. ras inter gesticulationes titubare, arborcindimittere, ac sensim tandem emori.

282쪽

26o LIBER QUARTU s. Aliud veneni genus e foliis cuiusdasnarboris, & viminis alterius fibris, eodem, quo supra, modo conficiunt, quo sauciatum animal ad passus sexaginta corruit, sed caro tota inficitur, & tanquam putrefacta

paulo post diffluit. Modum alterius, &longe quidem vehementioris toxici adpa. randi solicite celant, cujus tanta est em-cacitas, ut si sagitta eodem imbuta in a borem proceram , & sanissimam infigatur, folia intra horas viginti quatuor omnia Una cum succo amittat ia). Hoc veneno infe cit die quodam Sacerdos, inspectantibus militum Hispanorum Praefectis , duo casei segmenta, quae devoranda duobus dedit c

nibus , quorum unius collo dentem crocodili site adpendit, ut cutem ejuS non con

sitatis venenorum generibus inter se mixtis toxic maenas ei tantae emeaeitatis, ut vitam ipsis adimat vegetabilihus.

283쪽

CAPUT IV. 26rtingeret. Alter interiit; hic vero vertiginem duntaxat passus vomitu malum omne depulit. Huic postea dens ille arctius ad pellem adstringebatur , & due objiciebantur offuVenenatae , alteri, qui socius denuo adde. batur , unica. Hic pauca intra momenta exspiravit : ille omnibus, qui aderant, stupentibus evasit incolumis. Venena tollendis hominibus de nata

alia celerem, alia lentam mortem adferunt. Parantur e variis plancarum, resinarum, aut

salium generibus. Omnium violentissimum suppeditat arbor, sub cujus umbra planta crescere nulla potest, sed terra, quasi nitro adspersa esset , albescit, quam corrasam in patella aqua bulliente perfundunt , fil-trant, & concretos salis cristallos, post

0 Genus hoe salis non esse terrae lius pro erea-υQaem v*l inde patet, quod si ab certae tantum arboris l

284쪽

α6Σ LIBER QUARTUS.

veneno hoc tollere inimicum vult, tantitilum e contritis salium istorum pulveribus in manu dςxtra sub ungue pollicis recom it , hospites deinde ad compotandum imvitat, & haustum pro recepto more in cu

curbita singulis propinat. Cum propinam

a is umbra de 'rehendatur, cui verisimiliter originei debet, & vel a radice sub terra, vel , quod proba Lilius , a soliis ejusdem exspiratur, cumque induruit, ventis dejectus in terram depluit, sive deinde in ar-hore ipsa jam plene formatus , Inque suecis nati is solutus sit, sive acidum. duntaxat ejusdem in planta contineatur, quod exspiratum basim aliquam sibi eou-

venientem Ieperiat, eique uniatur. Luculentum rei

exemplum adfert Molina in O mo , quod salinum, v Ozat. ,, Planta, inquit, haee a primo vere ad hie se meni usque perdurans, horis matutinis quotidie redis is undat parvis salinis globulis, roris ad instar splen. dentibus. Manna hoe ab iticolis collectuin adhibe- ,, tur pro sale communi, cui non cedit. Planta quin ,, Vis dimidiam undiam quotidie suppeditat. Phamo , , menon hoc dissiditem propterea habet enodationem,

is quod soluin , cui planta haec innascitur , uilis pilati,, ne contineat salis , S a mari plus quam septuagin,, ta milliaribus disjunmilia , toto resno sit laeeundisi

285쪽

CAPUT IV. 263 di ordo ad victimam morti destinatam pervenit, pollicem liquori inobservatus immeringit , eumque sic inficit, ut exhauriens post horam exstinguatur. Credi vix potest, quot homines, ipsos adeo religionis magistros , levissimis de causis irritati hoc modo per dant, cujus rei Noster complura vidit, de descripsit exempla longe funestissima.

Non desunt veneni genera, quae Vel pede calcata foedum tumorem adserunt , allatura mortem etiam, nisi medicamentis in tempore succurratur. Alia id essiciunt, ut homines dysenteria sensim contabescant,

vel certe sic exsiccentur, ut ceteroquin Va-1entes vento pene abripi possint, vitamque omnem in lectulo transigere cogantur: alii febri laborantium more stata qua dam veluti periodo acerbissimis capitis do. Ioribus ad insaniam usque divexentur: alii de nervorum cruciatibus querantur et alii cibum retinere nequeant: alii denique sto-

286쪽

LIBER QUARTUS.machi indigestionibus, somno nimio , aut insomniis , virium defectu, & sexcentis ejusmodi calamitatibus adfligantur.

CAPUT V.

De modo barbaros conquirendi, O ad ei-Wlem Iocietatem, ac religionem pelliciendi. Sacerdotes cicurandis, ac religione imstituendis hisce barbaris ex Europa in Americana traducti colligere eos primum , ac in si1lvarum latibulis ferarum ritu latitantes Venari quodammodo debent. Laboris hujus improbi exequendi rationem hic paucis adumbrabimuS.

Expeditiones mense Aprili, & sequentibus suscipiuntur, quae in regionibus calore , aquis, infestis animalibus , gramine , ac silvis imperviis redundantibus, quantis cum molestiis sint conjunctae , facile avii-mabit,

287쪽

mahit, qui perpenderit, easdem saepius repeti , & interdum sine fructu ullo suscipi

oportere, quae si ad menseS aestivos extrahendae sint, itinerantes aquae defectu excruciantur, vel aquis jam defluentibus usu navicularum destituuntur, Viamque omnem pedibus, per tesqua deserta, & inhospita coguntur emetiri. Sarcinas suis quisque humeris defert, cum propter paludes ubique occurrentes, silvas item densissimas , nulluS mulorum, aut equorum usus esse possit. Supellex omnis viatorum est sacculus farinae e tritico Turcico probe tosto, lectulus pensilis, seu Hamaca, culter grandior

ramiS arborum resecandis, cucurbita aquae

hauriendae, arcus , & sagittarum fascis ad Venarionem, vestis, qua in itineris ingressu quisque fuit indutus, apud sacerdotem insuper precum diurnorum liber. Nox in silva, cultris non raro perrumpenda, est exigenda medias inter viperas

288쪽

166 LIBER QUARTUS.& serpentes venenatos, foetorem praeterea intolerabilem, e tot annorum foliis putre factis exhalatum, cum scilicet terra pluviis pateat, non item solaribus radiis, ventiSuo perspirantibus. Hic tamen est figenda st tio, partim propter ignis fovendi necessitatem, partim lectuli in arbore suspendendi causa. Huc accedunt spinae pedes Indorum nudos foedum in modum eruentantes. Sed neque campi praebent commodius iter, aut diverticulum : hi enim ob aquas restagnantes , quae solis radios repercutiunt, ardentissimi sunt, gramen item alunt equutis altitudine densissimum, quod nisi sic, pione ante te divellas, passum vix figes. Permista insuper est gramini herba quaedam acuta, quam Indi Ihocoso , seu instrumen

tum scindens vocant, quae cutem pungit,& sanguinem elicit , ut taceam culiceS , ciniphes, & reliquum insectorum exerci

tui .

289쪽

Ρostquam statio nocturna binis ante solis occasutia horis defixa est, comites itineris ad venandas feras , aut pisceS capiendos expediuntur, qui si aut nihil prehendant, aut fessi da via pro eo, ut operamdcnt plicatui, aut Venationi, in umbra consideant, & obdormiscant, tunc enimverode ccena conclamatum est, maxime si farrina in sarcinis jam deficiat. Sed & nox

inter vigilias est agenda, cum igne saepe clanguescente tigrides, odorem carnis si quutae, ad peregrinantes invisant, & clamoribus vigilantium absterreri , inque Rigam agi debeant. Quis autem vel depulsa quiete somnum capiat Nocte hunc in modum exacta, rursust moventur primo diluculo castra , sed propier innumera impedimenta vix duo passe suum millia conficiuntur. Quaeras fortasse,

quisnam itineri tam longinquo, & molestodemum sit scopus praestitutus Nullus certe

290쪽

168 LIBER QUARTU s. plerumque , sed venatorum more praeda modo hic , modo illic, exitu prorsus imcerto , vestigatur. Solent barbari aestate gramen luxurians , & aridum exurere, ac tunc, cum regio omnis planissima sit , coelum ab igne, aurorae horealis instar, relucet , quam quidem plagam neophyti a

Curate notant, & tanquam acum quamdam magneticam quam exactissime sequuntur,& ad sedem barbarorum citra errandi periculum deveniunt. Si populus, qui campos incendit, vagabundus sit, quaeruntur limo infixa pedum vestigia, rami in silvis hic aut illic decussi, semita denique aliqua, quae certa esse solent ejusdem in proximo latitantis indicia. Cum sedem barbarorum in propinquo esse jam constitit, stativa in aperto prope sit

vani loco ad duo passuum millia collocantur, atque sepimento contra repentinam irruptionem communiuntur. Deinde neophyti