장음표시 사용
191쪽
179 commendantur Olea calidissima destillata, e g. l. Terebinth. Spicae, unitari c. Si morbus fuerit recens, sumaminatur saepe mico sudoriseros omentationes ': to, Vel quod melius, illinitiones p. Salis . do ac se, non raro utramque paginam in hoc pellendo absolvunt. Id quod horum congestionum genesim Videntissime Xplicat, legere positimus in linere W-Gothico Nobilis . . Praesidis p. 8. quod huic ob rei meliorem lucem apponere Volui: Congesto, ut verbo dic , es flectes Catarrhi, S Fcitur, curn fatus vehementior frigid sinoadit corpus humidum, cujus ori calore apertiores hunt, unde sudor coagulatur in oris, ν quom citis me contrahuntur, X tali modo ejiciunt, ut transtiratio omnino eo in loco esset quo omnia exsequenti Uu patent: Egrotus confulebat me, qui ante duodecim annos in parva quadam camera habitaverat, ubi caminus lateruitis obsitus fuit in pariete quodam magno. Habitatoribtis
hujus atrii, quotidie ad frigus depellenduin , necesse fuit
caminum lateritium calefacere, n e hoc conclaUe, calore
abundabat nimio, ita ut hic fenestram foepi Fine semiapertam habere cogeretur, quamvis Femis is duraret; quo aer frigidi s in calidum ejus corpus nudum ejus collum incidit, unde vehemens congesto provenit, ut dimidium caput cum parte illa colli, quae fenesro obversa fui sset, intumesceret ita ut segrotus in initione humidum nec siccum deglutire valeret. Ad hunc
morbum depellendum, perplurimis N dioers usus 'medicamentis, sbi a Medicis praescriptis, sed absque e
spectato eventu bono, donec persuasus a me partem mor-ho contaminatam aceto calefacto, cui Sopo Venetus erat immixtus, lavaret, quo morbus fere fedatus est, eaecepto, quod rivula intumesceret cum quadam angina, quae tantum ipsas occupaCerat strices, catarrhum aridum inducebat, nec non perpet tim si uri Din aurium,
quod omne huc usque agrotis' inquietavst, sine tamen laesone auditus.
192쪽
TUSSIS cst anniversarius morbus in nostra patria, qui, certis tem ribus, frigus tam humidum, quam siccum, sequi solet, ita saepe univcrsalis, ut, propter clamores tussientium, non possimus interdum audire loquentes in Templis & AcademitS. PLEURITIS. Rustici nostri, qui in itineribus suis frigore multum graVantur, utuntur in diversoriis suis vini combusti prosus in immodica ingurgitatione, contrahunt hoc potu morbum illum mnestum, ei misere iccumbunt multi, ut clegantissime hujus veneni Vim monstravit Doct. Allenin 3nops med practic p. 74. Inepte corpus ad calorem cogunt, unde rigori magis patulum, hunc vitae hostem inVitant quasi Pleuritis eos quoque exspectat, qui, calefacti ab Ore, imprudenter gelido aeri se committunt. pERIPNEUMONIA. Est Fatuns morbus Cu- primontanis potissimum infestus praeter frigus vehemens, multum ad hanc passionem confert vapor suffocativus sulphureus fodinarum unde Peri- pneumoniam illic pro morbo Endemio reputat Ex- per Medicus hujus Provinciae D. Doctor Ghimeter.
AUTUMNUS, hyemis praenuncius, noctes gelidas introducit. Florescunt Colchicinn, neumonsinthe. Rufescunt obgonmn viculare, Persicaria. Arborum folia aVescunt, cadunt. Migrant An feres, Scolopaces, Passeres tenuiro tres. Demerguntur Hirundo, Colymbris aurituS. Hybernacula conficiunt intrantque Ursus Erinaceus Meles, Tu a. Sempervirentes Resina saturantur.
193쪽
IIVEM perit vis vegetabilis. Aquilo alpinus gelu indurat. Terra stringitur ad pedem ultra. Glacie teguntur aquae crystallinae pelluciditatis,
rimasque agunt sparsas, consolidescentes. Rumpitur glacies lacuum instar fluvii, trans Versim, fragore summo ejiciuntur, eriguntur fragmenta serius consolidanda, ut pisces respirent. Cataractae cryptas stalac iticas formant. Fossarum aqua deprimitur sub tecto glaciali. Abbreviantur per compendia viae animalium.
εΝΙ ex pluvia in stellas consolidata cadit.
Tegit plantarum radices a frigore. Accumulatur ad obstacula, sepimenta, instar
Frondes sempervirentes deprimuntur in fornices, animalium domicilia. Albedine illuminatur terra. Vestigia ferarum pulchre digno UntUr. Induratur crusta crystallis micaceis nitente ad
FRIGORE seViente. Fumus alte adscendit. Agilitas animalium Voracitas. Hlomi atmosphaerae, pulUere argenteo sparsi. Ram Betuli foliolis crustaceis crustallisantur, ut stipiteS.Crines barbaque pulvere albo adspergitur. Ferrum digitis adhaeret.
Stercora equorum subsiliunt. Parietes noctu quas malleo concutiuntur. Boatus ruminantes noctu sub glacie lacuum.
Fenestrae opere phrygio pingunt palin genesiam. M a Stala-
194쪽
Stalactitae glaciales sesquipedales pendent ad margines tectorUm. Rimae inhabitantium clauduntur glacie muscosa. Vestitum album induunt Lepus, Musela, Passer
Caelum nocturnis chasi natibus ludit cilluminatur. Ηyemes asperrimae in Europa, I 6. Clus hist. I. p. I 66.166S.I68. Moris. Ut Raj. hist. 2G2. 7o . 1752. Febr. a. frigus summum psaliae ad gr. 3I; in therm Om. nostro, bis punctum congelationis, GO aquae ebullienti S. Iun. 28. calor itidem summus grad. 32.
195쪽
Publicae Censura modeste submittit
fallae 732 Punii o Inter iras proprietates, quibus hominem S pleraque
animanti Creator optimus ornare voluit, facultas illa, quae OLFACTUS nomine venit, stimum non tenet locum. Per hunc enim eam natur vim percipiunt, quam nullo alioquin modo inveytigare possient, Meodem destituti in discrimen non raro, tum sanitatis, tum vitae inciderent. Et actio quidem rerum odoriferarum in corpus humanum res fuit omni sane vo, atque etiamnum est, Medicis indagatu disscillima, utpote quae proprie F immediate nervos adscit. Proeter animalium corpora, Me regno lapideo nonnulla longe plurima vegetabilia felle o ferunt, quorum folia, cortices, radices, imprimis fores odorem emittunt. Atque inter tot millia vix duo odore ita conveniunt, ut nulla sentiatur differentia, F quot divers
196쪽
sunt odores, tot etiam odoriferorum in nervos effectus existirit. Huc accedit, quod modus nervorum agendi adhuc
malim obsecurus si X in Phasiologia admodum explicatu discitis Benigne igitur, quoeso, excuses, Lector utinanissime, scin re adeo obscura rectum non semper
gramitem tenuero, imprimis cum plus ei luminis requiratur, quam nostra subministrant tempora. Spero autem fore, ut, cum plures viam sollicite quaerunt, oss-dua tandem multorum opera possit inveniri. Interim
Volatilia corpora, quae occulto quodam modo in
corpus humanum agunt, tam subtilia, exigua sunt, ut nihil sciam, cui possint assimilari. Ambra aut Moschus odorem suum tenuissimum per plures saepe annos constanter exhalat atque domum, ubi servatur, implet, sine sensibili quadam ponderis diminutione Actio volatilium in corpus humamim X plicari non posset, nisi Deus olfactum nobis dedisset, qui inter maxima est sentiendi organa. Tunica Schneideriana, quae per omnes sinus, quo8 formant in fronte ossa papyracea sese Xtendit, adeo ampla est, ut si in planum reduceretur, totum facile caput contegeret, in illis maxime animalibus, quae fortiori magis sensibili odoratu gaudent, ut Canes Malia. Ad hanc tunicam nervi olfactorii quas immediate a cerebro tendunt, suntque maximi, qui in hac nudi quasi se effundunt, haud aliter ac nudum quoddam cerebrum, Vel mollissima illius substantia medullaris ei expansa jaceret, ad subtili si1ma quaevis in corpus humanti agentia observanda. Cum vero corpora Volatilia subtiles
197쪽
t les suos vapores exhalent, qui perpetui instar fumi ex illis sursum adscendunt, sapientissimus Creator odorandi organum proXime supra os collocavit, ut nihil, quod odorem habeat, cum cibis ingeratur, antequam narium sensum examen stibiit. Nam omne olfactibile, ore ingerendum, nobis calidi instar cibi, hybernali tempore calore aporantis, est cons Lerandum quem, Um ori applicatUr Vaporem superne Xhalare Videmus; omnis respiratio, quae fit per nares, saltem Ubi edimus, auram supra os positam attrahit, ut nihil volatile in os in geri possit, quod cum naso non communicetur. Si odoratu homo non gauderet, saepe in praesentissimum vitae periculum incideret, per corpora, quae vires in eum suas exerunt, licet viam chylis.cationis non petranseant cujus indolis atque naturae sunt nidores tetra mephites tantum non omnes. Sed nunc volatilia illa corpuscula cum aere se intime miscent, per nares facile attrahuntur, inque m frontis statim sentiuntur, cum hac via aer ad pulmones procedat. Diversus ille odor, qui non tantum in sculentis, Verum etiam in medicamentis sese offert, ob subtilitatem dissicillimus omnino est explicatu, qui etiam Medicis Mechanicis tantum ab oris creavit, ut fateri saepius coacti suerint, se cum nullo pacto posse Xponere. Ea ero alimento medicamenta, quae sapore gaudent, Medici Mechanici recentior aevo feliciter admodum explicariuat, ut non facile, quemadmodum antea falsas sibi hypotheses de virtutibus medicamentorum, quibus odor sapor nullus est, obtrudi patiantur. Quod ad Materiam medicam simpliciumque Vires attinet, tanta ignorantia Veteres laborabant, ut summa mis saepe miscerent, corporibus odore atque sapore carentibus vim virilitesque heroicas adscri-Mo ben-
198쪽
bendo, contraria licet observemus, dum imprimis de regnis animali & Vegetabili loquimur. De lapidibus, qui nobiliores seu Gemma audiunt, nescio quid divini credula illa vetustas sibi non finxerit,
eos in hominis corde, capite, reliquisque membris plurimum valere existimans. Sed haec opinio-vum commenta delevit dies nec amplius plantarum Asperi foliarum virtutes cordiales, in Medicorum veterum scriptis millies exclamatae, Valent, sed Meta cum tineis certant in Pharmacopaeorum
Medicamentorum viribus Mechanicorum industria, idque beneficio saporis, egregie demonstratis, invenerunt Medici saepe inter duo, ejusdem licet saporis, multum tamen quoad effectum observari discriminis. Quod me dubio ex eo derivandum, quod pleraque ejusdem odoris similiter sapiant; at non omnia, quae eundem habent saporem, ipso odore conVeniunt. Quare odor est praecipuum illud, quod tantam in medicamentis ejusdem generis differentiam facit, cujus consideratione Materiae Medica multum lucis affunditur. Si vera, certais indubitata de Nervorum in corpore humano functionibus nobis esset theoria, multo facilior foret odorum scientia. At certo non dum novimus, an horum aes io fiat per liquidum quoddam subtile nervelim, quod unico momento. suo principio ad eXtremitates illorum vehitur, Vel a motus quidam tremulus in illis sit, ut nonnulli existimant, vel an irritabilitas ut unica sussiciens caussa sit agnoscenda, ut nihil jam dicam de recentiorum V electrica sententia. Quae cum ita sint, nihil jam superest, quam ut a posteriori eXperiamur, qualem effectum in corpus humanum odor habeat. Certum
199쪽
Certum observationibus est comprobatum,
quod apida qua talia non agant in nervos,
vel maxime acidum Vel amarum pingue aut Visco- sum, quo sum Uel salsum comedimus, nulla observatur mutatio in illis, quae a nervorum actione principue dependent. Utrum nervi contrahendo agunt, est res satis ardua, in hunc usque diem a Physiologis non suffcienter demonstrata e phaenomenis tamen aliquo modo concludi posse videtur, anguidum autem nervum longiorem fieri e opposito sequitur. Abscissiim enim elongari Anatomici observarunt. Illa corporis pars, quae paralysi assicitur, saccescit prolongatur. Scrinum pueri sani vegeti contrahitur, infantis vero adversa Valetudine laborantis lassique viri relaxatur Spirituosa& volatilia contractionem Uciunt. Genitale mem-hrum turgescit a fragrantibus aphrodis acii mente determinata ad libidinem. Huic quoqUe argumento robur addunt, quae in morbis pasticis observantur, imprimis ero eae ansae, quas ner' i pa thetici in vasis circa eorum extremitate essiciunt, unde sanguis in animi commotione Versus superiora ad faciem reliquasque partes pellitur, eo ipso quod ansa compressae sanguinem per Vasia sua ordinaria non transmittunt Ut vero omnia a nervorum vigore
D HALLERUS in Comment Boerhaav. Mol. IV. p. 448.
ita dicit: Uidentur nervi, qui instar laqueorum arterias circumplectuntur, in ira, inaudio, alternis concussionibus incitare arterio sanguinis influxum in timore, lenius in m Cerore, perpetua strictura easdem arterias OErcere, ne sanguis ad partes emuere possit. Hos laqueos invenio in arteria carotide interna, temporali, meninge majori, vertebrali, subclavia, radice subclaviae dextrae marotidis, trunco Aortae, arteriis rachialibus, arteria celiaca, Mesenterica arteis riis
200쪽
vigore intumescunt, ita ab eorum inertia saccescunt atque debilitantur. Sic uventus Senoctuti opponitur ex diversa nervorum unctione.
Non magis odorata in Fibras, quam Sapida
in NerVos, agunt. Verum quidem est, nervos in fibras non omni vi carere, sed quod ossicit Medicus medicamentis suis in nervos, si solis atqtie fibros consideraverim diu non persistit, sed cum ipsa nervorum intermissione cessat, cinii illinum,
si non deteriorem, statum redit Sic amara corrOhorant fibras musculares, ut in Cach exi a Spiri- tuos eundem quidem esiectum in instanti producere Valent ac amara diu usitata, at quod cito fit, cito etiam perit longe aliter se habent amara si bras corroborando NerVorum enim alteratio in turgescentia, fibrarum autem in constrictione & relaxatione consistit. Et vix in tota rerum natur datur, cui hancce nerVorum actionem magis commodo assimilare possum, quam lamentis Medusae capil- latvi Corpus illius orbiculatum, subcon UeXum,
numerosa sub se continet fila, capillorum instar in aqua pendentia ne minimum quidem insectum praeterlabitur, quin illud persentiant ubi illis aliquid adhaeret, contrahuntur solum irassiora fiunt, unde propius ad os ejus potrahitur. Si vero hoc animalculum diu fatigatur, omnia ejus fila languida' paralytica quasi ac mortua pendent Pariter etiam videre Videor nervos corporis humania cerebro ad omnes corporis parte prodeuntes,
riis quae ex pelve prodeunt, pares certe omnino adsignato effectui Pudor, timoris lene genus videtur stringere venam temporalem, ubi a nervi duri ramis ambituro sanguinem retinere. Mirifice certe consentit, quae alibi dicetur, in erigendo pene nervorum operatio, qui sanguinem venossim retinent.